Novruzla əlaqədar məlumatlar
Müsəlmanlar > Din-əxlaq-ədəb > Düşüncə sahəsi Tarix: 21 Mart 2015 Tövsiyə et Çap et

Novruz şənliyi ilə əlaqədar məlumatlar

Novruz, farsca “yeni gün” – deməkdir. Bu gün Cəlali[1] təqviminə görə Fərvərdin ayının birinci günü, Miladi təqviminə görə Mart ayının 21-ci gününə dənk gəlir. Günəş ilinin başlanğıcı olan bu gün yazın birinci günü olub, gecə ilə gündüzün bərabər olduğu bir gündür.

Orta asiya xalqlarının da qeyd etdiyi bu şənlik Miladdan qabaq 18-ci əsrdən etibarən bilinməkdədir. Çin mənbələrində türk xalqlarınn bu bayramı Miladdan qabaq 4- cü əsrdən bu yana “bahar-yeni il” festivalları şəklində qeyd etdikləri yazılıdır. Orta əsrlərdə İran ənənələri ilə ünsiyyət quran müxtəlif türk boyları özlərinin yeni il bahar şənlikləri ilə İranlıların Novruzunu birləşdirmiş və Novruz terminini özlərinin 21 Mart festivalları üçün də ifadə etmişlər. Adriatik sahillərindən Çinə qədər geniş bir coğrafiyada qeyd olunan astronomik xarakterli, təbii bir bahar şənliyi olan Novruz, son illərdə xüsusilə Türkiyədə və İranda getdikcə siyasallaşdırılan bir bayram halına gəlmişdir.[2]

Qədim dövrlərdən etibarən Sumerlilerin, Sabiilərin, Babillilərin, Kenanlıların, İbranilərin “Pesah-yeni gün”– adıyla ziraat xarakterli festivalları qeyd etdikləri bilinməkdədir. “Mayasız çörək bayramı”- deyə bilinən bu bayram, arpa əkin mövsümündə qeyd edilməkdədir. Əkinçilər bu günlərdə məbədlərə gedib dua edərlər və yeni məhsuldan yoğrulmuş mayasız çörəkləri yeyərdilər.[3]

İranda qeyd olunan Novruz və dinlə olan əlaqəsi

İran ənənəsində günümüzdə də böyük coşquyla qeyd edilən Novruz şənliyi, İran kralı Cümşüdlə və Məcusiliyin qurucusu olduğu iddia edilən Zərdüştlə əlaqələndirilir. İranda Novruzun tarixi və əfsanəvi bir keçmişi vardır. Avestada Novruzdan bəhs edilməməkdədir. Ancaq Pəhləvi dilində yazılan dini kitablarda Novruzdan qədim bir bayram olaraq bəhs edilməkdədir.

İslam mənbələrində xüsusilə Şəhristani, Məsudi kimi tarixçilər tərəfindən Zərdüştün Azərbaycanlı olduğu qeyd edilməkdə, Zərdüştün türk olduğu və bilavasitə bu bayramın türk bayramı olduğu isbat edilməyə çalışılmaqdadır. Halbuki, bu cür iddialar tarixi vaqiələrlə üst-üstə düşməməkdədir. Çünki, Zərdüşt Miladdan əvvəl 6-cı əsrdə yaşamış, Asiyadan gələn türk boyları isə yüz illər sonra indiki Azərbaycan ərazisinə yerləşmişlər.[4]

Əsas diqqət çəkən məsələ isə, xüsusilə İran şiələrinin bu təbii hadisəyə dini bir don geydirməyə çalışmalarıdır. Məsələn, Novruz gününü Adəm əleyhissəlamın yaradıldığı, İbrahim əleyhissəlamın bütləri qırdığı, Əli əleyhissəlamın anadan olduğu, Fatimə ilə evləndiyi, Muhəmməd əleyhissəlam tərəfindən xəlifə elan edildiyi gün olaraq irəli sürürlər. Şiə mənbələrində Novruzla əlaqədar bir neçə hədis belədir:

عن المُعلَّى بنِ خُنیس، عن مولانا الصادق(ع) فى یوم النَّیروز، قال(ع): إذا کان یوم النیروز، فاغتسل و البس أنظف ثیابک و تطیب بأطیب طیبک و تکون ذلک الیوم صائماً، فإذا صلّیت النوافل والظهر والعصر فصلّ بعد ذلک أربع رکعات، تقرأ فى أوّل کلّ رکعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ إنّا أنزلناه فى لیله القدر، و فى الثانیه فاتحه الکتاب و عشر مرّات قل یا أیها الکافرون، وفى الثالثه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ قل هو اللّه أحد، و فى الرابعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ المعوّذتین، و تسجد بعد فراغک من الرکعات سجده الشکر و تدعو فیها، یغفر لک ذنوب خمسین سنه.

İmam Sadiq (ə) buyurur: Novruz günündə qüsl et, təmiz paltar geyin, ətir vur və oruc tut. Zöhr namazının nafiləsindən sonra dörd rükət namaz qıl. Birinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Qədr surəsin oxu. İkinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Kafirun surəsi, üçüncü rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə İxlas surəsi dördüncü rükətdə isə Fatihə surəsindən sonra Fələq və Nas surəsini oxu. Namazdan sonra şükr səcdəsi və dua et.”[5]

على ( علیه السلام) أنّه اُهدى الیه فالوذج، فقال: ماهذا. قالوا: یوم نیروز. قال: فَنَیرزوا إن قدرتم کلَّ یومٍ [یعنى تهادوا و تواصلوا فى اللّه ]

“İmam Əli (ə) üçün faluzəc (şirniyyat) hədiyyə gətirdilər. Buyurdu: Bu nədir? Dedilər: Bu gün novruzdur. Buyurdu: Əgər bacarsanız, hər gün novruz edin. (Yəni: Allaha xatir bir-birinizə hədiyyə verin və bir-birinizin görüşünə gedin).”[6]

Şiə alimləri bu hədisləri dəlil gətirərək Novruzu dini bir bayram olaraq qeyd edilməsinin caiz olduğunu deyirlər. Halbuki, bu hədislərin heç birində Novruzun dini bir bayram olduğu ifadə edilməməkdədir. Bir də şiə mənbələrində bu hədislərin tam tərsinə İmam Kazımdan belə bir hədis nəql edilməkdədir:

انی قد فتشت الاخبار عن جدی رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فلم اجد لهذا العید خبرا؛ انه سنه للفرس محاها الاسلام و معاذ الله أن نحیی ما محاه الاسلام.

“Mənsur Abbasi Novruz gününü bayram olaraq qeyd etmək istəyəndə,  İmam, “mənə bu bayramla əlaqədar cəddim Rəsulullahdan bir şey çatmadı. Bu Farsların bir ənənəsidir və onu İslam dini silmişdir. İslamın sildiyi  bir şeyi təzələməkdən Allaha sığınıram,” – deyə cavaplandırmışdır.”[7]

Şiə alimləri bu hədisi İmamlarının Təqiyyə halında dediyini qeyd edirlər.

Nəticədə, bütün bu deyilənləri dəyərləndirib, xülasələşdirsək, bizə görə, Novruz qədim bir şənlik olub, İslamdan əvvəl də qeyd edilirdi. Belə bir günün nazil olan dinlə deyil, yaradılan təbiətlə əlaqəsi vardır. Bilavasitə Novruz İslam dinində keçirilməsi əmr edilən bir bayram deyil, vaxtı gələndə meydana gələn oyanmanın yəni, təbiətin bir bayramıdır. Bilindiyi kimi nə peyğəmbər nə də səhabələri belə bir günü dini bir bayram olaraq qeyd etməmişdilər.

Bu səbəblə yeni ili, dini bir bayram olaraq deyil, təbiətin oyanışı kimi qeyd edənlərdə, şənlik təşkil edənlərdə  bir qəbahət görmürük. Ancaq müsəlmanların Məcusilərdəki kimi insanın əqidəsinə, əməlinə zərər verən bəzi rituallardan, xüsusilə də odu müqəddəsləşdirməkdən və bir çox xurafat işlərdən uzaq durmaları lazımdır.

Müəllif: Aydın Mülayim.[8]

Buna bənzər digər yazılarımıza və video müsahibələrimizə bu linklərdən baxa bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/1908.html

Bayramlarda həmişə kiçiklər böyükləri ziyarətə getməlidir?

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

 

 

 


[1] Cəlali təqvimi Miladi təqvimi kimi Günəşə görə müəyyən edilmiş olub, 1 ili 365 gün 6 saata bərabərdir. Səlcüqlular dövründə Ömər Xəyyamın başçılığı ilə 1079-cu ildən etibarən tətbiq edilməyə başlandı.

[2] Şinasi Gündüz, Qədim orta-Şərqdən orta-Asiyaya Novruz, s. 1.

[3] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 5.

[4] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 6.

[5] Şeyx Tusi, Misbahul-mütəhəccid, s. 591

[6] Təmimi Muhamməd Numanin, Dəaimul-İslam, 2/326.

[7] Biharul-Ənvar, 59/100.

[8] Müsəlmanlar.com saytının redaktoru.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.955 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.105 dəfə oxundu
2 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.259 dəfə oxundu
3 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.732 dəfə oxundu
4 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.754 dəfə oxundu
5 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.182 dəfə oxundu
6 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.788 dəfə oxundu
7 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.612 dəfə oxundu
8 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.734 dəfə oxundu
9 Məşiət və iradə 05.07.09 3.205 dəfə oxundu
10 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.293 dəfə oxundu
11 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.014 dəfə oxundu
12 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.515 dəfə oxundu
13 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.433 dəfə oxundu
14 Quranın ecazı 21.11.11 9.109 dəfə oxundu
15 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.508 dəfə oxundu
16 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.662 dəfə oxundu
17 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.447 dəfə oxundu
18 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.789 dəfə oxundu
19 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.666 dəfə oxundu
20 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.292 dəfə oxundu
21 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 18.451 dəfə oxundu
22 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.560 dəfə oxundu
23 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.533 dəfə oxundu
24 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.080 dəfə oxundu
25 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.319 dəfə oxundu
26 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.181 dəfə oxundu
27 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.540 dəfə oxundu
28 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 2.955 dəfə oxundu
29 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.402 dəfə oxundu
30 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.952 dəfə oxundu
31 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.895 dəfə oxundu
32 Tövhid 24.09.16 3.726 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.279 dəfə oxundu
34 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.129 dəfə oxundu
35 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.866 dəfə oxundu
36 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.879 dəfə oxundu
37 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.854 dəfə oxundu
38 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.837 dəfə oxundu
39 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.350 dəfə oxundu
40 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 455 dəfə oxundu
41 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.410 dəfə oxundu
42 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.271 dəfə oxundu
43 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.017 dəfə oxundu
44 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 464 dəfə oxundu
45 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.180 dəfə oxundu
46 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.339 dəfə oxundu
47 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.873 dəfə oxundu
48 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
49 Müaviyə kimdi? 10.08.18 326 dəfə oxundu
50 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.586 dəfə oxundu
51 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.359 dəfə oxundu
52 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.645 dəfə oxundu
53 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.316 dəfə oxundu
54 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 154 dəfə oxundu
55 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.694 dəfə oxundu
56 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
57 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.571 dəfə oxundu
58 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.540 dəfə oxundu
59 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.660 dəfə oxundu
60 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.420 dəfə oxundu
61 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.513 dəfə oxundu
62 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.922 dəfə oxundu
63 Din 31.03.10 2.965 dəfə oxundu
64 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.797 dəfə oxundu
65 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.114 dəfə oxundu
66 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.338 dəfə oxundu