Hamının bildiyi Namaz.
Müsəlmanlar > Namaz > Namaz vaxtları > Tədqiqatlar Tarix: 26 Ocak 2018 Tövsiyə et Çap et

Hamının bildiyi Namaz.

 

  1. GİRİŞ

Namazın ilk dəfə Allahın elçisinə öyrədildiyi, əvvəlcədən namaz deyə bir ibadətin olmadığı düşüncəsi xalq arasında son dərəcə yayğındır. İnsanların nəzərində etibar sahibi, elm əhli olaraq görülən bəzi şəxslərin belə bu səhvə yol verdiklərini görməkdəyik.

Namazın zehnlərdə səhv və əksik məlumatlara əsaslandırılması, özüylə bərabər bir çox problemləri və sual işarətlərini gətirməkdədir. İnsanın Quran anlayışının, vəhy anlayışının, nəbi və din anlayışının pozulmasının əsasında bu səhv və əksik məlumatlar yatmaqdadır.

Bu məqaləmizdə Qurana əsaslanırılmış bir namaz anlayışı ortaya qoymağa çalışacağıq:

  1. NAMAZIN QILINMASI

 Quranda namaz varmı? Namazın necə qılındığını mənə Qurandan göstərə bilərsənmi?

Bu cür və buna bənzər sualların yaranmasının başında insanların Quran və din anlayışının doğru olmaması gəlməkdədir.

– Quranda nə olmalı nə olmamalı?

– Rəsul və Nəbinin səlahiyyətləri nələrdir?

– İnsanın Quran xaricində inanması vacib bir mənbə varmı?

Bu və buna bənzər sualların cavabları bir insanın zehnində doğru oturmasa, doğru bir din anlayışına sahib olması imkansız hala gəlir. O halda Quran anlayışı üzərində durub, Allahın elçisinin başda namaz olmaqla dindəki ibadətləri necə və hardan öyrəndiyini başa düşməyə çalışaq:

a. Quranda nələr olmasa da olar?

İlk əvvəl bunu ağlımızdan çıxarmamalıyıq ki, Quran insanlığa nazil olan ilk kitab deyildir. Ondan əvvəl də Allah insanlığa Özünə qulluq edə bilmələri üçün lazım olanları öyrətmişdi. Allah Təala Quran haqqında belə buyurur:

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ* مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O, sənə Kitabı haqq üzərə, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün O nazil etdi. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.” (Ali-İmran, 3/3-4.)

Quran, əvvəlki ümmətlərin doğru tətbiqatlarını təsdiq edər. Bu səbəblə bilinən şeyləri təkrar izaha yer verməz. Məsələn, oruc da belədir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey inanıb güvənənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə, sizə də oruc tutmaq vacib edildi ki, bəlkə (pis əməllərdən) çəkinəsiniz.” (Bəqərə, 2/183.)

Bu ayə nazil olduğu dövrdən bu yana müsəlmanlar oruçlarını tutmağa başladılar.  Ancaq görüldüyü üzrə ayədə orucun necə tutulacağı, oruca nə vaxt başlanıb nə vaxt bitəcəyi və oruç haqda qadağalar yer almırdı. Orucun necə tutulacağı ayəttə izah edilmədən müsəlmanlar necə oruç tutmağa başladılar?

Bu ayə nazil olduğu zaman Əhli Kitab bütün gün 24 saat müddətində oruç tuturdular.[1] Gecələr də yeyib içməz və cinsi əlaqəyə girməzdilər. Uca Allah belə buyurur: “Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə…”

Müsəlmanlar da yuxarıdakı ayə ecabı özlərindən əvvəlkilərə vacib edildiyi şəkliylə oruçlarını tutmağa başladılar.

Ancaq bir müddət sonra müsəlmanlar bu ibadətdə çətinlik çəkincə Allah Təala asanlaşdırıcı ayələr nazil etdi:

“Orucluq gecəsi zövcələrinizlə yaxınlıq etmək sizə halal edildi. Onlar sizin üçün bir libas, siz də onlar üçün bir libassınız. Allah bilir ki, siz öz nəfsinizin tələbinə dözə bilmirsiniz (orucluq gecələrində zövcələrinizlə yaxınlıq edirsiniz). Elə buna görə də O, tövbənizi qəbul edib sizi bağışladı. Artıq (bu gündən) onlara yaxınlaşın və Allahın sizin üçün bəyəndiyinə nail olmağa çalışın. Dan yeri söküləndə ağ sap (şəfəq) qara sapdan (gecənin qaranlığından) seçilənə qədər yeyin-için. Sonra gecəyədək orucunuzu tamamlayın. Məscidlərdə etikafda olduğunuz zaman onlarla yaxınlıq etməyin. Bunlar Allahın sərhədləridir, onlara yaxınlaşmayın! Allah Öz ayələrini insanlara belə bəyan edir ki, bəlkə (Ondan) qorxalar.” (Bəqərə, 2/187).

Diqqət edərsəniz, Quranda oruclu halda cinsi əlaqənın qadağan olmasıyla əlaqəli bir ayə yoxdur. Çünki, buna əvvəlkilərdən gələn açıq məlumata əsasən ehtiyac da görülməmişdir.

Bilinən şeylər haqqında izahata ehtiyac olmayan məsələlərdən bir başqa nümunə:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ…

Həcc (ziyarəti) məlum olan aylardadır. Bu aylarda həcci yerinə yetirməyi niyyət edən kəs həcc (ziyarəti) əsnasında (qadınıyla) yaxınlıq etməməli, günah işlər görməməli və mübahisələrə qoşulmamalıdır…(Bəqərə, 2/197)

Quranda heçbir ayədə bu ayların hansı aylar olduğu bildirilməz. Hər kəs tərəfindən bilinən bir şeyin izahata ehtiyacı yoxdur. Əgər Allah bilinəndən fərqli bir tətbiqat gətirəcəksə o zaman ayə nazil olur (Bəqərə 187-ci ayəsində oruç gecələrində cinsi əlaqə və yemək içməyin halal edilməsi kimi).

b. Namazın qılınması və Quran.

Quranda namaz qılınmasına dair verilən əmrlər ümumiyyətlə bu şəkildə qarşımıza çıxır:

…وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

“… O namazı qılın ve o zəkatı verin.” (Müzəmmil, 73/20)

“Əl-saləh” kəliməsinin başında gələn “əl” kəliməsi, marifəlik (müəyyənlik) işarəsidir. Həmsöhbətləri tərəfindən bilinən şeylər üçün işlədilir. Başda nəbimiz olmaq üzrə bütün müsəlmanlar (eyni oruç nümunəsində olduğu kimi) “o namazı qılın” deyə bir ayə ilə qarşılaşdıqları zaman Allahın hansı namazdan bəhs etdiyini yaxşı bilirdilər. Beləliklə əhli Kitabın qıldıqları qaydada namaz qılmağa başladılar. Qüdsə (Beytul Məqdisə) dönərək namaz qılmaqları bunun sübutudur. Çünki, o zamanlar əhli Kitab Qüdsə yönələrək namaz qılırdı.[2] “O namazı qılın” əmri, Qüdsə tərəf dönmə əmrini də içinə aldığı üçün bu barədə (əlavə harasa dönmək barədə) bir ayə də nazil olmamışdı. Məkkədəki hanif müsəlmanlar da əhli Kitab kimi Qüdsə yönələrək namaz qılırdılar.

Müasir günümüzdə Rabbinik Yəhudilikdə namaz vaxtları və rəkatları aşağıdaki kimidir:

Yenə eyni mənbələrdə namaz qaydaları belə izah edilir:

(נשיאת ידים) (Nisiyat Kapayim): Başlayanda əlləri qaldırmaq.

(עמידה) (‘amidah): Qiyam

(בריכה) (Breikhah): Rüku, hər rekatda bir dəfə edilir.

(קידה) (Qidah): Səcdə, hər rekatda iki dəfə edilir.

(כריעה) (Kri’ah): Diz-üstü oturuş.

(עשה שלום) (Oseh Shalom): iki yönə salam vermək.[3]

Əhli Kitabın qıldığı 5 vaxt namazın gecə namazı xaricində bizim qıldığımız namazların rekatlarıyla birlikdə eyni namaz olduğunu görürük. Görüldüyü üzrə Quranda namazla əlaqədar nəsx edilən bir tək dəyişikliyin qiblə olduğu bizə ayənin nazil olmasıyla bildirmişdir.

Bunu da bilməliyik ki, Allah Rəsulu əvvəlkilərdən fərqli şeylər tətbiq etmək üçün deyil, əvvəlkilərdən gələn səhih tətbiqatları təsdiq etmək və dinləri ilə əlaqədar meydana gətirdikləri pozulmaları Quran ilə düzəltmək məqsədiylə göndərilmişdir. Aşağıdakı ayə bunu ifadə edir:

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

“De: ‘Mən elçilərin birincisi deyiləm. Mənə və sizə nə üz verəcəyini də bilmirəm. Mən sadəcə mənə vəhy olunana tabe oluram. Mən yalnız açıq-aşkar xəbərdar edənəm!” (Əhqaf, 46/9).

Nəticə olaraq, Quranda ümumi xətləriylə bəhs edilən namaz, əvvəlki ümmətlərin də qıldığı namazdır. Dəstəmaz da bu qaydada və Maidə surəsinin 6-cı ayəsində sadəcə ayaqların yuyulmasının məshlə yüngülləşdirildiyi bildirilmişdir.

Məsələni daha yaxşı idrak etmək üçün Musa əleyhissəlamla əlaqəli bu son ayəni də nəzərdən keçirək:

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir ilah yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün o namazı qıl!” (Tə-ha, 20/14).

Yuxarıdakı ayətə baxanda Allahın Musa (ə.s.)-a “namaz qıl!” deyə bir əmr verdiyini görürük. Ancaq Musa (ə.s.) namazı onsuz da bildiyi üçün Allaha: “Namaz nədir? Necə qılınır?”-deyə soruşmaq ehtiyacı hiss etməmişdir. Eynilə “o namazı qıl!”- deyə, nazil olan ayədəki qayda Rəsulullah üçün də keçərli olmuşdur.

 

Müəllif: Vədat Yılmaz.

[1] Fasting in the Jewish Tradition, Rabbi Arnold BIENSTOCK

[2]Shubert SPERO, Turning to Jarusalem in Prayer.

[3]Ben ABRAHAMSON, A.g.e

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.105 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.876 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.186 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.573 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.880 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.684 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.494 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.393 dəfə oxundu
9 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.059 dəfə oxundu
10 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.637 dəfə oxundu
11 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.116 dəfə oxundu
12 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.877 dəfə oxundu
13 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.000 dəfə oxundu
14 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.980 dəfə oxundu
15 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.641 dəfə oxundu
16 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.992 dəfə oxundu
17 Hikmət 09.01.16 3.900 dəfə oxundu
18 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.296 dəfə oxundu
19 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.524 dəfə oxundu
20 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.731 dəfə oxundu
21 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.389 dəfə oxundu
22 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 982 dəfə oxundu
23 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.795 dəfə oxundu
24 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.459 dəfə oxundu
25 Faiz 29.03.10 4.296 dəfə oxundu
26 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.418 dəfə oxundu
27 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.403 dəfə oxundu
28 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.127 dəfə oxundu
29 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.393 dəfə oxundu
30 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.585 dəfə oxundu
31 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.443 dəfə oxundu
32 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.944 dəfə oxundu
33 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.102 dəfə oxundu
34 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.890 dəfə oxundu
35 Vərdişlər 10.04.10 2.580 dəfə oxundu
36 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.798 dəfə oxundu
37 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.965 dəfə oxundu
38 Tağut 28.04.17 2.365 dəfə oxundu
39 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.665 dəfə oxundu
40 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.745 dəfə oxundu
41 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.957 dəfə oxundu
42 Vəhy 12.04.13 1.791 dəfə oxundu
43 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 281 dəfə oxundu
44 Təsbeh 06.07.09 3.599 dəfə oxundu
45 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.412 dəfə oxundu
46 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
47 İsra və Merac 02.04.16 1.138 dəfə oxundu
48 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.338 dəfə oxundu
49 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 415 dəfə oxundu
50 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.325 dəfə oxundu
51 Qəndil 30.06.09 7.683 dəfə oxundu
52 Şəfaət 08.04.10 3.096 dəfə oxundu
53 Surroqat analıq 03.02.12 4.710 dəfə oxundu
54 Təvəssül 10.06.13 2.998 dəfə oxundu
55 “Ən zəif ev” 09.03.18 236 dəfə oxundu
56 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.560 dəfə oxundu
57 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.582 dəfə oxundu
58 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.497 dəfə oxundu
59 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.493 dəfə oxundu
60 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.253 dəfə oxundu
61 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 323 dəfə oxundu
62 Donuz dərisi 02.11.09 3.194 dəfə oxundu
63 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.423 dəfə oxundu
64 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.574 dəfə oxundu
65 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.920 dəfə oxundu
66 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.185 dəfə oxundu
67 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.957 dəfə oxundu
68 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.511 dəfə oxundu
69 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.333 dəfə oxundu
70 Şəfaət inancı 08.02.11 2.858 dəfə oxundu
71 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.835 dəfə oxundu
72 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.932 dəfə oxundu
73 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.264 dəfə oxundu
74 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.423 dəfə oxundu
75 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.579 dəfə oxundu
76 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.616 dəfə oxundu
77 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.163 dəfə oxundu
78 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.997 dəfə oxundu
79 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.840 dəfə oxundu
80 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.534 dəfə oxundu
81 Dua 25.11.10 6.878 dəfə oxundu
82 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.322 dəfə oxundu
83 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.783 dəfə oxundu
84 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.028 dəfə oxundu
85 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.741 dəfə oxundu
86 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.983 dəfə oxundu
87 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.610 dəfə oxundu
88 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.477 dəfə oxundu
89 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.437 dəfə oxundu
90 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.397 dəfə oxundu
91 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.350 dəfə oxundu
92 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.497 dəfə oxundu
93 Şirk və küfr 14.07.11 3.420 dəfə oxundu
94 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.069 dəfə oxundu
95 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.027 dəfə oxundu