Təəssüb və dini təəssübkeşlik
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 24 Haziran 2009 Tövsiyə et Çap et
Sual: Müsəlman icmalarında nəzərə çarpan ən mühüm şeylərdən biri inhisarçılıq və qrup təəssübü məsələsidir. Dini icma və camaatların üzvləri öz hərəkətlərinə tabe olmağı demək olar ki, imanın əsaslarından biri hesab etməklə ifrata varıb: “İslam mənim dediyim kimidir. İslam mənim camaatımın qəbul etdiyi kimidir”, - deyirlər. “İslamı mən bilərəm və mən yaşayaram! Məndən başqa mömin yoxdur. Mənim şeyximə və rəhbərimə tabe olmayanlar xilas ola bilməzlər. Onlar Cənnətə layiq ola bilməzlər”, - kimi şeylər fikirləşirlər. Müsəlmanların arasında gərginlik və qırğınlara səbəb olan bu cür yanaşma və hərəkətləri necə qiymətləndirirsiniz?

TƏƏSSÜB və DİNİ TƏƏSSÜBKEŞLİK1

Bizim hamımız Allah qarşısında məsuliyyət daşıyırıq. Bizim məsuliyyətimiz Qurani-Kərimə əsaslanır. Allah: “Bu Quran ən doğru yola aparır (İsra, 17/9)”, – buyurur. Buna görə də biz bir-birimizi Qurana əsasən yoxlamalı və təhlil etməliyik. Əgər Quranın əvəzinə şəxsləri, camaat (dini qruplar, qruplaşmalar) və təriqətləri əsas götürüb özümüz üçün belə bir yol tutsaq və insanları bunlara əsaslanaraq qiymətləndirsək, bu, Qurana zidd olar. Çünki Quranda peyğəmbərdən (s. a. v.) başqa hər hansı bir şəxsə, icma və yaxud təriqətə tabe olmaq kimi bir şey yoxdur.

Müsəlmanların mənsub olduqları haqq məzhəblər var. Bunlar Quran və Sünnəni öz şərtlərinə, bilik və bacarıqlarına əsasən izah ediblər. Bu məzhəblərin biri digərini tənqid etdiyi vaxt əsaslandığı dəlilləri və tərəf-müqabilin səhvlərini ortaya qoyub. Səhvin əslində özlərində olması ehtimalını nəzərə almaqla da aqressiv (təcavüzkar) olmayıblar. Əgər tənqid etdikləri məsələ bir ayə və yaxud səhih (mötəbər) hədisin açıq hökmünə müvafiq deyilsə, o biri tərəfin fikirlərini nəyə görə qəbul etmədiklərini səbəb göstərərək ortaya qoyublar.

Müsəlman cəmiyyətindəki şəxslər uzun dövrdən bəri Qurani-Kərim qarşısında ikiyə ayrılıblar. Bunlardan birincisi özünü necə deyərlər, Qurana uyğun hala gətirmək üçün çalışan və Qurana zidd olan şeylərdən uzaq dura bilənlərdir. Bunlar haqq yoldadırlar.

İkinci qrup isə Quranı özünə tabe etməyə cəhd göstərir. Onlar Qurana müvafiq olmayan prinsiplərini haqlı göstərmək məqsədilə Quranın bir çox mənalar daşıya bilən mütəşabih ayələrini öz istəklərinə əsasən izah edirlər. Nəticədə haqq yolda olanlar da, batil yolla gedənlər də özlərini Qurana əsasən haqlı çıxartmağa çalışıblar.

Şərtlənməmiş bir düşüncə sistemi ilə analizlər apara bilən şəxslər bəzi səhv izahlarla insanların yoldan necə çıxardıldıqlarını müəyyənləşdirə bilirlər. Məsələn, bəzi şəxslər bir təriqətin şeyxini (başçı) Allahla bəndənin arasında bir vasitə və vəsilə mövqeyinə “yerləşdirdikdən” sonra Maidə surəsinin 35-ci ayəsindəki: “Ona yaxınlaşmağa vəsilə axtarın”, – cümləsini bunun dəlili kimi göstərirlər. Halbuki, Quranın düz 62 ayəsində qeyd olunub ki, insanı Allaha yaxınlaşdıran şey imandan sonra saleh əməldir:

“Bizim qatımızda sizə yaxınlıq təmin edən nə mallarınız, nə də övladlarınızdır. Amma inanıb saleh əməllər edənlər belə deyillər. Onlar etdiklərinin qatbaqat əvəzini alacaqlar. Onlar yüksək qatlarda əmin-amanlıq içərisində olacaqlar”. (Səbə, 34/37)

Belə olan halda, Özünün bizə şah damarımızdan da yaxın olduğunu bildirən Allah Təala ilə bizim aramıza kim girə bilər?

“And olsun ki, insanı biz yaratdıq və nəfsinin ona nə pıçıldadığını (vəsvəsə etdiyini) bilirik. Biz ona şah damarından daha yaxınıq”. (Qaf, 50/16)

Peyğəmbərlər Allahdan aldıqlarını insanlara izah edən bir elçi olmaq, başqa sözlə, elçilik etməkdən başqa bir mövqeyi öhdələrinə götürməyiblər. Onlar bir elçi, bir müəllimdirlər. Bunu nəzərə almadan bir insanın Allahla bəndə arasında bir vasitə və vəsilə olduğuna inanmaq insanı şirkə aparar. Şirk isə məhz Allahla bəndə arasına bir vasitə qoymaq deməkdir. Zumər surəsində bu məsələyə xüsusi yer verilib:

“Yaxşı bil ki, saf din Allahın dinidir. Ondan başqa bəzilərini vəli (dost) tutanlar belə deyərlər: “Biz onlara ancaq onların bizi Allaha yaxınlaşdırması üçün ibadət edirik” Budur, Allah onların aralarında mübahisə etdikləri şeydə öz hökmünü verəcək. Allah yalançı və həqiqətləri gizləyən kəsləri doğru yola gətirməz”. (Zumər, 39/3)

Səhv izah və təhlillərlə öz dini icma və yaxud təriqətlərini qabağa çıxardan insanların asanlıqla: “Mənim şeyximə və ya başçıma tabe olmayanlar Cənnəti qazana bilməzlər”, – kimi bir qəflətə (böyük bir səhv) düşməkləri də mümkündür.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müəllif: İlahiyyat elmləri doktoru, professor Abdulaziz Bayındır. İstanbul Universiteti İlahiyyat fakültəsi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.194 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.522 dəfə oxundu
2 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
3 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.692 dəfə oxundu
4 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.373 dəfə oxundu
5 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 19.792 dəfə oxundu
6 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.592 dəfə oxundu
7 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.550 dəfə oxundu
8 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.139 dəfə oxundu
9 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.551 dəfə oxundu
10 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.232 dəfə oxundu
11 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.565 dəfə oxundu
12 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.139 dəfə oxundu
13 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.414 dəfə oxundu
14 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.144 dəfə oxundu
15 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.980 dəfə oxundu
16 Tövhid 24.09.16 4.576 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
18 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.206 dəfə oxundu
19 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.882 dəfə oxundu
20 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.025 dəfə oxundu
21 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.948 dəfə oxundu
22 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.856 dəfə oxundu
23 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.437 dəfə oxundu
24 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 490 dəfə oxundu
25 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
26 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.341 dəfə oxundu
27 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.035 dəfə oxundu
28 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 741 dəfə oxundu
29 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.194 dəfə oxundu
30 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
31 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.893 dəfə oxundu
32 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.451 dəfə oxundu
33 Müaviyə kimdi? 10.08.18 413 dəfə oxundu
34 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.654 dəfə oxundu
35 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.361 dəfə oxundu
36 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.654 dəfə oxundu
37 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
38 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 340 dəfə oxundu
39 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.702 dəfə oxundu
40 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
41 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.590 dəfə oxundu
42 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
43 Коран и культурное развитие. 30.01.19 229 dəfə oxundu
44 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
45 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
46 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
47 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.960 dəfə oxundu
48 Din 31.03.10 2.986 dəfə oxundu
49 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.823 dəfə oxundu
50 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.347 dəfə oxundu
51 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.343 dəfə oxundu
52 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.116 dəfə oxundu
53 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.290 dəfə oxundu
54 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.741 dəfə oxundu
55 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.774 dəfə oxundu
56 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.211 dəfə oxundu
57 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.867 dəfə oxundu
58 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.621 dəfə oxundu
59 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.750 dəfə oxundu
60 Məşiət və iradə 05.07.09 3.213 dəfə oxundu
61 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.462 dəfə oxundu
62 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.088 dəfə oxundu
63 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.530 dəfə oxundu
64 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.449 dəfə oxundu
65 Quranın ecazı 21.11.11 9.123 dəfə oxundu
66 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.515 dəfə oxundu
67 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.722 dəfə oxundu