Ölüm hökmü: Qisas və Edam
Müsəlmanlar > Cəzalar > Tədqiqatlar Tarix: 05 Haziran 2015 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur?

Qisas və Edam

Həyatımızda qarşılaşdığımız insanlığa sığmayan bir çox cinayətlər bizi, müasir dövrümüzdə ölüm hökmünün bərpa edilib edilməməsi və belə bir hökmün insan haqlarına uyğun olub-olmaması mübahisəsinə gətirib çıxarır. Elə məhz qələmə aldığımız bu məqalə, bu mübahisənin hardan qaynaqlandığını aydınlaşdırmaq və son günlərdə artan vəhşi cinayətlərin həlli yollarını göstərmək məqsədi daşıyır.

Hər dövrün özünəməxsus faciələri olur. Çox vaxtı bu faciələr bir-birinə bənzər formada, müxtəlif yerlərdə təkrarlanır. Bunların bir çoxunu tez-tez eşitdiyimiz üçün adi hal kimi qəbul edir və qulaq ardına vurub keçirik. Bəziləri isə fitrətimizə o qədər tərs gəlir ki, bunları adi hal kimi qəbul etmək ya da qulaq ardına vurub keçmək olmur (Ölkəmizdə 5, 9 yaşındakı qızların təcavüz edilib öldürülməsi kimi…). Bu cür cinayətlər, fitrətimizdə olan insanlıq duyğularını, “vicdan”, “namus”, “ədalət”, “haq-hüquq”, “qanun” və s. kimi məziyyətləri hərəkətə keçirməkdə və bizi çox rahatsız etməkdədir. Belə bir halda “intiqam”, “qisas”, “cəza” – kimi, fəryadı-fəğana səbəb məfhumları və maddələri səsləndirməyə başlayırıq. Bütün bu reflekslər təbiidir. Biz də bu yazımızı qeyri təbii hadisələrə qarşı təbii bir nəticəni əldə etmək üçün qələmə aldıq.

Mövzumuzla əlaqədar məqaləmizi iki bölümə ayırdıq. Birinci bölümdə, qisas və edamın fərqini və ölüm hökmünün yeganə şərtinin qisas olduğunu izah etməyə çalışacayıq. İkinci bölümdə isə ölüm hökmünü (qisası) yürürlükdən qaldırmanın xətalarına və ölüm hökmünü tətbiq etmənin sahəsini genişləndirərək edama dönüşdürmənin xətalarına təmas ediləcəkdir.

  1. Qisas və Edamın fərqi

Ölüm hökmünü iki fərqli yöndən ələ almalıyıq. Çünki, bu hökmün iki banisi vardır. Ölüm hökmündən olan qisasın banisi Allah, edam cəzasının banisi isə insandır.

İnsanların hər hansı bir cəzanın mahiyyətini yəni, fəsadlarını və ya faydalarını bilmədən həmin cəzaları tələb etməkləri özlərinə ədalət yerinə zülm gətirə bilər. Bu səbəblə ilk əvvəl istədikləri cəzanın mahiyyətini biləcək. Məsələn, hər bir müsəlman, mövzumuzla əlaqədar və son günlərdə tez-tez dilə gətirilən  edam və qisas cəzasını yaxşı bilməli, arasındakı fərqi ayırd etməyi bacarmalıdır.

Ölüm cəzalarından biri olan və Allahın əmrlərindən sayılan qisas cəzasını müsəlmanların və İslam cəmiyyətinin tələb etməsi, onların təbii haqqıdır. Lakin ölüm cəzalarının hamısını əhatə edən edam cəzasını istəməkləri, xalqın “edam gəlsin!”-deyə bağırmaqları isə, onların  edam cəzasının mahiyyətini bilmədiklərini və öz əlləriylə boyunlarına kəndir salmaq istəməsinə bənzəyir. Çünki, edam cəzası, heç bir əsası olmayan və keçmişdən günümüzə qədər zalım idarəçilərin insanları susdurmaq, özünə qul etmək və ölkədə cinayətləri artıqrmaq məqsədiylə tətbiq etdikləri bir cəza sistemidir.

Əvvəlcə bunu qeyd etməliyik ki; ölkəmizdə qəbul edilib, tətbiq edilən qanun maddələrinin bir çoxu Roma hüququndan (!) və avropanın yeni dünya görüşündən alınmış maddələrdir. Bu maddələrin milli məclis tərəfindən yenidən gözdən keçirilib, milli mentaritetimizə və insan fitrətinə uyğunlaşdırılması lazımdır. Xüsusilə cəza hüququ ilə əlaqədar maddələrin bir çoxu  insan psixologiyasına, təlim-tərbiyyəsinə və cəmiyyətə mənfi təsir göstərməkdədir.

Ölüm hökmünü tələb edən maddələrin sayı hər ölkədə fərqli tətbiq oluna bilər. Bəzi ölkələr bu hökmün sahəsini o qədər genişləndiriblər ki, o ölkəyə getmək belə böyük bir risq tələb etməkdədir. Bu səbəblə ölüm hökmünü iki fərqli kategoriyada analiz etmək məcburiyyətindəyik. Əksi təqdirdə öz əlimizlə kəndiri boğazımıza keçirmiş olarıq. Çünki ölüm hökmünün bərpası üçün tələb edilən edam cəzası, bir çox səbəb və maddələri ehtiva etməkdə və qədimdən bəri diktatorların xeyrinə işləməkdədir. Ancaq qisas cəzası, bir tək səbəbi və maddəsi olan və ancaq zərərçəkənlərin xeyrinə çalışan bir vasitədir. Əgər ölüm hökmünün sahəsini geniş tutan edam cəzası qisasla məhdudlaşdırılmazsa, idarəçilər tərəfindən istismar edilər və qarşısında duran hər şeyi yox etməyə çalışar. Edam, yuxarıda verdiyimiz nümunələrdə olduğu kimi, cinayətlə cəza bərabərliyini gözə almadan, bir çox siyasi və idari işlər səbəbilə alınan qərarları əhatə etməkdədir.[2] Bu səbəblə biz, edam cəzası ilə Quranda ifadə edilən qisası bir-birindən ayırd etməliyik.

Qisas, Qurani-Kərimdə qəsdən adam öldürənə tətbiq edilən cəzanın adıdır.  Bu barədə Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Adam öldürmə hadisələrində qisas sizə vacib edildi”. (Bəqərə, 2/178)

Qisas eyni zamanda insan təhlükəsizliyinin təminatıdır:

“Ey möhkəm duruşlu şəxslər (ağıl sahibləri)! Qisasda sizin üçün həyat vardır! Bəlkə, qorunasınız”. (Bəqərə, 2/179)

Qisasda, edamdan fərqli olaraq, cinayət və cəzanın arasında bərabərlik şərti vardır. Bir də Quranda belə bir cinayəti törədən şəxsin mütləq öldürülməsi yəni, qatilin qisas edilməsi şərti də yoxdur. Əgər öldürülənin ailəsindən biri əfv edərsə, artıq qisas cəzası qatilə tətbiq edilə bilməz. Quranda bu barədə belə deyilir:

“Allahın toxunulmaz etdiyi insanı haqlı bir səbəb olmadan öldürməyin. Kim haqsız yerə öldürülmüşsə, artıq onun varisinə ixtiyar vermişik. Lakin o da qisas aldıqda həddi aşmamalıdır. Çünki ona artıq kömək olunmuşdur”. (İsra, 17/33)

Qatili bağışlamaq səlahiyyəti tamamilə öldürülən şəxsin ailəsinə verilir. Çünki zərər və müsibət onlara dəymişdir. İstədikləri zaman bu müsibətin acısını qisas yolu ilə ondan çıxarırlar, istədikləri təqdirdə də əfv edib, çəkdikləri zərəri qatilə ödətdirirlər. (Bütün bunlar əlbəttə isbat edildikdən sonra dövlət və cəmiyyət nəzarətində aparılır.) Beləliklə öldürülən şəxsin yaxınları onlara verilən bu haq-hüquq sayəsində (nisbətən) həm maddi həm də mənəvi təskinlik tapmış olurlar.

Əlbəttə ölüm cinayətləri qisasla tamamilə ortadan qaldırılacaq deyə bir şey iddia etmirik. Ancaq qeyri-adi (5,9 yaşlı qızlara təcavuz edilib, öldürülməsi kimi) cinayətlərə təşəbbüs edənlərə tətbiq ediləcək qisas heç olmazsa, yaxınlarının qəlbinə düşən atəşi az da olsa söndürmüş olar və eyni zamanda həm qatil üçün həm də digər bəd niyyətli insanlar üçün bir dərs verilmiş olar.

      2. Qisasın ləğvi və edamın zərərləri

Bir çox ölkələr ölüm hökmündən olan qisası yürürlükdən qaldırmaqla ölkələrinin demokratik və özlərinin də hümanist olduğunu göstərməyə çalışırlar. Halbuki onların belə bir qanun qəbul etmələri, cinayətlərin çoxalmasına və qeyri-adi hadisələrin artmasına səbəbiyyət verdiyini görməkdəyik. Belə bir tətbiqatın adına əslində; “cinayəti və cinayətkarı müdafiə etmək surətiylə, cinayətə təşəbbüs”- deyə bilərik.

Bəzi ölkələr isə yuxarıdakıların tərsinə ölüm hökmünün sahəsini genişləndirərək, öz siyasi hakimiyyətlərini müdafiə etmək, gücləndirmək üçün edam cəzasını tətbiq etməkdədir. Nəticədə minlərlə insanın qanı, öz hakimiyyətlərini gücləndirənlər üçün axıdılmaqdadır. Bunun həddən artıq tarixi nümunələri mövcuddur. Məsələn, yaxın tarixdən nümunə verərəsək; Hitler və Stalin kimilər öz ideolojiyasını müdafiə etmək və hakimiyyətini qorumaq üçün 100 minlərlə insanı qətl etmiş və milyonlarla insanı da sürgün etmişdir.

Ərəb dünyası da ölüm cəzasını istismar edən ölkələr arasındadır. Bu ölkələrin diktatorları, keçmişlərindən bu gününə qədər hələ də öz siyasi məqsədləri, ideologiyaları uğruna qurbanlar verməkdə davam edirlər. Onların bu cür cəzaları qanunlaşdırmadakı ideoloji metodları, peyğəmbərimiz Muhamməd əleyhissəlam adına uydurduqları rivayətlərdir. Bunlardan biri belədir: “Məndən sonra başınıza hidayət və sünnəm üzərə olmayan idarəçilər gələcəkdir. Onların arasında qəlbləri  şeytanların qəlbi, bədənləri isə insan kimi şəxslər olacaqdır. Mən, ey Allahın rəsulu, əgər onların dövrünə qədər yaşasam nə edim deyə soruşdum: Dedi ki, əmrini eşit və itaət et! Əgər belinə vurulur və malın belə alınırsa, yenə də eşit və itaət et!”[1]

Digər bir rəvayətdə: “Müsəlman bir şəxsin öldürülməsi üç hal xaricində halal deyildir: 1. Zina edən (dul və evli), 2. Cana qarşı can (qisas), 3. Dinini tərk edib camaatdan ayrılan.”

Bu cür qanunları və idarəçiləri olan bir ölkədə elm və fəaliyyət sahibi insanların yaşaması çox çətin olduğu kimi, münafiqləri və müqəllidləri çox olan bir ölkəyə çevrilir. Təəssüf ki, daha çox dövlət idarəçilərinin istismar etdiyi belə cəzalara din və dövlət xadimləri də alət edilməkdədir.

Nəticə etibarilə, ölüm cəzası İslamda ancaq qəsdən adam öldürmə cinayəti işləyənə tətbiq edilir ki, buna ərəb dilində “qisas” cəzası deyilir. Bunun da icra səlahiyyəti ancaq öldürülən şəxsin yaxınlarına verilir. Onlar da əgər istəyirlərsə qisas tətbiq edərlər,  istəyirlərsə də əfv edib, qatilə kəfarət ödətdirirlər.[4] Yoxsa günümüzdə tətbiq edilən və adına mədəni (!) qanun deyilən qanun maddələrində qatil, tamamilə qövlətin zəmanəti altına alınır və işlədiyi cinayətə görə həbs müddəti cəzası alır. Bir növ həbsxanada bəslənilir. Həm dövlət öz bütcəsindən həm də öldürülən şəxsin yaxınlarının vergisindən bu qatilə pay ayrılır. Belə bir hal, həm dövlət hüquqlarının qorunmasına, həm demokratiyaya, həm də ailə haqlarına xələl gətirməkdədir. Xüsusilə bütün bunlar, Allah Təalanın bütün bəşəriyyətə lütf etdiyi beynəlxalq ədalətin göz ardı edilib, uydurulan kapitalist qanun maddələrinin, adı müsəlman ölkələrində tətbiq edəlməsinə yol açmaqdadır. Bir müsəlman olaraq bu bizi rahatsız etməkdə və inşallah tezliklə dövlətimiz tərəfindən bu maddələrin gözdən keçirilməsini təmənni etməkdəyik.

Müəllif: Aydın Mülayim.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

[1] Sahihi Müslim, “Kitabul-İmara”, bab: 31, 12/238.

[2] Ətraflı məlumat üçün bax: Suad Ərdoğan, Suç və Cəza Uyğunluğu.

[3] Cövhəri, əs-Sihah, l-b-b bəndi, 1-ci cild, s. 216

[4] İslam alimləri adam öldürmədə ödəniləcək kəfarət miqdarını 100 dəvə olaraq müəyyən etmişlər. Günümüzdə bu məbləğ cəmiyyətin dəyər ölçülərinə görə işin əhli tərəfindən müəyyənləşdirilə bilər.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş

Etiketlər:

1.632 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.273 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.207 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.674 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.642 dəfə oxundu
9 Təsbeh 06.07.09 3.685 dəfə oxundu
10 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.672 dəfə oxundu
11 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
12 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
13 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
14 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu
15 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
16 Qəndil 30.06.09 8.053 dəfə oxundu
17 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
18 Surroqat analıq 03.02.12 4.841 dəfə oxundu
19 Təvəssül 10.06.13 3.151 dəfə oxundu
20 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
21 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.696 dəfə oxundu
22 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.299 dəfə oxundu
23 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
24 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
25 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
26 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 620 dəfə oxundu
27 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
28 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.056 dəfə oxundu
29 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.934 dəfə oxundu
30 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.170 dəfə oxundu
31 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.211 dəfə oxundu
32 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 343 dəfə oxundu
33 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
34 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.456 dəfə oxundu
35 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.885 dəfə oxundu
36 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
37 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
38 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.135 dəfə oxundu
39 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 651 dəfə oxundu
40 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.293 dəfə oxundu
41 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
42 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.057 dəfə oxundu
43 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
44 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.614 dəfə oxundu
45 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
46 Xums nədir? 11.01.19 370 dəfə oxundu
47 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
48 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.630 dəfə oxundu
49 Dua 25.11.10 7.114 dəfə oxundu
50 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.942 dəfə oxundu
51 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.162 dəfə oxundu
52 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
53 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
54 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.896 dəfə oxundu
55 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.398 dəfə oxundu
56 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.840 dəfə oxundu
57 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
58 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
59 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
60 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
61 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
62 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.561 dəfə oxundu
63 Şirk və küfr 14.07.11 3.631 dəfə oxundu
64 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.212 dəfə oxundu
65 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
66 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.933 dəfə oxundu
67 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.966 dəfə oxundu
68 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
69 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
70 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
71 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
72 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.215 dəfə oxundu
73 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.640 dəfə oxundu
74 Hikmət 09.01.16 4.647 dəfə oxundu
75 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.102 dəfə oxundu
76 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.655 dəfə oxundu
77 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
78 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.619 dəfə oxundu
79 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
80 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.079 dəfə oxundu
81 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
82 Faiz 29.03.10 4.591 dəfə oxundu
83 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
84 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
85 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
86 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
87 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.077 dəfə oxundu
88 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.449 dəfə oxundu
89 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.093 dəfə oxundu
90 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.659 dəfə oxundu
91 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.691 dəfə oxundu
92 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
93 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
94 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.883 dəfə oxundu
95 Tağut 28.04.17 3.880 dəfə oxundu
96 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
97 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
98 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.569 dəfə oxundu
99 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
100 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 772 dəfə oxundu