Novruzla əlaqədar məlumatlar
Müsəlmanlar > Din-əxlaq-ədəb > Düşüncə sahəsi Tarix: 21 Mart 2015 Tövsiyə et Çap et

Novruz şənliyi ilə əlaqədar məlumatlar

Novruz, farsca “yeni gün” – deməkdir. Bu gün Cəlali[1] təqviminə görə Fərvərdin ayının birinci günü, Miladi təqviminə görə Mart ayının 21-ci gününə dənk gəlir. Günəş ilinin başlanğıcı olan bu gün yazın birinci günü olub, gecə ilə gündüzün bərabər olduğu bir gündür.

Orta asiya xalqlarının da qeyd etdiyi bu şənlik Miladdan qabaq 18-ci əsrdən etibarən bilinməkdədir. Çin mənbələrində türk xalqlarınn bu bayramı Miladdan qabaq 4- cü əsrdən bu yana “bahar-yeni il” festivalları şəklində qeyd etdikləri yazılıdır. Orta əsrlərdə İran ənənələri ilə ünsiyyət quran müxtəlif türk boyları özlərinin yeni il bahar şənlikləri ilə İranlıların Novruzunu birləşdirmiş və Novruz terminini özlərinin 21 Mart festivalları üçün də ifadə etmişlər. Adriatik sahillərindən Çinə qədər geniş bir coğrafiyada qeyd olunan astronomik xarakterli, təbii bir bahar şənliyi olan Novruz, son illərdə xüsusilə Türkiyədə və İranda getdikcə siyasallaşdırılan bir bayram halına gəlmişdir.[2]

Qədim dövrlərdən etibarən Sumerlilerin, Sabiilərin, Babillilərin, Kenanlıların, İbranilərin “Pesah-yeni gün”– adıyla ziraat xarakterli festivalları qeyd etdikləri bilinməkdədir. “Mayasız çörək bayramı”- deyə bilinən bu bayram, arpa əkin mövsümündə qeyd edilməkdədir. Əkinçilər bu günlərdə məbədlərə gedib dua edərlər və yeni məhsuldan yoğrulmuş mayasız çörəkləri yeyərdilər.[3]

İranda qeyd olunan Novruz və dinlə olan əlaqəsi

İran ənənəsində günümüzdə də böyük coşquyla qeyd edilən Novruz şənliyi, İran kralı Cümşüdlə və Məcusiliyin qurucusu olduğu iddia edilən Zərdüştlə əlaqələndirilir. İranda Novruzun tarixi və əfsanəvi bir keçmişi vardır. Avestada Novruzdan bəhs edilməməkdədir. Ancaq Pəhləvi dilində yazılan dini kitablarda Novruzdan qədim bir bayram olaraq bəhs edilməkdədir.

İslam mənbələrində xüsusilə Şəhristani, Məsudi kimi tarixçilər tərəfindən Zərdüştün Azərbaycanlı olduğu qeyd edilməkdə, Zərdüştün türk olduğu və bilavasitə bu bayramın türk bayramı olduğu isbat edilməyə çalışılmaqdadır. Halbuki, bu cür iddialar tarixi vaqiələrlə üst-üstə düşməməkdədir. Çünki, Zərdüşt Miladdan əvvəl 6-cı əsrdə yaşamış, Asiyadan gələn türk boyları isə yüz illər sonra indiki Azərbaycan ərazisinə yerləşmişlər.[4]

Əsas diqqət çəkən məsələ isə, xüsusilə İran şiələrinin bu təbii hadisəyə dini bir don geydirməyə çalışmalarıdır. Məsələn, Novruz gününü Adəm əleyhissəlamın yaradıldığı, İbrahim əleyhissəlamın bütləri qırdığı, Əli əleyhissəlamın anadan olduğu, Fatimə ilə evləndiyi, Muhəmməd əleyhissəlam tərəfindən xəlifə elan edildiyi gün olaraq irəli sürürlər. Şiə mənbələrində Novruzla əlaqədar bir neçə hədis belədir:

عن المُعلَّى بنِ خُنیس، عن مولانا الصادق(ع) فى یوم النَّیروز، قال(ع): إذا کان یوم النیروز، فاغتسل و البس أنظف ثیابک و تطیب بأطیب طیبک و تکون ذلک الیوم صائماً، فإذا صلّیت النوافل والظهر والعصر فصلّ بعد ذلک أربع رکعات، تقرأ فى أوّل کلّ رکعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ إنّا أنزلناه فى لیله القدر، و فى الثانیه فاتحه الکتاب و عشر مرّات قل یا أیها الکافرون، وفى الثالثه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ قل هو اللّه أحد، و فى الرابعه فاتحه الکتاب و عشر مرّاتٍ المعوّذتین، و تسجد بعد فراغک من الرکعات سجده الشکر و تدعو فیها، یغفر لک ذنوب خمسین سنه.

İmam Sadiq (ə) buyurur: Novruz günündə qüsl et, təmiz paltar geyin, ətir vur və oruc tut. Zöhr namazının nafiləsindən sonra dörd rükət namaz qıl. Birinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Qədr surəsin oxu. İkinci rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə Kafirun surəsi, üçüncü rükətdə Fatihə surəsindən sonra on dəfə İxlas surəsi dördüncü rükətdə isə Fatihə surəsindən sonra Fələq və Nas surəsini oxu. Namazdan sonra şükr səcdəsi və dua et.”[5]

على ( علیه السلام) أنّه اُهدى الیه فالوذج، فقال: ماهذا. قالوا: یوم نیروز. قال: فَنَیرزوا إن قدرتم کلَّ یومٍ [یعنى تهادوا و تواصلوا فى اللّه ]

“İmam Əli (ə) üçün faluzəc (şirniyyat) hədiyyə gətirdilər. Buyurdu: Bu nədir? Dedilər: Bu gün novruzdur. Buyurdu: Əgər bacarsanız, hər gün novruz edin. (Yəni: Allaha xatir bir-birinizə hədiyyə verin və bir-birinizin görüşünə gedin).”[6]

Şiə alimləri bu hədisləri dəlil gətirərək Novruzu dini bir bayram olaraq qeyd edilməsinin caiz olduğunu deyirlər. Halbuki, bu hədislərin heç birində Novruzun dini bir bayram olduğu ifadə edilməməkdədir. Bir də şiə mənbələrində bu hədislərin tam tərsinə İmam Kazımdan belə bir hədis nəql edilməkdədir:

انی قد فتشت الاخبار عن جدی رسول الله ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ فلم اجد لهذا العید خبرا؛ انه سنه للفرس محاها الاسلام و معاذ الله أن نحیی ما محاه الاسلام.

“Mənsur Abbasi Novruz gününü bayram olaraq qeyd etmək istəyəndə,  İmam, “mənə bu bayramla əlaqədar cəddim Rəsulullahdan bir şey çatmadı. Bu Farsların bir ənənəsidir və onu İslam dini silmişdir. İslamın sildiyi  bir şeyi təzələməkdən Allaha sığınıram,” – deyə cavaplandırmışdır.”[7]

Şiə alimləri bu hədisi İmamlarının Təqiyyə halında dediyini qeyd edirlər.

Nəticədə, bütün bu deyilənləri dəyərləndirib, xülasələşdirsək, bizə görə, Novruz qədim bir şənlik olub, İslamdan əvvəl də qeyd edilirdi. Belə bir günün nazil olan dinlə deyil, yaradılan təbiətlə əlaqəsi vardır. Bilavasitə Novruz İslam dinində keçirilməsi əmr edilən bir bayram deyil, vaxtı gələndə meydana gələn oyanmanın yəni, təbiətin bir bayramıdır. Bilindiyi kimi nə peyğəmbər nə də səhabələri belə bir günü dini bir bayram olaraq qeyd etməmişdilər.

Bu səbəblə yeni ili, dini bir bayram olaraq deyil, təbiətin oyanışı kimi qeyd edənlərdə, şənlik təşkil edənlərdə  bir qəbahət görmürük. Ancaq müsəlmanların Məcusilərdəki kimi insanın əqidəsinə, əməlinə zərər verən bəzi rituallardan, xüsusilə də odu müqəddəsləşdirməkdən və bir çox xurafat işlərdən uzaq durmaları lazımdır.

Müəllif: Aydın Mülayim.[8]

Buna bənzər digər yazılarımıza və video müsahibələrimizə bu linklərdən baxa bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/1908.html

Bayramlarda həmişə kiçiklər böyükləri ziyarətə getməlidir?

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

 

 

 


[1] Cəlali təqvimi Miladi təqvimi kimi Günəşə görə müəyyən edilmiş olub, 1 ili 365 gün 6 saata bərabərdir. Səlcüqlular dövründə Ömər Xəyyamın başçılığı ilə 1079-cu ildən etibarən tətbiq edilməyə başlandı.

[2] Şinasi Gündüz, Qədim orta-Şərqdən orta-Asiyaya Novruz, s. 1.

[3] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 5.

[4] Şinasi Gündüz, e. q. ə., s. 6.

[5] Şeyx Tusi, Misbahul-mütəhəccid, s. 591

[6] Təmimi Muhamməd Numanin, Dəaimul-İslam, 2/326.

[7] Biharul-Ənvar, 59/100.

[8] Müsəlmanlar.com saytının redaktoru.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.158 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.704 dəfə oxundu
2 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
3 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.603 dəfə oxundu
4 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.550 dəfə oxundu
5 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
6 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
7 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.428 dəfə oxundu
8 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
9 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.969 dəfə oxundu
10 Din 31.03.10 2.990 dəfə oxundu
11 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.826 dəfə oxundu
12 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.398 dəfə oxundu
13 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu
14 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.119 dəfə oxundu
15 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.295 dəfə oxundu
16 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.745 dəfə oxundu
17 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.775 dəfə oxundu
18 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.217 dəfə oxundu
19 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.889 dəfə oxundu
20 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
21 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.761 dəfə oxundu
22 Məşiət və iradə 05.07.09 3.215 dəfə oxundu
23 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.506 dəfə oxundu
24 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.114 dəfə oxundu
25 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.532 dəfə oxundu
26 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
27 Quranın ecazı 21.11.11 9.127 dəfə oxundu
28 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.540 dəfə oxundu
29 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.747 dəfə oxundu
30 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.525 dəfə oxundu
31 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.834 dəfə oxundu
32 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.709 dəfə oxundu
33 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.404 dəfə oxundu
34 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.422 dəfə oxundu
35 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.605 dəfə oxundu
36 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.564 dəfə oxundu
37 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.153 dəfə oxundu
38 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.583 dəfə oxundu
39 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.250 dəfə oxundu
40 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.579 dəfə oxundu
41 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.158 dəfə oxundu
42 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.420 dəfə oxundu
43 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.214 dəfə oxundu
44 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.010 dəfə oxundu
45 Tövhid 24.09.16 4.857 dəfə oxundu
46 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.285 dəfə oxundu
47 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.223 dəfə oxundu
48 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.886 dəfə oxundu
49 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.132 dəfə oxundu
50 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.977 dəfə oxundu
51 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
52 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.452 dəfə oxundu
53 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
54 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
55 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.364 dəfə oxundu
56 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.036 dəfə oxundu
57 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 855 dəfə oxundu
58 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.195 dəfə oxundu
59 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.358 dəfə oxundu
60 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.899 dəfə oxundu
61 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
62 Müaviyə kimdi? 10.08.18 473 dəfə oxundu
63 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.682 dəfə oxundu
64 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
65 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.673 dəfə oxundu
66 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
67 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 353 dəfə oxundu