Yer üzündə gəzib dolaşmaq
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 17 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et

İslam dinində səyahət etməyə münasibət

Əgər bir iş və yaxud fəaliyyət iman gətirən müsəlmanlar üçün yaradıcının – Allahın onlara oxuyub başa düşsünlər deyə, nazil etdiyi kitabda qeyd olunubsa, üstəlik də bu bir neçə dəfə təkrar edilir və iman gətirənlərin diqqətini cəlb edirsə, artıq o vaxt həmin işin bir tapşırıq və borc olduğunu irəli sürmək heç də səhv bir iddia olmaz.

Gəzib dolaşmaq, başqa sözlə desək, səyahət etmək məhz belə bir işdir.

Aşağıda verilən toplu bu məsələ ilə əlaqədar olan Quran ayələrini ehtiva edir.

Tövbə surəsi, 112-ci ayə: Allaha tövbə edən, ibadət edən, Ona həmd edən, Onun uğrunda səyahət edən, rüku və səcdə edən, münasib olanı buyurub pis əməlləri qadağan edən və Allahın hüdudlarını (qayda-qanunlarını) qoruyan möminləri də müjdələ.

Yuxarıdakı ayə Qurani-Kərimdə gəzməklə əlaqədar olan heyrətamiz bir ayədir. Lakin bəzi Quran tərcümələrində bu ayədəki “saihun” sözünə “oruc tutanlar” kimi məna verilir. Eyni tərcümələrdə Əhzab surəsinin 35-ci ayəsindəki “və-s-saiminə və-s-saimat” ifadəsi də “oruc tutan kişilər və oruc tutan qadınlar” kimi tərcümə olunub. Bu hal hər halda, gəzmək felinin Quranda tərif və təqdirəlayiq bir iş kimi qiymətləndirilməməsindən irəli gəlir. Çünki “saihun” sözü Ərəb dilində gəzmək (səyahət etmək, səyyahlıq) felini bildirmək üçün işlədilir. Əslində bir çox Quran tərcüməsində bu faktor nəzərə alınıb.

Nəhl surəsi, 36-cı ayə: And olsun ki, Biz hər ümmətə: “Allaha ibadət edin, tağutdan uzaq olun”– deyən elçi göndərdik. Onlardan kimisi Allahın düz yoluna yönəldi, kimisi də yoldan azmağa layiq oldu. Yer üzündə gəzib dolaşın. Peyğəmbərləri yalan sayanların axırının necə olduğunu görün.

Ali-İmran surəsi, 137-ci ayə: Sizdən əvvəl nələr gəlib keçdi. Yer üzündə gəzin ki, yalançıların axırının necə olduğuna bir baxın.

Ənam surəsi, 11-ci ayə: De ki, yer üzündə gəzib dolaşın. Sonra da inkar edənlərin aqibətinin necə olduğuna baxın!

Nəml surəsi, 67-69-cu ayələr: Kafirlər dedilər: “Məgər biz və atalarımız torpağa qarışdıqdan sonra (qəbirlərdən) çıxardılacağıq? Bu (dirilmə) həm bizə, həm də əvvəllər atalarımıza vəd olunmuşdu. Bu, keçmişdəkilərin (uydurduğu) əfsanələrindən başqa bir şey deyildir”. De: “Yer üzündə gəzib dolaşın və görün günahkarların aqibəti necə olmuşdur”.

Səcdə surəsi, 26-cı ayə: Yurdlarında gəzib-dolaşdıqları əvvəlki neçə-neçə nəsilləri məhv etməyimiz onları doğru yola gətirmədimi? Həqiqətən, bunda ibrətlər vardır. Məgər onlar qulaq asmırlar?

Fatir surəsi, 44-cü ayə: Məgər onlar yer üzündə gəzib-dolaşıb özlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğunu görmürlərmi? Onlar ki bunlardan daha qüvvətli idilər. Göylərdə və yerdə Allahı aciz qoya bilən bir şey yoxdur. Həqiqətən, O, Biləndir, Qadir olandır.

Ənam surəsi, 6-cı ayə: Məgər onlar özlərindən əvvəl neçə-neçə nəsilləri məhv etdiyimizi görmədilərmi? Biz onlara yer üzündə sizə vermədiyimiz imkanları vermişdik. Onların üzərinə (göydən) bol-bol yağış yağdırmış və (evlərinin) altından çaylar axıtmışdıq. Biz onları günahlarına görə həlak etdik və onlardan sonra başqa nəsillər yaratdıq.

Hic surəsi, 75-79-cu ayələr: Şübhəsiz ki, bunda başa düşənlər üçün ibrətlər var. O şəhərin qalıqları gedişli-gəlişli yolların üstündə hələ də qalır. Bunda inananlar üçün ibrətlər vardır. Eykə əhalisi də şübhəsiz ki,  zalım kəslər idi. Buna görə də onlardan intiqam aldıq. Hələ də hər iki diyar gedişli-gəlişli bir yolun üstündədir.

Zariyat surəsi, 37-ci ayə: Ağrılı-acılı əzabdan qorxanlar üçün orada bir əlamət qoyduq.

Həcc surəsi, 45-46-cı ayələr: Neçə-neçə şəhərlər olmuşdur ki, əhalisi zülm edərkən Biz onları məhv etdik. İndi onlar özülünə qədər uçulmuşdur. Neçə-neçə tərk edilmiş quyular və neçə-neçə boş qalmış qəsrlər də vardır. Məgər onlar yer üzündə gəzib dolaşmırlarmı ki, orada baş verənləri qəlbi ilə düşünüb, qulaqları ilə eşitsinlər? Çünki əslində (maddi) gözlər deyil, kökslərdəki qəlb kor olur.

İnsan deyilən varlıq öz həyatını zaman və məkan ilə tərif olunan bir müstəvidə davam etdirməlidir. Öz mövcudluğunun başlanğıcında həmin meyarlarla əlaqədar seçim etmək imkanı olmayan fərd şəxsiyyəti formalaşmağa başladıqdan sonra yaxınlığından başlamaqla ətraf mühit ilə əlaqə yaradır. Bu əlaqənin bünövrəsində maraq duymaq hissi, tanımaq və təsvir etmək istəyi durur.

Bu öyrənmək istəyi insan üçün ömrünün axırına qədər fasiləsiz surətdə davam edən bir prosesdir. İnsan öyrənmək istəyinin ardınca müxtəlif səbəblərə görə gedə bilər. Öyrənmək istəyi daha yaxşı şəraitdə yaşamaq üçün həyata keçirilən kəşflərin, eləcə də texnologiya sahəsindəki icad və ixtiraların yeganə hərəkətverici qüvvəsidir. İnsanların dərk edə bildikləri şeylərin xaricində qalan və qeyb hesab olunan biliklərə qarşı hiss edilən meyl də çox yüksək səviyyədədir. Bütün bunlarla yanaşı, özləri ve keçmişləri ilə əlaqədar məlumatları əldə etmək arzusu da insanları məşğul edən məsələlərdən biridir. Çünki məlumat bazasını ancaq bu yolla formalaşdırmaq olur.

Yaradıcımız yuxarıdakı ayələrdə bizə tövsiyə edir ki, xüsusən bizdən əvvəlki cəmiyyətlərin aqibətinin necə olduğunu dərk etmək üçün onların qalıqlarına baxaq və bundan bir ibrət alaq.

Quran ayələrində keçmiş qövmlərlə əlaqədar əhvalatlarda həmin xalqların yaşadıqları müddət ərzində yol verdikləri hərəkət və rəftarlarından danışılır. Allah bildirir ki, artıq keçmişdə qalan o qövmlərin elmləri, nizam-intizam, siyasət və var-dövlətləri onları həlak olmaqdan xilas edə bilməyib. Üstəlik də həmin qövmlərin indikilərdən daha güclü və şöhrətli olmağı onların biabırçı bir aqibətə məruz qalmaqlarına mane ola biməyib.

Məryəm surəsi, 74-cü ayə: Biz onlardan əvvəl var-dövlət və zahiri görünüşcə onlardan daha üstün olan neçə-neçə nəsilləri məhv etdik.

Fatir surəsi, 44-cü ayə: Məgər onlar yer üzündə gəzib-dolaşıb özlərindən əvvəlkilərin aqibətinin necə olduğunu görmürlərmi? Onlar ki bunlardan daha qüvvətli idilər.

Qaf surəsi, 36-cı ayə: Biz onlardan əvvəl özlərindən daha qüvvətli neçə-neçə nəsilləri məhv etdik. Onlar diyarbadiyar gəzib dolaşırdılar. Məgər (əzabdan) qaçıb qurtara bildilərmi?

Həmin qövmlərin aqibətlərindən dərs götürmək üçün onların qalıqlarını görmək, bundan ötrü də o yerləri gəzmək lazımdır.

Lakin burada diqqət yetirilməli olan başqa bir məsələ də var və həmin məsələ müsəlmanları daha çox maraqlandırır:

Bu məlumatların üzə çıxardılması üçün müvafiq elm sahələrində çox çalışmaq. Müsəlmanlar xüsusilə arxeologiya, kriminologiya və ixtisaslaşmaq lazım gələn oxşar elm sahələrində hələ çox yol getməlidirlər. Əks halda, tarixi qalıqları istədiyi kimi izah edən tarixçi, arxeoloq, biloq və digər elm sahələrindən olan insanlar elm adamlarının müxtəlif əlaqə vasitələrinin də dəstəyi nəticəsində bəşəriyyətin keçmişi haqqındakı məlumatları indiki dövrün mədəniyyətlərini (xüsusilə də Qərb mədəniyyətini) ali və üstün mədəniyyət kimi göstərmək üçün istifadə edəcəklər. Biz bu gün buna şahid olmaqdayıq.

Hicr surəsinin 75 və 77-ci ayələrindən başa düşülür ki, bəşəriyyət və insanlar keçmişin qalıqlarından dərs almalıdır. Lakin Allah Həcc surəsinin 46-cı ayəsində bildirir ki, bunlardan ibrət dərsi götürmək üçün təkcə məlumat kifayət deyil. Bununla yanaşı, reallıqları obyektiv formada qiymətləndirmək üçün xoş məramlı bir baxış da olmalıdır. Bir sözlə, bu ayə iman gətirənləri keçmiş dövrlərə aid materialları üzə çıxartmaq məsələsində daha böyük bir öhdəlik götürməyə istiqamətləndirir.

Müəllif: Hasan Mustafa Arslan (yazıçı-mütəfəkkir)

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.407 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 18.475 dəfə oxundu
2 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.563 dəfə oxundu
3 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.536 dəfə oxundu
4 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.080 dəfə oxundu
5 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.320 dəfə oxundu
6 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.184 dəfə oxundu
7 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.542 dəfə oxundu
8 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 2.957 dəfə oxundu
9 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.407 dəfə oxundu
10 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.958 dəfə oxundu
11 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.899 dəfə oxundu
12 Tövhid 24.09.16 3.753 dəfə oxundu
13 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.279 dəfə oxundu
14 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.133 dəfə oxundu
15 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.867 dəfə oxundu
16 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.881 dəfə oxundu
17 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.859 dəfə oxundu
18 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.838 dəfə oxundu
19 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.354 dəfə oxundu
20 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 455 dəfə oxundu
21 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.410 dəfə oxundu
22 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.271 dəfə oxundu
23 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.017 dəfə oxundu
24 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 473 dəfə oxundu
25 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.180 dəfə oxundu
26 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.341 dəfə oxundu
27 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.873 dəfə oxundu
28 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
29 Müaviyə kimdi? 10.08.18 328 dəfə oxundu
30 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.587 dəfə oxundu
31 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.359 dəfə oxundu
32 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.645 dəfə oxundu
33 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.317 dəfə oxundu
34 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 291 dəfə oxundu
35 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.694 dəfə oxundu
36 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
37 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.571 dəfə oxundu
38 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.540 dəfə oxundu
39 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.660 dəfə oxundu
40 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.420 dəfə oxundu
41 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.515 dəfə oxundu
42 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.922 dəfə oxundu
43 Din 31.03.10 2.965 dəfə oxundu
44 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.797 dəfə oxundu
45 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.125 dəfə oxundu
46 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.338 dəfə oxundu
47 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.105 dəfə oxundu
48 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.264 dəfə oxundu
49 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.732 dəfə oxundu
50 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.755 dəfə oxundu
51 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.182 dəfə oxundu
52 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.794 dəfə oxundu
53 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.612 dəfə oxundu
54 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.734 dəfə oxundu
55 Məşiət və iradə 05.07.09 3.205 dəfə oxundu
56 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.299 dəfə oxundu
57 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.021 dəfə oxundu
58 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.516 dəfə oxundu
59 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.433 dəfə oxundu
60 Quranın ecazı 21.11.11 9.109 dəfə oxundu
61 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.509 dəfə oxundu
62 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.665 dəfə oxundu
63 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.447 dəfə oxundu
64 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.790 dəfə oxundu
65 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.669 dəfə oxundu
66 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.295 dəfə oxundu