Novruzla əlaqədar məlumatlar
Müsəlmanlar > Din-əxlaq-ədəb > Düşüncə sahəsi Tarix: 21 Mart 2015 Tövsiyə et Çap et

Novruz şənliyi ilə əlaqədar məlumatlar

Novruz, farsca “yeni gün” – deməkdir. Bu gün Cəlali[1] təqviminə görə Fərvərdin ayının birinci günü, Miladi təqviminə görə Mart ayının 21-ci gününə dənk gəlir. Günəş ilinin başlanğıcı olan bu gün yazın birinci günü olub, gecə ilə gündüzün bərabər olduğu bir gündür.

Orta asiya xalqlarının da qeyd etdiyi bu şənlik Miladdan qabaq 18-ci əsrdən etibarən bilinməkdədir. Çin mənbələrində türk xalqlarınn bu bayramı Miladdan qabaq 4- cü əsrdən bu yana “bahar-yeni il” festivalları şəklində qeyd etdikləri yazılıdır. Orta əsrlərdə İran ənənələri ilə ünsiyyət quran müxtəlif türk boyları özlərinin yeni il bahar şənlikləri ilə İranlıların Novruzunu birləşdirmiş və Novruz terminini özlərinin 21 Mart festivalları üçün də ifadə etmişlər. Adriatik sahillərindən Çinə qədər geniş bir coğrafiyada qeyd olunan astronomik xarakterli, təbii bir bahar şənliyi olan Novruz, son illərdə xüsusilə Türkiyədə və İranda getdikcə siyasallaşdırılan bir bayram halına gəlmişdir.[2]

Qədim dövrlərdən etibarən Sumerlilerin, Sabiilərin, Babillilərin, Kenanlıların, İbranilərin “Pesah-yeni gün”– adıyla ziraat xarakterli festivalları qeyd etdikləri bilinməkdədir. “Mayasız çörək bayramı”- deyə bilinən bu bayram, arpa əkin mövsümündə qeyd edilməkdədir. Əkinçilər bu günlərdə məbədlərə gedib dua edərlər və yeni məhsuldan yoğrulmuş mayasız çörəkləri yeyərdilər.[3]

İranda qeyd olunan Novruz və dinlə olan əlaqəsi

İran ənənəsində günümüzdə də böyük coşquyla qeyd edilən Novruz şənliyi, İran kralı Cümşüdlə və Məcusiliyin qurucusu olduğu iddia edilən Zərdüştlə əlaqələndirilir. İranda Novruzun tarixi və əfsanəvi bir keçmişi vardır. Avestada Novruzdan bəhs edilməməkdədir. Ancaq Pəhləvi dilində yazılan dini kitablarda Novruzdan qədim bir bayram olaraq bəhs edilməkdədir.

İslam mənbələrində xüsusilə Şəhristani, Məsudi kimi tarixçilər tərəfindən Zərdüştün Azərbaycanlı olduğu qeyd edilməkdə, Zərdüştün türk olduğu və bilavasitə bu bayramın türk bayramı olduğu isbat edilməyə çalışılmaqdadır. Halbuki, bu cür iddialar tarixi vaqiələrlə üst-üstə düşməməkdədir. Çünki, Zərdüşt Miladdan əvvəl 6-cı əsrdə yaşamış, Asiyadan gələn türk boyları isə yüz illər sonra indiki Azərbaycan ərazisinə yerləşmişlər.[4]

Əsas diqqət çəkən məsələ isə, xüsusilə İran şiələrinin bu təbii hadisəyə dini bir don geydirməyə çalışmalarıdır. Məsələn, Novruz gününü Adəm əleyhissəlamın yaradıldığı, İbrahim əleyhissəlamın bütləri qırdığı, Əli əleyhissəlamın anadan olduğu, Fatimə ilə evləndiyi, Muhəmməd əleyhissəlam tərəfindən xəlifə elan edildiyi gün olaraq irəli sürürlər. Şiə mənbələrində Novruzla əlaqədar bir neçə hədis belədir:

عن المُعلَّى بنِ خُنیس، عن مولانا الصادق(ع) فى یوم النَّیروز، قال(ع): إذا کان یوم النیروز، فاغتسل و البس أنظف ثیابک و تطیب بأطیب طیبک و تکون ذلک الیوم صائماً، فإذا صلّیت النوافل والظهر والعصر فصلّ بعد ذلک أربع رکعات، تقرأ فى أوّل کلّ رکعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ إنّا أنزلناه فى لیله القدر، و فى الثانیه فاتحه الکتاب و عشر مرّات قل یا أیها الکافرون، وفى الثالثه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ قل هو اللّه أحد، و فى الرابعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ المعوّذتین، و تسجد بعد فراغک من الرکعات سجده الشکر و تدعو فیها، یغفر لک ذنوب خمسین سنه.

İmam Sadiq (ə) buyurur: Novruz günündə qüsl et, təmiz paltar geyin, ətir vur və oruc tut. Zöhr namazının nafiləsindən sonra dörd rükət namaz qıl. Birinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Qədr surəsin oxu. İkinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Kafirun surəsi, üçüncü rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə İxlas surəsi dördüncü rükətdə isə Fatihə surəsindən sonra Fələq və Nas surəsini oxu. Namazdan sonra şükr səcdəsi və dua et.”[5]

على ( علیه السلام) أنّه اُهدى الیه فالوذج، فقال: ماهذا. قالوا: یوم نیروز. قال: فَنَیرزوا إن قدرتم کلَّ یومٍ [یعنى تهادوا و تواصلوا فى اللّه ]

“İmam Əli (ə) üçün faluzəc (şirniyyat) hədiyyə gətirdilər. Buyurdu: Bu nədir? Dedilər: Bu gün novruzdur. Buyurdu: Əgər bacarsanız, hər gün novruz edin. (Yəni: Allaha xatir bir-birinizə hədiyyə verin və bir-birinizin görüşünə gedin).”[6]

Şiə alimləri bu hədisləri dəlil gətirərək Novruzu dini bir bayram olaraq qeyd edilməsinin caiz olduğunu deyirlər. Halbuki, bu hədislərin heç birində Novruzun dini bir bayram olduğu ifadə edilməməkdədir. Bir də şiə mənbələrində bu hədislərin tam tərsinə İmam Kazımdan belə bir hədis nəql edilməkdədir:

انی قد فتشت الاخبار عن جدی رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فلم اجد لهذا العید خبرا؛ انه سنه للفرس محاها الاسلام و معاذ الله أن نحیی ما محاه الاسلام.

“Mənsur Abbasi Novruz gününü bayram olaraq qeyd etmək istəyəndə,  İmam, “mənə bu bayramla əlaqədar cəddim Rəsulullahdan bir şey çatmadı. Bu Farsların bir ənənəsidir və onu İslam dini silmişdir. İslamın sildiyi  bir şeyi təzələməkdən Allaha sığınıram,” – deyə cavaplandırmışdır.”[7]

Şiə alimləri bu hədisi İmamlarının Təqiyyə halında dediyini qeyd edirlər.

Nəticədə, bütün bu deyilənləri dəyərləndirib, xülasələşdirsək, bizə görə, Novruz qədim bir şənlik olub, İslamdan əvvəl də qeyd edilirdi. Belə bir günün nazil olan dinlə deyil, yaradılan təbiətlə əlaqəsi vardır. Bilavasitə Novruz İslam dinində keçirilməsi əmr edilən bir bayram deyil, vaxtı gələndə meydana gələn oyanmanın yəni, təbiətin bir bayramıdır. Bilindiyi kimi nə peyğəmbər nə də səhabələri belə bir günü dini bir bayram olaraq qeyd etməmişdilər.

Bu səbəblə yeni ili, dini bir bayram olaraq deyil, təbiətin oyanışı kimi qeyd edənlərdə, şənlik təşkil edənlərdə  bir qəbahət görmürük. Ancaq müsəlmanların Məcusilərdəki kimi insanın əqidəsinə, əməlinə zərər verən bəzi rituallardan, xüsusilə də odu müqəddəsləşdirməkdən və bir çox xurafat işlərdən uzaq durmaları lazımdır.

Müəllif: Aydın Mülayim.[8]

Buna bənzər digər yazılarımıza və video müsahibələrimizə bu linklərdən baxa bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/1908.html

Bayramlarda həmişə kiçiklər böyükləri ziyarətə getməlidir?

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

 

 

 


[1] Cəlali təqvimi Miladi təqvimi kimi Günəşə görə müəyyən edilmiş olub, 1 ili 365 gün 6 saata bərabərdir. Səlcüqlular dövründə Ömər Xəyyamın başçılığı ilə 1079-cu ildən etibarən tətbiq edilməyə başlandı.

[2] Şinasi Gündüz, Qədim orta-Şərqdən orta-Asiyaya Novruz, s. 1.

[3] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 5.

[4] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 6.

[5] Şeyx Tusi, Misbahul-mütəhəccid, s. 591

[6] Təmimi Muhamməd Numanin, Dəaimul-İslam, 2/326.

[7] Biharul-Ənvar, 59/100.

[8] Müsəlmanlar.com saytının redaktoru.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.947 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.660 dəfə oxundu
2 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.419 dəfə oxundu
3 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.513 dəfə oxundu
4 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.915 dəfə oxundu
5 Din 31.03.10 2.957 dəfə oxundu
6 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.795 dəfə oxundu
7 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.054 dəfə oxundu
8 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.337 dəfə oxundu
9 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.103 dəfə oxundu
10 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.257 dəfə oxundu
11 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.727 dəfə oxundu
12 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.747 dəfə oxundu
13 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.175 dəfə oxundu
14 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.764 dəfə oxundu
15 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.611 dəfə oxundu
16 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.724 dəfə oxundu
17 Məşiət və iradə 05.07.09 3.198 dəfə oxundu
18 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.262 dəfə oxundu
19 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.985 dəfə oxundu
20 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.515 dəfə oxundu
21 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.432 dəfə oxundu
22 Quranın ecazı 21.11.11 9.106 dəfə oxundu
23 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.507 dəfə oxundu
24 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.645 dəfə oxundu
25 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.440 dəfə oxundu
26 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.768 dəfə oxundu
27 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.660 dəfə oxundu
28 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.270 dəfə oxundu
29 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 18.143 dəfə oxundu
30 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.550 dəfə oxundu
31 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.521 dəfə oxundu
32 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.063 dəfə oxundu
33 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.304 dəfə oxundu
34 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.170 dəfə oxundu
35 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.538 dəfə oxundu
36 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 2.947 dəfə oxundu
37 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.400 dəfə oxundu
38 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.897 dəfə oxundu
39 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.869 dəfə oxundu
40 Tövhid 24.09.16 3.559 dəfə oxundu
41 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.278 dəfə oxundu
42 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.099 dəfə oxundu
43 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.864 dəfə oxundu
44 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.839 dəfə oxundu
45 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.836 dəfə oxundu
46 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.832 dəfə oxundu
47 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.305 dəfə oxundu
48 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 453 dəfə oxundu
49 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.410 dəfə oxundu
50 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.261 dəfə oxundu
51 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.012 dəfə oxundu
52 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 370 dəfə oxundu
53 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.177 dəfə oxundu
54 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.336 dəfə oxundu
55 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.870 dəfə oxundu
56 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.429 dəfə oxundu
57 Müaviyə kimdi? 10.08.18 299 dəfə oxundu
58 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.532 dəfə oxundu
59 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.359 dəfə oxundu
60 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.645 dəfə oxundu
61 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.315 dəfə oxundu
62 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 111 dəfə oxundu
63 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.691 dəfə oxundu
64 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.167 dəfə oxundu
65 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.571 dəfə oxundu
66 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.537 dəfə oxundu