Mutəvatir hədis
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 28 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

Mutəvatir hədis

Mutəvatir ərəb dilində bir sözdür. Təvatur sözündən törəyib. Lüğətdəki mənası «ard-arda, ardıcıllıq» deməkdir. Allah-Təala buyurur:

“Sonra bir-birinin ardınca elçilərimizi göndərdik.” («Muminun» surəsi, 44).

Mutəvatir hədisin terminoloji (istilahi) mənası isə belədir: Ravilərin (hədis rəvayət edənlərin) yalan üzərində həmrəy olması mümkün olmayan bir qrupun bənzər bir qrupdan rəvayət etdiyi və gördüklərinə, yaxud eşitdiklərinə əsasən rəvayət etdikləri hədisdir.

Hər hansı bir hədisin mutəvatir sayılması üçün alimlər dörd şərt müəyyən ediblər:

1. Geniş sayda ravilər tərəfindən rəvayət olunmalıdır.

2. Ravilərin sayı yalan üzərində həmrəy olmasına imkan verməyəcək dərəcədə çox olmalıdır.

3. Rəvayətin isnadının (rəvayət zənciri, həlqəsinin) hər bir mərhələsində ravilər geniş sayda olmalıdır. Yəni hədisi çox sayda ravi yenə çox sayda ravilərdən (hədisin sənədi) birbaşa Peyğəmbərə (s) çatana kimi rəvayət etməlidirlər.

4. Rəvayət onların gördüyünə, yaxud eşitdiklərinə əsaslanmalıdır. Yəni onlar “Biz eşitdik”, yaxud “Biz gördük” söyləməlidirlər. Çünki bu cür olmasa, xəta olma ehtimalı ola bilər və hədis mutəvatir sayılmaz.

Mutəvatir hədislərin növləri

1. Ləfz (söz) baxımından mutəvatir. Yəni, hədisin həm mətni, həm də mənası mütəvatir olmalıdır.

Məsələn, “Hər kim bilərək mənim adımdan yalan danışarsa, cəhənnəmdə yerini hazırlasın”. Hədisi Buxari (107), Muslim (3), Əbu Davud (3651), Tirmizi (2661), İbn Macə (30, 37) və Əhməd (2/159) rəvayət ediblər. Bu hədisi 72-dən çox səhabi rəvayət edib və onlardan bunu rəvayət edən ravilərin sayı o qədər çoxdur ki, burada onların adını sadalamaq mümkün deyil.

2. Mənaca mütəvatir. Bu, eyni məna daşıyan bununla belə eyni mətnin olmadığı hədis növüdür.

Məsələn, dua edərkən əlləri yuxarı qaldırmaq barədə olan hədislər. Bu barədə Peyğəmbərə (s) istinadən təxminən 100 hədis rəvayət olunub. Bu hədislərin hər birində bildirilir ki, Peyğəmbər (s) dua edərkən əllərini qaldırırdı. Suyuti bu hədisləri «Faddul via fi əhədis rafəl yədeyn fid-dua» adlı bir fəsildə toplayıb.

Mutəvatir rəvayətlərin hökmü

Mutəvatir rəvayət mütləq qəbul olunur. Çünki bu rəvayətlər bunu gücləndirəcək digər sübut-dəlillərə ehtiyac olmadan qəti elmə əsaslanır. Burada ravilərin tərcümeyi-hallarını yoxlamağa ehtiyac yoxdur. Bu elə bir məsələdir ki, heç bir aqil insan bu barədə şübhə etməz.

İstinadlar:

«Nuzhatun-nazri», Hafiz ibn Həcər,

«Hədis əl-mutəvatir», Dr. Xəlil Mulla Xatir,

«əl-Hədis əd-daif va hukm əl-ihticəc bihi», Şeyx Dr.Abd əl-Kərim ibn Abdullah əl-Xüdeyr.

«Mucəm mustalahat əl-hədis və lətaif əl-əsənid», Dr. Muhəmməd Diya əl-Rəhman əl-Əzəmi.

MƏNBƏ: www.din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.909 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.130 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.967 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.264 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.602 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.902 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.715 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.516 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.473 dəfə oxundu
9 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.347 dəfə oxundu
10 Qəndil 30.06.09 7.742 dəfə oxundu
11 Şəfaət 08.04.10 3.133 dəfə oxundu
12 Surroqat analıq 03.02.12 4.771 dəfə oxundu
13 Təvəssül 10.06.13 3.083 dəfə oxundu
14 “Ən zəif ev” 09.03.18 302 dəfə oxundu
15 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.626 dəfə oxundu
16 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.863 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.519 dəfə oxundu
18 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.544 dəfə oxundu
19 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.327 dəfə oxundu
20 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 433 dəfə oxundu
21 Donuz dərisi 02.11.09 3.229 dəfə oxundu
22 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.693 dəfə oxundu
23 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.721 dəfə oxundu
24 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.024 dəfə oxundu
25 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.194 dəfə oxundu
26 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 260 dəfə oxundu
27 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.973 dəfə oxundu
28 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.747 dəfə oxundu
29 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.382 dəfə oxundu
30 Şəfaət inancı 08.02.11 2.894 dəfə oxundu
31 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.846 dəfə oxundu
32 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.005 dəfə oxundu
33 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 394 dəfə oxundu
34 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.700 dəfə oxundu
35 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.441 dəfə oxundu
36 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.782 dəfə oxundu
37 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.697 dəfə oxundu
38 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.370 dəfə oxundu
39 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.049 dəfə oxundu
40 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.899 dəfə oxundu
41 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.590 dəfə oxundu
42 Dua 25.11.10 6.999 dəfə oxundu
43 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.581 dəfə oxundu
44 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.956 dəfə oxundu
45 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.080 dəfə oxundu
46 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.823 dəfə oxundu
47 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.143 dəfə oxundu
48 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.736 dəfə oxundu
49 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.490 dəfə oxundu
50 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.445 dəfə oxundu
51 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.491 dəfə oxundu
52 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.398 dəfə oxundu
53 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.534 dəfə oxundu
54 Şirk və küfr 14.07.11 3.497 dəfə oxundu
55 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.130 dəfə oxundu
56 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.103 dəfə oxundu
57 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.409 dəfə oxundu
58 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.811 dəfə oxundu
59 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.161 dəfə oxundu
60 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.909 dəfə oxundu
61 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.086 dəfə oxundu
62 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
63 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.864 dəfə oxundu
64 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.468 dəfə oxundu
65 Hikmət 09.01.16 4.147 dəfə oxundu
66 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.624 dəfə oxundu
67 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.602 dəfə oxundu
68 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.768 dəfə oxundu
69 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.464 dəfə oxundu
70 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.016 dəfə oxundu
71 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.880 dəfə oxundu
72 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.479 dəfə oxundu
73 Faiz 29.03.10 4.413 dəfə oxundu
74 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
75 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.551 dəfə oxundu
76 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.148 dəfə oxundu
77 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.399 dəfə oxundu
78 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.767 dəfə oxundu
79 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.831 dəfə oxundu
80 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.015 dəfə oxundu
81 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.315 dəfə oxundu
82 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.170 dəfə oxundu
83 Vərdişlər 10.04.10 2.595 dəfə oxundu
84 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.844 dəfə oxundu
85 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.431 dəfə oxundu
86 Tağut 28.04.17 2.941 dəfə oxundu
87 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.711 dəfə oxundu
88 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.767 dəfə oxundu
89 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.584 dəfə oxundu
90 Vəhy 12.04.13 1.804 dəfə oxundu
91 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 468 dəfə oxundu
92 Təsbeh 06.07.09 3.631 dəfə oxundu
93 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.535 dəfə oxundu
94 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.655 dəfə oxundu
95 İsra və Merac 02.04.16 1.170 dəfə oxundu
96 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.364 dəfə oxundu
97 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 604 dəfə oxundu