Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 04 Eylül 2013 Tövsiyə et Çap et

Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik

İstər etiraf etsin istərsə etməsin, hər insan, Allahın varlığını və birliyini qəbul edər. Bu səbəblə, dinsiz olduğunu deyənlər də daxil olmaqla hər kəsin bir din düşüncəsi olur və özünü həmin dinin dindarı hesab edir. Bunların hamısı doğru yolu başa düşmüş, ona ürəkdən inanmış sonra həmin yoldan çıxmış adamlardır. Allah Təala, yoldan çıxanların ümumi xüsusiyyətini bizə bu cür bildirmişdir:

“ O gün necə üzlər ağarır, necə üzlər də qaralır. Üzləri qaralan kəslərə belə deyilir: “ İman gətirdikdən sonra kafirmi oldunuz? Kafir olduğunuza görə dadın bu əzabı!” (Əli-İmran 3/106)

Kafir olub yoldan çıxanlar, Allahı ikinci sıraya qoyanlardır. Birinci sıraya ya özlərini ya bir elm adamını, ya da mələkləri, peyğəmbərləri və ya din adamlarını qoyarlar. Əslində onların birinci yerə qoyduqları bunlar deyil, şeytanlardır. Allah Təala insanları iki qrupa ayırmış və belə demişdir:

“Allah bir qismini yoluna qəbul edər, bir qismi de pozğunluğa layiq görüldü. Pozğunlar, Allahdan əvvəl şeytanları dost tutan və özlərini doğru yolda görənlərdir.” (Əraf 7/30)

Bunlar, birinci yerə qoyduqları şeytanlara qulluq edərək hürriyyətlərini itirənda düşüncələrinə tərs düşən ayələri görməməzliyə vururlar. Elədiklərinin səhv olduğunu bildikləri üçün bəzi hallarda Allaha təslim olma arzusu da hiss edərlər (1). Ancaq mənfəətlərini itirmə qorxusu buna mane olur. Allah Təala belə buyurur:

“ …Düçar olacaqları şiddətli əzabdan ötrü vay kafirlərin halına! O kəslər ki, dünya həyatını axirətdən çox sevir və Allahın yolundan döndərərək o yolu əyri göstərməyə çalışırlar. Onlar dərin bir azğınlıq içindədirlər.” (İbrahim 14/2-3)

Bu vəziyyətdə mühüm olan dindar olmaq deyil, Allahın dinin dindarı olmaqdır. Allah Təala öz doğru dinin tərifini ayədə belə ifadə etməktədir:

“ Üzünü hənif olaraq əsl bu dinə, Allahın fitrətinə çevir. O, insanları fitrəti üzere yaratmıştır. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur, lakin insanların çoxu bunu bilməz.” (Rum 30/30)

Deməli, doğru din fitrət, yəni mövcud olanlara aid qanunlar məcmuasıdır. Bu qanunlar, nazil olmuş və ya yaradılmış ayələrdən öyrənilir. Nazil olmuş ayələr Quranda olanlardır. Yaradılmış ayələr isə canlı və cansız bütün məxluqlardır.

İnsan anadan olandan ölənə qədər Allahın yaratdığı ayələri müşahidə edər və onlardan məlumat əldə edir. Bu məlumatlarla o, Quranını Allahın kitabı olduğunu və onu gətirənin də Allahın elçisi olduğunu başa düşəcək səviyyəyə gəlir. Allah Təala belə buyurur:

“Onun (Quranın) haqq olduğu onlara bəlli olsun deyə, Biz öz qüdrət nişanələrimizi onlara həm xarici aləmdə, həm də onların öz daxilində mütləq göstərəcəyik.” (Fussilət 41/53)

İnsana ediləcək ən böyük yaxşılıq, heç bir əlavə və əksiltmə eləmədən Allahın kitabını, insanın başa düşəcəyi dillə ona çatdırmaqdır. Beləliklə o, özündəki doğru biliklərlə Quran ayələrinin üst-üstə düşdüyünü görərək onun Allahın kitabı olduğunu, onu gətirən şəxsin də Allahın elçisi olduğunu dərk edəcəkdir. Buna görə Quranı hər insana, öz ana dilində başa salmaq lazımdır. Əslində Quranın ərəbcə olması, Muhəmməd əleyhissəlamın içində olduğu cəmiyyətin ana dilinin ərəbcə olmasından qaynaqlanır. Allah Təala belə buyurmuşdur:

“ Biz hər bir elçini öz millətinin dilində (danışan) göndərdik ki, (haqqı) onlara izah etsin. Artıq Allah, azğınlığı seçəni azğın sayar, hidayəti (haqqı) seçəni də yoluna qəbul edər (2). O, yenilməz güc və hikmət sahibidir.” (İbrahim 14/4)

Onun elşiliyi sırf ərəb millətinə deyil, bütün bəşəriyyətədir. Allah Təala belə buyurur:

“Biz səni bütün insanlara müjdə verən və xəbərdarlıq edən bir elçi olaraq göndərdik. Lakin insanların çoxu bunu bilməz.” (Səbə 34/28)

Onun təbliği ancaq onun tətbiq etdiyi yolla insanlara çatdırıla bilir. Bu səbəblə din təlimində əsas hədəf, Peyğəmbərimiz kimi davranaraq Allahın yaratdığı ayələri oxumaqda olan insanlara, Allahın endirdiyi ayələri də oxuyub bu ikisi arasındakı münasibəti göstərməkdir. Əslində bu hər möminin vəzifəsidir. Buna laqeyid qalanların düşəcəyi pis vəziyyət belə bildirilmişdir:

“Endirdiyimiz nişanələri və doğru yolu kitabda insanlara aşkar etdikdən sonra gizlədənlərə Allah və bütün lənətçilər lənət oxuyarlar! Yalnız tövbə edənlər, islah edənlər və (ayələrimi) bəyan edənlər müstəsnadır. Mən onların tövbəsini qəbul edərəm. Mən tövbələri qəbul edənəm, Rəhmliyəm!” (Bəqərə 2/159-160)

“Allahın nazil etdiyi kitabdan bir şeyi gizlədənlər və onun müqabilində bir az mənfəət əldə edənlərin yedikləri, qarınlarında ancaq od olacaqdır. Qiyam günü Allah onlarla danışmaz, onları təmizə çıxartmaz. Onları şiddətli əzab gözləyir!” (Bəqərə 2/174)

Elm və sənətin məlumat qaynağı da ayələrdir. O ayələri daha yaxşı bilən Allaha qarşı daha hörmətli olur. Allah Təala bəzi təbiət ayələrini verdikdən sonra belə buyurmuşdur:

“Allahdan öz bəndələri arasında ancaq alimlər qorxarlar.” (Fatir 35/28)

Əgər dini düşüncəmizi Allahın tərif etdiyi kimi dəyişdirsək, ortada elm və din ayrılığı qalmaz. Bütün insanlığı qucaqlayan, cihanşümül həqiqətlərə səsləyən və pozulan tarazlığı düzəldən bir dini düşüncə meydana çıxar. Elə isə dini təbliğ edən bir kimsənin Quranı yaxşı öyrənməsi lazımdır. Bu onun üçün qaçınılmaz şərtdir. Quranı öyrənmənin əsas şərtlərindən biri də ərəbcəyə və sünnəyə yaxşı yiyələnməkdir. Sünnəni yaxşı öyrənmək də Quran-Sünnə bütövlüyünü qavramaqla mümkündür (3). Sünnəni Qurandan ayrı bir qaynaq saymağa davam etdiyimiz halda işin içindən çıxa bilmərik. İnsanları bu cür yetişdirməli və dünyanın qarşısına bu təkliflə çıxmalıyıq:

“ Gəlin Allahın yaratdığı ayələri, nazil etdiyi ayələrlə bərabər oxuyaraq elm və din tarazlığını quraq və yeni dövrümüzü inşa edək.”

Dünyada bu ədalətli meydan oxumağı heç kim bacara bilməz.

Abdulaziz Bayındır *

 *İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi İslam Hüququ Kafedrasının Müdürü, Süleymaniye Vakfı Müdürü

(1) Kafirlər bəzi hallarda, kaş ki biz də (Allaha) təslim olsaydıq deyə dua edərlər. (Hicr 15/2)

(2) Bu məal, Maturidinin təfsirinə görə verilmişdir. Bax. Əbu Mənsur Muhəmməd b. Muhəmməd əl-Maturidi, əs-Səmərqəndi (ö. 333 h./944 m.) Təvilatul-Quran, Təhqiq, Xədicə Boynuqalın, Elmi kontrol: Bəkir Topaloğlu, İst. 2006, c. VII, S. 458.

(3) Quran-Sünnə bütövlüyü mövzusunda, ətraflı araşdırmaları görmək üçün www.süleymaniyevakfı.org. adlı saytımızda nümayiş olunan araşdırmalara nəzər yetirə bilir və http://www. kurandersi.com/mukayeseli –fıkıh-dersleri/adresində nümayiş olunan elmi mülahizələrimizə qulaq asa bilərsiz.

QEYD: Türk dilindən Azərbaycan dilinə uyğunlaşdıran Aydın Mülayim.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.548 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
2 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
3 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.966 dəfə oxundu
4 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
5 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.825 dəfə oxundu
6 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.382 dəfə oxundu
7 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu
8 Din 31.03.10 2.990 dəfə oxundu
9 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.294 dəfə oxundu
10 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.742 dəfə oxundu
11 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.775 dəfə oxundu
12 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.118 dəfə oxundu
13 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.881 dəfə oxundu
14 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
15 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.756 dəfə oxundu
16 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.215 dəfə oxundu
17 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.492 dəfə oxundu
18 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.110 dəfə oxundu
19 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.531 dəfə oxundu
20 Məşiət və iradə 05.07.09 3.214 dəfə oxundu
21 Quranın ecazı 21.11.11 9.124 dəfə oxundu
22 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.538 dəfə oxundu
23 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.741 dəfə oxundu
24 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
25 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
26 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.698 dəfə oxundu
27 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.392 dəfə oxundu
28 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.525 dəfə oxundu
29 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.601 dəfə oxundu
30 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.556 dəfə oxundu
31 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.147 dəfə oxundu
32 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.215 dəfə oxundu
33 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.238 dəfə oxundu
34 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.569 dəfə oxundu
35 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.155 dəfə oxundu
36 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.572 dəfə oxundu
37 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.190 dəfə oxundu
38 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.004 dəfə oxundu
39 Tövhid 24.09.16 4.766 dəfə oxundu
40 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.417 dəfə oxundu
41 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.220 dəfə oxundu
42 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.886 dəfə oxundu
43 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.102 dəfə oxundu
44 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
45 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
46 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.444 dəfə oxundu
47 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
48 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.967 dəfə oxundu
49 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.355 dəfə oxundu
50 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.036 dəfə oxundu
51 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 801 dəfə oxundu
52 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
53 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.898 dəfə oxundu
54 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
55 Müaviyə kimdi? 10.08.18 445 dəfə oxundu
56 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.195 dəfə oxundu
57 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
58 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.671 dəfə oxundu
59 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
60 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 347 dəfə oxundu
61 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.675 dəfə oxundu
62 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
63 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.602 dəfə oxundu
64 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
65 Коран и культурное развитие. 30.01.19 233 dəfə oxundu
66 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.704 dəfə oxundu
67 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu