Qadınların sünnəti
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 15 Temmuz 2012 Tövsiyə et Çap et

QIZ-QADIN SÜNNƏTİ

Qız sünnəti ilə əlaqədar bir Quran hökmü yoxdur. Həmçinin bu məsələdə müsəlmanlara öhdəlik yükləyən mötəbər bir hədis də yoxdur. Bununla belə, peyğəmbərimizə (əs) aid olunan və bunu müəyyən şərtlər daxilində təsdiq edən hədislər var. Tarix boyu bəzi müsəlman ölkələrində də belə bir iş görülüb. Biz bu səbəblərə görə qız sünnəti məsələsinə necə deyərlər, Qərb dünyasından gələn mədəniyyət terrorunun təsiri ilə radikal formada yanaşmağı, o cümlədən, onu rədd etməyi münasib bilmirik. Ancaq məsləhət görülmədən təsdiq olunmağındakı qadın seksuallığına hörmət tərəfini müsbət qarşılayırıq.

a) Qız-qadın sünnətinin tarixi keçmişi

Tarixi məlumatlara əsasən çox qədim dövrlərdən etibarən müxtəlif mədəniyyətlərdə müşahidə olunan və hazırkı dövrdə də davam etdirilən qız sünnəti ənənəsi həzrəti peyğəmbərin (əs) dövründə Məkkədə, xüsusilə də Mədinədə həyata keçirilirdi. Belə ki, Məkkə şəhərində Ümmü Həbibə1 , Mədinədə isə Ümmü Ətiyyə adlı qadınlar qız sünnətçisi kimi tanınırdılar.

Peyğəmbərimizin (əs) “Qadın və kişidə sünnət olunan hissələr bir-birinə toxunduğu vaxt qüsl vermək vacibdir” hədisindəki kişi və qadın cinsiyyət üzvləri haqqında sünnət olunan üzvlər mənası verən əl-xitan sözü işlədilib. Bu da göstərir ki, müsəlmanlıq dövründə də qız sünnəti məlum idi, həyata keçirilirdi.2

Bu, ümumi bir məsələ idi, yoxsa bəzi ailələr tərəfindən tətbiq olunurdu? Bunu dəqiq bilmirik. Bununla belə, müsəlman kişilərə əmr olunduğu halda qadınlara əmr olunmaması, habelə, həzrəti peyğəmbərin (əs) və məşhur əshabələrin uşaqlarının sünnət olunduğuna dair mötəbər rəvayətlərin olmamağı onun o dövrdə arabir tətbiq olunduğunu göstərir. Bəzi alimlər hesab edirlər ki, sünnət əməliyyatını lazım bilən artıqlıq şərqli qadınlarda müşahidə olunur; deməli, bu, onlarla əlaqədar bir məsələdir.

Qız-qadın sünnətinin məqsədi

Bəzi Ərəb qəbilələri cinsiyyətləri və təcavüzə məruz qalan seksuallıqları səbəblərindən qız uşaqlarını diri-diri torpağa basdırıblar. Bunu nəzərə alaraq demək olar ki, qız sünnəti onların seksuallıqlarını inkişaf etdirmək məqsədilə tətbiq olunduğu kimi, bunun səviyyəsini azaltmaq məqsədilə də həyata keçirilib.3 Peyğəmbərimizə (əs) aid olunan hədislər də hər iki məqsədin mümkün olduğuna işarə vurur.

b) Qız sünnətinin mahiyyəti

Qız sünnəti qadının seksual həzz mərkəzi olan və qadında kişi cinsiyyət üzvünün müqabili kimi qəbul edilən klitor üzərində aparılan kişi sünnətinə oxşar bir əməliyyatdır. Başqa sözlə, “klitoru halqa kimi əhatə edən, qaplayan, bəzən bir qalpaq-kisə kimi örtən dərinin aradan qaldırılması əməliyyatıdır.”4

Bizim dövrümüzdə olduğu kimi, elmi cəhətdən qeyd edilən formada izah edilə bilməsə də, belə bir şey var idi və seksual ləzzət mərkəzi olmağı məlum idi. Qız sünnəti məhz buna görə klitora tətbiq olunurdu. Məlum idi ki, birbaşa klitora müdaxilə etmək və ya onu kəsib atmaq cinsi şikəstliyə gətirib çıxardır. Bu da bilinirdi: Sünnət əməliyyatını onu əhatə edən dəriyə tətbiq etmək isə qadını seksual cəhətdən doyuma çatmağına xidmət edir. Bu səbəbdən də lazımi qədər həssas hərəkət olunurdu.

c) Məsələnin dini cəhətdən əhəmiyyət və hökmü

Qız sünnəti ilə əlaqədar olaraq Muhəmməd peyğəmbərə (əs) aid edilən hədislərdə bu əməliyyatın seksuallığı inkişaf etdirən cəhətinə işarə vurulur:

“Kişilər üçün sünnət olmaq peyğəmbərlərin yolundan getmək deməkdir. Qadınlar üçün də bir dəyərdir.5

Peyğəmbərimizə (əs) aid olduğunu inkar edən fikirlərin əksinə, onun tərəfindən deyildiyini qəbul edə biləcəyimiz bu hədis sünnətin qadınlar üçün vacib bir əməliyyat olduğunu bildirmir; müxtəlif mədəniyyətləri sintez edən İslamaqədərki cəmiyyətdə tətbiq olunan və lazımi formada yerinə yetirildiyi vaxt bir problemə səbəb olmamağı bir tərəfə, seksuallığı inkişaf etdirən bu əməliyyatı tətbiq oluna bilən bir gözəllik kimi təsdiq edir.

Bununla belə, Şafei məzhəbinə mənsub olan alimlər belə hesab edirlər ki, sünnət olmaq kişilərə olduğu kimi, qadınlara da vacibdir.6 Güman ki, qız sünnəti İslamı deyil, təkcə onu dilə gətirənləri maraqlandıran (yəni, onlar üçün qüvvədə olan) bu fikrə görə Şafei məzhəbinin yayıldığı Misir və Sudan kimi müsəlman ölkələrində özünə yer tuta bilir. Onu İslam dini tərəfindən vacib bilinməyən, yerinə yetirilməsi sadəcə olaraq adət-ənənə baxımından mümkün bir iş hesab edən Hənəfi məzhəbinin hakim olduğu Türkiyə kimi ölkələrdə isə qız sünnətinə maraq omayıb. Bununla belə, bir çatışmazlıq kimi də qiymətləndirilməyib.

d) Qız sünnətinin seksual cəhətdən əhəmiyyəti

Bu məsələnin əsas mövzumuz olan seks baxımından əhəmiyyəti budur ki, qız sünnətinin məsləhət bilinməyindəki məqsəd seksual həzzalmanı korlamaq deyil, inkişaf etdirməkdir. Çünki oğlan uşaqlarının sünnət etdirilməsi ilə əlaqədar həvəsləndirici hədislərdə məqsəd göstərilmədiyi halda, qız uşaqlarının sünnət etdirilməyi ilə bağlı hədislərdə (yaxud da hədis olduğu irəli sürülən sözlərdə) seksual məqsəd açıq surətdə bildirilib.

Bir hədisdə qeyd edilir ki, Allahın elçisi qız sünnətçisi kimi tanınan Ümmü Ətiyyə adlı qadına belə bir tapşırıq verib:7

لاَ تُنْهِكِى، فَاِن ذَلِكَ اَحْظَى لِلْمَرْأةِ وَأَحَبُّ لِلْبَعْلِ

(Qızları sünnət etdikdə) toxunmaqla kifayətlən (klitora və ondakı sinirlərə toxunma; bu işi onu əhatə edən hissədə gör). Belə etmək qadına daha çox ləzzət verir, ərini də daha çox xoşbəxt edir.8

Məlum olduğu kimi, əsas məqsəd ər-arvadın xoşbəxtliyidir. Bu rəvayətdən belə başa düşülür ki, Qərb dünyasında, eləcə də, yerli kütləvi informasiya vasitələrində qadının intim dünyasını məhv edən bir vəhşət əməliyyatı kimi təqdim olunan qız sünnəti əslində seksual həzz hissini inkişaf etdirmək məqsədilə məsləhət görülür. Əgər qız sünnəti seksual həzzalmanı azaltmaq məqsədi ilə klitoru kəsib atmaqla – Firon sünnəti formasında tətbiq edilirsə, yaxud da bu əməliyyat primitiv üsulla və bacarıqsız şəxslər tərəfindən aparıldığı üçün belə bir mənfi nəticəyə səbəb olursa, onu tətbiq etməmək lazımdır. Çünki qadının seksuallığına mənfi təsir göstərmək zülmdür. Zülm isə bütün növləri ilə haramdır.

e) Qadınlarda sünnətəoxşar əməliyyat

Klitor və onu əhatə edən dərinin quruluşu hər bir qadında anadangəlmə müxtəlif ölçülərdə olur. Bu da bəzi qadınlarda zahiri bir eybəcərlik və orqazm probleminə səbəb olur. Buna görə də estetik-plastik cərrah-ginekoloqlara müraciət olunur.

[“Bəzi həkimlər onlara xüsusilə orqazma çata bilməmək şikayəti ilə müraciət edən qadınlara klitoru kənardan əhatə edən dərinin qısaldılması, yəni, “klitorun soyulması” əməliyyatını tövsiyə edirlər. Buradakı məqsəd klitorun cinsi əlaqə vaxtı kişi cinsiyyət üzvü ilə birbaşa təmasını təmin etməkdir. Bu kimi əməliyyatlar kişi sünnətindən fərqli deyil.”]

Mütəxəssislər tərəfindən bəzi qız uşaqları üçün lazımlı hesab olunan qız sünnətinin faydalı olduğunu oxşar əməliyyatların klitoropeksi adı ilə müasir tibbin apardığı əməliyyatların arasına daxil olması da təsdiq edir:

Klitoropeksi (clitoropexy): Klitorun üstündəki dəri onu gizlətdiyinə görə şəhvani cəhətdən oyana bilməməklə əlaqəli orqazm problemi olan qadınlarda həmin dəri əməliyyatla götürülür. Beləcə, klitor üzə çıxardılır və qadının problemi aradan qalxır.9

Təhlil

a) Mülayim iqlimi olan Mədinədə qız uşaqlarının bəziləri olsa da, Allahın elçisinin (əs) məlumatı daxilində sünnət edilib.

b) Allahın elçisi (əs) adət-ənənə çərçivəsində və bunun məqsədinin qadının seksual doyuma çatması olduğunu qeyd edərək qız uşaqlarının sünnət olunmağını məsləhət bilən ifadələr işlədib.

c) İndiki dövrdə dünyəvi ölkələrin qadınlarında belə, hər cür əyani seksual təhriklə üzləşməklərinə baxmayaraq seksual doyumsuzluq nisbəti yüksəkdir.

Bütün bunlar bu məsələ üzərində təzədən düşünməyi və tədqiqat aparmağı vacib hala gətirir. Həmçinin bəzi klitorlarda seksual doyuma maneçilik törədən artıqlığın olduğu məlumdur və sünnət əməliyyatının zəruriliyi qəbul edilir. Bunun üçün də estetik-plastik cərrah-ginekoloqlara müraciət olunur.

Bəli, Misir və Səudiyyə Ərəbistanı kimi xalqı müsəlman olan ölkələrdəki qız sünnəti məsələsi cinsi həyat çərçivəsində təzədən nəzərdən keçirilməli, lazımi müqayisəli tədqiqatlar aparılmalı və bu məsələ olmalı olduğu müsbət hala gətirilməlidir.

Burada bir məsələyə də toxunmaq istəyir və bunu faydalı hesab edirik: Belə ki, kişilərə tətbiq olunan sünnətin böyük faydaları sübuta yetirilib. Buna baxmayaraq bu sahədə lazımi təşəbbüsləri göstərməyən, göstərə bilməyən və elmi sübutlardan çox qınayıcı ideoloji yanaşmaları birinci plana çıxardan qeyri-müsəlman tibb mütəxəssislərinin fikirlərini elmi məlumat kimi qiymətləndirmək olmaz. Elə isə müsəlman elm xadimləri bu məsələ ilə mütləq maraqlanmalıdırlar.

Gəlin, seksual cəhətdən xoşbəxtlik üçün lazımi öhdəliklərdən biri olan qız sünnəti  mövzusunu bir hədis rəvayəti ilə başa vuraq:

Ümmü-l-Mühacir adlı möminə xanım belə nəql edir:

Mən Rum məmləkətindən əsir götürülən kənizlərin arasında idim. Həzrəti Osman bizə müsəlmanlığı başa saldı. Məndən və bir nəfər kənizdən başqa müsəlmanlığı qəbul edən olmadı. Həzrəti Osman bizim haqqımızda belə dedi:

Bunları aparıb sünnət etdirin və çimizdirin.10

Mövzunu başa vurarkən…

Qadında ən güclü həzzalma bölgəsi olub əsas funksiyası orqazma çatmağı təmin etmək olan klitorun yaradılması  göstərir ki, Rəbbimizin məqsədi qadının öz seksuallığını ən yüksək səviyyədə yaşamağıdır.

Bu ilahi məqsəd ortada ola-ola qız sünnəti tətbiq olunma forması ilə qadının seksuallığının əleyhinə nəticə verirsə, əlbəttə ki, zülmdür. Zülm olduğuna görə də haramdır. Lakin onun 14 əsrdən bəri İslam mədəniyyəti hövzəsində (ilahi iradə çərçivəsində) qadının seksual xoşbəxtliyini təmin etmək məqsədi güdən bir prinsipə əsaslandırılması qadınlıq üçün təqdirəlayiq bir haldır.

MƏNBƏ: Əli Rza Demircan, İslama əsasən seksual həyat, Azərbaycan dilinə çevirib uyğunlaşdıran Fəqani Bəylərov (fəlsəfə doktoru: fəlsəfə və ilahiyyat elmləri).

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Beyhəqi Şuabu-l-iman adlı əsərində belə rəvayət edir:

    Ümmü Həbibə Mədinəyə hicrət edən Məkkəli mühacir qadınlardan biri idi. Qızları sünnət etməklə məşğul olurdu. Həzrəti peyğəmbər hicrətdən sonra ona baş çəkdikdə belə bir sual soruşdu:

    – Sən qız sünnəti işinə davam etmək istəyirsən?

    Ümmü Həbibə bu suala sualla cavab verdi:

    – Ya rəsulallah! Məgər bu iş haram olundu? Sən bunu bizə qadağan edirsən?

    Həzrəti peyğəmbər ona: “Xeyr, xeyr! Sünnət işi halaldır”, – dedi. []

  2. Buxari, Qüsl, 28. []
  3. İbn Kəsir, Təkvir surəsinin təfsiri, 8-9-cu ayələr. []
  4. Klitor: “Klitorun həcmi qadından qadına fərqli olur. Baş və gövdəsinin ümumi uzunluğu orta hesabla 3 santimetr olmaqla yanaşı, 7 santimetrə qədər çata bilir.  Klitorun baş hissəsinin həcmi də xeyli dərəcədə qeyri-sabitdir və 3-8 millimetr arasında olur. Təqribən 8000 sinir lifi olan bir quruluşa malikdir.”

    Qeyd: Klitor və aşağıda qeyd olunan klitoropeksi (ing. Clitoropexy; bir növ cinsiyyət dodaqlarının korreksiyası) ilə əlaqədar məlumatlar doktorsitesi.com saytından götürülmüşdür. Əlavə olaraq baxın: Fritz Kahn, Tənasül həyatımız, İstanbul, 1971-ci il, s. 29. []

  5. Əbu Davud, Ədəb, 167; əs-Sünənu-l-kübra, 8/325. Qız sünnəti ilə əlaqədar hədis rəvayətləri bizim təsbitlərimizə əsasən Kütubi-sittədə təkcə bu mənbədə qeyd olunub. []
  6. Avnu-l-məbud şərhu sünəni Əbu Davud, 14/185. []
  7. Bu sözün Allahın elçisi (əs) tərəfindən deyilib deyilməməsi məsələsi mübahisəlidir. Daha doğrusu, bu məsələdə həmrəylik yoxdur. Bəzi şəxslər belə hesab edirlər ki, bu söz peyğəmbər tərəfindən deyilib. []
  8. Əbu Davud, Ədəb: babu ma caə fi-l-xitan (Avnu-l-məbud, 14/184). []
  9. Aşağıdakı izah mətni “doktorsitesi.com” adlı internet saytından iqtibas edilmişdir:

    “Hamımızın bildiyi kimi, seksual oyanmada klitorG nöqtəsi bir növ açar rolunu oynayır. Klitor kişi cinsiyyət üzvünün baş hissəsinin qadındakı ekvivalentidir və EROGEN dediyimiz seksual oyanma vaxtı qanlanma (ona daxil olan qan) səviyyəsi artaraq həcm baxımından böyüyən bir quruluşa malikdir. Bəzi hallarda klitorun üstündəki dəri qatlantısı çox olur və bu, klitorun böyük görünməyinə, habelə, formasının pozulmağına gətirib çıxardır. Bununla yanaşı, həmin qatlantı klitorun oyandırılmağına və orqazma da maneçilik törədir. Bu kimi problemlərlə üzləşən qadınlarda klitorun üstündəki dəri qatlantısını estetik cərrahiyə metodları ilə götürmək mümkündür. Biz bununla klitoru kiçildirik. Bununla da həm estetik görünüşü düzəldir, həm də klitorun daha çox oyandırıla bilməyini mümkün hala gətiririk. Bu əməliyyata CLITOROPEXY deyilir. Bu əməliyyatla həm seksual oyanma qüsuru olan qadınlarda, həm də klitorunda estetik baxımdan problem olan qadınlarda çox yaxşı nəticələr əldə etmək mümkündür.” []

  10. Avnu-l-məbud, 14/184. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
13.549 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.232 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.129 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.421 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.642 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.021 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.842 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.617 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.458 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.132 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.971 dəfə oxundu
12 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.877 dəfə oxundu
13 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.549 dəfə oxundu
14 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
15 Xums nədir? 11.01.19 326 dəfə oxundu
16 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
17 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
18 Dua 25.11.10 7.087 dəfə oxundu
19 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.857 dəfə oxundu
20 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.121 dəfə oxundu
21 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
22 Коран и культурное развитие. 30.01.19 216 dəfə oxundu
23 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.869 dəfə oxundu
24 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.321 dəfə oxundu
25 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.828 dəfə oxundu
26 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
27 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
28 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.592 dəfə oxundu
29 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.425 dəfə oxundu
30 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.551 dəfə oxundu
31 Şirk və küfr 14.07.11 3.601 dəfə oxundu
32 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.194 dəfə oxundu
33 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.179 dəfə oxundu
34 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.801 dəfə oxundu
35 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.940 dəfə oxundu
36 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.198 dəfə oxundu
37 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.935 dəfə oxundu
38 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.184 dəfə oxundu
39 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
40 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.135 dəfə oxundu
41 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.583 dəfə oxundu
42 Hikmət 09.01.16 4.557 dəfə oxundu
43 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.962 dəfə oxundu
44 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
45 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.810 dəfə oxundu
46 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.580 dəfə oxundu
47 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.052 dəfə oxundu
48 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.986 dəfə oxundu
49 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.508 dəfə oxundu
50 Faiz 29.03.10 4.543 dəfə oxundu
51 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
52 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
53 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.172 dəfə oxundu
54 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
55 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.984 dəfə oxundu
56 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.280 dəfə oxundu
57 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.082 dəfə oxundu
58 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.536 dəfə oxundu
59 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.559 dəfə oxundu
60 Vərdişlər 10.04.10 2.626 dəfə oxundu
61 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
62 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.763 dəfə oxundu
63 Tağut 28.04.17 3.641 dəfə oxundu
64 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.743 dəfə oxundu
65 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.781 dəfə oxundu
66 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.291 dəfə oxundu
67 Vəhy 12.04.13 1.810 dəfə oxundu
68 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 699 dəfə oxundu
69 Təsbeh 06.07.09 3.672 dəfə oxundu
70 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.628 dəfə oxundu
71 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.667 dəfə oxundu
72 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
73 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
74 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 809 dəfə oxundu
75 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
76 Qəndil 30.06.09 8.003 dəfə oxundu
77 Şəfaət 08.04.10 3.193 dəfə oxundu
78 Surroqat analıq 03.02.12 4.820 dəfə oxundu
79 Təvəssül 10.06.13 3.138 dəfə oxundu
80 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
81 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.672 dəfə oxundu
82 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.175 dəfə oxundu
83 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
84 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
85 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.394 dəfə oxundu
86 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 516 dəfə oxundu
87 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
88 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.968 dəfə oxundu
89 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.886 dəfə oxundu
90 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.132 dəfə oxundu
91 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
92 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
93 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.080 dəfə oxundu
94 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 47.561 dəfə oxundu
95 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.813 dəfə oxundu
96 Şəfaət inancı 08.02.11 2.939 dəfə oxundu
97 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
98 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.102 dəfə oxundu
99 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 591 dəfə oxundu