Ramazan: imkanların ayı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 24 Haziran 2009 Tövsiyə et Çap et

RAMAZAN – FÜRSƏT VƏ İMKANLAR AYI1

Qurani-Kərimdə orucla əlaqədar hökmlərin izah edildiyi ayələr Bəqərə surəsinin 183, 184, 185, 186 və 187-ci ayələridir. Həmin ayələr oxunduqda bəzi məfhumların ön plana çıxması müşahidə edilir. Elə bu yazıda da həmin ayələrdə Ramazan ayının müsəlmanlara necə deyərlər, təqdim etdiyi “fürsətlər” kimi qiymətləndirilən təqva, Quran, şükür və dua məfhumları təhlil ediləcəkdir.

1) TƏQVA VƏ RAMAZAN

Allah Təala Qurani-Kərimdə orucun qayəsini belə bildirir:

Ey iman gətirənlər, oruc sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı kimi qorunasınız deyə sizə də vacib edildi (Bəqərə, 2/183).

Bu tərcümə-məalda altından xətt çəkilən hissə ayənin Ərəbcə mətnindəki (لعلكم تتقون – ləalləkum təttəquun) ifadəsinin mənasıdır. Buradakı təttəquun feli təqva (تقوى) sözündən törəyib. Belə olan halda, ifadənin mənası “təqvalı olasınız deyə” olur. Təqva qorunmaq deməkdir. Bəs nədən qorunmaq? Günahlar, haramlar və şirkə düşüb Allaha şərik qoşmaqdan… Qısa desək, təqva özünü hər növ pis əmələ qarşı qorumaqdır. İnsana bu cür təqva ruhunu aşılamağın yollarından biri də orucdur. Həm də qeyd edək ki, bizim dilimizə Fars dilindəki ruzə sözündən keçən oruc sözünün Ərəb dilindəki ekvivalenti də savm/siyamdır. Bu da öz növbəsində tutmaq mənası daşıyır: Özünü tutmaq, özünü saxlamaq. Başqa sözlə, oruclu olduğu halda özünü yemək, içmək və cinsi əlaqədən saxlamaq. Oruc tutan bir müsəlman özünü eyni zamanda Allahın qadağan etdiyi digər şeylərdən də qoruduğu vaxt orucun hədəfinə, yəni, təqvaya çatır. Ramazan ayında oruc tutmağın qayə və məqsədi budur; insanı təqvaya çatdırmaq, onu təqva şüuruyla əhatə etmək.

Həzrəti Muhəmməd (ə. s.) bu təqva çağırışının Ramazan ayı boyu hər gecə bəndələrə təkrar edildiyini bildirib:

Ramazan ayının ilk gecəsi daxil olduqda şeytan və cinlərin üsyankarları zəncirə vurular. Cəhənnəmin qapıları bağlanar; heç biri açılmaz. Cənnətin qapıları açılar; heç biri bağlanmaz. Və bir çağırışcı belə səslənər: “Ey xeyir istəyən (xeyir əməl etməyə) yönəl! Ey şər istəklisi, özünü saxla! (Çünki) Allahın qoruduğu kimsələr var”. Bu, Ramazan ayı boyu hər gecə yerinə yetirilər (Tirmizi, Savm, 1; İbn Macə, Siyam, 2).

Oruc bu baxımdan sadəcə olaraq ac-susuz qalmaq, pəhriz saxlamaq deyil. Allah Ramazanda insanın özünü digər vaxtlarda olmadığı qədər “saxlamağını” gözləyir. Necə deyərlər, ona “indiyədək olmasa da, heç olmasa bundan sonra” mənasında bir fürsət verir, onun orucu pisliklərə qarşı sipər etməyini gözləyir. Peyğəmbərimiz həzrəti Muhəmməd (ə. s.) də orucun bu cəhətini vurğulamışdır:

Oruc bir qalxandır. Oruc tutan şəxs pis söz deməsin. Onunla dava-dalaş etmək istəyənə: “Mən orucluyam, mən orucam”, – desin və dalaşmasın (Buxari, Savm, 2; Müslim, Siyam, 164).

İnsan bunu bacarmadıqdan, yəni, özünü saxlaya bilmədikdən sonra orucun qayəsi olan təqvaya necə çatacaq? Peyğəmbər (ə. s.) belə buyurur:

Allahın yalan danışmaq və yalanla iş görməyi tərk etməyənin yemək-içməyi tərk etməyinə və ac qalmağına ehtiyacı yoxdur (Buxari, Savm, 8; Tirmizi, Savm, 16)!

Elə oruc tutan insanlar var ki, qazancları sadəcə olaraq aclıq və susuzluq çəkməkdir (İbn Macə, Siyam, 21).

Oruc ayələrinə başlarkən təqvanı vurğulayan Allah bu ayələri bitirdikdə bir daha eyni şeyi vurğulayır. Bununla da oruc-təqva münasibətində heç bir qaranlıq məqam və anlaşmazlıq qalmır:

…Bunlar Allahın hədləridir. Aman onları aşmayın! Beləcə Allah çəkinib qorunsunlar deyə  (لعلهم يتقون) insanlara ayələrini yaxşı-yaxşı izah edir (Bəqərə, 2/187).

Belə olan halda, başa düşülür ki, Ramazanın verdiyi ilk fürsət təqvadır. Bu, qətiyyən əldən verilməməli olan bir fürsətdir. Biz nə olursa olsun, bu fürsətdən istifadə etməli, onu düzgün qiymətləndirməli, varlığımıza təqva qazandırmalıyıq.

2) QURAN VƏ RAMAZAN

Ramazanı ramazan edən dəyər Qurandır. Bunu aşağıdakı ayədən də yaxşı başa düşmək olar:

Ramazan elə bir aydır ki, insanlara yol göstərən, doğrunun dəlillərini ehtiva edən və doğrunu səhvdən (haqqı batildən) ayıran Quran o ayda endirilmişdir (Bəqərə, 2/185).

Bu ayə nə məna verir? Siz dostlarınıza xoşladığınız, bəyəndiyiniz bir şeydən danışanda sözünüzə həmin şeyin ən yaxşı cəhəti ilə başlayarsınız. Əgər havasını çox bəyənmisinizsə, “mən bu il bir yerə istirahətə getmişdim. Havası o qədər gözəl idi ki…” deyərsiniz. Yaxud da sözünüzə o yerin sizin üçün həqiqətən də, gözəl olan mənzərəsindən və ya sakitliyindən başlayarsınız. Qısa desək, həmin yeri sizin üçün bir də gedilib görüləsi edən şey nədirsə, onu ön plana çıxararsınız. Allah Təala da Ramazan ayını bizə bu cür təqdim edir: Ramazan elə bir aydır ki, o ayda Quran nazil edilib. Əgər belə demək mümkündürsə, Rəbbimiz: “Nə olursa, olsun, Ramazanı Quranla keçirin”, – deyir. Bu, “əgər siz möhtəşəm bir Ramazan ayı keçirmək istəyirsinizsə, bunu Quransız edə bilməzsiniz” deməkdir. Çünki Quransız bir Ramazan dadsız-duzsuz bir yeməyə bənzəyir: O yeməyi yeyərsiniz, amma ləzzət almazsınız.

Elə isə buradan belə bir nəticə çıxır: Bundan əvvəlki Ramazanları Quransız keçirmişiksə və Allah bizə bir fürsət də veribsə, bu il Ramazanı başqa cür keçirməliyik: Quranlı bir Ramazan. Biz Ramazanda başqa vaxtlarda olmadığı qədər Qurana vaxt ayırmalı və onunla öz aramızdakı münasibətlərə yenidən nəzər salmalıyıq.

Onlar Quranı düşünmürlərmi? Yoxsa onların qəlblərinin üzərində kilidlərimi var (Muhəmməd, 47/24)? Biz bu xəbərdarlığı nəzərə alıb oxuduğumuz Quranı anlamağa, anladığımızı da öz həyatımıza tətbiq etməyə böyük diqqət yetirməliyik. Belə ki, indiyədək məqsədimiz hər Ramazanda bir xətmi başa vurmaq idiysə, bu, bu Ramazan ayında başqa cür olmalıdır. “Oxuduğumu anlamağa çalışmalıyam”, – deyərək özümüzə bir proqram tərtib etməliyik. Hər gün bir neçə ayə və ya 1 səhifə, yaxud 5, 10, 15 səhifə… Əgər bacarırsa, insan hər gün bir cüzü tərcümə-məalıyla birlikdə oxumalıdır. Necə olursa, olsun, fikir verməli olduğumuz əsl cəhət Quranı qəlbimizdə kök salması üçün ağır-ağır və aramla oxumaqdır. Çünki Allah Təala Quranı bu məqsədlə hissə-hissə endirmişdir: Kafirlər: “Quran ona bir dəfədə cəm formada endirilməli deyildi?”, – dedilər. Biz onu sənin qəlbinə yaxşı-yaxşı yerləşdirmək üçün belə etdik (hissə-hissə endirdik) və onu tək-tək (tərtillə) oxuduq (Furqan, 25/32).

Nəticə etibarilə Bu Ramazan ayında Qurana – kitabımıza başqa vaxtlarda ayıra bilmədiyimiz qədər vaxt ayırmalıyıq. Bu da Ramazanın bizə verdiyi ikinci bir fürsətdir.

3) ŞÜKÜR VƏ RAMAZAN

Ramazan ayının bir o qədər də dilə gətirilməyən və tamamilə başqa olan daha bir xüsusiyyəti də var. Belə ki, Ramazan oruc və Quran ayı olmaqla yanaşı, eyni zamanda bir şükür ayıdır. Allah Təala orucla əlaqədar ayələrin davamında belə buyurur:

Ramazan elə bir aydır ki, insanlara yol göstərən, doğrunun dəlillərini ehtiva edən və doğrunu səhvdən (haqqı batildən) ayıran Quran o ayda endirilmişdir… Allah sizə asanlıq diləyir, çətinlik diləmir. Bir də o sayı tamamlamağınızı və sizə göstərdiyi doğru yol üzrə Ona təkbir gətirməyinizi istəyir. Bəlkə, şükr edəsiniz (Bəqərə, 2/185).

Şükür təşəkkür deməkdir. Qədr-qiymət bilmək, bəndə olduğunu yada salmaqdır. Aciz olduğunun, Allah qarşısında verən deyil, alan əl olduğunun, ruziya möhtac olduğunun fərqinə varmaq deməkdir. Bir Ramazana da çatdırdığı üçün, bir daha fürsət verdiyi üçün, bu sevinci bir də yaşatdığı üçün Allaha təşəkkürün ifadəsidir.

Ramazanın – orucun başqa bir hədəfi də bəndələrə şükür şüurunu aşılamaqdan ibarətdir. Şükür bir sevincin xaricdə əks olunmasıdır. Ramazan kimi bir nemətə qərq olan möminə yaraşan bir təşəkkürdür.

İnsana ibadət etmək əmr olunduğu kimi şükr etmək də əmr edilmişdir:

Xeyr! Yalnız Allaha ibadət et və şükredənlərdən ol (Zumər, 39/66).

Təəssüf ki, bu əmri çox az insan yerinə yetirir.

…Allah insanlara çox ehsan etmişdir. Lakin insanların əksəriyyəti şükr etməz (Yunus, 10/60; Nəml, 27/73).

Şükür etməyin ziddi küfrani-nemətdir. Yəni, nankorluq etmək, özünü nemətlərin qarşısında görməməzliyə vurmaqdır. Allaha şükür etməyən Ona qarşı nankorluq edir.

Şübhəsiz ki, biz insana doğru yolu göstərdik. Bundan sonra istər şükür etsin, istərsə nankorluq (İnsan, 76/3).

Artıq Məni xatırlayın, mən də sizi xatırlayım. Mənə şükür edin, nankorluq etməyin (Bəqərə, 2/152).

Bəndə şükür etdiyi vaxt Allah bundan necə deyərlər, məmnun olur, bəndəsinə verdiyi nemətləri daha da artırır. Lakin nankorluq etməyin cəzası da çox pisdir:

Əgər şükür etsəniz, əlbəttə, sizə (nemətimi) artıracağam və əgər nankorluq etsəniz, heç şübhəsiz, əzabım çox şiddətlidir (İbrahim, 14/7).

Əgər nankorluq etsəniz, bilin ki, Allah sizdən müstəğnidir; heç kimə və heç bir şeyə ehtiyacı yoxdur, amma bəndələrinin inkara düşməyinə razı olmaz. Əgər şükür etsəniz, bundan məmnun olur (Zumər, 39/7).

Siz şükür edib iman gətirdikdən sonra Allah sizi nə üçün cəzalandırsın ki? Allah şükür edənlərin mükafatını bol-bol verir və hər şeyi haqqı ilə bilir (Nisa, 4/147).

Şükür etməyən insan şeytanın hesabına işləyən insandır. Çünki şeytan Allahın hüzurundan qovulduğu və Qiyamətə qədər yaşamaq icazəsi aldığı vaxt Allaha belə demişdi:

“Elə isə”, – dedi: “Sən məni azğınlığa məhkum etdiyin üçün mən də onlara nəzarət etməkdən ötrü Sənin doğru yolunun üstündə pusqu qurub oturacağam”. “Sonra onların gah qabaqlarından, gah arxalarından, gah sağlarından, gah da sollarından dürtüləcəyəm; vəsvəsəyə salıb pusqu quracağam. Sən görəcəksən ki, onların bir çoxu şükür edən bəndələr deyillər” (Əraf, 7/16-17).

Budur, Ramazan ayı şükür etməyənlərə, edə bilməyənlərə təzə bir imkandır. Allah Təala növbənöv nemətlərilə yanaşı bizə şükür edək deyə Ramazan nemətini də bəxş edib. Elə isə bu Ramazan digər ramazanlardan bu cəhəti baxımından da fərqli olmalıdır. Həyatımızda Quranla birlikdə şükür etməyə də lazımi yeri ayırdığımız vaxt təqvalı bəndələrdən olmağa bir addım da yaxınlaşırıq.

4) DUA VƏ RAMAZAN

Oruc tutmaq və hökmlərinə dair 4-cü ayənin (Bəqərə surəsi, 183, 184, 185 və 187-ci ayələr) arasında yer tutan dua ilə əlaqədar olan ayənin mənasına diqqət yetirmək lazımdır:

Bəndələrim məni səndən soruşsalar, Mən onlara yaxınam. Dua edib məni çağıranın duasını qəbul edərəm. Gərək onlar da mənim çağırışıma cavab versinlər. Mənə güvənsinlər (iman gətirsinlər). Bəlkə, kamilləşərlər (doğru yolu taparlar) (Bəqərə, 2/186).

Belə çıxır ki, oruc tutmaqla dua etmək arasında sıx bir əlaqə var. Elə ki, orucluyuq, Quran oxuyur, şükür də edirik. Yəni, yuxarıdakı ayədə Allahın bizdən istədiyi kimi Ona cavab verir, Onun istədiklərini edirik. Eyni zamanda şəkk-şübhəsiz Ona güvənirik. Belə olan halda, növbə bizdədir: Əllərimizi açıb Ondan istəyək. Necə deyərlər, biz də Ondan cavab (əvəz) gözləyək. Ona yalvara-yalvara, için-için dua edək. Onun istədiyi kimi: “Rəbbinizə yalvara-yalvara və gizlicə dua edin. Çünki O, həddi aşanları sevməz” (Əraf, 7/55).

Duanın səmimiyyəti onun gizliliyindədir. Buna xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Əbu Musa (r. a.) rəvayət edir: “Bir səfərə (Xeybər səfərinə) çıxmışdıq. Camaat (yolda bir müddət) uca səslə təkbir gətirməyə başladı. Peyğəmbər (ə. s.) buna müdaxilə etdi: “Nəfslərinizə qarşı mərhəmətli olun. Çünki siz kar olan birinə xitab etmirsiniz, sizin xitab etdiyiniz qeyb də deyil. Siz görən, eşidən, (harada olursanız, olun) sizinlə olan bir Zata – Allaha xitab edirsiniz. Sizin dua etdiyiniz Zat sizin hər birinizə miniyinin boynundan daha yaxındır” (Buxari, Dəavat, 50, 67, Cihad, 131, Məğazi, 38, Qədər, 7, Tövhid, 9; Müslim, Zikr, 44; Tirmizi, Dəavat, 3, 59; Əbu Davud, Səlat, 361).

Oruc tutanın duasının iftar edənə qədər rədd edilməyən dualardan olduğunu peyğəmbərimiz (ə. s.) də müjdələyib (Tirmizi, Dəavat, 146). Deməli, dua da yuxarıda sadalanan təqva, Quran və şükür kimi fövtə verilməməli olan fürsətlərin bir digərini təşkil edir. Odur ki, biz Ramazan ayında bu fürsəti tapmayacaqmış kimi çoxlu-çoxlu dua etməliyik.

Buraya qədər deyilənləri xülasə etsək, aşağıdakı nəticələrə gələ bilərik:

Ramazan sadəcə olaraq ac qalmaqdan ibarət deyil. Ramazan insana müəyyən şeylər qazandırmaq üçün var. Bunların birincisi təqvadır. İnsan oruc tutduğu vaxt özünü hər növ pislikdən uzaq tutmaq üçün mübariz olmalıdır. Orucun qayəsi sıravi müsəlmanı müttəqi (təqvalı) müsəlman etməkdir. Odur ki, oruc ibadəti bu məsələ nəzərdən qaçırılmadan yerinə yetirilməlidir.

İkinci olaraq Quranla münasibətlər nəzərdən keçirilməli, əgər bu məsələdə nöqsanlar varsa aradan qaldırılmalıdır. Ramazanı ramazan edən dəyər olan Quran müsəlmanın gündəliyində başqa vaxtlarda olduğundan daha çox yer tutmalıdır. Bunun üçün səhur vaxtlarını hazır tikə kimi qəbul etmək mümkündür. Həmin vaxtda həm bədən dincəlmiş olur, həm də zehin bərraq və tərtəmiz olur. Elə isə Quranla iç-içə qalmağın əsl vaxtıdır. Bu imkan qətiyyən əldən verilməməlidir…

Və şükürlə dua… Bu Ramazan ayında bunlara da geniş yer ayırmalıyıq. Bu, nə vaxtımızı alar, nə dilimizi yorar, nə də işimizə mane olar!

Nəticə olaraq qeyd edək ki, tamamilə başqa cür, fərqli bir Ramazan üçün artıq hazırlaşmaq vaxtıdır. Bu sükunət və rahatlığı Rəbbimizin istədiyi kimi yaşayanlara dünyada bayram, axirətdə də cənnət vardır.

Səhl ibn Səd (r. a.) nəql edir: “Rəsulullah (ə. s.) buyurdu ki, cənnətdə Rəyyan deyilən bir qapı var. O qapıdan ancaq oruclular girər. Oruclular girdilərmi, artıq o qapı bağlanır. Daha heç kim oradan girə bilməz” (Buxari, Savm, 4, Bədul-Xalq, 9; Müslim, Siyam, 166 (1152); Nəsai, Siyam, 43; Tirmizi, Savm, 55).

Allah Təala bizə Ramazan ayını çox gözəl keçirməyi, axırında da bayram keçirməyi qismət eləsin.

Yahya Şenol

İstanbul.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müəllif: İslam hüququ mütəxəssisi, dinşünas Yahya Şenol.

    Qeyd: Bu yazının nəşri Süleymaniye Vakfının əsas internet səhifəsində və bu fondun digər dillərdə (Ərəb, Rus, Uyğur, İngilis, Alman) fəaliyyət göstərən vebsaytlarında davam etdirilir. Mətnin orijinal adı: “Fırsatlar Ayı Ramazan”. []

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş

Etiketlər:

4.753 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.056 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.390 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 11.201 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.260 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.088 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 4.951 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 4.753 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 15.225 dəfə oxundu
9 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.131 dəfə oxundu
10 Faiz 29.03.10 3.836 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.636 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 698 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 874 dəfə oxundu
14 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.178 dəfə oxundu
15 Namazları cəm etmək 08.04.10 5.693 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.178 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.020 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 489 dəfə oxundu
19 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 4.246 dəfə oxundu
20 Vərdişlər 10.04.10 2.325 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.147 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.427 dəfə oxundu
23 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.297 dəfə oxundu
24 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.430 dəfə oxundu
25 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.457 dəfə oxundu
26 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 6.183 dəfə oxundu
27 Təsbeh 06.07.09 3.207 dəfə oxundu
28 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 3.693 dəfə oxundu
29 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.367 dəfə oxundu
30 Kişinin seksuallığı 09.01.12 12.409 dəfə oxundu
31 Vəhy 12.04.13 1.541 dəfə oxundu
32 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 2.989 dəfə oxundu
33 Qəndil 30.06.09 6.934 dəfə oxundu
34 Qadının döyülməsi 07.06.10 8.580 dəfə oxundu
35 İsra və Merac 02.04.16 679 dəfə oxundu
36 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.021 dəfə oxundu
37 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.193 dəfə oxundu
38 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.084 dəfə oxundu
39 Şəfaət 08.04.10 2.771 dəfə oxundu
40 Surroqat analıq 03.02.12 4.046 dəfə oxundu
41 Təvəssül 10.06.13 2.626 dəfə oxundu
42 Donuz dərisi 02.11.09 2.917 dəfə oxundu
43 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.313 dəfə oxundu
44 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 4.993 dəfə oxundu
45 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.192 dəfə oxundu
46 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 2.837 dəfə oxundu
47 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.397 dəfə oxundu
48 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 26.131 dəfə oxundu
49 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 7.535 dəfə oxundu
50 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 6.834 dəfə oxundu
51 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.497 dəfə oxundu
52 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 1.992 dəfə oxundu
53 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 5.984 dəfə oxundu
54 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.217 dəfə oxundu
55 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 3.906 dəfə oxundu
56 Şəfaət inancı 08.02.11 2.594 dəfə oxundu
57 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.626 dəfə oxundu
58 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.512 dəfə oxundu
59 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.505 dəfə oxundu
60 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.231 dəfə oxundu
61 Dua 25.11.10 6.062 dəfə oxundu
62 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.164 dəfə oxundu
63 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.292 dəfə oxundu
64 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.596 dəfə oxundu
65 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.318 dəfə oxundu
66 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.274 dəfə oxundu
67 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 4.963 dəfə oxundu
68 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.332 dəfə oxundu
69 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 7.727 dəfə oxundu
70 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.637 dəfə oxundu
71 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.031 dəfə oxundu
72 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.185 dəfə oxundu
73 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.265 dəfə oxundu
74 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.186 dəfə oxundu
75 Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur? 05.06.15 1.093 dəfə oxundu
76 Nişanlıların kəbini 14.05.09 9.705 dəfə oxundu
77 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 5.918 dəfə oxundu
78 Şirk və küfr 14.07.11 2.953 dəfə oxundu
79 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.660 dəfə oxundu
80 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.560 dəfə oxundu
81 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.787 dəfə oxundu
82 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 8.347 dəfə oxundu
83 Quranda əşyaların dili 04.07.11 13.704 dəfə oxundu
84 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.611 dəfə oxundu
85 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.164 dəfə oxundu
86 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.143 dəfə oxundu
87 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.395 dəfə oxundu
88 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.322 dəfə oxundu
89 Hikmət 09.01.16 2.294 dəfə oxundu
90 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 680 dəfə oxundu