Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 07 Eylül 2013 Tövsiyə et Çap et

Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında

Bu məqalədə “sərvət və hakimiyyət” mövzusunda; Qurandan bəzi nümunələrlə, inananların buna nə cür münasibət göstərdikləri və ümumiyyətlə hər kəsin bu məsələyə nə qədər biganə olduqlarını ifadə etməyə çalışacağıq.

Quranı Kərimdə insana verilən mal və mülkün çoxluğu ifa edilərək, bizə təqdim edilən iki mühüm nümunəyə işarət edilir. Bunlardan birincisi, xəzinələrinin açarlarını güclü bir cəmiyyətin daşımaqda çətinlik çəkdiyi Qarundur. İkincisi isə bir daha heç kimə nəsib olmayacaq bir elm və hakimiyyəti Rəbbindən istəyən və bu duası qəbul edilən Hz. Süleymandır.

Allah Təala, əlçatmaz bir mal və hakimiyyətə sahib olaraq həyat sürənləri bu iki şəxsin timsalında göstərməklə, bizim də əlimizə buna bənzər sərvət və hakimiyyət keçdiyi halda necə davranacağımızı bildirməktədir.

Haşiyədə də görüləcəyi kimi Qəsas sürəsinin 76-dan 28-ə qədər olan ayələrdə Qarunun həyatı və həyatının ana qayəsi son dərəcə açıq ifadə edilmişdir. Bu adama; “ Allahın sənə verdiyindən (Onun yolunda xərcləyərək) axirət yurdunu istə; amma dünyadan da nəsibini unutma. Allah sənə ehsan etdiyi kimi, sən də (insanlara) yaxşılıq elə. Yer üzündə pozğunçuluğu arzulama. Şüphəsiz ki, Allah pozğunçuları sevməz.” yönündə edilən xəbərdarlığa baxmayaraq o, əlindəki güc və sərvətlə azğınlığını daha da çoxaltmışdı. Hüməzə sürəsində də təsvir edilən Qarunun bu azğınlığı, onda təbii bir hal aldığını verdiyi cavabından da başa düşməkdəyik: “O (sərvət) mənə ancaq özümdəki bilik sayəsində verildi” dedi.

“İnsana bir zərər dəyəndə bizə yalvarır. Sonra biz ona özümüzdən bir nemət verdikdə deyir: “Bu mənə yalnız (özümdə olan) biliyə görə verilmişdir!” Xeyr, bu, bir imtahandır, lakin onların çoxu (bunu) bilmir.” (Zümər 49)

Bu düşüncəni xasiyət halına gətirən və hər dövrdə çox nümunələriylə qarşılaşa biləcəyimiz Qarunlar, özləri kimi mənfəətpərəst və özləri kimi dargörüşlü bir kütlədən başqa heç kimsə tərəfindən təqdirə layiq olmazlar. Ancaq qısqanılırlar.

Digər nümunədəki Hz. Süleyman isə daha yüksək bir iqtidara sahib olduğu halda bütün dövrün insanlarına nümunə olacaq, yaradıcının da rizasını qazanan bir davranış sərgiləməkdədir.

“Biz Davuda Süleymanı bəxş etdik. Süleyman nə gözəl bir quldu! O, həmişə Allaha yönəlirdi.  Axşam-üstü ona (üç ayağı üstündə durub bir ayağının) dırnağını yerə vuran, cins, çapar atlar verildi.  (Süleyman) dedi: “Mənim, Rəbbimi xatırlatdıqları üçün (atlara) məhəbbətim var, dedi. Nəhayət günəş batdı. (Süleyman): “Onları yanıma qaytarın!”– dedi. O, atların qıçlarını və boyunlarını sıvazlamağa başladı. And olsun ki, Biz Süleymanı  imtahana çəkdik. Taxtının üstünə (ruhsuz) bir cəsəd atdıq. Sonra o, Allaha yönəldi.”(Sad 38/30-34)

Ayələrdə də görüldüyü kimi Hz. Süleyman Allah Təaladan malı və iqtidarı istəmişdi. Ancaq bu arzusunun mənbəyi olan mal sevgisini “Rəbbimi xatırlatdıqları üçün məhəbbətim var” deyərək ifadə etmiş və gözəl bir davranış sərgiləmişdir.

Əsas nöqtə burasıdır. Bir tərəfdə, sərvətini şəxsi məharəti nəticəsində əldə etdiyini düşünən və bununla da istədiyini eləməkdə özünü sərbəst görən Qarunlar, Firavunlar, Nəmrudlar və s. Digər tərəfdə isə hər şeyinin sahibi olan Allah Təalanı görən, əldə etdiyi hər şeyə şükredən, İqtidarını Allahın rizasını qazanmaq istiqamətinə yönəldən Hz. Süleymanlar və digərləri…

Nə cür bir təvəkkül…

Sərvət və iqtidar qarşısında ayələrdə ifadə edilən iki fərqli xasiyəti və nəticələrini qısaca müşahidə etdikdən sonra, bunları əldə etmə qabiliyyətindən də bir az danışmaq lazımdır.

Şüphəsiz ki, Allah Təala, imtahan vasitəsi olaraq mal, uşaq və iqtidarı dilədiyinə hesabsız olaraq verir. İstədiyindən də hesabsız olaraq alır. Bir çox ayədə isbat olunan həqiqət qarşısında;

1) Əlini qolunu sallayan ya da lazımi qaydada məharətini ortaya qoymadan təvəkkül edən biri olmaqla,

2) Səbəblərə uyğun ölçülər içərisində yaxşı vaqif olub, təvəkkül edən arasında seçim eləmək lazımdır.

Hz. Muhammədin (s.a.v.) həyatına baxanda onun həmişə ikinci sırada ifadə edilən metodu tətbiq etdiyini görürük. Bədir döyüşündə Allah tərəfindən özünə zəfər vəd edilməsinə baxmayaraq və ya digər müharibələrdə, müharibənin əvvəlinə və müharibə əsnasında mübarizəni heç buraxmadığını görürük. Aqəbədə Rəsulullaha söz verən səhabənin də Bədir döyüşündən qabaq,”Biz Musa qövmü kimi get sən Rəbbinlə döyüş deyərək peyğəmbərini tək buraxanlardan olmarıq” deyərək Rəsulullahın hansı qərarı verirsə versin həmişə arxasında olacaqlarını və onunla bərabər döyüşəcəklərini bildirmələri də hadisələrə yaxşı vaqif olmalarını göstərməkdədir.  Bu nümunələrə bənzər çox daha misallar verə bilərik.

Ağla uyğun olan da budur. Çünki biz insanlar imtahan edilirik.

Birinci sıradakı davranış şəklinin məntiqi, Allah Təalanı –baxaq görək kömək edəcəkmi? deyən kimi- (sübhanallah) imtahan etmək olur ki, yaradılan birinin buna cürət etməsi qeyri-adidir. Eyni məntiqlə qeyri-adi bir çox hadisələrin (yuxu, kəramət və s.) arxasına düşüb, bu kimi məsələlərin təsirinə düşmək də şeytana qapı açmaq olur. Çünki peyğəmbərlər xaricində kim-kimə nəyi isbat edə bilir? Məqsəd Quranı başa salmaq isə hansı kəramət onun möcüzəsini aydınlada bilər? Ya da hər hüceyrəsi ayrı bir möcüzə olan canlı və ya cansız hər-hansı varlığın bir tərəfində Allah (c.c.), digər tərəfində Muhamməd (s.a.v.) yazsa, bu əlamət bir möcüzədirmi? Yoxsa bu, ey insan nə qədər az ağlını çalışdırırsan, heç düşünmürsənmi? deyərək  ağılsızlığının tənqid edilməsidirmi…?

İslam və mistisizm…

Ümumiyyətlə müsəlmanlar sərvət və iqtidara şüphəylə baxıblar. Əslində bu vəziyyət, sahib olma duyğusunu və bir mənada “gələcəyi qarantiləmək” adına edilən tədbirlərin qarşısını almamış olsada, ümumi nöqteyi nəzərdən bu iki kəlimə İslam cəmiyyətində həmişə, hesabı çətin veriləcək bir anlayışa çevrilmişdir. Xüsusiylə uzun illər İslam bayrağını daşıyan Osmanlılarda hakim olan təsəvvuf anlayışı da dünya həyatına və dünyalığa meyl etməməyə sövq etmişdir. Yüzillər sonra geriyə dönüb baxanda əsl neqatif təsirin; araşdırma, mühakimə və  kəşfetmə qabiliyyətindən uzaq bir nəslin yetişdiyini görürük. Eyni zamanda geriyə istehsaldan uzaq, ancaq xərcləməyi bacaran bir nəsil buraxılmışdır. Bu böyük həqiqətlər, kiçik nümunələrlə inkar edilə bilməz.

Məqsədimiz bir dövrü mühakimə etmək deyildir. Qaldı ki, Osmanlının yüz illər boyu iqtidar olaraq ortaya qoyduğu həqiqətləri silmə imkanı da yoxdur. Ancaq zəifləmə dövründə açıq görülən çürümə ünsürlərinin təhlil edilməsi, gələcəyi quranda eyni xataları təkrarlamamaq üçündür. Sonsuz şükürlər olsun ki, Rəbbimiz bizə heç kimin pozmağa gücü çatmadığı bir rəhbər olan Quranı ehsan etmişdir.

Yenidən qurma ehtiyası və fağırlıq təhlükəsi…

“İslam” hər cür qeyri-adiliklərdən uzaq bir düşüncəylə ələ alındığında; insan həyatının hər sahəsini əhatə edən və insan həyatının hüzur tapacağı geniş bir sistemə çevrilir. Onu mistik rituallar qəlibinə soxaraq təqdim etmək, qarşılaşdıqları insanlara fərqli şeyləri qəbul etdirmək, müsəlmanlar arasında parçalanmaları artıran səbəblərdəndir. Belə bir vəziyyətdə çox açıq həqiqətlər belə mistsizm pərdəsinin qaranlığında qalacaqdır. Həmsöhbət ya rədd etdiyi və ya əhəmiyyət vermədiyi mistik rituallarla bərabər ayələri də zehnindəki bir qaranlığa atacaq ya da mistsizmin qəbul etdiyi zehniyətlər, o platformada mühakəmə və araşdırma qabiliyyətini itirərərək dini ancaq təqlidə dayalı bir simvollar zəncirinə döndərəcəkdir.

Yuxarıdakı məlumatlardan sonra bu izahatlara ehtiyac vardır. İslam dünyasına hakim olan və bu gün hələ də üstümüzdən ata bilmədiyimiz ətalətdən, passivlikdən bir şəkildə xilas olmaq lazımdır. Detallarda ayaqda durmağa taqəti olmayan bir binanın ancaq siyasi argumentləriylə, böyük dəyişikliklərə nail olması mümkün deyildir.

Belə bir halda bütün elmləri dinin bir şöbəsi görən düşüncəni həyata keçirib; təmizlikdən-istehsala, tədrisdən-sağlığa, arxeologiyadan-astronomiyaya qədər hər sahədə İslamın münasibətini yenidən maarifləndirərək müsəlman fərdləri bərqərar etmək lazımdır.

Burada qəsd edilən, dünya sevgisinin müsəlman ictimaiyyətində artırılması deyildir. “Olmaya, bəzisini sınamaq üçün onlara dünya həyatının bərbəzəyi kimi verdiyimiz şeylərə gözünü dikmə! Rəbbinin ruzisi daha xeyirli və daha davamlıdır.” (Təha 20/131)

“Əgər insanların (müşriklərin cah-calal içində yaşadıqlarını görüb cahillikləri üzündən küfrdə birləşəcək) bir tək ümmət olmaq ehtimalı (təhlükəsi) olmasaydı, Rəhmanı inkar edənlərin (axirət əzabını daha da artırmaq məqsədilə) evlərinin tavanlarını və (damlarına) çıxdıqları nərdivanları gümüşdən edərdik./ Evlərinin qapılarını və söykəndikləri taxtları (gümüşdən düzəldərdik). / Və zinətlər də (verərdik). Bütün bunlar sadəcə dünya həyatının keçici zövqüdür. Axirət isə sənin Rəbbinin yanında ancaq (Allahdan) qorxanlar üçündür.” (Zuxruf 43/33-35)

Məqsəd hələ də yaşanan və qarşıdakı illərdə daha da şiddətlənməsi gözlənilən ümumi fağırlıq təhlükəsindən xilas olmaya çalışmaqdır. Çünki yoxsulluq da insanlara küfrü qısqandıracaq təhlükə ola bilir. (Qəsas 79) Bəlkə bu vəziyyət bir neçə yüz il əvvəlki möminlərin problemi deyildi. Çünki, 1200 il elmdə və dünyəvi işlərdə qlobal mənada zəif olmayıb, hətta uzun dövrlər üstünlüyü əlində tutan müsəlman coğrafiyası, xüsusiylə son iki yüz ildə ciddi bir geriləmə ilə üz-üzə qalmışdır. Müsəlman coğrafiyası; 20-ci əsrin başındakı birinci qlobal çevrilişdən torpaqları bölünərək və istismar edilərək çıxmış, 21-ci əsrin başındakı ikinci və daha güclü qloballaşma hərəkətində isə idarə və iqtidar zəifliyi göstərərək tamamiylə başkalarına möhtac və sərvətin bölüşdürüldüyü, birincisindən də çox neqatif bir vəziyyətə sürüklənməkdədir.

Bunun səbəblərini əvvəlcə özümüzdə axtarmalıyıq. Bu da, “Bir millət nəfslərində olanı dəyişməyincə, Allah da onlara verdiyi neməti dəyişən deyildir. Şübhəsiz ki, Allah Eşidəndir, Biləndir.” (Ənfal 8/53)

Qloballaşma şüarıyla dünyanı yenidən qurmağa çalışan lider ekonomistlərin, az inkişaf etmiş, xüsusiylədə müsəlman coğrafiyası lehinə istifadə etməyəcəkləri məlumdur.

“Yoxsa onların (dünyada) hökmranlıqdan bir payı vardır? Əgər elə olsaydı, onlar insanlara xurma çərdəyinin bir tumurcuğunu (zərrəsini) belə verməzdilər.” (Nisa 53)

Bu həqiqətlər işığında, fağırlaşmağı və iqtidar zəifliyini gələcəkdə qarşımıza çıxa biləcək bir məsələ olaraq görüb, bu gündən bu məsələyə əhəmiyyət verib, insanları aydınladacaq doğru düşüncələri yaymaq lazımdır.

Nəticə olaraq; Bir insan zəngin olaraq da, iqtidar sahibi olaraq da, fağır olaraq da; həm cənnəti həm də cəhənnəmi qazana bilir. Ancaq Allah Təala yer üzündə insanlar arasından, şərəfli bir peyğəmbərin ümməti qıldığı müsəlmanlara; dünyada da axirətdə də yaxşı və gözəl olanı istəmək daha çox yaraşır.

”İnsanların bəzisi: “Ey Rəbbimiz, bizə nə verəcəksənsə, elə bu dünyada ver!” – deyirlər. Belə şəxslərin axirətdə heç bir payı yoxdur!/ Bəziləri isə: “Ey Rəbbimiz, bizə dünyada da, axirətdə də gözəl nemətlər ver, bizi cəhənnəm əzabından qoru!” deyirlər./ Belə şəxslərin qazandıqlarına (qazandıqları əməllərinə) görə (axirətdə) mükafat gözləyir. Allah tezliklə haqq-hesab çəkəndir!”(Bəqərə 2/200-202)

“(Ya Peyğəmbərim!) De: “Allahın Öz bəndələri üçün yaratdığı zinəti və təmiz (halal) ruziləri kim haram buyurmuşdur?” De: “Bunlar dünyaya iman gətirənlər üçündür (lakin kafirlər də onlardan istifadə edə bilərlər), qiyamət günündə (axirətdə) isə yalnız möminlərə məxsusdur”. Biz ayələrimizi anlayıb-bilən bir tayfaya belə ətraflı izah edirik.” (Əraf 7/32)

Müəllif: H. Mustafa Arslan

Azərbaycan dilinə çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.966 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.118 dəfə oxundu
2 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.294 dəfə oxundu
3 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.742 dəfə oxundu
4 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.775 dəfə oxundu
5 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.215 dəfə oxundu
6 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.881 dəfə oxundu
7 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
8 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.756 dəfə oxundu
9 Məşiət və iradə 05.07.09 3.214 dəfə oxundu
10 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.492 dəfə oxundu
11 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.110 dəfə oxundu
12 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.531 dəfə oxundu
13 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
14 Quranın ecazı 21.11.11 9.124 dəfə oxundu
15 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.538 dəfə oxundu
16 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.741 dəfə oxundu
17 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.525 dəfə oxundu
18 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
19 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.698 dəfə oxundu
20 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.392 dəfə oxundu
21 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.215 dəfə oxundu
22 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.601 dəfə oxundu
23 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.556 dəfə oxundu
24 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.147 dəfə oxundu
25 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.572 dəfə oxundu
26 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.238 dəfə oxundu
27 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.569 dəfə oxundu
28 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.155 dəfə oxundu
29 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.417 dəfə oxundu
30 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.190 dəfə oxundu
31 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.004 dəfə oxundu
32 Tövhid 24.09.16 4.766 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
34 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.220 dəfə oxundu
35 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.886 dəfə oxundu
36 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.102 dəfə oxundu
37 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.967 dəfə oxundu
38 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
39 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.444 dəfə oxundu
40 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
41 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
42 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.355 dəfə oxundu
43 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.036 dəfə oxundu
44 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 801 dəfə oxundu
45 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.195 dəfə oxundu
46 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
47 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.898 dəfə oxundu
48 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
49 Müaviyə kimdi? 10.08.18 445 dəfə oxundu
50 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.675 dəfə oxundu
51 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
52 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.671 dəfə oxundu
53 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
54 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 347 dəfə oxundu
55 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.704 dəfə oxundu
56 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
57 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.602 dəfə oxundu
58 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
59 Коран и культурное развитие. 30.01.19 233 dəfə oxundu
60 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
61 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
62 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
63 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.966 dəfə oxundu
64 Din 31.03.10 2.990 dəfə oxundu
65 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.825 dəfə oxundu
66 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.382 dəfə oxundu
67 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu