Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.944 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.272 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.206 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.673 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.639 dəfə oxundu
9 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
10 Qəndil 30.06.09 8.051 dəfə oxundu
11 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
12 Surroqat analıq 03.02.12 4.840 dəfə oxundu
13 Təvəssül 10.06.13 3.148 dəfə oxundu
14 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
15 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.694 dəfə oxundu
16 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.290 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
18 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
19 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
20 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 620 dəfə oxundu
21 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
22 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.054 dəfə oxundu
23 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.930 dəfə oxundu
24 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.166 dəfə oxundu
25 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.211 dəfə oxundu
26 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 342 dəfə oxundu
27 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
28 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.450 dəfə oxundu
29 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.885 dəfə oxundu
30 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
31 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
32 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.133 dəfə oxundu
33 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 647 dəfə oxundu
34 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.284 dəfə oxundu
35 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
36 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.054 dəfə oxundu
37 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
38 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.612 dəfə oxundu
39 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
40 Xums nədir? 11.01.19 369 dəfə oxundu
41 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
42 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.629 dəfə oxundu
43 Dua 25.11.10 7.111 dəfə oxundu
44 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.935 dəfə oxundu
45 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.161 dəfə oxundu
46 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
47 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
48 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.895 dəfə oxundu
49 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.397 dəfə oxundu
50 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.839 dəfə oxundu
51 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
52 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
53 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
54 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
55 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
56 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.560 dəfə oxundu
57 Şirk və küfr 14.07.11 3.629 dəfə oxundu
58 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.211 dəfə oxundu
59 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
60 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.933 dəfə oxundu
61 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.965 dəfə oxundu
62 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
63 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
64 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
65 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
66 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.215 dəfə oxundu
67 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.634 dəfə oxundu
68 Hikmət 09.01.16 4.644 dəfə oxundu
69 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.098 dəfə oxundu
70 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.655 dəfə oxundu
71 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
72 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.615 dəfə oxundu
73 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
74 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.079 dəfə oxundu
75 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
76 Faiz 29.03.10 4.589 dəfə oxundu
77 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
78 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
79 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
80 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
81 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.073 dəfə oxundu
82 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.447 dəfə oxundu
83 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.092 dəfə oxundu
84 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.653 dəfə oxundu
85 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.689 dəfə oxundu
86 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
87 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
88 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.878 dəfə oxundu
89 Tağut 28.04.17 3.871 dəfə oxundu
90 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
91 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
92 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.557 dəfə oxundu
93 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
94 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 768 dəfə oxundu
95 Təsbeh 06.07.09 3.683 dəfə oxundu
96 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.671 dəfə oxundu
97 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
98 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
99 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
100 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu