Quranı öyrənmənin üsulu
Müsəlmanlar > Quran > Quran Araşdırmaları (xüsusi) > Tədqiqatlar Tarix: 16 Aralık 2015 Tövsiyə et Çap et

Quranı öyrənmənin üsulu

Oxuduğumuz təfsir və məallarda Quran kəliməsinə verilən mənaların çoxu bizə görə məqsədəuyğun deyildir. Eyni sözü; təvil, ayə, möhkəm və mütəşabih terminləri ilə əlaqədar da deyə bilərik. Mövzumuz bu kəlimələrin doğru mənalarını (Qurana və ərəb dili qaydalarına uyğun) ortaya qoymaq və Quranı öyrənməyə çalışan birinin bu terminlərə diqqət etməsinin əhəmiyyətli olduğunu göstərmək olacaqdır.

I. QURAN

Quran kəliməsinin kökü ilə əlaqədar nəqledilən görüşlər belə sıralanabilər:

  1. Əl-Quran (القرآن) xüsusi isimdir və hər hansı bir kökdən əmələ gəlməmişdir.
  2. Quran, qonaq qarşılamak mənasına gələn “القِرَى =el-qıra” kəliməsindən əmələ gəlmişdir. Möminlərə açılan ziyafət süfrəsidir.
  3. Quran, iki və ya daha çox şeyin birləşməsi mənasına gələn qırn = القِرْن kökündən əmələ gəlmişdir.
  4. Quran(القرآن) oxunan şeyin adıdır; necə ki, qurban (القُرْبان) da özü ilə Allaha yaxlaşılan şeyin adı olmuşdur.
  5. Quran, قرأَ يقرأ (قَرْأ وقِراءَة) وقرآناً felinin masdarı olan “qur القُرْء veya qar القَرْء” əmələ gəlmişdir. Ona bu adın verilməsi, hərflərin və kəlimələrin bir araya gəlməsi səbəbilədir.

Bizə görə doğru olan bu beşincisidir. Yəni Quranın əsl mənası “toplamaq” və “oxumaq”- deməkdir:

إنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ . فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

“Onu toplayıb Quran halına gətirmək bizim işimizdir. Biz onu Quran halına gətirdiyimiz təqdirdə o Qurana uyarsan.” (Qiyamət 75/17-18.)

Oxumaq, kəlimələri bir araya gətirib ortaya çıxan mənanı qavramaq olduğu üçün قرأَ felinə “oxumaq” mənası da verilir.

Quran termin olaraq belə tərif edilir:

“Quran, Allahın son nəbisi Muhəmməd əleyhissəlama Cəbrayıl vasitəsilə nazil etdiyi, Fatihə ilə başlayıb Nass surəsilə bitən 114 surədəki sözləri ehtiva edən Ərəb dilində bir mətindir.”

Bu tərif, kəlimənin sözlük mənasına uyğundur. Çünki o mətn, 114 surənin toplanıb bir-birinə əlavə edilməsilə meydana gəlmişdir.

II. AYƏ

Ayə (الآية), açıq əlamət yəni, “göstərici”- deməkdir.[1] Quranda Allahın sözlərini göstərən cümlələrə ayə deyildiyi kimi varlıqlar aləmində Onun gücünü və qüdrətini göstərən hər şeyə də ayə deyilir. Beləliklə, Allahın ayələri ikiyə ayrılmış olur; biri nazil etdiyi ayələr, digəri yaratdığı ayələrdir. Allah Təala belə demişdir:

قُلْ أَرَأَيْتُمْ إِنْ كانَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ثُمَّ كَفَرْتُمْ بِهِ مَنْ أَضَلُّ مِمَّنْ هُوَ فِي شِقاقٍ بَعِيدٍسَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَفِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ

“De: “Bir deyin görək, əgər (Quran) Allah tərəfindəndirsə, sonra da siz ona göz yumursunuzsa, (bunu) necə (başa düşmək olar)?! (Elə isə haqdan) uzaq bir ayrılıq içində olan kəsdən daha çox azmış kim ola bilər? (Quranın) haqq olduğu onlara aydın olana qədər, Biz ayələrimizi onlara həm kainatda, həm də onların özlərində mütləq göstərəcəyik. Məgər Rəbbinin hər şeyə şahid olması kifayət deyil?” (Fussilət, 41/52-53.)

Yaradılan ayələr, nazil olan ayələrin doğruluğunun sübutudur. Bunların hər ikisi fitrəti başa saldığı üçün Allah Təala dini fitrət olaraq tanıtmışdır.

فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ حَنِيفًا فِطْرَةَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْهَا لَا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَعْلَمُونَ

“Sən bir hənif kimi üzünü dinə; Allahın fitrətinə tərəf çevir! O insanları ona əsasən xəlq etmişdir. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur, lakin insanların çoxu (bunu) bilmir.” (Rum, 30/30.)

Allahın nazil etdiyi ayələri eşitməmiş olanlar, yaradılmış ayələrdən əldə etdikləri biliklər sayəsində doğruların çoxundan xəbərdardılar. Əslində elm, fəlsəfə və texnologiya daha çox yaradılan ayələrdən əldə edilir.

Ənənəmizdə Quran; iman, ibadət, əxlaq və hüquqla məhdud hökmlər qoyan bir din kitabı sayılır. Amma bunlarla əlaqədar ayə sayısı mini keçməz. O ayələrin hər birinin başqa mövzularla da əlaqəsi vardır.

Quran, bizə lazım olan hər şeyi izah etmişdir. Onun izahlarına, yəni ondakı hikmətə nail olmaq üçün ayələr arasındakı əlaqəni; möhkəmi, mütəşabihi və təvili bilmək lazımdır. Bu, rəqəmlər arasındakı əlaqəyə bənzəyir. 0-dan 9-a qədər cəmi 10 rəqəm vardır; hesablar bu rəqəmlərlə aparılır. Rəqəmlər arası əlaqələr nə qədər bilinərsə, o qədər hesablama edilir. Bəzisi onu, gündəlik hesablarını aparacaq qədər bilir. Bəzisi də kompyuterin və daha necə şeylərin hesablarını aparacaq qədər hesabat aparır. Hər insan onlardan öz bilikləri ölçüsündə faydalanır. Quran ayələrindən faydalanma da belədir. Bəziləri, ayələr arası əlaqəni bilməz və bildiyi ölçüdə ondan faydalanır. Bəziləri isə onun ən dərin mənalarına, bağlarına nüfuz edəcək qabiliyyətdədir. Məsələn, Süleyman əleyhissəlam dövründə Kitabdan biliyi olan bir adam Bəlqisin taxtını bir göz qırpımında Yəməndən Qüdsə gətirmişdir.[2]

Bu şəxs üçün ayədə “Kitabı bilən” deyil, “Kitabdan biliyi olan= الْكِتَابِمِنَعِلْمٌعِنْدَهُالَّذِي ” ifadəsinin işlədilməsi çox mühümdür. Deməli, kitabın tamamını deyil, ixtisası olan sahədə müəyyən qisminin ayələrini bilməsi kifayət olmuşdur. Bu uzaqdakı əşyanı gətirə bilmə elmidir. Bu gün əşyanı şüalanma ilə əlaqədar tədqiqatlar aparılsa da uzaqdakı əşyanı gətirmək haqqında isə hələki heç bir fikir yoxdur.

Quran, təkcə din kitabı olaraq təqdim ediləndə yuxarıdakı ayələr düzgün başa düşülmür. Bəziləri bu hadisəni kəramət, bəziləri də Süleyman əleyhissəlamın möcüzəsi zənn etmişdir. Möcüzə, Allahın elçisinin elçilik sənədi; kəramət isə istədiyi quluna lütfüdür. Heç kim Onun adına söz verə bilməyəcəyindən kəramətdə də möcüzədə də iddia ola bilməz. Əlaqədar ayə belədir:  وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَنْ يَأْتِيَ بِآَيَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ

“Heç bir elçinin, Allahın icazəsi olmadan möcüzə gətirmə səlahiyyəti yoxdur.” (Rad, 13/38.)

Taxtın gətirilməsi hadisəsində iddia vardır. Kitabdab bir biliyə sahib olan adam, Süleymana “Mən onu sənə bir göz qırpımında gətirərəm.”- demişdi. Elə isə bu hadisə nə möcüzə nə də kəramət deyildir. Bu Allahın kitabından alınmış bir elmdir. Bu elm Quranda da olmalıdır. Ayələrə Quranın göstərdiyi metodlarla nəzər salınarsa, o elmi tapıb ortaya çıxarmaq olar. Bu metodun ana terminlərindən biri “təvil”dir.

III. TƏVİL

Təvil (التأويل),  əslə dönmə (الأصلإلىالرجوع) demək olan əvl(أول)  kökündən əmələ gəlmişdir; bir şeyi istənən hədəfə çevirmək ( منهالمرادةالغايةإلىالشيءرد )[3] mənasına gəlir.

Təhzibul-lüğənin müəllifi Əbu Mənsur (ö.370 h.) təvili belə tanıtmışdır:

التأويل ؛ جَمْع معانٍ مُشكلة بلفظ واضح لا إشكال فيه .

“Təvil, gizli mənaları, açıq bir sözdə birləşdirməkdir.”

İndi təvillə əlaqədar bir neçə ayəni misal verək:

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آَيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آَمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ.

“Sənə bu kitabı nazil edən Odur. Onun bir qismi möhkəm ayələrdir. Onlar kitabın anasıdır. Digərləri isə bunlarla oxşardır [mütəşabihdir]. Qəlblərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad salmaq və ona öz istədikləri kimi məna vermək məqsədi ilə mütəşabih olana uyarlar. Halbuki, onun izahını təkcə Allah bilir. Dərin elmi olanlar isə: “Biz onlara iman etdik, onların hamısı Rəbbimizdəndir”,- deyərlər. Bu biliyə ancaq həqiqi ağıl sahibləri yiyələnirlər.” (Ali-İmran, 3/7).

Ayələri bölümlər halında izah etməyə çalışaq:

“Sənə bu kitabı nazil edən Odur. Onun bir qismi möhkəm ayələrdir. Onlar kitabın anasıdır. Digərləri isə bunlarla mütəşabihdir (oxşardır)…”

Mütəşabih, bənzəyən mənasına gələn şibh veya şəbəhdən əmələ gəlmişdir. Mütəşabih ayələr bir-birinə bənzəyən ayələrdir.  Bu söz, iki şey arasındakı oxşarlığı ifadə edir.[4]

“Qəlblərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad salmaq və ona öz istədikləri kimi məna vermək məqsədi ilə mütəşabih olana uyarlar…”

Ayədə insanların fitnə salmaq üçün kitabdan özlərinə uyğun ayələr axtardıqları bildirilməkdədir. Sonra da bu ayələri təvil edərək, öz məqsədlərinə uyğun təvillər və yorumlar çıxarılmaqdadır.

Hər kəsin diqqət yetirməsi lazım olan məqamlardan biri də budur ki; Allah, insanların başqasına qul olmamaları üçün kitabın təvilini ancaq Özünün etdiyini bildirir.[5]  Bu səbəblə ayədə: “Halbuki, onun izahını təkcə Allah bilir…” buyurulmaqdadır.

“Təkcə Allah bilir.”– demək, “Kitabın təvili təkcə Qurandadır; başqa yerdə axtarılmaz”– deməkdir. Yəni, Allahın kitabında izah edilən metodun xaricində başqa bir metodla təvil edilməz. Ayənin sonundakı ifadə, bu təvilin öyrənilə biləcəyini göstərməkdədir:

“Dərin elmi olanlar isə: “Biz onlara iman etdik, onların hamısı Rəbbimizdəndir”,- deyərlər. Bu biliyə ancaq həqiqi ağıl sahibləri yiyələnirlər.” 

Deməli, Quran oxunduğu zaman, əməl ediləcək xüsuslardan biri; mövzu ilə əlaqədar oxşar ayələr və o cümlədən möhkəm ayələrin hamısı bir araya gətirilməlidir. O zaman hər hansı bir məsələyə dair doğru nəticələr əldə edilər və heç ummadığımız ya da həll edə bilmədiyimiz problemlərə də aydınlıq gətirildiyini görərik.

Quranın nazil olması tamamlandığı üçün ayələrin təvili onun içindədir. Metodunu bilənlər buna nail olurlar. Bu səbəblə Nəbimiz, İbn Abbas üçün belə bir dua etmişdir:

اللَّهُمَّ أَعْطِ ابْنَ عَبَّاسٍ الْحِكْمَةَ وَعَلِّمْهُ التَّأْوِيلَ

“Allahım! İbn Abbasa hikməti ver ve o təvili öyrət.”[6]

Bütün bunlardan sonra təvilin Qurana uyğun tərifini bu cür verə bilərik:

“Təvil, hikmətə nail olmaq üçün bir mövzunu izah edən (mütəşabih) ayələri, o mövzunun möhkəminə bağlamaqdır.”

 

 Suala cavab verdi: Abdüləziz Bayındır.[7]

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

[1] İsfahânî, Ragıb, (ö. 425 h.), Müfredât أي md. (thk: Safvan Adnan Dâvûdî), Dımaşk ve Beyrut, 1412/1992.

[2] Nəml, 27/38-40

[3] Rağıb el-İsfahânî, Müfredât, اول mad.

[4] İbn Manzûr, Lisanu’l-arab, شبه mad.; el-Halil b. Ahmed el-Ferahidi, Kitabu’l-Ayn, شبه mad; Müfredât شبه mad.

[5] الر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍأَلاَّ تَعْبُدُواْ إِلاَّ اللّهَ إِنَّنِي لَكُم مِّنْهُ نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ

Əlif, Lam, Ra. Bu elə bir kitabdır ki, ayələri möhkəm qılınmış, sonra hər şeyə hökm edən və hər şeydən xəbərdar olan Allah tərəfindən təfsilatla izah edilmişdir (Hud, 11/1).

[6] Ahmed b. Hanbel, Müsned, c, I, s. 269, (Musnedu Abdillah b. Abbas)

[7]  İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri. []

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.259 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.758 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.851 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.134 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.659 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.120 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.648 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.116 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.791 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.817 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.012 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 4.105 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.769 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.858 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 870 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.702 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.685 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.212 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 917 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.379 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.891 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.158 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 383 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.454 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.587 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.427 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 715 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.283 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.175 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.981 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.205 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 354 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.636 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.170 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 711 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.481 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.093 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.996 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.654 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.148 dəfə oxundu
71 Xums nədir? 11.01.19 406 dəfə oxundu
72 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
73 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.637 dəfə oxundu
74 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.036 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.217 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.155 dəfə oxundu
78 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
79 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.919 dəfə oxundu
80 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.445 dəfə oxundu
81 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
82 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
83 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
84 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.677 dəfə oxundu
85 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 239 dəfə oxundu
86 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
87 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
88 Şirk və küfr 14.07.11 3.658 dəfə oxundu
89 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.224 dəfə oxundu
90 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.219 dəfə oxundu
91 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 78 dəfə oxundu
92 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.093 dəfə oxundu
93 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.006 dəfə oxundu
94 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.229 dəfə oxundu
95 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
96 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.258 dəfə oxundu
97 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
98 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.301 dəfə oxundu
99 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.062 dəfə oxundu
100 Hikmət 09.01.16 4.725 dəfə oxundu