Donuz dərisi
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 02 noyabr 2009 Tövsiyə et Çap et
Sual: Məlumdur ki, donuz əti yemək olmaz; haramdır. Bəs aşılanmış (dabaqlanmış) donuz dərisi və ondan hazırlanan şeylər alınıb satıla bilər? Bunları geyinib namaz qılmaq olar?

Cavab: Aşılanan dəri təmiz olur. Abdulla ibn Abbas bu barədə Allahın elçisi Muhəmməd əleyhissəlamın belə buyurduğunu bildirmişdir:

“Aşılanan (dabaqlanan) dəri təmiz olur”.1

Qurani-Kərim və hədislərdə donuz dərisindən bəhs edilmir. Ancaq Qurani-Kərimdə donuz ətinin haram olduğunu bildirən 4 ayə vardır.2

Bunlardan biri belədir:

“De ki, mənə vəhy edilənlər içərisində ölü (heyvan), axar qan, donuz əti – o, həqiqətən də murdardır – və ya yoldan çıxıb (günah olaraq) Allahdan başqasının adı ilə kəsilən heyvandan başqa yeyilməsi yeyənə haram qılınan bir şey görmürəm. Bununla yanaşı, məcburiyyət qarşısında qalan kəs həddi aşmadan və öz zəruri ehtiyacını ödəyəcək qədər bunlardan yeyə bilər. Çünki sənin Rəbbin bağışlayandır və çox mərhəmətlidir”.3

Donuz əti bu ayədə nəcis, yəni, murdar sayılmışdır. Başqa sözlə, onun murdar olması ayədəki “donuz əti – (لحم الخنزير) – o, həqiqətən də murdardır” ifadəsindən başa düşülür. Buradan da belə məlum olur ki, murdarlıq xüsusiyyəti donuz əti ilə əlaqədardır. Lakin fəqihlərin4 əksəriyyəti buradakı o əvəzliyinin donuz ətini deyil, ümumiyyətlə, donuzu bildirdiyini irəli sürüb belə bir qənaətə gəlmişlər ki, donuzun dərisi də əti kimi murdardır və aşılansa da, dini baxımdan təmiz olmur. Siz fəqihlərin öz fikirlərini nəyə əsaslandırdıqları ilə bu məqalənin sonunda tanış olacaqsınız. Fəqihlərin bu izahı zorakı bir izahdır. Çünki ayədəki “donuz əti – o, həqiqətən də murdardır” ifadəsini oxuyan hər bir şəxs o əvəzliyinin bütövlükdə donuz deyil, donuz əti haqqında olduğunu asanlıqla başa düşə bilər. Buna başqa bir sübut da haram olduqları bildirilən 4 şey5 istisna edildikdən sonra ayədə “mənə vəhy olunanlar içərisində yeyilməsi yeyənə qadağan edilən bir şey görmürəm” ifadəsinin olmasıdır. Belə hökmlər başqa ayələrdə də var və bütün bu ayələrdə donuz deyil, məhz donuz ətinin haram olması bildirilir. Bu isə öz növbəsində murdarlıq xüsusiyyətinin donuz əti ilə əlaqədar olduğunu göstərir. Ayədə yeyənə qadağan edilən bir şey deyilir. Buradan da belə məlum olur ki, haramlıq onu, yəni donuz ətini yeməklə əlaqədardır.

Həzrəti Meymunənin6 azad etdiyi cariyələrindən birinə sədəqə olaraq bir qoyun verilmişdi. Həmin qoyun bir gün öldü. Peyğəmbər əleyhissəlam onu görüb:

“Bunun dərisini soyub götürsəydiniz, tabaqlayıb istifadə edərdiniz”, – deyə buyurdu. Ona qoyunun ölü olduğunu dedilər. O isə: “Onun ancaq yeyilməsi haramdır”, – dedi.7

Həzrəti Muhəmmədin (s. a. v.) xanımı Sevdə belə bir hədis nəql etmişdir:

Bizim bir qoyunumuz öldü, onun dərisini aşıladıq və köhnələnə qədər içərisində nəbiz8 hazırladıq.9

Bu məsələ ilə əlaqədar hədislərdən biri də belədir:

“Hansı xam dəri aşlansa, təmizə çıxır”.10

Əvvəllər donuz dərisini dabaqlamırdılar. Fiqh kitablarında bununla əlaqədar belə deyilir:

“Donuzun dərisi dabaq tutmaz. Çünki insan dərisi kimi qat qatdır.

Donuz dərisi təmizləməyə uyğun deyil. Təmizləmək dabaqlamaqdır (aşılamaq). Çünki peyğəmbər əleyhissəlam dabaq vurmağın dərini təmizlədiyini bildirmişdir”.11

Donuz dərisi dabaqlansa belə, zahirur-rivayədə12 bildirilir ki, o, təmizlənə bilməz. Zahirur-rivayə xaricində Əbu Yusifə13 istinad edilən bir fikrə əsasən donuzun dərisi dabaqlananda təmiz olur. Elə isə onun satılması, istifadə edilməsi, içində və ya üstündə namaz qılınması caiz olur. Peyğəmbər əleyhissəlamın sözü ümumidir: Aşılanan dəri təmiz olur. Tirmizi bu hədisi İbn Abbasdan nəql edib səhih olduğunu bildirmişdir. Müslım isə bu hədisi başqa sözlərlə rəvayət etmişdir.14

Quran ayələrində ölü heyvan və donuz ətinin yeyilməsi birlikdə ifadə edilir. Ölü heyvanın dərisi dabaqlanan vaxt təmizə çıxırsa, donuz dərisi də dabaqlanan vaxt təmiz olmalıdır. Çünki heyvan ölüsü deyildiyi vaxt heyvanın yunu və tükü, dərisi, buynuzu və sairə kimi şeylər başa düşüldüyü halda, donuz əti deyildiyi vaxt bunlardan heç biri nəzərdə tutulmur. Beləliklə, bütün bu dəlillər dabaqlanmış donuz dərisinin alınıb satılması, istifadə edilməsi, belə bir geyimin içərisində ya da ondan hazırlanmış bir səccadənin (canamaz) üstündə namaz qılınmasının mümkün olduğunu göstərir.

Fəqihlərin əksəriyyəti belə hesab edirlər ki, donuz dərisi dabaqlansa belə, nə istifadə edilə bilər, nə də onu alıb-satmaq olar. Bunun səbəbini, başqa sözlə, fəqihlərin bu məsələ ətrafında nəyə əsasən belə fikirləşdiklərini Hələbi-i Kəbir adlı fiqh kitabı aşağıdakı şəkildə izah edir:

“Donuz bismillah deyilib (Allahın adını çəkməklə) kəsilsə belə, onun əti və dərisi təmiz olmaz. Çünki onun hər şeyi nəcisdir. Allah Təala bu barədə belə demişdir: (ولحم الخنزير فإنه رجس) … Donuz əti ki, o həqiqətən də murdardır.15 Burada o əvəzliyi ilə ətə deyil, donuza işarə edilir. Belə də demək olar: Zeydin oğluna rast gəldim və onunla danışdım. Bu cümlədə də olduğu kimi cümlə daxilindəki təyini söz birləşməsində təyin edilən şey nəzərdə tutulduğuna görə ayədəki o əvəzliyi də donuz ətinə aid olmalıdır. Lakin bu, həmişə belə deyildir; qərinəyə əsasən dəyişiklik də ola bilər”.

Zahirur-rivayədə bildirilir ki, donuz dərisi dabaqlansa da, təmiz olmaz. Bütün fəqihlərin fikri belədir. Yuxarıda da göstərildiyi kimi donuz bütövlükdə nəcisdir, yəni murdardır. Onun dərisi dabaq tutmaz; çünki insan dərisi kimi qat qatdır və təmizlənməyə uyğun deyil.

Yuxarıdakı hədisdə bütövlükdə murdar olmayan, lakin əslində təmiz olduğu halda, öldüyünə görə murdar olan heyvanın dərisi nəzərdə tutulur. Şəriətdə dəridə ölüm nəticəsində meydana gələn nəcisliyin (murdarlığın) aşılanmaqla aradan qalxdığına dair hökm vardır. Bir müsəlmanın meyitindəki nəcisliyin  yuyulmaqla aradan qalxacağına dair də hökm verilmişdir.

Bunlarla yanaşı, qeyd edilməlidir ki, hədisdə nəzərdə tutulan dəri dabaq tutan, başqa sözlə, aşılana bilən dəridir. Dabaq tutmayan siçan və ilan dəriləri bu cür dərilər deyil. Donuz dərisi də eynilə belədir; çünki o da dabaq tutmur.16

Müəllif: Abdulaziz Bayındır.17

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Nəsai, Fər, 4. [↩]
  2. Əl-Bəqərə, 2/173, Əl-Maidə, 5/3, Əl-Ənam, 6/145 və Ən-Nəhl, 16/115. [↩]
  3. Əl-Ənam, 6/145. [↩]
  4. İslam hüququna fiqh, onunla məşğul olan alimlərə isə fəqih deyilir. [↩]
  5. Ölü heyvan, axar qan, donuz əti – o, həqiqətən də murdardır – və ya yoldan çıxıb günah olaraq Allahdan başqasının adı ilə kəsilən heyvan. [↩]
  6. Meymunə bint əl-Haris ibn əl-Hilaliyyə. Peyğəmbərimiz Həzrəti Muhəmmədin (s. a. v.) evləndiyi sonuncu həyat yoldaşı. Hicri təqvimlə 51-ci, miladi təqvimlə 671-ci ildə vəfat etmişdir. Evlənməmişdən əvvəl adı Bərrə idi. Peyğəmbər əleyhissəlam onun adını Meymunə qoymuşdur. Meymunə sözü səxavətli, namuslu və itaətkar mənaları verir. [↩]
  7. Müslim, Heyz, 100. [↩]
  8. Nəbiz xurma və ya kişmişin suya atılıb suyun dada gətirilməsi ilə hazırlanan bir şərbət növüdür. [↩]
  9. Nəsai, yenə orada. [↩]
  10. Müslim, Heyz, 105. [↩]
  11. İbrahim Əl-Hələbi, Hələbi-i Kəbir (Qunyətul-Mütəməlli), Dərsəadət, 1325, s. 147 – 148. [↩]
  12. Zahirur-rivayə Hənəfi məzhəbinin ən mötəbər mənbələri hesab edilən 6 kitabda olan fikirlərdir. Bu kitablar İmam Muhəmməd tərəfindən yazılmışdır. [↩]
  13. Əbu Yusif Hənəfi məzhəbinin banisi olan Əbu Hənifənin qabaqcıl tələbələrindən və məzhəbin böyük fəqih-alimlərindən biridir. Əbu Yusif onun ləqəbidir. Əsl adı Yaqub, atasının adı isə İbrahimdir. Hicri təqvimlə 113, miladi təqvimlə 731-ci ildə Kufədə anadan olmuş, 799-cu (hicri 183-cü) ildə Bağdadda vəfat etmişdir. [↩]
  14. İbrahim Əl-Hələbi, yenə orada. [↩]
  15. Əl-Ənam, 6/145. [↩]
  16. İbrahim Əl-Hələbi, yenə orada. [↩]
  17. İlahiyyat elmləri doktoru, İstanbul Universiteti İlahiyyat fakultəsində professor. Bu məqalə İstanbul Universiteti İlahiyyat fakultəsinin elmi jurnalında nəşr edilmişdir: 2000-ci il, nömrə 2, s. 37 – 40. [↩]
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 1.230 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 1.358 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 1.798 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 1.377 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 1.351 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 1.247 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 1.049 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 1.752 dəfə oxundu
9 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 1.022 dəfə oxundu
10 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 850 dəfə oxundu
11 Qadınların şahidliyi 14.05.09 794 dəfə oxundu
12 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 881 dəfə oxundu
13 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 921 dəfə oxundu
14 Nişanlıların kəbini 14.05.09 2.176 dəfə oxundu
15 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 552 dəfə oxundu
16 Nikaha nəzarət 14.05.09 1.674 dəfə oxundu
17 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 902 dəfə oxundu
18 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 660 dəfə oxundu
19 İnsan peyğəmbər 06.07.09 874 dəfə oxundu
20 Təsbeh 06.07.09 1.005 dəfə oxundu
21 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 783 dəfə oxundu
22 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 459 dəfə oxundu
23 Donuz dərisi 02.11.09 776 dəfə oxundu
24 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 2.070 dəfə oxundu
25 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 727 dəfə oxundu
26 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 1.982 dəfə oxundu
27 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 547 dəfə oxundu
28 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 893 dəfə oxundu
29 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 1.304 dəfə oxundu
30 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 909 dəfə oxundu
31 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 790 dəfə oxundu
32 Faiz 29.03.10 871 dəfə oxundu
33 Namazları cəm etmək 08.04.10 1.356 dəfə oxundu
34 Vərdişlər 10.04.10 627 dəfə oxundu
35 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 602 dəfə oxundu
36 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 793 dəfə oxundu
37 Qəndil 30.06.09 2.460 dəfə oxundu
38 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 798 dəfə oxundu
39 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 861 dəfə oxundu
40 Ramazan bayramı (2010) 08.09.10 695 dəfə oxundu
41 Ramazan bayramının vaxtı 08.09.10 682 dəfə oxundu
42 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 837 dəfə oxundu
43 Dua 25.11.10 963 dəfə oxundu
44 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 1.083 dəfə oxundu
45 Fitr sədəqəsi 20.06.09 1.171 dəfə oxundu
46 Qadının döyülməsi 07.06.10 1.287 dəfə oxundu
47 Şəfaət 08.04.10 640 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 1.396 dəfə oxundu
49 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 1.166 dəfə oxundu
50 Şəfaət inancı 08.02.11 666 dəfə oxundu
51 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 564 dəfə oxundu
52 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 925 dəfə oxundu
53 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 724 dəfə oxundu
54 Şirk və küfr 14.07.11 663 dəfə oxundu
55 Quranda əşyaların dili 04.07.11 2.151 dəfə oxundu
56 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 967 dəfə oxundu
57 Kişinin seksuallığı 09.01.12 1.235 dəfə oxundu
58 Surroqat analıq 03.02.12 669 dəfə oxundu
59 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 293 dəfə oxundu
60 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 218 dəfə oxundu