Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.937 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.237 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.134 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.566 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.647 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.030 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.853 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.624 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.511 dəfə oxundu
9 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.085 dəfə oxundu
10 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 48.180 dəfə oxundu
11 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.826 dəfə oxundu
12 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
13 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
14 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.109 dəfə oxundu
15 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 598 dəfə oxundu
16 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.147 dəfə oxundu
17 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
18 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.979 dəfə oxundu
19 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.883 dəfə oxundu
20 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.554 dəfə oxundu
21 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
22 Xums nədir? 11.01.19 334 dəfə oxundu
23 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
24 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
25 Dua 25.11.10 7.092 dəfə oxundu
26 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.864 dəfə oxundu
27 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.121 dəfə oxundu
28 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
29 Коран и культурное развитие. 30.01.19 218 dəfə oxundu
30 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.870 dəfə oxundu
31 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.325 dəfə oxundu
32 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.831 dəfə oxundu
33 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
34 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
35 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.593 dəfə oxundu
36 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 34 dəfə oxundu
37 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.426 dəfə oxundu
38 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.554 dəfə oxundu
39 Şirk və küfr 14.07.11 3.606 dəfə oxundu
40 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.195 dəfə oxundu
41 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.179 dəfə oxundu
42 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.817 dəfə oxundu
43 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.941 dəfə oxundu
44 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.199 dəfə oxundu
45 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.937 dəfə oxundu
46 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.186 dəfə oxundu
47 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
48 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.138 dəfə oxundu
49 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.585 dəfə oxundu
50 Hikmət 09.01.16 4.572 dəfə oxundu
51 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.969 dəfə oxundu
52 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
53 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
54 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.587 dəfə oxundu
55 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.052 dəfə oxundu
56 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.990 dəfə oxundu
57 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.510 dəfə oxundu
58 Faiz 29.03.10 4.547 dəfə oxundu
59 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
60 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
61 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
62 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
63 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.993 dəfə oxundu
64 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.286 dəfə oxundu
65 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.083 dəfə oxundu
66 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.549 dəfə oxundu
67 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.572 dəfə oxundu
68 Vərdişlər 10.04.10 2.632 dəfə oxundu
69 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
70 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.774 dəfə oxundu
71 Tağut 28.04.17 3.668 dəfə oxundu
72 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.744 dəfə oxundu
73 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.783 dəfə oxundu
74 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.316 dəfə oxundu
75 Vəhy 12.04.13 1.811 dəfə oxundu
76 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 706 dəfə oxundu
77 Təsbeh 06.07.09 3.673 dəfə oxundu
78 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.630 dəfə oxundu
79 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.671 dəfə oxundu
80 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
81 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
82 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 818 dəfə oxundu
83 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
84 Qəndil 30.06.09 8.016 dəfə oxundu
85 Şəfaət 08.04.10 3.194 dəfə oxundu
86 Surroqat analıq 03.02.12 4.822 dəfə oxundu
87 Təvəssül 10.06.13 3.139 dəfə oxundu
88 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
89 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.675 dəfə oxundu
90 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.190 dəfə oxundu
91 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
92 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
93 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.395 dəfə oxundu
94 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 516 dəfə oxundu
95 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
96 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.973 dəfə oxundu
97 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.893 dəfə oxundu
98 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.134 dəfə oxundu
99 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
100 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu