Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.954 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.289 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.310 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.770 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.686 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.059 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.886 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.644 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.680 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.661 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.476 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.143 dəfə oxundu
12 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 4.085 dəfə oxundu
13 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.709 dəfə oxundu
14 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.171 dəfə oxundu
15 Xums nədir? 11.01.19 442 dəfə oxundu
16 Qadınların şahidliyi 14.05.09 3.009 dəfə oxundu
17 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.645 dəfə oxundu
18 Dua 25.11.10 7.132 dəfə oxundu
19 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.101 dəfə oxundu
20 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.263 dəfə oxundu
21 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.175 dəfə oxundu
22 Коран и культурное развитие. 30.01.19 240 dəfə oxundu
23 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.943 dəfə oxundu
24 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.538 dəfə oxundu
25 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.891 dəfə oxundu
26 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.514 dəfə oxundu
27 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.466 dəfə oxundu
28 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.733 dəfə oxundu
29 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 246 dəfə oxundu
30 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.455 dəfə oxundu
31 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.572 dəfə oxundu
32 Şirk və küfr 14.07.11 3.688 dəfə oxundu
33 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.241 dəfə oxundu
34 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.243 dəfə oxundu
35 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 168 dəfə oxundu
36 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.204 dəfə oxundu
37 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.033 dəfə oxundu
38 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.249 dəfə oxundu
39 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.954 dəfə oxundu
40 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.292 dəfə oxundu
41 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.998 dəfə oxundu
42 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.388 dəfə oxundu
43 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.105 dəfə oxundu
44 Hikmət 09.01.16 4.821 dəfə oxundu
45 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.342 dəfə oxundu
46 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.678 dəfə oxundu
47 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.863 dəfə oxundu
48 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.671 dəfə oxundu
49 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.071 dəfə oxundu
50 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.259 dəfə oxundu
51 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.539 dəfə oxundu
52 Faiz 29.03.10 4.716 dəfə oxundu
53 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.465 dəfə oxundu
54 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.661 dəfə oxundu
55 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.208 dəfə oxundu
56 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
57 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.182 dəfə oxundu
58 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.814 dəfə oxundu
59 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.140 dəfə oxundu
60 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.949 dəfə oxundu
61 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.921 dəfə oxundu
62 Vərdişlər 10.04.10 2.662 dəfə oxundu
63 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.942 dəfə oxundu
64 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.094 dəfə oxundu
65 Tağut 28.04.17 4.285 dəfə oxundu
66 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.782 dəfə oxundu
67 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.806 dəfə oxundu
68 Kişinin seksuallığı 09.01.12 17.068 dəfə oxundu
69 Vəhy 12.04.13 1.821 dəfə oxundu
70 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 964 dəfə oxundu
71 Təsbeh 06.07.09 3.704 dəfə oxundu
72 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.744 dəfə oxundu
73 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.686 dəfə oxundu
74 İsra və Merac 02.04.16 1.217 dəfə oxundu
75 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.406 dəfə oxundu
76 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 958 dəfə oxundu
77 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.388 dəfə oxundu
78 Qəndil 30.06.09 8.110 dəfə oxundu
79 Şəfaət 08.04.10 3.226 dəfə oxundu
80 Surroqat analıq 03.02.12 4.907 dəfə oxundu
81 Təvəssül 10.06.13 3.167 dəfə oxundu
82 “Ən zəif ev” 09.03.18 391 dəfə oxundu
83 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.743 dəfə oxundu
84 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.542 dəfə oxundu
85 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.598 dəfə oxundu
86 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.638 dəfə oxundu
87 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.445 dəfə oxundu
88 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 776 dəfə oxundu
89 Donuz dərisi 02.11.09 3.292 dəfə oxundu
90 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.301 dəfə oxundu
91 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 8.006 dəfə oxundu
92 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.227 dəfə oxundu
93 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.222 dəfə oxundu
94 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 359 dəfə oxundu
95 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.135 dəfə oxundu
96 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.766 dəfə oxundu
97 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.916 dəfə oxundu
98 Şəfaət inancı 08.02.11 2.970 dəfə oxundu
99 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.863 dəfə oxundu
100 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.216 dəfə oxundu