Donuz dərisi
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 02 Kasım 2009 Tövsiyə et Çap et
Sual: Məlumdur ki, donuz əti yemək olmaz; haramdır. Bəs aşılanmış (dabaqlanmış) donuz dərisi və ondan hazırlanan şeylər alınıb satıla bilər? Bunları geyinib namaz qılmaq olar?

Cavab: Aşılanan dəri təmiz olur. Abdulla ibn Abbas bu barədə Allahın elçisi Muhəmməd əleyhissəlamın belə buyurduğunu bildirmişdir:

“Aşılanan (dabaqlanan) dəri təmiz olur”.1

Qurani-Kərim və hədislərdə donuz dərisindən bəhs edilmir. Ancaq Qurani-Kərimdə donuz ətinin haram olduğunu bildirən 4 ayə vardır.2

Bunlardan biri belədir:

“De ki, mənə vəhy edilənlər içərisində ölü (heyvan), axar qan, donuz əti – o, həqiqətən də murdardır – və ya yoldan çıxıb (günah olaraq) Allahdan başqasının adı ilə kəsilən heyvandan başqa yeyilməsi yeyənə haram qılınan bir şey görmürəm. Bununla yanaşı, məcburiyyət qarşısında qalan kəs həddi aşmadan və öz zəruri ehtiyacını ödəyəcək qədər bunlardan yeyə bilər. Çünki sənin Rəbbin bağışlayandır və çox mərhəmətlidir”.3

Donuz əti bu ayədə nəcis, yəni, murdar sayılmışdır. Başqa sözlə, onun murdar olması ayədəki “donuz əti – (لحم الخنزير) – o, həqiqətən də murdardır” ifadəsindən başa düşülür. Buradan da belə məlum olur ki, murdarlıq xüsusiyyəti donuz əti ilə əlaqədardır. Lakin fəqihlərin4 əksəriyyəti buradakı o əvəzliyinin donuz ətini deyil, ümumiyyətlə, donuzu bildirdiyini irəli sürüb belə bir qənaətə gəlmişlər ki, donuzun dərisi də əti kimi murdardır və aşılansa da, dini baxımdan təmiz olmur. Siz fəqihlərin öz fikirlərini nəyə əsaslandırdıqları ilə bu məqalənin sonunda tanış olacaqsınız. Fəqihlərin bu izahı zorakı bir izahdır. Çünki ayədəki “donuz əti – o, həqiqətən də murdardır” ifadəsini oxuyan hər bir şəxs o əvəzliyinin bütövlükdə donuz deyil, donuz əti haqqında olduğunu asanlıqla başa düşə bilər. Buna başqa bir sübut da haram olduqları bildirilən 4 şey5 istisna edildikdən sonra ayədə “mənə vəhy olunanlar içərisində yeyilməsi yeyənə qadağan edilən bir şey görmürəm” ifadəsinin olmasıdır. Belə hökmlər başqa ayələrdə də var və bütün bu ayələrdə donuz deyil, məhz donuz ətinin haram olması bildirilir. Bu isə öz növbəsində murdarlıq xüsusiyyətinin donuz əti ilə əlaqədar olduğunu göstərir. Ayədə yeyənə qadağan edilən bir şey deyilir. Buradan da belə məlum olur ki, haramlıq onu, yəni donuz ətini yeməklə əlaqədardır.

Həzrəti Meymunənin6 azad etdiyi cariyələrindən birinə sədəqə olaraq bir qoyun verilmişdi. Həmin qoyun bir gün öldü. Peyğəmbər əleyhissəlam onu görüb:

“Bunun dərisini soyub götürsəydiniz, tabaqlayıb istifadə edərdiniz”, – deyə buyurdu. Ona qoyunun ölü olduğunu dedilər. O isə: “Onun ancaq yeyilməsi haramdır”, – dedi.7

Həzrəti Muhəmmədin (s. a. v.) xanımı Sevdə belə bir hədis nəql etmişdir:

Bizim bir qoyunumuz öldü, onun dərisini aşıladıq və köhnələnə qədər içərisində nəbiz8 hazırladıq.9

Bu məsələ ilə əlaqədar hədislərdən biri də belədir:

“Hansı xam dəri aşlansa, təmizə çıxır”.10

Əvvəllər donuz dərisini dabaqlamırdılar. Fiqh kitablarında bununla əlaqədar belə deyilir:

“Donuzun dərisi dabaq tutmaz. Çünki insan dərisi kimi qat qatdır.

Donuz dərisi təmizləməyə uyğun deyil. Təmizləmək dabaqlamaqdır (aşılamaq). Çünki peyğəmbər əleyhissəlam dabaq vurmağın dərini təmizlədiyini bildirmişdir”.11

Donuz dərisi dabaqlansa belə, zahirur-rivayədə12 bildirilir ki, o, təmizlənə bilməz. Zahirur-rivayə xaricində Əbu Yusifə13 istinad edilən bir fikrə əsasən donuzun dərisi dabaqlananda təmiz olur. Elə isə onun satılması, istifadə edilməsi, içində və ya üstündə namaz qılınması caiz olur. Peyğəmbər əleyhissəlamın sözü ümumidir: Aşılanan dəri təmiz olur. Tirmizi bu hədisi İbn Abbasdan nəql edib səhih olduğunu bildirmişdir. Müslım isə bu hədisi başqa sözlərlə rəvayət etmişdir.14

Quran ayələrində ölü heyvan və donuz ətinin yeyilməsi birlikdə ifadə edilir. Ölü heyvanın dərisi dabaqlanan vaxt təmizə çıxırsa, donuz dərisi də dabaqlanan vaxt təmiz olmalıdır. Çünki heyvan ölüsü deyildiyi vaxt heyvanın yunu və tükü, dərisi, buynuzu və sairə kimi şeylər başa düşüldüyü halda, donuz əti deyildiyi vaxt bunlardan heç biri nəzərdə tutulmur. Beləliklə, bütün bu dəlillər dabaqlanmış donuz dərisinin alınıb satılması, istifadə edilməsi, belə bir geyimin içərisində ya da ondan hazırlanmış bir səccadənin (canamaz) üstündə namaz qılınmasının mümkün olduğunu göstərir.

Fəqihlərin əksəriyyəti belə hesab edirlər ki, donuz dərisi dabaqlansa belə, nə istifadə edilə bilər, nə də onu alıb-satmaq olar. Bunun səbəbini, başqa sözlə, fəqihlərin bu məsələ ətrafında nəyə əsasən belə fikirləşdiklərini Hələbi-i Kəbir adlı fiqh kitabı aşağıdakı şəkildə izah edir:

“Donuz bismillah deyilib (Allahın adını çəkməklə) kəsilsə belə, onun əti və dərisi təmiz olmaz. Çünki onun hər şeyi nəcisdir. Allah Təala bu barədə belə demişdir: (ولحم الخنزير فإنه رجس) … Donuz əti ki, o həqiqətən də murdardır.15 Burada o əvəzliyi ilə ətə deyil, donuza işarə edilir. Belə də demək olar: Zeydin oğluna rast gəldim və onunla danışdım. Bu cümlədə də olduğu kimi cümlə daxilindəki təyini söz birləşməsində təyin edilən şey nəzərdə tutulduğuna görə ayədəki o əvəzliyi də donuz ətinə aid olmalıdır. Lakin bu, həmişə belə deyildir; qərinəyə əsasən dəyişiklik də ola bilər”.

Zahirur-rivayədə bildirilir ki, donuz dərisi dabaqlansa da, təmiz olmaz. Bütün fəqihlərin fikri belədir. Yuxarıda da göstərildiyi kimi donuz bütövlükdə nəcisdir, yəni murdardır. Onun dərisi dabaq tutmaz; çünki insan dərisi kimi qat qatdır və təmizlənməyə uyğun deyil.

Yuxarıdakı hədisdə bütövlükdə murdar olmayan, lakin əslində təmiz olduğu halda, öldüyünə görə murdar olan heyvanın dərisi nəzərdə tutulur. Şəriətdə dəridə ölüm nəticəsində meydana gələn nəcisliyin (murdarlığın) aşılanmaqla aradan qalxdığına dair hökm vardır. Bir müsəlmanın meyitindəki nəcisliyin  yuyulmaqla aradan qalxacağına dair də hökm verilmişdir.

Bunlarla yanaşı, qeyd edilməlidir ki, hədisdə nəzərdə tutulan dəri dabaq tutan, başqa sözlə, aşılana bilən dəridir. Dabaq tutmayan siçan və ilan dəriləri bu cür dərilər deyil. Donuz dərisi də eynilə belədir; çünki o da dabaq tutmur.16

Müəllif: Abdulaziz Bayındır.17

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Nəsai, Fər, 4. []
  2. Əl-Bəqərə, 2/173, Əl-Maidə, 5/3, Əl-Ənam, 6/145 və Ən-Nəhl, 16/115. []
  3. Əl-Ənam, 6/145. []
  4. İslam hüququna fiqh, onunla məşğul olan alimlərə isə fəqih deyilir. []
  5. Ölü heyvan, axar qan, donuz əti – o, həqiqətən də murdardır – və ya yoldan çıxıb günah olaraq Allahdan başqasının adı ilə kəsilən heyvan. []
  6. Meymunə bint əl-Haris ibn əl-Hilaliyyə. Peyğəmbərimiz Həzrəti Muhəmmədin (s. a. v.) evləndiyi sonuncu həyat yoldaşı. Hicri təqvimlə 51-ci, miladi təqvimlə 671-ci ildə vəfat etmişdir. Evlənməmişdən əvvəl adı Bərrə idi. Peyğəmbər əleyhissəlam onun adını Meymunə qoymuşdur. Meymunə sözü səxavətli, namuslu və itaətkar mənaları verir. []
  7. Müslim, Heyz, 100. []
  8. Nəbiz xurma və ya kişmişin suya atılıb suyun dada gətirilməsi ilə hazırlanan bir şərbət növüdür. []
  9. Nəsai, yenə orada. []
  10. Müslim, Heyz, 105. []
  11. İbrahim Əl-Hələbi, Hələbi-i Kəbir (Qunyətul-Mütəməlli), Dərsəadət, 1325, s. 147 – 148. []
  12. Zahirur-rivayə Hənəfi məzhəbinin ən mötəbər mənbələri hesab edilən 6 kitabda olan fikirlərdir. Bu kitablar İmam Muhəmməd tərəfindən yazılmışdır. []
  13. Əbu Yusif Hənəfi məzhəbinin banisi olan Əbu Hənifənin qabaqcıl tələbələrindən və məzhəbin böyük fəqih-alimlərindən biridir. Əbu Yusif onun ləqəbidir. Əsl adı Yaqub, atasının adı isə İbrahimdir. Hicri təqvimlə 113, miladi təqvimlə 731-ci ildə Kufədə anadan olmuş, 799-cu (hicri 183-cü) ildə Bağdadda vəfat etmişdir. []
  14. İbrahim Əl-Hələbi, yenə orada. []
  15. Əl-Ənam, 6/145. []
  16. İbrahim Əl-Hələbi, yenə orada. []
  17. İlahiyyat elmləri doktoru, İstanbul Universiteti İlahiyyat fakultəsində professor. Bu məqalə İstanbul Universiteti İlahiyyat fakultəsinin elmi jurnalında nəşr edilmişdir: 2000-ci il, nömrə 2, s. 37 – 40. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.276 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.272 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.203 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.670 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.636 dəfə oxundu
9 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
10 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.445 dəfə oxundu
11 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.881 dəfə oxundu
12 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
13 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
14 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.131 dəfə oxundu
15 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 646 dəfə oxundu
16 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.278 dəfə oxundu
17 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
18 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.045 dəfə oxundu
19 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
20 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.610 dəfə oxundu
21 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.121 dəfə oxundu
22 Xums nədir? 11.01.19 369 dəfə oxundu
23 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
24 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.628 dəfə oxundu
25 Dua 25.11.10 7.110 dəfə oxundu
26 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.934 dəfə oxundu
27 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.160 dəfə oxundu
28 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
29 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
30 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.895 dəfə oxundu
31 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.388 dəfə oxundu
32 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.839 dəfə oxundu
33 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
34 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
35 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
36 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
37 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
38 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.560 dəfə oxundu
39 Şirk və küfr 14.07.11 3.629 dəfə oxundu
40 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.211 dəfə oxundu
41 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
42 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.929 dəfə oxundu
43 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.963 dəfə oxundu
44 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.214 dəfə oxundu
45 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.943 dəfə oxundu
46 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.233 dəfə oxundu
47 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
48 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.212 dəfə oxundu
49 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.631 dəfə oxundu
50 Hikmət 09.01.16 4.640 dəfə oxundu
51 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.095 dəfə oxundu
52 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.654 dəfə oxundu
53 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.828 dəfə oxundu
54 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.613 dəfə oxundu
55 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
56 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.077 dəfə oxundu
57 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
58 Faiz 29.03.10 4.589 dəfə oxundu
59 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
60 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
61 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
62 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
63 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.070 dəfə oxundu
64 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.443 dəfə oxundu
65 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.091 dəfə oxundu
66 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.650 dəfə oxundu
67 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.684 dəfə oxundu
68 Vərdişlər 10.04.10 2.639 dəfə oxundu
69 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
70 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.875 dəfə oxundu
71 Tağut 28.04.17 3.867 dəfə oxundu
72 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
73 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
74 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.532 dəfə oxundu
75 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
76 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 766 dəfə oxundu
77 Təsbeh 06.07.09 3.682 dəfə oxundu
78 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.670 dəfə oxundu
79 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
80 İsra və Merac 02.04.16 1.209 dəfə oxundu
81 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
82 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 863 dəfə oxundu
83 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
84 Qəndil 30.06.09 8.051 dəfə oxundu
85 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
86 Surroqat analıq 03.02.12 4.835 dəfə oxundu
87 Təvəssül 10.06.13 3.147 dəfə oxundu
88 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
89 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.694 dəfə oxundu
90 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.283 dəfə oxundu
91 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
92 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
93 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
94 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 614 dəfə oxundu
95 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
96 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.051 dəfə oxundu
97 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.930 dəfə oxundu
98 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.164 dəfə oxundu
99 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.210 dəfə oxundu
100 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 342 dəfə oxundu