Quranın savabı ölüyə çatırmı?
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 17 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Quranın savabı ölüyə çatırmı?

Arada dünyəvi mənfəət və ya pul olmadığı halda bir adam Quran oxuyub savabını yaxınlarına, yaxud başqa bir möminin ruhuna bağışlayarsa, həmin Quranın savabı ölən adama çatırmı?

Bu məsələ nə Həzrəti Peyğəmbərin yaşadığı dövrdə, nə də səhabələrin yaşadıqları zamanda mübahisə mövzusu olmayıb. Çünki o dövrlərdə ölülər üçün Quran oxumaq, xətm edib savabını bağışlamaq məsələsi yox idi. Xətm etmək isə heç mümkün deyildi, çünki Quran tamamilə gəlməmişdi. Ölülər üçün Quran oxumaq və savabını bağışlamaq adəti səhabənin yaşadığı əsrdən uzaqlaşdıqdan sonra başlanıb və günümüzə qədər gəlib çıxıb. Və belə görsənir ki, cəmiyyətimiz asan və tez bir vaxtda bidət1 sayılan bu vərdişlərindən əl çəkməyəcəklər və ya çəkə bilməyəcəklər.

Məzhəb imamlarından üçü İmam Şafii, İmam Malik və İmam Əhməd ölü üçün oxunan Quranın savabının qəti olaraq ünvanına getməyəcəyini bildirirlər. Çünki insan öləndən sonra onun imtahan müddəti də başa çatır. İmam Əzəm Əbu Hənifə isə ölənin övladları, yaxın qohumları və tələbələri oxuyarsa, yalnız belə olan təqdirdə oxunan Quranın savabının ölüyə getdiyini qəbul edir və sübut olaraq da Həzrəti Peyğəmbərin bu hədisini göstərir: «Adəmoğlu öldüyü zaman onun əməl dəftəri bağlanır, nə savab, nə də günah yazılır. Ancaq ölən üç qrup insanın əməl dəftərləri bağlanmır. Bunlar: 1.Sadaqayi-cariyə sahibləri, 2. Öləndən sonra istifadə edilən elm və əsər qoyan alimlər, 3. Arxasınca xeyir-dua edən, xeyirli övlad yetişdirən valideynlər». Məzhəb imamlarının bu fikirlərinə baxmayaraq, çox böyük ziddiyyətdir ki, insanlar hələ də ölüləri üçün Quran oxudur, xətm etdirir, hətta sifariş belə verirlər. Azərbaycan xalqı arasında adət halına gələn üç, yeddi, adna, qırx, əlli iki və il vermək, Ramazan ayında xətm oxutmaq, bayramları “qara bayram” adlandıraraq ölülər üçün Quran oxutmaq adi hal kimi qəbul edilir.

Quran oxuyan “alimlər”in “nəzir”lə könlünü almaq isə “ən böyük adətdir”. Çünki o sənin ölülərinin ruhuna Quranı pulsuz oxuyası deyil ha! Quran oxuduğuna görə, onun könlü xoşhal edilməlidir ki, ondan gələn savab ölüyə gedib çıxsın (!). Bəzi Quran oxuyanlar da oxuduğu Quranın əvəzində aldığı “nəzir”in doğru olduğunu sübut etmək üçün “Dinimizdə hədiyyə almaq da, vermək də halaldır” və ya “Mən pulu oxuduğum Qurana görə yox, itirilən vaxtıma və əziyyətimə görə alıram”, – deyərək, ölü üçün oxunan Quranın əvəzində mənfəət əldə etməyi özləri üçün müsbət hal kimi qələmə verməyə çalışırlar. Doğrudanmı həqiqət onların dediyi kimidir, yəni mütləq onlara hədiyyə verilməlidir? Yaxud Quran oxuyan və ya xətm edən həmin şəxs onun oxuduğunun əvəzinin verilməyəcəyini bilsə, yenə də həmin adam üçün Quran oxuyarmı? Bu suallara müsbət cavab vermək, “bəli, oxuyardı” demək heç də düzgün cavab olmayacaq. Ölülər üçün Quran oxumaq və ya oxutmaq, Quranı xətm etmək, üç, yeddi, adna, qırx, əlli iki və il mərasimləri təşkil etmək kimi adətlərin hamısı Allah Rəsulunun sağ olduğu dövrlərdə olmayan, lakin sonradan din olaraq çıxarılmış mövhumatlardır. Mövhumatlar qarşısında isə Peyğəmbərin necə hərəkət etdiyi məlumdur. Bununla bağlı Allah Rəsulu belə buyurub:

“Ən xeyirli söz Allahın Kitabıdır. Ən yaxşı yol Muhəmmədin yoludur. Dində ən pis iş bidətlərdir. Hər bidət mərduddur (rədd edilib). Kim onlara sarılarsa onu dindən uzaqlaşdırar”2 Ölülərə Quran oxumaq kimi bidətlərə nə ehtiyac var? Dünyada yaşayanların ölülər üçün edəcəkləri Qurani-Kərimdə və Həzrəti Peyğəmbərin sünnəsində açıq-aşkar bildirilib. Məsələn, Uca Allahın “Həşr” surəsindəki bu ayəsini nümunə göstərə bilərik: “Muhacir və ənsarlardan sonra gələnlər deyərlər: “Rəbbimiz, bizi və bizdən əvvəl iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla! Ürəklərimizdə iman gətirənlərə bir kin-kudurət qoyma! Rəbbimiz, Sən ki şəfqətlisən, rəhmlisən” (“Həşr» surəsi, 59/10)”. Qurani-Kərimin başqa bir ayəsində də İbrahim ələyhissalamından bir dua nümunəsi verilib: “Rəbbimiz! Haqq-hesab günü məni, valideynlərimi və möminləri bağışla!” (“İbrahim» surəsi, 14/41).

Həzrəti Peyğəmbərin: “Cənazə namazı qılarkən ölü üçün ürəkdən dua edin!”3 hədisini və oxuduğu bu duanı burada misal kimi veririk: “…Allahım, xüsusilə bu meyit əgər xeyirxah biridirsə, onun yaxşılığını çoxalt, əgər pis adam olubsa, pisliklərindən keç və onu cəzalandırma! Mərhəmətlilərin ən mərhəmətlisi olan Allahım, ona mərhəmətinlə davran və onu əmin-amanlıq, yaxşılıq və yaxınlıq şəraitinə çatdır”.

Allah Rəsulunun həmişə qəbirstanlığı ziyarət edəndə bu duanı oxuduğu rəvayət edilib: “Ey möminlər yurdu, sizə salam olsun. Sizə təyin edilən əcəl gəlib. Allahın istədiyi vaxt yetişəndə biz də sizə qovuşacağıq. Allahım, burda yatan möminlərin gunahını bağışla!”.

Bundan başqa, Həzrəti Muhəmmədə gəlib, “Ey Allahın Rəsulu, anam öldü və ya atam öldü, onun üçün nə etməliyəm?”, – soruşan səhabələrə sədəqə verilməsini, dua edilməsini, imkan daxilində Həccə gedilməsini, qurban kəsilməsini, dost və sevdiklərinin ziyarət edilməsini, hallarından xəbərdar olunmasını tövsiyə etdiyi halda4 , heç bir səhih hədisdə «ölənlərin üçün Quran oxu, “Yasin”, “Fatihə” oxu, xətm et» kimi Həzrəti Peyğəmbərin nə əmrinə, nə tövsiyəsinə, nə də buyruğuna rast gəlmək mümkün deyil. Bəzi doğru olmayan hədislərdə olduğu kimi, əgər ölünün arxasıyla ediləcək işlər arasında Quran oxumaq və ya Qurandan hər hansı bir surəni oxutmaq da olsaydı, Həzrəti Peyğəmbər bunları da bildirməzdimi? Bildirdiyi həmin bu əmrlərə səhabələri də tabe olaraq pulla da olmasa, heç olmasa öz ölülərinə Quran oxumazdılarmı? Məşhur İslam alimlərindən olan Aliyyul-Qari “Fıqhul-Əkbər”in şərhində bunları qeyd edib: “Ölülərə Quran oxumaq Əbu Hənifə, İmam Malik və Əhməd bin Hanbələ görə, məkruhdur, yəni çirkin haldır. Çünki ölülərə Quran oxumaq sonralar ortaya çıxıb. Bununla bağlı heç bir hədis də yoxdur”5

“Səhihi-Buxari”ni şərh edən Ayni: “Dünya malı üçün Quran oxuyanın Quran oxuması qadağan edilir. Bu məsələdə pul və ya başqa bir şey verən də, alan da günahkardır”, – deyib.

Həzrəti Peyğəmbərin ölülər üçün məzarlıqda və ya başqa bir yerdə Quran oxuduğuna dair heç bir hədisi mövcud deyil. Sizə də məlum olduğu kimi, Həzrəti Peyğəmbərin sağlığında üç qızı, üç oğlu, üç xanımı və bir neçə əmisi vəfat edib. Həzrəti Peyğəmbər onlar üçün Quran oxuyubmu? Kim bircə dənə səhih hədis gətirə bilər, buyursun. Həzrəti Peyğəmbərin anasının qəbrini ziyarəti əsnasında da belə hadisə baş verməyib. Həzrəti Peyğəmbərin səhabələrindən heç biri nə Həzrəti Peyğəmbərin vəfatı əsnasında, nə onun qəbri üstündə Quran oxumayıb. Ölülər üçün Quran oxumaq olsaydı və bunun da savabının ölüyə getməsi bildirilsəydi, səhabələr canlarından daha çox sevdikləri Həzrəti Peyğəmbərin vəfatından sonra onun üçün bol-bol Quran oxuyub, xətmlər etməzdilərmi?

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bidət: Dində olmadığı halda, İslama sonrada daxil edilmiş olan və “din” adı altında tətbiq edilən söz və davranışardır. Başqa bir ifadəylə desək, bidət: “Allah və Rəsulunun əmrlərinin əksini yaşamaqdır”, “şəriətin əslinə uyğun olmayan, Peyğəmbərin hədislərinə zidd gələn” və din olaraq qəbul edilən hər şeydir. (İbnul Əsir, “ən-Nihayə fihqi Qaribul-Hadis”, b-d-a maddəsi). []
  2. Əbu Davud, “Sunən”, Sünnə, 5; Muslim, “Sahih”, Cuma, 43. []
  3. Əbu Davud, “Sunən”, Cənaiz, 60; İbn Macə, “Sunən”, Cənaiz, 23. []
  4. Muslim, 1004, 1630; Buxari, Cənaiz, 95, Vəsayə 19; İbn Macə, 2719; Əbu Davud, 2881, 2882. []
  5. Bax.: Muhəmməd Əhməd Abdussəlam, “Quran nəyə görə göndərildi?”, Fəcr nəşriyyatı, səh. 110. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
5.352 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.587 dəfə oxundu
2 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.359 dəfə oxundu
3 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.645 dəfə oxundu
4 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.317 dəfə oxundu
5 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 264 dəfə oxundu
6 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.694 dəfə oxundu
7 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
8 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.571 dəfə oxundu
9 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.540 dəfə oxundu
10 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.660 dəfə oxundu
11 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.420 dəfə oxundu
12 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.513 dəfə oxundu
13 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.922 dəfə oxundu
14 Din 31.03.10 2.965 dəfə oxundu
15 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.797 dəfə oxundu
16 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.122 dəfə oxundu
17 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.338 dəfə oxundu
18 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.105 dəfə oxundu
19 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.259 dəfə oxundu
20 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.732 dəfə oxundu
21 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.755 dəfə oxundu
22 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.182 dəfə oxundu
23 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.789 dəfə oxundu
24 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.612 dəfə oxundu
25 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.734 dəfə oxundu
26 Məşiət və iradə 05.07.09 3.205 dəfə oxundu
27 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.294 dəfə oxundu
28 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.015 dəfə oxundu
29 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.515 dəfə oxundu
30 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.433 dəfə oxundu
31 Quranın ecazı 21.11.11 9.109 dəfə oxundu
32 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.508 dəfə oxundu
33 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.663 dəfə oxundu
34 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.447 dəfə oxundu
35 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.790 dəfə oxundu
36 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.669 dəfə oxundu
37 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.293 dəfə oxundu
38 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 18.463 dəfə oxundu
39 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.560 dəfə oxundu
40 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.533 dəfə oxundu
41 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.080 dəfə oxundu
42 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.319 dəfə oxundu
43 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.183 dəfə oxundu
44 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.540 dəfə oxundu
45 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 2.957 dəfə oxundu
46 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.402 dəfə oxundu
47 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.956 dəfə oxundu
48 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.896 dəfə oxundu
49 Tövhid 24.09.16 3.738 dəfə oxundu
50 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.279 dəfə oxundu
51 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.130 dəfə oxundu
52 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.866 dəfə oxundu
53 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.880 dəfə oxundu
54 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.856 dəfə oxundu
55 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.837 dəfə oxundu
56 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.352 dəfə oxundu
57 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 455 dəfə oxundu
58 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.410 dəfə oxundu
59 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.271 dəfə oxundu
60 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.017 dəfə oxundu
61 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 468 dəfə oxundu
62 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.180 dəfə oxundu
63 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.339 dəfə oxundu
64 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.873 dəfə oxundu
65 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
66 Müaviyə kimdi? 10.08.18 326 dəfə oxundu