Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.924 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.141 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.030 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.284 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.613 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.911 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.736 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.520 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.516 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.613 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.784 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.533 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.032 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.937 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.490 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.483 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.442 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.630 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.161 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.403 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.858 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.057 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.048 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.401 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.305 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.604 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.874 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.583 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 3.211 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.721 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.774 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.878 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.809 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 563 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.642 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.585 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.656 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.181 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.379 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 663 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.363 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 7.784 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.158 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.799 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.107 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 321 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.639 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.990 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.531 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.568 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.361 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 468 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.247 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.813 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.783 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.072 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.201 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 323 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.978 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 44.132 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.410 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.909 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.852 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.042 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 493 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.897 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.446 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.858 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.751 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.449 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.072 dəfə oxundu
71 Xums nədir? 11.01.19 235 dəfə oxundu
72 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.920 dəfə oxundu
73 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.615 dəfə oxundu
74 Dua 25.11.10 7.045 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.696 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.026 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.095 dəfə oxundu
78 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.848 dəfə oxundu
79 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.222 dəfə oxundu
80 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.790 dəfə oxundu
81 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.497 dəfə oxundu
82 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.446 dəfə oxundu
83 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.531 dəfə oxundu
84 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.413 dəfə oxundu
85 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.546 dəfə oxundu
86 Şirk və küfr 14.07.11 3.542 dəfə oxundu
87 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.161 dəfə oxundu
88 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.131 dəfə oxundu
89 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.567 dəfə oxundu
90 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.875 dəfə oxundu
91 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.185 dəfə oxundu
92 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.924 dəfə oxundu
93 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.134 dəfə oxundu
94 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
95 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.995 dəfə oxundu
96 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.516 dəfə oxundu
97 Hikmət 09.01.16 4.281 dəfə oxundu
98 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.773 dəfə oxundu