Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.948 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.258 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.758 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
10 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.453 dəfə oxundu
11 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.587 dəfə oxundu
12 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
13 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.427 dəfə oxundu
14 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 713 dəfə oxundu
15 Donuz dərisi 02.11.09 3.283 dəfə oxundu
16 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.175 dəfə oxundu
17 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.981 dəfə oxundu
18 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.205 dəfə oxundu
19 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
20 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 354 dəfə oxundu
21 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.635 dəfə oxundu
22 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
23 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
24 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
25 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.169 dəfə oxundu
26 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 711 dəfə oxundu
27 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
28 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
29 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.092 dəfə oxundu
30 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.995 dəfə oxundu
31 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.653 dəfə oxundu
32 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.144 dəfə oxundu
33 Xums nədir? 11.01.19 406 dəfə oxundu
34 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.477 dəfə oxundu
35 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.637 dəfə oxundu
36 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
37 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.036 dəfə oxundu
38 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.217 dəfə oxundu
39 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.155 dəfə oxundu
40 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
41 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
42 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.445 dəfə oxundu
43 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
44 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
45 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
46 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.676 dəfə oxundu
47 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 239 dəfə oxundu
48 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.919 dəfə oxundu
49 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
50 Şirk və küfr 14.07.11 3.658 dəfə oxundu
51 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.224 dəfə oxundu
52 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.219 dəfə oxundu
53 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 77 dəfə oxundu
54 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
55 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.005 dəfə oxundu
56 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.229 dəfə oxundu
57 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
58 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.258 dəfə oxundu
59 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.086 dəfə oxundu
60 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.301 dəfə oxundu
61 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.061 dəfə oxundu
62 Hikmət 09.01.16 4.723 dəfə oxundu
63 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.233 dəfə oxundu
64 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
65 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.851 dəfə oxundu
66 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
67 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
68 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.134 dəfə oxundu
69 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
70 Faiz 29.03.10 4.656 dəfə oxundu
71 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
72 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
73 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
74 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
75 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.119 dəfə oxundu
76 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.645 dəfə oxundu
77 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.116 dəfə oxundu
78 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.790 dəfə oxundu
79 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
80 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
81 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
82 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.011 dəfə oxundu
83 Tağut 28.04.17 4.105 dəfə oxundu
84 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.816 dəfə oxundu
85 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
86 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.854 dəfə oxundu
87 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
88 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 866 dəfə oxundu
89 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.769 dəfə oxundu
90 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.702 dəfə oxundu
91 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.685 dəfə oxundu
92 İsra və Merac 02.04.16 1.212 dəfə oxundu
93 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
94 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 917 dəfə oxundu
95 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
96 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
97 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
98 Surroqat analıq 03.02.12 4.891 dəfə oxundu
99 Təvəssül 10.06.13 3.158 dəfə oxundu
100 “Ən zəif ev” 09.03.18 383 dəfə oxundu