Qeybə inanmaq nə deməkdir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət Tarix: 29 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Bəqərə surəsinin 3-cü ayəsində deyilir ki, onlar qeybə inanırlar. Qeyb sözü ilə nə nəzərdə tutulur? Əgər qeyb itmiş bir şeydirsə, ona iman necə olur?

Cavab: Allah Təala Bəqərə surəsinin 3-cü ayəsində belə buyurur:

Onlar qeybə inanırlar. Namazı müntəzəm surətdə qılırlar. Onlara verdiyimiz ruzidən xeyirxah işlərə sərf edirlər. (Bəqərə, 2/3.)

Bu ayəyə əsasən aşağıdakıları söyləmək olar:

1) Allaha inanmaq qeybə iman gətirmək deməkdir.

Allah həm zahir, həm də batindir; yəni, onun varlığının həm aşkar, həm də gizli cəhətləri var. Allahın varlığı aşkardır. Çünki hər şey onun varlığının bir sübutudur. Hər insan öz müşahidələri ilə Allahın varlığını, birliyini, onun yaradıcı olduğunu və qüdrətini qəti surətdə qəbul edir. Buna sanki onu gözüylə görmüş və əli ilə toxunmuş kimi şahid olur. Elə buna görə də peyğəmbərlər onun varlığını sübut etməyə çalışmayıblar. Quranda da Allahın varlığının isbat edilməsi ilə əlaqədar bir ayə yoxdur.

Allahın görünməyən cəhəti də vardır. Heç kim onun necə olduğunu bilmir. O, heç bir varlığa oxşamır. Öz-özünə, öz-özlüyündə və bütün xüsusiyyətlərində təkdir. Bu dünyada onu görmək qeyri-mümkündür.

Peyğəmbərlərin ən çox diqqət yetirdikləri məsələ araya insanlar tərəfindən qoyulmuş ilah və bütlər mövzusudur. Allahın varlığı ilə əlaqədar çoxlu sübut olduğu halda, ondan başqa bir tanrının varlığı ilə bağlı heç bir sübut yoxdur.

Belə bir iddia var ki, İbrahim peyğəmbər Allahın varlığını sübut edib və bu sübut Ənam surəsinin 75-ci və sonrakı ayələrində öz əksini tapıb. Bu iddia doğru deyil. O ayələrdə İbrahim əleyhissəlama göylərin və yerin mələkutunun, yəni, oradakı hökmranlığın kimə aid olması bildirilib. Çünki o cəmiyyətin insanları əslində göylərin və yerin Allah tərəfindən yaradıldığını bilirdilər; amma bunların idarə edilməsi məsələsinin günəş, ay və ulduzlara həvalə edildiyini iddia edirdilər. Günəş, ay və ulduzlarda bir ruhanilik olduğuna inanır, heykəllərin qabağında təzim edir və onlardan bəzi şeylər istəyirdilər. Beləliklə, Allaha şərik qoşurdular. İbrahim əleyhissəlam onlara belə demişdi:

Mən üzümü göyləri və yeri yaradana çevirdim. Mən  şərik qoşanlardan deyiləm!

Həzrəti İbrahimin bu sözlərindən sonra onların heç biri göyləri və yeri yaradanın kim olduğunu soruşmadı; çünki bunu bilirdilər. Lakin günəş, ay və ulduzlarda bir canlılıq olduğunu və onlara bəzi səlahiyyətlər verildiyini iddia edirdilər. Buna görə də İbrahimlə mübahisəyə girişdilər. İbrahim onlara dedi:

Allah mənə hidayət verdiyi [məni doğru yola yönəltdiyi] halda, siz mənimlə Allah barəsində mübahisə edirsiniz? Mən Rəbbimin istədiyi şeylər istisna olmaqla, sizin ona şərik qoşduğunuz şeylərdən qorxmuram! Rəbbim hər şeyi öz elmi ilə əhatə edib. Məgər ağlınız başınızda deyil?”, – dedi.

Ona şərik qoşduqlarınızdan niyə qorxmalıyam? Siz isə Allahın onlara ibadət edilməsi barədə heç bir dəlil endirmədiyi halda, ona şərik qoşmaqdan qorxmursunuz. Əgər bilirsinizsə, bu iki tərəfdən hansı [o dünya əzabından] arxayın olmağa daha layiqdir (Ənam, 6/79-81)?

Şərik qoşan insan ən azı iki tanrı qəbul edir. Bunlardan birincisi həmişə Allahdır. Digəri də Allahla özü arasında vasitəçilik etdiklərinə inandığı şeylərdir. Belə insan bu cür vasitəçilərə Allaha xas olan bəzi xüsusiyyətlər yaraşdırır və müşrik olur. Yeganə istinad nöqtəsi özündən böyüklərdən eşidib gördüyü şeylər, başqa sözlə, adət-ənənə və ənənəvi şeylərdir. Belə insanlar öz ağıllarından istifadə edib fikirləşmirlər. Allah Təala bu barədə belə buyurur:

Onlara: “Allahın endirdiyinə və elçisinə tərəf gəlin!”, – deyildiği vaxt: “Atalarımızın tutduğu yol bizə bəsdir”, – deyə cavab verirlər. Bəs onların ataları heç bir şey bilməyib,  haqqın yolunda deyildilərsə, necə olacaq (Maidə, 5/104)?!

Allah ağlını işlətməyənləri murdarlığa düçar edər (Yunus, 10/100)!

Bilin ki, göylərdə və yerdə kim varsa, hamısı Allahındır. Allahdan başqasına sığınanlar ona qoşduqları şəriklərə tabe olmazlar. Onlar ancaq zənnə tabe olar və yalan [özlərinə sərfəli olan şeylər] danışarlar (Yunus, 10/66).

Allah ilə insanlar arasında vasitəçi olduqları güman edilən ilahların heç bir zahiri və batini cəhəti yoxdur. Onların guya yerinə yetirdikləri bu funksiya nə ağla, nə həqiqətə, nə də Allahın kitabına uyğundur. Buna görə də bunlar heç bir əsası olmayan batil inanclardır.

2) Peyğəmbərlərə inanmaq qeybə inanmaqdır.

Bu məsələnin həm zahiri, həm də batini cəhətləri var. Allah bəzi insanları elçi olaraq seçmiş, öz əmrlərini onların vasitəsi ilə bildirmiş və hər elçiyə bir sənəd vermişdir. Bu sənəd təqlid edilə bilmədiyinə görə möcüzə adlanır. Möcüzəni görən insan o elçinin Allahın peyğəmbəri olduğunu qəti surətdə başa düşür. Buna sanki Allah o peyğəmbəri seçəndə orada imiş kimi şahidlik edir. «Əşhədu ənnə Muhammədən ‘abduhu və rəsuluh [Mən şahid oluram ki, Muhəmməd Allahın qulu və elçisidir]!» deməyinin səbəbi də budur. Çünki onun möcüzəsi olan Qurani-Kərim üzərində düşünən hər insan asanlıqla belə bir qənaətə gəlir. Bu cəhət həzrəti Muhəmmədin peyğəmbərliyinin zahiri cəhətidir. Lakin biz onun özünü görməmişik. Quranı Allah tərəfindən gətirən elçinin Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) olduğunu bizə elə Qurani-Kərimin özü bildirir. Bu da onun qeyb cəhətidir. Buna görə də Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) və Quranda adı çəkilən digər peyğəmbərlərə iman gətirmək eyni zamanda qeybə inanmaqdır.

3) Axirət dünyasına inanmaq da qeybə iman etməkdir.

Bunun da görünən və görünməyən cəhətləri var. Ölən təbiətin yenidən canlanması insanın da yenidən diriləcəyinə dair bir işarədir. Allah Təala belə buyurur:

Küləkləri öz mərhəmətinin önündə müjdəçi olaraq göndərən Allahdır. Küləklər yağmur yüklü buludları hərəkət etdirdiyi vaxt, biz o buludları ölü bir məmləkətə tərəf qovur, oraya yağış yağdırır və bu yağışla hər cür mer-meyvə yetişdiririk. Budur, biz ölüləri də belə dirildib çıxardacağıq! Bəlkə, fikirləşib ibrət alasınız (Əraf, 7/57)!

Hər insanın əbədi yaşamaq, başqa sözlə, ölməzlik istəyi var. Hamı bir gün əvəzsiz qalan yaxşılıq və pisliklərin haqq-hesab edilməsini  gözləyir və yaxşılara mükafat, pislərə də cəza verilməli olduğuna inanır. Bütün bunlar bu dünyada həyata keçməyibsə, deməli, bunların həqiqətə çevriləcəyi bir yer mütləq olmalıdır. Allahın kitabı – Qurani-Kərim bu barədə insanı qane edən məlumatlar verdiyinə görə bütün bunlara, yəni, axirət dünyasına inanmaq lazımdır. Bu inanc eyni zamanda Qurana olan inamın da bir parçasıdır. Beləliklə, qeybə iman gətirmək kor-koranə deyil, açıq-aşkar dəlillərə əsaslanan bir imandır. Çünki Quranın Allahın kitabı olduğuna inanan hər bir şəxs o kitabda xəbər verilən şeylərin  doğru olduğunu da dərk edir. İnsanın fitrəti də o xəbərlərin doğru olduğunu təsdiq edir.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.570 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Hərdən üsyan edib sonra tövbə etmək günahdır? 23.12.15 999 dəfə oxundu
2 İnsan öldüyü vaxt şeytan imanını almaq üçün gəlir? 26.01.11 2.910 dəfə oxundu
3 Əbu Bəkrin (r.a.) dindən dönənlərə qarşı apardığı döyüş nə qədər doğrudur? 17.04.14 1.440 dəfə oxundu
4 Valideynin etdiyi pisliklərin əvəzi uşaqlarından çıxır? 04.03.13 3.182 dəfə oxundu
5 İlah sözünü tanrı formasında tərcümə etmək düzdür? 18.12.13 1.366 dəfə oxundu
6 Qurana davranışları yönüylə insanlar neçə qrupa ayrılır? 27.04.15 929 dəfə oxundu
7 İbadətlərinə çox diqqət edən, amma rabitə quran bir adamın halı nədir? 23.12.16 507 dəfə oxundu
8 Bəzi hallarda ibadətlərə qarşı istəksiz olmaq normaldırmı? 22.12.17 169 dəfə oxundu
9 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 1.079 dəfə oxundu
10 Böyük günahlar hansılardır? Böyük günah törədən kafirdir? 31.01.11 16.561 dəfə oxundu
11 Şeytanın Allahdan qorxmağının mənası nədir? 22.09.11 2.128 dəfə oxundu
12 “Nə edək, ən münasibi belə imiş!” demək qədər inancına müvafiqdir? 07.04.13 1.804 dəfə oxundu
13 Həzrəti Adəm asi olmasaydı, insanların imtahanı necə olardı? 20.12.13 1.428 dəfə oxundu
14 Ölən şəxslər adına edilən yaxşılıqların savabı ölənə çatırmı? 04.05.15 1.184 dəfə oxundu
15 Təqva kəliməsinin mənası tam olaraq nədir? 17.02.17 412 dəfə oxundu
16 Allahdan başqa ilah və Rəbbdən başqa rəbb qəbul etmək nə deməkdir? 22.01.18 161 dəfə oxundu
17 Şeytan Allaha nə üçün üsyan etdi? Məgər şeytan ağılsız varlıqdır? 18.02.10 2.829 dəfə oxundu
18 İmanın zəifliyi, namazdan soyumaq və namaz qıla bilməmək 15.01.10 5.906 dəfə oxundu
19 Allahı mütləq mənada dərk etmək mümkündür? 13.10.11 2.119 dəfə oxundu
20 Vaxtaşırı olaraq Allahın varlığından şübhələnmək vəsvəsədir? 16.04.13 2.873 dəfə oxundu
21 Məqsədimiz Cənnət olmalıdır, yoxsa Allahın razılığı? 25.12.13 1.409 dəfə oxundu
22 İnsan düşdüyü mühitin təsirinə görə din mənimsəyir? 08.05.15 986 dəfə oxundu
23 Təqvanın ən alt və ən yüksək dərəcəsi nədir? 10.03.17 374 dəfə oxundu
24 Övliyaları ya da İmamları vasitəçi edənlərlə müşriklərin günahı eynimi? 23.04.18 328 dəfə oxundu
25 Səhv məalları oxuyub səhv fikirlərə qapılanların məsuliyyəti nədir? 28.12.15 2.812 dəfə oxundu
26 Biz müsəlmanıq. Elə isə niyə Allahdan hidayət istəyirik? 25.02.11 1.883 dəfə oxundu
27 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.739 dəfə oxundu
28 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.361 dəfə oxundu
29 Ədalətli olmağın mütləq şərti nədir? 12.01.14 1.744 dəfə oxundu
30 İmamət imanın şərtidir? 20.01.16 1.950 dəfə oxundu
31 Qəlbi möhrlənmiş insanların iman etməkləri mümkündür? 20.03.17 480 dəfə oxundu
32 Yanlışların arxasında olanların sayı niyə getdikcə çoxalır? 15.02.19 93 dəfə oxundu
33 İnsan özü bilmədən kafir olar? 08.08.14 1.384 dəfə oxundu
34 Biz bütün danışıqlarımızda“inşallah” deməliyik? 10.11.11 3.256 dəfə oxundu
35 İnanmadığı halda yaxşılıq edən insan buna görə savab qazanır? 25.10.11 1.833 dəfə oxundu
36 Məgər müşriklər Allaha şərik qoşduqlarını bilmirlər? 20.04.13 1.514 dəfə oxundu
37 Xəstəliklər günahların kəffarəsidir? 28.01.14 2.142 dəfə oxundu
38 Ələvilikdə gördüyüm səmahın dindəki yeri nədir? 03.06.15 945 dəfə oxundu
39 Bilə-bilə günah işləməkdə inad edən dindən çıxarmı? 27.03.17 555 dəfə oxundu
40 Rəsulullaha üsyan etmək, Allaha üsyan etmək kimidir? 29.03.19 59 dəfə oxundu
41 Şeytan nə üçün kafir oldu? 18.03.10 2.140 dəfə oxundu
42 Qurana əsasən əsl kafirlər kimlərdir? 04.03.11 2.588 dəfə oxundu
43 Kafirlər axırını bilə-bilə nə üçün Allaha iman gətirmirlər? 25.10.11 1.599 dəfə oxundu
44 Quranda Allahın varlığına inanmayanlara kafir deyilir? 12.05.13 1.795 dəfə oxundu
45 Vətən uğrunda, Kəbə və ya Kərbəla yolunda ölmək şəhidlikdir? 30.03.16 783 dəfə oxundu
46 Demokratik sistemlərdəki seçkilərdə səs vermək şirkdirmi? 09.06.15 1.025 dəfə oxundu
47 Kafir və Müşrik kəlimələri arasındakı fərq nədir? 03.04.17 1.452 dəfə oxundu
48 Şirkin Qurandakı tərifi nədir? 26.04.19 168 dəfə oxundu
49 Ərə gedəcək qızlar, oğlanda hansı keyfiyyətləri axtarmalıdır? 04.04.16 2.078 dəfə oxundu
50 Təqva nədir? Qeyri-müsəlman təqvalı ola bilər? 07.03.11 3.404 dəfə oxundu
51 Ateizmlə əlaqədar təbliğata münasibətiniz nədir? 11.08.14 1.171 dəfə oxundu
52 Allahın Rəbb adı Əsmai-hüsnada nə üçün yoxdur? 19.05.13 1.799 dəfə oxundu
53 Öz roluna əsasən Allaha şərik qoşan həqiqətdə də şərik qoşmuş hesab olunur? 29.01.15 1.034 dəfə oxundu
54 Qəbir əhlindən bir şey istəmək olarmı? 25.05.16 1.486 dəfə oxundu
55 Münafiqlər özlərini münafiq olaraq görürlərmi? 05.04.17 408 dəfə oxundu
56 Hansı məzhəbə tabe olmaq lazımdır? 29.04.19 245 dəfə oxundu
57 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.636 dəfə oxundu
58 Allah və xilqətlə əlaqədar suallar insanı kafirləşdirir? 11.03.11 2.174 dəfə oxundu
59 Allah hər günahkar insana tövbə üçün möhlət verir? 02.01.12 2.333 dəfə oxundu
60 Məqamı Mahmud nə deməkdir? 13.08.15 1.086 dəfə oxundu
61 Böyük günah törətmək Allaha şərik qoşmaq deməkdir? 09.02.15 1.341 dəfə oxundu
62 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.275 dəfə oxundu
63 Mücadilə surəsi 14-cü ayəsində qəzəbə düçar olan cəmiyyət hansıdır? 10.04.17 288 dəfə oxundu
64 “Sənə gəlib bağışlanma istəsələrdi” ayəsi vəsiləyə dəlil deyilmi? 20.05.19 188 dəfə oxundu
65 Qeybə inanmaq nə deməkdir? 29.04.10 2.570 dəfə oxundu
66 Xeyir və şərin Allahdan olmağı barədə məlumat 12.11.11 4.205 dəfə oxundu
67 Allah elə bir daş yarada bilərmi ki, onu qaldırmağa gücü çatmasın? 06.01.12 2.001 dəfə oxundu
68 İbadət məsələsində məcburiyyət ola bilər? 08.08.13 1.408 dəfə oxundu
69 Peyğəmbərimizin ruhu hələ də bizimlə bərabərdir? 16.02.15 1.487 dəfə oxundu
70 Allahın əmrlərini tətbiq edə bilməyən siyasətçilərin məsuliyyəti nədir? 06.06.16 700 dəfə oxundu
71 Bilmədən şirkə düşən insanın halı nədir? 19.04.17 464 dəfə oxundu
72 “Sənin yanına gəlib bağışlanma istəsələrdi” ayəsi vəsiləyə dəlil deyilmi? 19.07.19 187 dəfə oxundu
73 İnsanda vəsvəsə həmişə davam edə bilər? 14.06.11 4.168 dəfə oxundu
74 İnsanın əqidəsi və ürəyi fitnə-fəsada məruz qala bilər? 07.06.10 1.781 dəfə oxundu
75 Hənif nə deməkdir? 11.07.11 2.729 dəfə oxundu
76 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 5.372 dəfə oxundu
77 “Axırıncı din İslamdır” demək düzdür? 14.08.13 1.429 dəfə oxundu
78 Münafiqləri tanımanın bir üsulu varmı? 18.02.15 1.121 dəfə oxundu
79 Yaxşı niyyətli məmurların məsuliyyətlərinin ölçüsü nədir? 15.07.16 575 dəfə oxundu
80 Samirinin görüb başqasının görmədiyi şey nədir? 01.05.17 539 dəfə oxundu
81 Müsəlman olmayan hər kəs cəhənnəmə gedəcəkmi? 04.10.19 51 dəfə oxundu
82 Dünya imtahanında müvəffəq olmaq üçün ən çox nəyə fikir vermək lazımdır? 10.08.14 1.147 dəfə oxundu
83 Edama məhkum edilən İranlı gəncin şiəliyi mühakimə edən kitabı 13.10.15 1.211 dəfə oxundu
84 Əməl imanın bir hissəsidir? 09.06.11 1.662 dəfə oxundu
85 İnsan nə vaxt məsuliyyət daşıyır? Yetkinliklə, yoxsa rüşdlə? 06.05.14 1.604 dəfə oxundu
86 Allah Öz adları ilə məxluqata təcəlli edir? 08.11.13 1.885 dəfə oxundu
87 Günah iş görən insanlar Allaha şərik qoşmuş olurmu? 19.02.15 1.230 dəfə oxundu
88 Quranda Allahdan başqasına itaət əmri varmı? 12.07.16 874 dəfə oxundu
89 Çətin vəziyyətə düşməmək üçün əqidəmizi gizlədə bilərik? 03.05.17 561 dəfə oxundu
90 Dövlət başçılarını təhqir etmənin dini bir cəzası varmı? 22.04.16 769 dəfə oxundu
91 İnsanları təkfir etmək bizim vəzifəmizdir? 28.03.16 629 dəfə oxundu
92 Şirk və küfr 14.07.11 3.675 dəfə oxundu
93 Qiblə əhlini təkfir etmək nə deməkdir? 28.02.12 1.859 dəfə oxundu
94 Zaman nədir? 11.11.13 2.140 dəfə oxundu
95 Yalan danışmağın pis olduğunu hansı təbiət hadisələrindən başa düşə bilərik? 08.03.15 1.221 dəfə oxundu
96 Qumar, faiz və zina bir ölkədə qanuni isə idarəçilərinin məsuliyyəti nədir? 18.07.16 666 dəfə oxundu
97 “Hüzurumuza ilk yaratdığımız kimi gəldiniz” ayəsini necə başa düşəcəyik? 03.07.17 250 dəfə oxundu
98 Allah şirk günahını insan tövbə etsə də, heç vaxt bağışlamır? 01.03.10 3.873 dəfə oxundu
99 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.567 dəfə oxundu
100 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 7.099 dəfə oxundu