Təəssüb və dini təəssübkeşlik
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 24 Haziran 2009 Tövsiyə et Çap et
Sual: Müsəlman icmalarında nəzərə çarpan ən mühüm şeylərdən biri inhisarçılıq və qrup təəssübü məsələsidir. Dini icma və camaatların üzvləri öz hərəkətlərinə tabe olmağı demək olar ki, imanın əsaslarından biri hesab etməklə ifrata varıb: “İslam mənim dediyim kimidir. İslam mənim camaatımın qəbul etdiyi kimidir”, - deyirlər. “İslamı mən bilərəm və mən yaşayaram! Məndən başqa mömin yoxdur. Mənim şeyximə və rəhbərimə tabe olmayanlar xilas ola bilməzlər. Onlar Cənnətə layiq ola bilməzlər”, - kimi şeylər fikirləşirlər. Müsəlmanların arasında gərginlik və qırğınlara səbəb olan bu cür yanaşma və hərəkətləri necə qiymətləndirirsiniz?

TƏƏSSÜB və DİNİ TƏƏSSÜBKEŞLİK1

Bizim hamımız Allah qarşısında məsuliyyət daşıyırıq. Bizim məsuliyyətimiz Qurani-Kərimə əsaslanır. Allah: “Bu Quran ən doğru yola aparır (İsra, 17/9)”, – buyurur. Buna görə də biz bir-birimizi Qurana əsasən yoxlamalı və təhlil etməliyik. Əgər Quranın əvəzinə şəxsləri, camaat (dini qruplar, qruplaşmalar) və təriqətləri əsas götürüb özümüz üçün belə bir yol tutsaq və insanları bunlara əsaslanaraq qiymətləndirsək, bu, Qurana zidd olar. Çünki Quranda peyğəmbərdən (s. a. v.) başqa hər hansı bir şəxsə, icma və yaxud təriqətə tabe olmaq kimi bir şey yoxdur.

Müsəlmanların mənsub olduqları haqq məzhəblər var. Bunlar Quran və Sünnəni öz şərtlərinə, bilik və bacarıqlarına əsasən izah ediblər. Bu məzhəblərin biri digərini tənqid etdiyi vaxt əsaslandığı dəlilləri və tərəf-müqabilin səhvlərini ortaya qoyub. Səhvin əslində özlərində olması ehtimalını nəzərə almaqla da aqressiv (təcavüzkar) olmayıblar. Əgər tənqid etdikləri məsələ bir ayə və yaxud səhih (mötəbər) hədisin açıq hökmünə müvafiq deyilsə, o biri tərəfin fikirlərini nəyə görə qəbul etmədiklərini səbəb göstərərək ortaya qoyublar.

Müsəlman cəmiyyətindəki şəxslər uzun dövrdən bəri Qurani-Kərim qarşısında ikiyə ayrılıblar. Bunlardan birincisi özünü necə deyərlər, Qurana uyğun hala gətirmək üçün çalışan və Qurana zidd olan şeylərdən uzaq dura bilənlərdir. Bunlar haqq yoldadırlar.

İkinci qrup isə Quranı özünə tabe etməyə cəhd göstərir. Onlar Qurana müvafiq olmayan prinsiplərini haqlı göstərmək məqsədilə Quranın bir çox mənalar daşıya bilən mütəşabih ayələrini öz istəklərinə əsasən izah edirlər. Nəticədə haqq yolda olanlar da, batil yolla gedənlər də özlərini Qurana əsasən haqlı çıxartmağa çalışıblar.

Şərtlənməmiş bir düşüncə sistemi ilə analizlər apara bilən şəxslər bəzi səhv izahlarla insanların yoldan necə çıxardıldıqlarını müəyyənləşdirə bilirlər. Məsələn, bəzi şəxslər bir təriqətin şeyxini (başçı) Allahla bəndənin arasında bir vasitə və vəsilə mövqeyinə “yerləşdirdikdən” sonra Maidə surəsinin 35-ci ayəsindəki: “Ona yaxınlaşmağa vəsilə axtarın”, – cümləsini bunun dəlili kimi göstərirlər. Halbuki, Quranın düz 62 ayəsində qeyd olunub ki, insanı Allaha yaxınlaşdıran şey imandan sonra saleh əməldir:

“Bizim qatımızda sizə yaxınlıq təmin edən nə mallarınız, nə də övladlarınızdır. Amma inanıb saleh əməllər edənlər belə deyillər. Onlar etdiklərinin qatbaqat əvəzini alacaqlar. Onlar yüksək qatlarda əmin-amanlıq içərisində olacaqlar”. (Səbə, 34/37)

Belə olan halda, Özünün bizə şah damarımızdan da yaxın olduğunu bildirən Allah Təala ilə bizim aramıza kim girə bilər?

“And olsun ki, insanı biz yaratdıq və nəfsinin ona nə pıçıldadığını (vəsvəsə etdiyini) bilirik. Biz ona şah damarından daha yaxınıq”. (Qaf, 50/16)

Peyğəmbərlər Allahdan aldıqlarını insanlara izah edən bir elçi olmaq, başqa sözlə, elçilik etməkdən başqa bir mövqeyi öhdələrinə götürməyiblər. Onlar bir elçi, bir müəllimdirlər. Bunu nəzərə almadan bir insanın Allahla bəndə arasında bir vasitə və vəsilə olduğuna inanmaq insanı şirkə aparar. Şirk isə məhz Allahla bəndə arasına bir vasitə qoymaq deməkdir. Zumər surəsində bu məsələyə xüsusi yer verilib:

“Yaxşı bil ki, saf din Allahın dinidir. Ondan başqa bəzilərini vəli (dost) tutanlar belə deyərlər: “Biz onlara ancaq onların bizi Allaha yaxınlaşdırması üçün ibadət edirik” Budur, Allah onların aralarında mübahisə etdikləri şeydə öz hökmünü verəcək. Allah yalançı və həqiqətləri gizləyən kəsləri doğru yola gətirməz”. (Zumər, 39/3)

Səhv izah və təhlillərlə öz dini icma və yaxud təriqətlərini qabağa çıxardan insanların asanlıqla: “Mənim şeyximə və ya başçıma tabe olmayanlar Cənnəti qazana bilməzlər”, – kimi bir qəflətə (böyük bir səhv) düşməkləri də mümkündür.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müəllif: İlahiyyat elmləri doktoru, professor Abdulaziz Bayındır. İstanbul Universiteti İlahiyyat fakültəsi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.203 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Din 31.03.10 2.995 dəfə oxundu
2 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.827 dəfə oxundu
3 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.424 dəfə oxundu
4 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu
5 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.120 dəfə oxundu
6 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.295 dəfə oxundu
7 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.746 dəfə oxundu
8 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.777 dəfə oxundu
9 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.220 dəfə oxundu
10 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.907 dəfə oxundu
11 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
12 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.761 dəfə oxundu
13 Məşiət və iradə 05.07.09 3.220 dəfə oxundu
14 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.536 dəfə oxundu
15 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.125 dəfə oxundu
16 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.535 dəfə oxundu
17 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.454 dəfə oxundu
18 Quranın ecazı 21.11.11 9.128 dəfə oxundu
19 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.546 dəfə oxundu
20 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.749 dəfə oxundu
21 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.527 dəfə oxundu
22 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.841 dəfə oxundu
23 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.713 dəfə oxundu
24 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.418 dəfə oxundu
25 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.648 dəfə oxundu
26 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.608 dəfə oxundu
27 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.567 dəfə oxundu
28 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.161 dəfə oxundu
29 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.600 dəfə oxundu
30 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.256 dəfə oxundu
31 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.588 dəfə oxundu
32 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.162 dəfə oxundu
33 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.422 dəfə oxundu
34 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.246 dəfə oxundu
35 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.014 dəfə oxundu
36 Tövhid 24.09.16 4.975 dəfə oxundu
37 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.285 dəfə oxundu
38 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.237 dəfə oxundu
39 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.887 dəfə oxundu
40 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.225 dəfə oxundu
41 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.990 dəfə oxundu
42 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.867 dəfə oxundu
43 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.463 dəfə oxundu
44 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
45 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.416 dəfə oxundu
46 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.368 dəfə oxundu
47 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.039 dəfə oxundu
48 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 941 dəfə oxundu
49 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.203 dəfə oxundu
50 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.361 dəfə oxundu
51 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.901 dəfə oxundu
52 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.459 dəfə oxundu
53 Müaviyə kimdi? 10.08.18 507 dəfə oxundu
54 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.701 dəfə oxundu
55 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
56 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.674 dəfə oxundu
57 Müsəlman kafirə güvənməlidirmi? 09.08.13 1.341 dəfə oxundu
58 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 356 dəfə oxundu
59 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.705 dəfə oxundu
60 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
61 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.603 dəfə oxundu
62 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.552 dəfə oxundu
63 Коран и культурное развитие. 30.01.19 240 dəfə oxundu
64 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
65 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.428 dəfə oxundu
66 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
67 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.978 dəfə oxundu