Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.892 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.121 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.940 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.252 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.591 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.894 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.708 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.511 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.452 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.555 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.748 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.431 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 995 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.839 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.469 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.367 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.429 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.415 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.145 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.702 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.690 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.985 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.250 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.077 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.590 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.821 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.277 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 2.721 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.698 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.760 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.377 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.799 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 370 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.620 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.478 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.652 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.158 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.346 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 556 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.338 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 7.707 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.124 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.740 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.045 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 284 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.614 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.773 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.514 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.511 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.296 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 397 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.213 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.583 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.671 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.976 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.193 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 111 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.969 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.379 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.374 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.880 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.842 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.980 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 221 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.531 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.432 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.703 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.666 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.302 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.030 dəfə oxundu
71 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.878 dəfə oxundu
72 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.579 dəfə oxundu
73 Dua 25.11.10 6.964 dəfə oxundu
74 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.488 dəfə oxundu
75 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.895 dəfə oxundu
76 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.063 dəfə oxundu
77 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.795 dəfə oxundu
78 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.086 dəfə oxundu
79 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.678 dəfə oxundu
80 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.487 dəfə oxundu
81 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.442 dəfə oxundu
82 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.449 dəfə oxundu
83 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.381 dəfə oxundu
84 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.524 dəfə oxundu
85 Şirk və küfr 14.07.11 3.469 dəfə oxundu
86 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.099 dəfə oxundu
87 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.080 dəfə oxundu
88 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.279 dəfə oxundu
89 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.732 dəfə oxundu
90 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.146 dəfə oxundu
91 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.892 dəfə oxundu
92 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.051 dəfə oxundu
93 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.982 dəfə oxundu
94 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.778 dəfə oxundu
95 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.424 dəfə oxundu
96 Hikmət 09.01.16 4.081 dəfə oxundu
97 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.525 dəfə oxundu