Namazları cəm etmək
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 08 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et

I – NAMAZLARI BİRLƏŞDİRMƏKLƏ ƏLAQƏDAR HƏDİSLƏR

A) SƏFƏRDƏ BİRLƏŞDİRMƏK

Ənəs ibn Malik (r. a.) Məhəmməd peyğəmbərin (ə. s.) günorta namazı ilə ikindi namazını, axşam namazı ilə də gecə namazını birləşdirdiyini deyib.1

Əbu Tüfeyl rəvayət edir ki, Muaz ibn Cəbəl (r. a.) belə demişdir: “Təbuk döyüşündə peyğəmbərlə birlikdən idik. Günorta namazı ilə ikindini bir, axşam namazı ilə gecə namazını da bir qılırdı. Mən soruşdum ki, niyə belə edirdi? Mənə: “O, öz ümmətini çətinliyə salmaq istəmədi”, – deyə cavab verdi”.2

İbn Abbas (r. a.) nəql edib ki, peyğəmbər (ə. s.) səfərdə olanda günorta namazı ilə ikindini birləşdirib qılırdı. Axşamla gecə namazını da birlikdə qılırdı.3

Abdulla ibn Abbas nəql edib ki, peyğəmbər (ə. s.) çıxdığı bir səfərdə – Təbuk döyüşündə namazı birləşdirib. Günorta ilə ikindini, axşamla da gecəni bir qılıb.

Hədisiib ki, rəvayət edən Səid ibn Cübeyr belə deyib: “Mən İbn Abbasdan peyğəmbəri buna sövq edən amilin nə olduğunu soruşdum; o da buna səbəb olan şeyin ümməti çətinliyə salmamaq istəyi olduğunu dedi”.4

a) Cəmi-təqdim və cəmi-təxir

Cəmi-təqdim etmək günorta namazı ilə ikindi namazını günorta namazının vaxtında, axşam namazı ilə gecə namazını axşam namazının vaxtında qılmaq deməkdir. Cəmi-təxir etmək isə günorta və ikindi namazlarını ikindi namazının, axşam və gecə namazlarını da gecə namazının vaxtında qılmaqdır.

Qureyb İbn Abbasdan (r. a.) belə nəql edir: “Sizə peyğəmbərin (ə. s.) səfərdəki namazından danışımmı”, – deyə soruşdu. Biz: “Əlbəttə”, – dedik. Belə dedi: “Səyahət edənlər üçün dincəlmək yerində olduğu vaxtlarda günəş qərbə tərəf meyl edirdisə (günorta vaxtı daxil olurdusa), miniyinə minməmiş günorta və ikindi namazlarını birləşdirirdi. Dincəlmək yerində olanda günəş hələ qərbə meyl etməmiş olurdusa, ikindi vaxtına qədər yol gedir, sonra miniyindən düşüb günorta və ikindi namazlarını birləşdirirdi. Dincəldiyi yerdə günəş batırdısa, axşam və gecə namazlarını birləşdirib qılırdı. Əgər günəş hələ batmamış olurdusa, gecə namazının vaxtı girənə qədər yol gedir, sonra düşüb həmin namazları birləşdirərək qılırdı.”5

Muaz ibn Cəbəldən (r. a.) belə rəvayət olunub: “Peyğəmbər (ə. s.) Təbuk döyüşündə günəşin əyilməyindən əvvəl hərəkət edirdisə, günorta namazını birləşdirmək üçün ikindi vaxtına qədər təxirə salır və ikisini birlikdə qılırdı. Günəşin əyilməyindən sonra yola çıxırdısa, günorta və ikindini birlikdə qılır, sonra yoluna davam edirdi. Axşam namazından əvvəl yola çıxsaydı, axşamı namazını gecə namazı ilə birləşdirib qılmaq məqsədilə gecikdirirdi. Axşam namazından sonra yola çıxmalı olanda isə gecə namazını əvvələ keçirir və axşamla birlikdə qılırdı”.6

Aişə (r. a.) bildirib ki, peyğəmbər (ə. s.) səfər üstə olanda günorta namazını gecikdirib ikindi namazını əvvələ keçirir, axşamı da əvvələ salıb gecə namazını gecikdirirdi.7

b) Günorta və ikindi namazlarının birləşdirilməsi

Ənəs ibn Malik (r. a.) demişdir: “Peyğəmbər (ə. s.) günəşin qərbə tərəf meyl etməyindən əvvəl yola çıxsaydı,  günorta namazını ikindi vaxtına qədər təxirə salır, sonra miniyindən düşüb ikisini birlikdə qılırdı. Yola çıxmamışdan qabaq günəş qərbə tərəf əyilsəydi, günorta namazını qılır, sonra miniyinə minirdi”.8

Əbu Kilabə İbn Abbasın belə dediyini rəvayət edib: “Peyğəmbər (ə. s.) yolda bir yerdə dincəldiyi vaxt o yer xoşuna gəlirdisə, günorta namazını gecikdirib ikindi namazı ilə bir qılırdı. Yolda ola-ola dincəlmək üçün yer tapılmayanda dincəlmək yerinə çatana qədər günorta namazını gecikdirir, beləcə, günorta ilə ikindi namazlarını birləşdirib qılırdı”.9

c) Axşam namazı ilə gecə namazının birləşdirilməsi

Cabir ibn Abdulla (r. a.) deyib: “Peyğəmbər (ə. s.) günəş batdığı vaxt Məkkədən (yola) çıxdı. Şərifə gəlib çatana qədər namaz qılmadı.10 Ora Məkkədən 10 mil uzaqdadır.”11

Ondan başqa bir rəvayət də belədir: “Peyğəmbər (ə. s.) Şərifdə ikən günəş batdı. Peyğəmbər Məkkəyə gələnə qədər namaz qılmadı”.12

Ömər ibn Əli atasından, o da babasından belə rəvayət edib: “Əli (r. a.) günəş batıb qaranlıq düşənə qədər yoluna davam edir, sonra düşüb axşam namazını, onun arxasınca da gecə namazını qılırdı. Sonra da deyirdi ki, mən peyğəmbərin (ə. s.) belə etdiyini görmüşəm”.13

Nafi İbn Ömərin (r. a.) axşam namazı ilə gecə namazını birləşdirdiyini və belə dediyini nəql etmişdir: “Rəsulullah (ə. s.) səfərdə bir yerə tələsdiyi vaxt axşam namazı ilə gecəni birləşdirib qılırdı”.14

İsmayıl ibn Abdurrahman dedi: “İbn Ömərlə HIMAYA qədər birlikdə getdim. Günəş batanda ona namazı xatırlatmağa çəkindim. Üfüqdəki ağartı və gecənin ala-bula qaranlığı gözdən itəndə dincəlmək üçün dayandı. Axşam namazını 3 rükət qıldırdı. Sonra 2 rükət də namaz qıldırdı15 və belə dedi: “Peyğəmbərin (ə. s.) də belə etdiyinə özüm şahid olmuşam”.16

Nafidən belə bir rəvayət gəlib çatıb: “Bir gün İbn Ömər Səfiyyənin imdadına yetişməli oldu. Elə o axşam (dərhal) 3 günlük yola çıxdı. Axşama qədər yol getdi. Mən: “Namaz!”, – dedim amma o, buna fikir vermədən yoluna davam etdi. Qaranlıq düşənə qədər yol getdi. Salim ya da başqa bir nəfər: “Axşam olub. Namaz vaxtıdır”, – dedi. Cavabında dedi ki, peyğəmbər (ə. s.) səfər vaxtı tələsməli olanda bu 2 namazı birləşdirirdi. Mən də birləşdirmək istəyirəm. Yolunuza davam edin! Şəfəq gözdən itənə qədər beləcə yol getdi, sonra 2 namazı birləşdirib qıldı”.17

Nafi deyib: “İbn Ömər 2 namazı bir dəfə birləşdirib. Bir gün ona xəbər gəldi ki, arvadı Əbu Übeyd qızı Səfiyyənin xəstədir. İkindi namazını qılandan sonra yol ehtiyatını götürməmiş yola çıxdı. Axşam namazı vaxtı olana qədər sürətlə yoluna davam etdi. Dostlarından (yoldaşlarından) biri dedi ki, namaz vaxtıdır. Ona cavab vermədi. Sonra başqa bir yoldaşı gəldi; ona da məhəl qoymadı. Üçüncü bir yoldaşı da məsələyə qarışanda İbn Ömər belə dedi: “Mən peyğəmbəri (ə. s.) görmüşəm. Səfərdə bir yerə tələsdiyi vaxt 2 namazı birləşdirmək üçün bu namazı gecikdirirdi”.18

Əbu Zübeyr deyib: “Cabirdən soruşdum ki, peyğəmbər (ə. s.) axşam və gecə namazlarını heç birləşdirib? Mənə: “Bəli, Bəni Müstəliq19 döyüşü vaxtı birləşdirdi”, – dedi”.

Əmr ibn Şueyb atasından babasının belə dediyini rəvayət edib: “Peyğəmbər (ə. s.) Bəni Müstəliq döyüşündə 2 namazı birləşdirib”.20

Abdulla ibn Məsud (r. a.) belə deyib: “Cəmdə21 qıldığı bir tərəfə, mən görməmişəm ki, peyğəmbər (ə. s.) bir namazı vaxtında qılmasın. Cəmdə axşamla gecəni birləşdirmişdi. Ertəsi günün səhər namazını da vaxtından əvvəl qılmışdı”.22

d) Azan, qamət və arada qılınan nafilə (müstəhəb) namaz

Abdurrahman ibn Zeyd deyir: “Abdulla ibn Məsudla birlikdə Məkkəyə tərəf yola çıxdıq. Sonra Cəmə gəldik. Hər bir namaz üçün azan və qamət ilə 2 namaz qıldırdı. Axşam yeməyi iki namazın arasında yeyildi. Səhər namazını dan yeri ağardığı vaxt qıldırdı. Biri dan yerinin ağardığını, digəri də hələ ağarmadığını deyirdi. Sonra belə dedi: “Peyğəmbər (ə. s.) buyurub ki, burada bu iki namaz (axşam və gecə namazları) vaxtlarının xaricinə çıxardılıb. Gecə namazının axır vaxtı daxil olmamış insanlar Cəmə çatmazlar.  Səhər namazı da bu vaxtdadır. Hava açılana qədər vəqf etdi (dayanıb qaldı). Sonra dedi ki, əmirul-möminin (möminlərin əmiri) indi yola çıxsaydı, sünnəyə tabe olardı”.23

Abdulla ibn Malik nəql edir ki, İbn Ömərlə birlikdə Cəmdə namaz qıldım. Qamət gətirib axşam namazını 3 rükət qıldı. Sonra gecə namazını bir qamətlə 2 rükət qıldı.24

Səid ibn Cübeyr və Abdulla ibn Malik deyiblər ki, biz axşam və gecə namazlarını İbn Ömərlə birlikdə Müzdəlifədə ancaq bir qamətlə qıldıq.25 Səid ibn Cübeyr deyib: “İbn Ömərlə birlikdə aşağı endik. Cəmə çatanda bizə axşam və gecə namazlarını eyni qamətlə 3 və 2 rükət qıldırdı. Geri qayıdanda dedi ki, peyğəmbər (ə. s.) bu yerdə bizə belə namaz qıldırmışdı”.26

İbn Ömər peyğəmbərin (ə. s.) Müzdəlifədə axşam və gecə namazlarını birləşdirdiyini, bir qamətlə axşam namazını 3 rükət, gecə namazını isə 2 rükət qıldırdığını rəvayət edib.27

Abdulla ibn Ömər (r. a.) belə dedi: “Peyğəmbər (ə. s.) Müzdəlifədə axşam və gecə namazlarını hər biri üçün ayrılıqda qamət gətirərək birləşdirdi. İkisinin arasında da bunlardan birinin arxasınca başqa bir namaz qılmadı”.28

Qureyb Üsamə ibn Zeyddən (r. a.) bunları eşitmişdir: “Peyğəmbər (ə. s.) Ərəfatdan çıxıb Şi’bə gəldi. İşəyib yuyundu amma dəstəmaz almadı. Ona namazı xatırlatdım. Mənə dedi ki, namaz qabaqdadır. Müzdəlifəyə gələndə yaxşı-yaxşı dəstəmaz aldı, sonra qamət gətirib axşam namazını qıldırdı. Daha sonra hamı dəvəsini elə olduğu yerə xıxırtdı. Bundan sonra qamət gətirildi və namaz qıldırdı. İkisi arasında namaz qılmadı”.29

B) Namazları səfər xaricində birləşdirmək

İbn Abbas (r. a.) belə nəql edir: “Rəsulullah (ə. s.) günorta və ikindini, axşamla da gecə namazını birləşdirdi. Nə qorxu var idi, nə də səyahət (səfər)”.30

“Peyğəmbər (ə. s.) Mədinədə günorta namazı ilə ikindi namazını birlikdə qıldırdı. Nə qorxu var idi, nə də səfər”.

Bu hədisi rəvayət edənlərdən biri olan Əbuz-Zübeyr deyir ki, mən Səid ibn Cübeyrdən peyğəmbərin niyə belə etdiyini soruşdum. Mənə cavab olaraq dedi ki, o özü də bunun səbəbini İbn Abbasdan soruşubmuş. İbn Abbasın ona cavabı belə olub: “Peyğəmbər ümmətindən heç kimi çətinliyə salmaq istəmədi”.31

İbn Abbas belə deyib: “Rəsulullah (ə. s.) Mədinədə günorta və ikindi namazlarını, eləcə də axşam və gecə namazlarını birləşdirib qıldı. Nə qorxu var idi, nə də yağış yağırdı”.

Hədisi rəvayət edənlərdən biri olan Vəki’i belə bir əlavə edib: “Mən İbn Abbasdan soruşdum ki, peyğəmbər niyə belə etdi? O da cavab olaraq: “O, öz ümmətini çətinliyə salmamaq üçün belə etdi”, – dedi”.

Əbu Müaviyənin rəvayətində isə belə deyilir: “İbn Abbasdan peyğəmbərin bu məsələdə məqsədinin nədən ibarət olduğunu soruşdular. İbn Abbas: “O, ümmətini çətinliyə salmaq istəmədi”, – dedi”.32

Əmr Cabir ibn Zeydin İbn Abbasdan belə bir hədis nəql etdiyini bildirir: “Peyğəmbərlə (ə. s.) birlikdə 8 rükət birdən və 7 rükət namazı birgə qıldım”.

“Dedim ki, ey Əbuş-Şə’sa, deməli, o, günorta namazını gecikdirib ikindi namazını qabağa saldı. O, mənə: “Mən də elə güman edirdim”, – dedi”.33

İbn Abbasdan belə bir rəvayət nəql olunub: “Peyğəmbər (ə. s.) Mədinədə 7 və 8 rükət namaz qıldırdı. Günorta ilə ikindini və axşamla gecəni”.34 Axşam namazı ilə gecə namazını birləşdirəndə rükətlərin ümumi sayı 7, günorta və ikindi namazlarını birləşdirdikdə isə 8 olur.

Abdulla ibn Şəqiq deyir ki, Abdulla ibn Abbas bir gün ikindi namazından sonra bizə nitq söylədi. Elə oldu ki, günəş batdı və göydə ulduzlar görünməyə başladı. Camaat ona: “Namaz, namaz!”, – deyə səsləndi. Bəni Təmim qəbiləsindən bir nəfər gəlib ciddiyyət  və sərtliklə: “Namaz, namaz (vaxtıdır)!”, – dedi. İbn Abbas ona: “Sən Sünnəni mənə öyrədirsən?!”, – dedi. Sonra sözlərinə belə davam etdi: “Mən peyğəmbərin günorta və ikini namazlarını, axşamla da gecə namazını birləşdirdiyinə şahid olmuşam”.

Abdulla dedi ki, bu, məni yaman narahat etdi (şübhəyə saldı). Gedib məsələni Əbu Hüreyrədən soruşdum. Əbu Hüreyrə İbn Abbasın dediyini təsdiq etdi.35

Müslimin İbn Abbasdan nəql etdiyi digər bir rəvayət belədir:

“Biz peyğəmbər (ə. s.) dövründə iki namazı birləşdirirdik”.36

II – MƏZHƏBLƏRİN RƏYİ

Elm adamlarının əksəriyyətinin fikrincə, səfər vaxtı iki namazı birlikdə – bu namazlardan birinin vaxtında qılmaq olar. Bu fikirdə olan elm adamları arasında Səid ibn Zeyd, Sə’d, Üsamə, Muaz ibn Cəbəl, Əbu Musa, İbn Abbas və İbn Ömər kimi şəxslər var.37 Tavus, Mücahid, İkrimə, Malik, Sövri, Şafii, İshaq, Əbu Sövr və İbnul-Munzir də bu fikirdədirlər.

Həsən Əl-Bəsri, İbn Sirin və hənəfilərə əsasən namazları ancaq Ərəfə günü Ərəfatda və Müzdəlifə gecəsi Müzdəlifədə birləşdirmək olar. İbnul-Qasimin Malikdən nəql etdiyi rəvayət və öz seçimi də belədir. Onların fikrincə, namaz vaxtları təvatür yolu ilə sabit olduğuna görə xəbəri-vahidlə tərk edilə bilməz.38

Zahiri məzhəbi də namazları Ərəfat və Müzdəlifədən başqa bir yerdə birləşdirməyi qəbul etmir. Cəfəri məzhəbinə əsasən namazları həmişə birləşdirib qılmaq olar. Hənbəli və Maliki məzhəbləri isə bu iki fikrin arasında yer tutur.

A) Namazların ancaq Ərəfat və Müzdəlifədə birləşdirilməsi

Bu, Hənəfi və Zahiri məzhəblərinin rəyləridir.

a) Hənəfi məzhəbi

Hənəfi məzhəbinə əsasən səfər vaxtı günorta namazı ilə ikindi namazını və axşam namazı ilə gecə namazını bunların birinin vaxtında birləşdirib qılmaq olmaz. Lakin səfərdə olan şəxs birinci namazı öz vaxtının axırında, ikincini isə vaxtının əvvəlində qılmaqla namazları birləşdirə bilər. Çünki Buxari və Müslim İbn Məsuddan (r. a.) belə bir hədis nəql ediblər: “Mən görməmişəm ki, peyğəmbər (ə. s.) bir namazı öz vaxtında qılmasın. Sadəcə olaraq Cəmdə olduğu vaxt axşam və gecə namazlarını birlikdə qılmışdı. Bir də ertəsi günün səhər namazını vaxtından əvvəl qılmışdı”.39

Yəni, peyğəmbər (ə. s.) o gün səhər namazını həmişə qıldığı vaxtdan əvvəl, üfüq hələ təzə-təzə işıqlandığı vaxtda qılmışdı. Namazları Ərəfatda olanda birləşdirmək məşhur olduğuna (hamı tərəfindən bilindiyinə) görə belə çıxır ki, İbn Məsud bu məsələyə toxunmayıb.

Tə’ris gecəsi40 ilə əlaqədar Müslimin rəvayətində qeyd olunmuş bu hədis də məsələyə sübut təşkil edir: “Yuxuda ikən təqsir olmur. Əsl təqsir odur ki, bir namazı ikinci bir namazın vaxtı daxil olana qədər qılmayasan”.41

Ənəsin nəql etdiyi bu hədis yuxarıdakı iki hədislə ziddiyyət təşkil edir: “Peyğəmbər (ə. s.) səfər vaxtı tələsəndə günorta namazını qılmağı ikindi namazının ilk vaxtına qədər təxirə salır, sonra ikisini bir qılırdı. Axşam namazını da şəfəq gözdən itənə qədər qılmaq üçün gecikdirirdi”.

İbn Ömərdən gələn rəvayət də bu hədisə ziddir: “Peyğəmbər (ə. s.) səfər vaxtı bir yerə tələsəndə axşam və gecə namazlarını şəfəq gözdən itdikdən sonra birləşdirib qılırdı”.

Hədisləri rəvayət edən şəxsin din elmlərində daha dərin biliklərə malik (fəqih) olmağı və ehtiyata uyğunluğu səbəblərinə görə İbn Məsudun rvayət etdiyi hədisə üstünlük verilir və ziddiyyətli şəraitlərdə onun nəql etdiyi hədis əsas götürülür.

Ziddiyyəti aradan qaldırmaq üçün İbn Ömərin nəql etdiyi hədisdəki şəfəq sözünün qırmızı şəfəqi bildirdiyini qəbul edirlər. Çünki bu söz həm axşam vaxtı qərb üfüqündə bir müddət görünən qırmızılıq haqqında, həm də o qırmızılığı əhatə edən ağartı barəsində işlədilir. Bu da öz növbəsində bizim dediyimiz kimi birləşdirməyin məhz özüdür. Yəni, yol üstündə olan şəxs vaxtın axırında düşüb o vaxtın namazını qılar. İkinci bir namazı da öz vaxtının əvvəlində qılar.

Namazların birləşdirilməsi ilə əlaqədar hədislərdə bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edən məsələlər var. Belə ki, hədislərin birində İbn Abbasdan nəql olunmaqla belə deyilir: “Peyğəmbər (ə. s.) Mədinədə günorta namazı ilə ikindi namazını, axşam namazı ilə də gecə namazlarını birləşdirib qıldı. Nə qorxu var idi, nə də yağış yağırdı”. İbn Abbasdan peyğəmbərin niyə belə etdiyini soruşdular. O, cavab olaraq: “Peyğəmbər öz ümmətini çətinliyə salmaq istəmədi”, – dedi”.

Belə olan halda, namazları birləşdirməyin caizliyi ilə əlaqədar nə bizim, nə də başqalarının fikri ola bilər. Bəs Tə’ris gecəsi haqqındakı hədis buna açıq-aşkar bir şəkildə ziddirsə, onda vəziyyət necə olacaq?42

Hacılar Ərəfatda günorta və ikindi namazlarını günorta namazının vaxtında qıla bilərlər. Bunun üçün bir azan oxunur və iki qamət gətirilir. İki fərz (vacib) namaz arasında nafilə (müstəhəb) namaz qılmamaq yaxşıdır. Əgər nafilə namaz qılınsa, bu, məkruh olur və ikindi namazı üçün də ayrı bir azan oxumaq lazım gəlir.

Əbu Hənifənin fikrincə Ərəfatda namazları birləşdirə bilməkdən ötrü hər iki namazı da xəlifə yaxud onun tapşırıq verdiyi şəxslə birlikdə qılmaq və ehramlı olmaq lazımdır. İmameyn isə bunu şərt kimi irəli sürmür.

Hacılar axşam və gecə namazlarını Müzdəlifədə gecə namazı vaxtında bir azan və bir qamətlə birləşdirib qılırlar.43

b) Zahiri məzhəbi

Zahiri məzhəbinə əsasən günorta və ikindi, axşam və gecə namazlarının müştərək vaxtları yoxdur. Ərəfat və Müzdəlifədəki vəziyyət isə o günə, o gecəyə və o iki yerə məxsus bir haldır.

Günorta və ikindi namazları, eləcə də axşam və gecə namazları istər zərurət olsun, istər olmasın, həmişə bu cür birləşdirilə bilər: Günorta namazına öz vaxtının axırında başlanıb ikindi vaxtı daxil olduqda salam verilir. Sonra ikindi azanı oxunur, qamət gətirilir və ikindi namazı qılınır. Axşam namazı da öz vaxtının axırında qılınır və salam verilib qurtarılır. Gecə namazının vaxtı daxil olur. Sonra azan oxunub qamət gətirilir və gecə namazı öz vaxtında qılınır. Belə ediləndə, yəni, namazları bu cür qılanda bu, bütün hədislərə müvafiq olur.

Namazları birləşdirib qılmaqla əlaqədar olaraq ən səhih (mötəbər) hədisi Abdulla ibn Abbas rəvayət edib. O hədis belədir: “Peyğəmbər (ə. s.) bizə günorta ilə ikindi və axşam ilə gecə namazlarını birlikdə qıldırdı. Nə qorxu var idi, nə də yağış.  İbn Abbasdan bunun səbəbi soruşulduğu vaxt deyib ki, peyğəmbər (ə. s.) öz ümmətini çətinliyə salmaq istəmədi”.

Bizim izah etdiyimiz kimi aparılan birləşdirmə də bu hədisə zidd deyil.44

c) Bu məzhəblərin fikirlərinin tənqidi

Namazları birləşdirib qılmağı caiz hesab edənlər yuxarıdakı fikirləri belə tənqid edirlər:

1 – Bunlar namaz vaxtları ilə əlaqədar rəvayətlərin (hədislərin) mütəvatir olduğuna baxıb: “Biz mütəvatir olan xəbərləri tərk etmərik”, – deyirlər. Biz də tərk etmirik; sadəcə olaraq təxsis edirik. Mütəvatir olanın səhih (mötəbər) xəbərlə təxsis edilməsinin caiz olduğuna dair icma var. Quranın belə xəbəri-vahidlə təxsis olunmasının caizliyi ilə əlaqədar icma var. Elə isə sünnə sünnə ilə asanlıqla təxsis edilə bilər. Bu, olduqca açıq bir məsələdir.

2 – Deyilir ki, hədislərdəki birləşdirmə ilə birinci namazın son vaxtında, ikincinin də ilk vaxtında qılınması nəzərdə tutulur. Bu, iki cəhətdən səhvdir. Əvvəla, peyğəmbərin (ə. s.) iki namazı bunların birinin vaxtında qıldığına dair hədis açıqdır. Ənəs belə deyib: “O, günorta namazını qılmağı ikindi vaxtına saxlayırdı. Sonra düşüb ikisini birdən qılırdı. Axşam namazını da şəfəq gözdən itənə qədər gecikdirirdi ki, gecə namazıyla birlikdə qılsın”.

Elə isə yuxarıdakı şərh və izah mənasızdır. Namazları sonra birləşdirmək bir icazədir. Onların dedikləri kimi olsaydı, namazları birləşdirib qılmaq öz vaxtında qılmaqdan çətin və daha məşəqqətli olardı. Çünki hər bir namazı öz vaxtında qılmaq birincidən, yəni, ancaq onu qılmağa çatan bir vaxt qalan kimi iki vaxtın sərhədlərini gözləməkdən asandır.

Hər bir düşünən şəxs bunu başa düşər. Əgər birləşdirmə bu olsaydı, ikindi ilə axşam namazını, gecə ilə səhər namazlarını birləşdirmək də caiz olardı. Amma ümmət arasında bunun haramlığına dair bir fikir ayrılığı yoxdur.45

B) Namazların səfərdə olmaq, yağış yağması və bunlara oxşar səbəblər ucbatından birləşdirilməsi

Bu, Şafii, Maliki və Hənbəli məzhəblərinin fikridir.

a) Şafii məzhəbi

1 – Namazları səfər vaxtı birləşdirmək

Uzun səfərlərdə 4 rükətli fərz (vacib) namazlar 2 rükət qılındığı kimi günorta namazı ikindi ilə, axşam namazı da gecə namazı ilə birləşdirilib qılına bilər.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Buxari, Təqsirus-səlah, 13, 14, 16; Müslim, Səlatul-müsafirin, bab 5, hədis 46, 47 (704). []
  2. Müslim, Səlatul-müsafirin, bab 6, hədis 52 (705), 53 (706). []
  3. Buxari, yenə orada. []
  4. Müslim, yenə orada. []
  5. Əhməd ibn Hənbəl, I cild, s. 367-368. []
  6. Əhməd ibn Hənbəl, V cild, s. 241. []
  7. Əhməd Abdurrahman Əl-Bənna, Əl-Fəthur-rəbbani li tərtibi musnədil-imam Əhməd ibn Hənbəl Əş-Şeybani ma şərhihi buluğil-əmani, Qahirə, VI cild, s. 120, hədis 1237. Bu hədisi Təhavi və Hakimdən nəql etmiş və sənədinin ceyyid olduğunu bildirmişdir. []
  8. Buxari, Təqsirus-səlah, 15, 16; Müslim, Səlatul-müsafirin, bab 5, hədis 46 (704). []
  9. Əhməd Abdurrahman Əl-Bənna, eyni əsər, hədis 1239. []
  10. Əbu Davud, Səlah, 1215; Nəsai, Məvaqit, 45; Əhməd ibn Hənbəl, III cild, s. 305. Mətn Əhməd ibn Hənbəldən götürülüb. []
  11. Əbu Davud, Səlah, 1216; Nəsai, Məvaqit, 45, babul-vaqtil-ləzi yəcməu fihil-müsafir. []
  12. Əhməd ibn Hənbəl, III cild, s. 381. []
  13. Əhməd ibn Hənbəl, I cild, s. 136. []
  14. Müslim, Səlatul-müsafirin, bab 5, hədis 42 (703); Buxari bu hədisi salim yolu ilə rəvayət edib: Təqsirus-səlah, 13. []
  15. Gecə namazının 4 rükətdən ibarət olan fərzini (vacib qismini) 2 rükət olaraq qılıb. []
  16. Nəsai, Məvaqit, 45. []
  17. Əhməd ibn Hənbəl, II cild, s. 51. []
  18. Əhməd ibn Hənbəl, II cild, s. 150. []
  19. Bəni Müstəliq döyüşü hicrətin 5-ci ilində baş verib. []
  20. Əhməd ibn Hənbəl. Bu iki hədisi nəql edən kitab: Əhməd Abdurrahman Əl-Bənna, eyni əsər, VI cild, hədis, 1243, 1244. []
  21. Cəm Müzdəlifənin adıdır. Çünki Həzrəti Adəm və Həzrəti Həvva Cənnətdən çıxdıqdan sonra orada birləşiblər. []
  22. Müslim, Həc, bab 48, hədis 292 (1289); Əbu Davud, Mənasik, 65, hədis 1934; Nəsai, Həc, 310. Tərcümə Əbu Davuddakı mətnin tərcüməsidir. []
  23. Buxari, Həcc, 99. []
  24. Əhməd ibn Hənbəl, II cild, s. 152. []
  25. Əbu Davud, Mənasik, 65, hədis 1930. []
  26. Əbu Davud, Mənasik, 65, hədis 1931. Əbu Davudun 1932 və 1933 nömrəli hədisləri də eyni mənadadır. []
  27. Əhməd ibn Hənbəldən nəql etməklə Əhməd Abdurrahman Əl-Bənna, eyni əsər, V cild, s. 137, hədis 1255. []
  28. Buxari, Həcc, 96; Əhməd ibn Hənbəl, II cild, s. 56. []
  29. Buxari, Həcc, 95. []
  30. Müslim, Səlatul-müsafirin, bab 6, hədis 49 (705). []
  31. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 50 (705). []
  32. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 54 (705). []
  33. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 55 (705). []
  34. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 56 (705). []
  35. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 57 (705). []
  36. Müslim, eyni əsər və bab, hədis 58 (705). []
  37. Bu şəxslərin hamısı əshabədir. []
  38. Müvəffəqəddin və Şəmsəddin ibna Qüdamə, Əl-Muğni, Beyrut, 1410/1984, II cild, s. 113. []
  39. Müslim, Həcc, bab 48, hədis 292 (1289). Buxarinin nəql etdiyi rəvayətdə Müzdəlifənin adı çəkilmir. Məzmunu belədir: “Abdulla (r. a.) dedi: “Mən görməmişəm ki, peyğəmbər (ə. s.) iki namazdan başqa hər hansı bir namazı vaxtında qılmamış olsun. Axşam və gecə namazlarını birləşdirdi; səhər namazını da vaxtından əvvəl qıldı (Buxari, Həcc, 99)”. []
  40. Peyğəmbər (ə. s.) və əshabəsinin bir döyüşdən qayıdanda istirahət etmək üçün dayandıqları yerdə yatıb yuxuya qaldıqları gecə. []
  41. Müslim, Məsacid, bab 55, hədis 311 (681). []
  42. Kəmaləddin ibn Əl-Hümam (vəfat tarixi hicri 681/miladi 1282-ci il), Şərhu fəthil-qadir, Bulaq, 1315, I cild, s. 407, Cümə namazı fəslinin əvvəli. []
  43. Damat Abdurrahman ibn Şeyx ibn Süleyman, Məcməul-ənhur, Amirə mətbəəsi, 1301, I cild, s. 269–270. []
  44. Əli ibn Əhməd ibn Həzm, Əl-Mühəlla, Beyrut, 1408/1988, II cild, s. 204, 206. []
  45. İbna Qüdamə, Əl-Muğni, II cild, s. 114. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
7.120 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.259 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.758 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.919 dəfə oxundu
10 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.448 dəfə oxundu
11 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
12 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
13 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
14 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.677 dəfə oxundu
15 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 239 dəfə oxundu
16 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
17 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
18 Şirk və küfr 14.07.11 3.658 dəfə oxundu
19 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.224 dəfə oxundu
20 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.219 dəfə oxundu
21 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 79 dəfə oxundu
22 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.093 dəfə oxundu
23 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.006 dəfə oxundu
24 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.229 dəfə oxundu
25 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
26 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.258 dəfə oxundu
27 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
28 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.301 dəfə oxundu
29 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.062 dəfə oxundu
30 Hikmət 09.01.16 4.725 dəfə oxundu
31 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.233 dəfə oxundu
32 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
33 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.851 dəfə oxundu
34 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
35 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
36 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.134 dəfə oxundu
37 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
38 Faiz 29.03.10 4.659 dəfə oxundu
39 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
40 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
41 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
42 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
43 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.120 dəfə oxundu
44 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.649 dəfə oxundu
45 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.116 dəfə oxundu
46 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.791 dəfə oxundu
47 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.818 dəfə oxundu
48 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
49 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
50 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.012 dəfə oxundu
51 Tağut 28.04.17 4.105 dəfə oxundu
52 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.769 dəfə oxundu
53 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
54 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.860 dəfə oxundu
55 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
56 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 871 dəfə oxundu
57 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
58 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.702 dəfə oxundu
59 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.685 dəfə oxundu
60 İsra və Merac 02.04.16 1.212 dəfə oxundu
61 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
62 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 917 dəfə oxundu
63 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.379 dəfə oxundu
64 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
65 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
66 Surroqat analıq 03.02.12 4.891 dəfə oxundu
67 Təvəssül 10.06.13 3.158 dəfə oxundu
68 “Ən zəif ev” 09.03.18 383 dəfə oxundu
69 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
70 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.454 dəfə oxundu
71 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.587 dəfə oxundu
72 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
73 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.427 dəfə oxundu
74 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 715 dəfə oxundu
75 Donuz dərisi 02.11.09 3.283 dəfə oxundu
76 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.175 dəfə oxundu
77 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.981 dəfə oxundu
78 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.206 dəfə oxundu
79 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
80 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 354 dəfə oxundu
81 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
82 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.636 dəfə oxundu
83 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
84 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
85 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
86 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.170 dəfə oxundu
87 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 711 dəfə oxundu
88 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.481 dəfə oxundu
89 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
90 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.093 dəfə oxundu
91 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.996 dəfə oxundu
92 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.654 dəfə oxundu
93 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.148 dəfə oxundu
94 Xums nədir? 11.01.19 406 dəfə oxundu
95 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
96 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.637 dəfə oxundu
97 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
98 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.036 dəfə oxundu
99 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.217 dəfə oxundu
100 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.155 dəfə oxundu