Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 14 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Mən sizin saytınızdakı yazılarda tez-tez fitrət sözünə təsadüf edirəm. Fitrət nə deməkdir? Əgər fitrətin mənası yaradılış deməkdirsə, Qurani-Kərim və fitrət arasındakı nə kimi bir əlaqədən danışmaq olar?

Cavab: Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yə’ni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Elm, texnologiya və insanlar arasındakı münasibətlərdə də əsas qanunlar bunlardır. Allah Təala belə buyurur:

Bunu görməli deyilsənmi? Göylərdə və yerdə nə varsa – günəş, ay, ulduzlar, dağlar, ağaclar, heyvanlar və insanların böyük bir qismi Allaha boyun əyirlər. Bir xeylisi də əzab çəkməyə layiqdir. Allahın alçaltdığı bir kimsəyə heç kim qiymət verə bilməz. Allah istədiyini edər (Həcc, 22/18)!

Bə’zi insanlar fitrətə zidd olan hərəkətlər edib, tənasüb və tarazlıq halında olan şeylərin tarazlığını pozur. Allah bu barədə belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr (Rum, 30/41)!

Fitrətə zidd olan davranışlar insanı narahat edir. Onu bu cür davranmağa vadar edən şeylər onun öz mənfəətləri, ümidləri, gümanları və başqaları kimi olmaq həvəsidir. İnsan sonra belə şeyləri vərdiş edib, bunlardan həzz almağa başlayır. Amma daxilindəki narahatlıq müəyyən vaxtlarda özünü büruzə verir. Bu cür insanlar etdikləri əməlləri düşünüb, özlərini sorğu-suala tutmaqdan yayınırlar.

Qur’ani-Kərimdə zikr kökündən əmələ gəlmiş xeyli söz vardır. Zikr sözü bir mə’lumatı yaddaşda hazır saxlamaq, onu həm qəlbə, həm də dilə gətirmək xatırlamaq mə’naları verir.1 Yaddaşda hazır olan bir mə’lumatı işlətmək təzəkkür adlanır. Peyğəmbərlər insanları təzəkkürlə məşğul olmağa də’vət ediblər. İbrahim əleyhissəlam bütpərəstlərə: “Təzəkkür etməzsinizmi?!”, –  dediyi vaxt, əslində onlardan soruşmaq istədiyi bir şey var idi: Siz öz fitrətinizdən irəli gələn biliklərinizlə mənim sizə dediyim sözləri müqayisə edib, bu əməllərinizin düzgün olmadığını görmürsünüzmü? İbrahim əleyhissəlamın bu sualı bütpərəstləri düşünməyə və öz daxili dünyalarını təmizləməyə çağırırdı.

Allah tərəfindən nazil edilən ilahi kitabların müştərək adı Zikrdir.2 Çünki bu kitablar insana onun öz mənliyi və yaşadığı mühit vasitəsi ilə qazandığı bilikləri xatırladır və beləliklə, insanın narahatlığını tamamilə fitrətə uyğun şəkildə aradan qaldırır. Hər bir insan varlıqlar aləminin və öz mühitinin yetirməsidir. İnsan buradan müntəzəm surətdə mə’lumat və bilik alıb, yaşamağa davam edir. İlahi kitablar və bunların arasında heç bir ziddiyyət yoxdur. Allah Təala belə buyurur:

Bilin ki, qəlblər yalnız Allahı zikr etməklə rahatlıq tapar (Rə’d, 13/28)!

Allahın zikri Qur’ani-Kərimdir. Çünki yaddaşda hazır saxlanması və tez-tez xatırlanması lazım olan şeylər onun ayələridir. Allah bu barədə belə buyurur:

Budur! O Zikri biz endirdik və nəyin bahasına olursa-olsun, onu qoruyub saxlayacağıq (Hicr, 15/9)!

Beləliklə, Qur’ani-Kərimin fitrətin Allah tərəfindən bildirilmiş forması olduğunu ifadə etmək mümkündür. Allah Təala belə buyurur:

Sən üzünü doğru-dürüst bu dinə – Allahın fitrətinə tərəf tut. Allah insanları bu fitrətlə yaradıb. Allahın yaratdığını heç cür dəyişdirmək olmaz. Doğru din budur. Lakin insanların əksəriyyəti bunu bilmir (Rum, 30/30).

Bütün bunların qəti nəticəsi fitrətin məhz İslam dini olmasıdır. Allahın əlamətləri3 ancaq Qur’andakı ayələrdən ibarət deyildir. Bütün varlıqlarda – göylərdə və yerdə, heyvanat və bitkilər aləmində onun əlamət və ayələri vardır.4 Allah Təala belə buyurur:

Biz öz qüdrət nişanələrimizi onlara həm xarici aləmdə, həm də onların öz içərisində göstərəcəyik və nəhayət Qur’anın haqq olduğu onlara mə’lum olacaqdır (Fussilət, 41/53)!

Qur’ani-Kərimdə elə ayələr də var ki, onları ancaq dərin elm sahibi olanlar görüb anlayarlar:

Allaha qətiyyətlə inananlar üçün yer üzündə əlamətlər vardır.

Sizin özünüzdə də əlamətlər vardır. Bunları görmürsünüzmü (Zariyat, 51/20-21)?

Texniki və tətbiqi elmlər sahəsində ixtisaslaşmış alimlər fitrətə tabe olmağa cəhd göstərirlər. Onlar yeni qanunlar qoymurlar və əslində təbiətdə mövcud olan qanunları kəşf edirlər. Bu da fitrətlə uyğunluğu asanlaşdırır. Sosial elmlər sahəsindəki mütəxəssislər də müxtəlif qanunlar kəşf edirlər. Ancaq onların böyük əksəriyyəti qanun qoymağa və cəmiyyətin həyat tərzini dəyişdirməyə çalışırlar. Bu cür davranışlar ictimai həyatda da fitrətlə ziddiyyət təşkil edən qanun və tətbiqatlara səbəb olur. Bunun mənfi tə’siri dərhal meydana çıxır və tarazlıq pozulur. Beləliklə, zərər çox böyük və uzun müddətli olur.

Texniki və tətbiqi elmlər vasitəsi ilə əldə edilən nəticələrdən fitrətə zidd şəkildə istifadə edib, insanları və ətraf mühiti mənfi istiqamətdə dəyişdirmək də mümkündür. Həqiqətən də, dövrümüzdə dünya belə bir fəlakətlə qarşılaşıb. Fitrətə tabe olmaq üçün Qur’ani-Kərimin müəyyənləşdirdiyi sərhədləri pozmamaq lazımdır.

Nəticə e’tibarı ilə Qur’anla fitrət arasında tam bir uyğunluq vardır. Fitrəti başa düşmək üçün Qur’ani-Kərimdən, Qur’anı anlamaq üçün də fitrətdən istifadə etmək lazımdır.

Qur’anın heç bir hökmü fitrətlə ziddiyyət təşkil etmir. Əgər bir ziddiyyət varsa, bunun səbəbi Qur’ani-Kərimə tabe olmamaqdır. Buna misal olaraq boşanma mövzusu ilə əlaqədar yazılara nəzər yetirmək kifayətdir.

Aşağıdakı keçidə daxil olub din və fitrətlə əlaqədar müvafiq yazını oxuya bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/kategorisiz/911.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Rağib İsfahaninin Müfrədat lüğəti,ﺬﻚﺭ (, KəfRa hərfləri) bəndi. []
  2. Geniş mə’lumat üçün bu surə və ayələrə baxın: Ali-İmran, 3/58, Ə’raf, 7/63, Hicr, 15/6, 9; Nəhl, 16/44, Ənbiya, 21/2, 50, 105; Furqan, 25/18, Yasin, 36/11, Sad, 38/8, Qəmər, 54/25. []
  3. Əlamət sözü burada qüdrət nişanələri mə’nasında işlədilmişdir. []
  4. Bu məsələ ilə maraqlananlar aşağıdakı ayələri nəzərdən keçirə bilərlər: Bəqərə, 2/164, Ali-İmran, 3/190, Ən’am, 6/97, 99; Ə’raf, 7/26, 58; Yunus, 10/5, 6, 67, 92, 101; Yusif, 12/7, 35; Rə’d, 13/2-3; Nəhl, 16/13, 65-69, 79; İsra, 17/12, Kəhf, 18/9, Məryəm, 19/10, Taha, 20/128, Ənkəbut, 29/24, 33-35; Rum, 30/21-24, 28; Loğman, 31/31-32; Səcdə, 32/26, Səba, 34/15, Zumər, 39/42, 52; Mu’min, 40/13, Casiyə, 45/3-6; Zariyat, 51/22-23, 35-37; Qəmər, 54/12-15. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.786 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 20.812 dəfə oxundu
2 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.374 dəfə oxundu
3 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.786 dəfə oxundu
4 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.721 dəfə oxundu
5 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.142 dəfə oxundu
6 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.950 dəfə oxundu
7 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.387 dəfə oxundu
8 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.744 dəfə oxundu
9 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 5.644 dəfə oxundu
10 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.476 dəfə oxundu
11 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.529 dəfə oxundu
12 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 245 dəfə oxundu
13 Adəm və İblis 05.07.09 2.496 dəfə oxundu
14 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.265 dəfə oxundu
15 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.433 dəfə oxundu
16 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.137 dəfə oxundu
17 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 5.705 dəfə oxundu
18 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.701 dəfə oxundu
19 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.095 dəfə oxundu
20 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.534 dəfə oxundu
21 Qureyş surəsi 28.07.12 2.637 dəfə oxundu
22 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.775 dəfə oxundu
23 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.353 dəfə oxundu
24 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 238 dəfə oxundu
25 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.107 dəfə oxundu
26 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.683 dəfə oxundu
27 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.732 dəfə oxundu
28 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.787 dəfə oxundu
29 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 4.996 dəfə oxundu
30 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.506 dəfə oxundu
31 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.211 dəfə oxundu
32 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.784 dəfə oxundu
33 Nas surəsi 29.07.12 5.148 dəfə oxundu
34 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 207 dəfə oxundu
35 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.649 dəfə oxundu
36 Təhrif nədir? 13.11.17 127 dəfə oxundu
37 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.287 dəfə oxundu
38 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.341 dəfə oxundu
39 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.331 dəfə oxundu
40 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.634 dəfə oxundu
41 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.245 dəfə oxundu
42 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.808 dəfə oxundu
43 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.902 dəfə oxundu
44 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.845 dəfə oxundu
45 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.870 dəfə oxundu
46 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.575 dəfə oxundu
47 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.161 dəfə oxundu
48 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 147 dəfə oxundu
49 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 15.585 dəfə oxundu
50 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.576 dəfə oxundu
51 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.018 dəfə oxundu
52 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.139 dəfə oxundu
53 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.842 dəfə oxundu
54 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.947 dəfə oxundu
55 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.655 dəfə oxundu
56 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.213 dəfə oxundu
57 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.165 dəfə oxundu
58 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.487 dəfə oxundu
59 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.104 dəfə oxundu
60 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 263 dəfə oxundu
61 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.689 dəfə oxundu
62 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.881 dəfə oxundu
63 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.001 dəfə oxundu
64 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.266 dəfə oxundu
65 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 5.038 dəfə oxundu
66 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.313 dəfə oxundu
67 Quranın ecazı 21.11.11 9.118 dəfə oxundu
68 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.598 dəfə oxundu
69 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.026 dəfə oxundu
70 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.437 dəfə oxundu
71 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 723 dəfə oxundu
72 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 218 dəfə oxundu
73 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.243 dəfə oxundu
74 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.215 dəfə oxundu
75 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.463 dəfə oxundu
76 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.195 dəfə oxundu
77 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.667 dəfə oxundu
78 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.773 dəfə oxundu
79 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.904 dəfə oxundu
80 Amənərrəsulu 03.03.12 2.179 dəfə oxundu
81 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.774 dəfə oxundu
82 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.360 dəfə oxundu
83 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.560 dəfə oxundu
84 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 186 dəfə oxundu
85 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.644 dəfə oxundu
86 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.092 dəfə oxundu
87 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.072 dəfə oxundu
88 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.704 dəfə oxundu
89 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.285 dəfə oxundu
90 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.258 dəfə oxundu
91 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.705 dəfə oxundu
92 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.645 dəfə oxundu
93 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.367 dəfə oxundu
94 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.386 dəfə oxundu
95 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.529 dəfə oxundu
96 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 88 dəfə oxundu
97 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.056 dəfə oxundu
98 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.193 dəfə oxundu
99 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.602 dəfə oxundu
100 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.580 dəfə oxundu