Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 14 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Mən sizin saytınızdakı yazılarda tez-tez fitrət sözünə təsadüf edirəm. Fitrət nə deməkdir? Əgər fitrətin mənası yaradılış deməkdirsə, Qurani-Kərim və fitrət arasındakı nə kimi bir əlaqədən danışmaq olar?

Cavab: Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yə’ni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Elm, texnologiya və insanlar arasındakı münasibətlərdə də əsas qanunlar bunlardır. Allah Təala belə buyurur:

Bunu görməli deyilsənmi? Göylərdə və yerdə nə varsa – günəş, ay, ulduzlar, dağlar, ağaclar, heyvanlar və insanların böyük bir qismi Allaha boyun əyirlər. Bir xeylisi də əzab çəkməyə layiqdir. Allahın alçaltdığı bir kimsəyə heç kim qiymət verə bilməz. Allah istədiyini edər (Həcc, 22/18)!

Bə’zi insanlar fitrətə zidd olan hərəkətlər edib, tənasüb və tarazlıq halında olan şeylərin tarazlığını pozur. Allah bu barədə belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr (Rum, 30/41)!

Fitrətə zidd olan davranışlar insanı narahat edir. Onu bu cür davranmağa vadar edən şeylər onun öz mənfəətləri, ümidləri, gümanları və başqaları kimi olmaq həvəsidir. İnsan sonra belə şeyləri vərdiş edib, bunlardan həzz almağa başlayır. Amma daxilindəki narahatlıq müəyyən vaxtlarda özünü büruzə verir. Bu cür insanlar etdikləri əməlləri düşünüb, özlərini sorğu-suala tutmaqdan yayınırlar.

Qur’ani-Kərimdə zikr kökündən əmələ gəlmiş xeyli söz vardır. Zikr sözü bir mə’lumatı yaddaşda hazır saxlamaq, onu həm qəlbə, həm də dilə gətirmək xatırlamaq mə’naları verir.1 Yaddaşda hazır olan bir mə’lumatı işlətmək təzəkkür adlanır. Peyğəmbərlər insanları təzəkkürlə məşğul olmağa də’vət ediblər. İbrahim əleyhissəlam bütpərəstlərə: “Təzəkkür etməzsinizmi?!”, –  dediyi vaxt, əslində onlardan soruşmaq istədiyi bir şey var idi: Siz öz fitrətinizdən irəli gələn biliklərinizlə mənim sizə dediyim sözləri müqayisə edib, bu əməllərinizin düzgün olmadığını görmürsünüzmü? İbrahim əleyhissəlamın bu sualı bütpərəstləri düşünməyə və öz daxili dünyalarını təmizləməyə çağırırdı.

Allah tərəfindən nazil edilən ilahi kitabların müştərək adı Zikrdir.2 Çünki bu kitablar insana onun öz mənliyi və yaşadığı mühit vasitəsi ilə qazandığı bilikləri xatırladır və beləliklə, insanın narahatlığını tamamilə fitrətə uyğun şəkildə aradan qaldırır. Hər bir insan varlıqlar aləminin və öz mühitinin yetirməsidir. İnsan buradan müntəzəm surətdə mə’lumat və bilik alıb, yaşamağa davam edir. İlahi kitablar və bunların arasında heç bir ziddiyyət yoxdur. Allah Təala belə buyurur:

Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar (Rə’d, 13/28)!

Allahın zikri Qur’ani-Kərimdir. Çünki yaddaşda hazır saxlanması və tez-tez xatırlanması lazım olan şeylər onun ayələridir. Allah bu barədə belə buyurur:

Budur! O Zikri biz endirdik və nəyin bahasına olursa-olsun, onu qoruyub saxlayacağıq (Hicr, 15/9)!

Beləliklə, Qur’ani-Kərimin fitrətin Allah tərəfindən bildirilmiş forması olduğunu ifadə etmək mümkündür. Allah Təala belə buyurur:

Sən üzünü doğru-dürüst bu dinə – Allahın fitrətinə tərəf tut. Allah insanları bu fitrətlə yaradıb. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur. Lakin insanların əksəriyyəti bunu bilmir (Rum, 30/30).

Bütün bunların qəti nəticəsi fitrətin məhz İslam dini olmasıdır. Allahın əlamətləri3 ancaq Qur’andakı ayələrdən ibarət deyildir. Bütün varlıqlarda – göylərdə və yerdə, heyvanat və bitkilər aləmində onun əlamət və ayələri vardır.4 Allah Təala belə buyurur:

Biz öz qüdrət nişanələrimizi onlara həm xarici aləmdə, həm də onların öz içərisində göstərəcəyik və nəhayət Qur’anın haqq olduğu onlara mə’lum olacaqdır (Fussilət, 41/53)!

Qur’ani-Kərimdə elə ayələr də var ki, onları ancaq dərin elm sahibi olanlar görüb anlayarlar:

Allaha qətiyyətlə inananlar üçün yer üzündə əlamətlər vardır.

Sizin özünüzdə də əlamətlər vardır. Bunları görmürsünüzmü (Zariyat, 51/20-21)?

Texniki və tətbiqi elmlər sahəsində ixtisaslaşmış alimlər fitrətə tabe olmağa cəhd göstərirlər. Onlar yeni qanunlar qoymurlar və əslində təbiətdə mövcud olan qanunları kəşf edirlər. Bu da fitrətlə uyğunluğu asanlaşdırır. Sosial elmlər sahəsindəki mütəxəssislər də müxtəlif qanunlar kəşf edirlər. Ancaq onların böyük əksəriyyəti qanun qoymağa və cəmiyyətin həyat tərzini dəyişdirməyə çalışırlar. Bu cür davranışlar ictimai həyatda da fitrətlə ziddiyyət təşkil edən qanun və tətbiqatlara səbəb olur. Bunun mənfi tə’siri dərhal meydana çıxır və tarazlıq pozulur. Beləliklə, zərər çox böyük və uzun müddətli olur.

Texniki və tətbiqi elmlər vasitəsi ilə əldə edilən nəticələrdən fitrətə zidd şəkildə istifadə edib, insanları və ətraf mühiti mənfi istiqamətdə dəyişdirmək də mümkündür. Həqiqətən də, dövrümüzdə dünya belə bir fəlakətlə qarşılaşıb. Fitrətə tabe olmaq üçün Qur’ani-Kərimin müəyyənləşdirdiyi sərhədləri pozmamaq lazımdır.

Nəticə e’tibarı ilə Qur’anla fitrət arasında tam bir uyğunluq vardır. Fitrəti başa düşmək üçün Qur’ani-Kərimdən, Qur’anı anlamaq üçün də fitrətdən istifadə etmək lazımdır.

Qur’anın heç bir hökmü fitrətlə ziddiyyət təşkil etmir. Əgər bir ziddiyyət varsa, bunun səbəbi Qur’ani-Kərimə tabe olmamaqdır. Buna misal olaraq boşanma mövzusu ilə əlaqədar yazılara nəzər yetirmək kifayətdir.

Aşağıdakı keçidə daxil olub din və fitrətlə əlaqədar müvafiq yazını oxuya bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/kategorisiz/911.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Rağib İsfahaninin Müfrədat lüğəti,ﺬﻚﺭ (, KəfRa hərfləri) bəndi. []
  2. Geniş mə’lumat üçün bu surə və ayələrə baxın: Ali-İmran, 3/58, Ə’raf, 7/63, Hicr, 15/6, 9; Nəhl, 16/44, Ənbiya, 21/2, 50, 105; Furqan, 25/18, Yasin, 36/11, Sad, 38/8, Qəmər, 54/25. []
  3. Əlamət sözü burada qüdrət nişanələri mə’nasında işlədilmişdir. []
  4. Bu məsələ ilə maraqlananlar aşağıdakı ayələri nəzərdən keçirə bilərlər: Bəqərə, 2/164, Ali-İmran, 3/190, Ən’am, 6/97, 99; Ə’raf, 7/26, 58; Yunus, 10/5, 6, 67, 92, 101; Yusif, 12/7, 35; Rə’d, 13/2-3; Nəhl, 16/13, 65-69, 79; İsra, 17/12, Kəhf, 18/9, Məryəm, 19/10, Taha, 20/128, Ənkəbut, 29/24, 33-35; Rum, 30/21-24, 28; Loğman, 31/31-32; Səcdə, 32/26, Səba, 34/15, Zumər, 39/42, 52; Mu’min, 40/13, Casiyə, 45/3-6; Zariyat, 51/22-23, 35-37; Qəmər, 54/12-15. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.991 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.112 dəfə oxundu
2 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.219 dəfə oxundu
3 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.627 dəfə oxundu
4 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.581 dəfə oxundu
5 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.111 dəfə oxundu
6 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.871 dəfə oxundu
7 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.252 dəfə oxundu
8 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.234 dəfə oxundu
9 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.927 dəfə oxundu
10 Zaman nədir? 11.11.13 2.130 dəfə oxundu
11 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 538 dəfə oxundu
12 Quranın bəhs etdiyi İncil hansı İncildir? 16.11.18 129 dəfə oxundu
13 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 2.038 dəfə oxundu
14 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 6.336 dəfə oxundu
15 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.858 dəfə oxundu
16 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.326 dəfə oxundu
17 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 2.009 dəfə oxundu
18 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.285 dəfə oxundu
19 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.797 dəfə oxundu
20 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 2.177 dəfə oxundu
21 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.513 dəfə oxundu
22 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.588 dəfə oxundu
23 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 986 dəfə oxundu
24 Quran, beynəlmiləl bir kitabdırmı? 11.03.19 50 dəfə oxundu
25 Quranın zikr olması 05.07.09 3.246 dəfə oxundu
26 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.460 dəfə oxundu
27 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.543 dəfə oxundu
28 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 4.091 dəfə oxundu
29 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.195 dəfə oxundu
30 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.247 dəfə oxundu
31 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.851 dəfə oxundu
32 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.539 dəfə oxundu
33 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.798 dəfə oxundu
34 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 5.061 dəfə oxundu
35 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 370 dəfə oxundu
36 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 6.527 dəfə oxundu
37 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.209 dəfə oxundu
38 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 3.445 dəfə oxundu
39 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.303 dəfə oxundu
40 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.918 dəfə oxundu
41 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.373 dəfə oxundu
42 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.815 dəfə oxundu
43 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 5.213 dəfə oxundu
44 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.915 dəfə oxundu
45 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.356 dəfə oxundu
46 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 275 dəfə oxundu
47 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.291 dəfə oxundu
48 Şəfaət 08.04.10 3.211 dəfə oxundu
49 Nəsx və izahı 26.05.10 3.978 dəfə oxundu
50 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.814 dəfə oxundu
51 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 2.272 dəfə oxundu
52 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.669 dəfə oxundu
53 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.445 dəfə oxundu
54 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.593 dəfə oxundu
55 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.692 dəfə oxundu
56 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.569 dəfə oxundu
57 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 279 dəfə oxundu
58 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.405 dəfə oxundu
59 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.283 dəfə oxundu
60 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 7.002 dəfə oxundu
61 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.570 dəfə oxundu
62 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.760 dəfə oxundu
63 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.759 dəfə oxundu
64 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.810 dəfə oxundu
65 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.751 dəfə oxundu
66 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 2.185 dəfə oxundu
67 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.767 dəfə oxundu
68 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.990 dəfə oxundu
69 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 700 dəfə oxundu
70 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.176 dəfə oxundu
71 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 5.784 dəfə oxundu
72 Bəqərə surəsi 19.04.10 5.336 dəfə oxundu
73 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 958 dəfə oxundu
74 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.660 dəfə oxundu
75 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.775 dəfə oxundu
76 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.672 dəfə oxundu
77 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.775 dəfə oxundu
78 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.936 dəfə oxundu
79 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 2.132 dəfə oxundu
80 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.872 dəfə oxundu
81 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
82 Quran və anaxronizm 05.07.09 2.052 dəfə oxundu
83 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.619 dəfə oxundu
84 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.552 dəfə oxundu
85 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.783 dəfə oxundu
86 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.819 dəfə oxundu
87 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.999 dəfə oxundu
88 Təbbət surəsi 11.07.11 3.894 dəfə oxundu
89 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.056 dəfə oxundu
90 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.941 dəfə oxundu
91 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.396 dəfə oxundu
92 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.914 dəfə oxundu
93 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 459 dəfə oxundu
94 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 22.208 dəfə oxundu
95 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.396 dəfə oxundu
96 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.991 dəfə oxundu
97 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.732 dəfə oxundu
98 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.210 dəfə oxundu
99 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 6.068 dəfə oxundu
100 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.401 dəfə oxundu