Hamının bildiyi Namaz.
Müsəlmanlar > Namaz > Namaz vaxtları > Tədqiqatlar Tarix: 26 Ocak 2018 Tövsiyə et Çap et

Hamının bildiyi Namaz.

 

  1. GİRİŞ

Namazın ilk dəfə Allahın elçisinə öyrədildiyi, əvvəlcədən namaz deyə bir ibadətin olmadığı düşüncəsi xalq arasında son dərəcə yayğındır. İnsanların nəzərində etibar sahibi, elm əhli olaraq görülən bəzi şəxslərin belə bu səhvə yol verdiklərini görməkdəyik.

Namazın zehnlərdə səhv və əksik məlumatlara əsaslandırılması, özüylə bərabər bir çox problemləri və sual işarətlərini gətirməkdədir. İnsanın Quran anlayışının, vəhy anlayışının, nəbi və din anlayışının pozulmasının əsasında bu səhv və əksik məlumatlar yatmaqdadır.

Bu məqaləmizdə Qurana əsaslanırılmış bir namaz anlayışı ortaya qoymağa çalışacağıq:

  1. NAMAZIN QILINMASI

 Quranda namaz varmı? Namazın necə qılındığını mənə Qurandan göstərə bilərsənmi?

Bu cür və buna bənzər sualların yaranmasının başında insanların Quran və din anlayışının doğru olmaması gəlməkdədir.

– Quranda nə olmalı nə olmamalı?

– Rəsul və Nəbinin səlahiyyətləri nələrdir?

– İnsanın Quran xaricində inanması vacib bir mənbə varmı?

Bu və buna bənzər sualların cavabları bir insanın zehnində doğru oturmasa, doğru bir din anlayışına sahib olması imkansız hala gəlir. O halda Quran anlayışı üzərində durub, Allahın elçisinin başda namaz olmaqla dindəki ibadətləri necə və hardan öyrəndiyini başa düşməyə çalışaq:

a. Quranda nələr olmasa da olar?

İlk əvvəl bunu ağlımızdan çıxarmamalıyıq ki, Quran insanlığa nazil olan ilk kitab deyildir. Ondan əvvəl də Allah insanlığa Özünə qulluq edə bilmələri üçün lazım olanları öyrətmişdi. Allah Təala Quran haqqında belə buyurur:

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ* مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O, sənə Kitabı haqq üzərə, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün O nazil etdi. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.” (Ali-İmran, 3/3-4.)

Quran, əvvəlki ümmətlərin doğru tətbiqatlarını təsdiq edər. Bu səbəblə bilinən şeyləri təkrar izaha yer verməz. Məsələn, oruc da belədir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey inanıb güvənənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə, sizə də oruc tutmaq vacib edildi ki, bəlkə (pis əməllərdən) çəkinəsiniz.” (Bəqərə, 2/183.)

Bu ayə nazil olduğu dövrdən bu yana müsəlmanlar oruçlarını tutmağa başladılar.  Ancaq görüldüyü üzrə ayədə orucun necə tutulacağı, oruca nə vaxt başlanıb nə vaxt bitəcəyi və oruç haqda qadağalar yer almırdı. Orucun necə tutulacağı ayəttə izah edilmədən müsəlmanlar necə oruç tutmağa başladılar?

Bu ayə nazil olduğu zaman Əhli Kitab bütün gün 24 saat müddətində oruç tuturdular.[1] Gecələr də yeyib içməz və cinsi əlaqəyə girməzdilər. Uca Allah belə buyurur: “Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə…”

Müsəlmanlar da yuxarıdakı ayə ecabı özlərindən əvvəlkilərə vacib edildiyi şəkliylə oruçlarını tutmağa başladılar.

Ancaq bir müddət sonra müsəlmanlar bu ibadətdə çətinlik çəkincə Allah Təala asanlaşdırıcı ayələr nazil etdi:

“Orucluq gecəsi zövcələrinizlə yaxınlıq etmək sizə halal edildi. Onlar sizin üçün bir libas, siz də onlar üçün bir libassınız. Allah bilir ki, siz öz nəfsinizin tələbinə dözə bilmirsiniz (orucluq gecələrində zövcələrinizlə yaxınlıq edirsiniz). Elə buna görə də O, tövbənizi qəbul edib sizi bağışladı. Artıq (bu gündən) onlara yaxınlaşın və Allahın sizin üçün bəyəndiyinə nail olmağa çalışın. Dan yeri söküləndə ağ sap (şəfəq) qara sapdan (gecənin qaranlığından) seçilənə qədər yeyin-için. Sonra gecəyədək orucunuzu tamamlayın. Məscidlərdə etikafda olduğunuz zaman onlarla yaxınlıq etməyin. Bunlar Allahın sərhədləridir, onlara yaxınlaşmayın! Allah Öz ayələrini insanlara belə bəyan edir ki, bəlkə (Ondan) qorxalar.” (Bəqərə, 2/187).

Diqqət edərsəniz, Quranda oruclu halda cinsi əlaqənın qadağan olmasıyla əlaqəli bir ayə yoxdur. Çünki, buna əvvəlkilərdən gələn açıq məlumata əsasən ehtiyac da görülməmişdir.

Bilinən şeylər haqqında izahata ehtiyac olmayan məsələlərdən bir başqa nümunə:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ…

Həcc (ziyarəti) məlum olan aylardadır. Bu aylarda həcci yerinə yetirməyi niyyət edən kəs həcc (ziyarəti) əsnasında (qadınıyla) yaxınlıq etməməli, günah işlər görməməli və mübahisələrə qoşulmamalıdır…(Bəqərə, 2/197)

Quranda heçbir ayədə bu ayların hansı aylar olduğu bildirilməz. Hər kəs tərəfindən bilinən bir şeyin izahata ehtiyacı yoxdur. Əgər Allah bilinəndən fərqli bir tətbiqat gətirəcəksə o zaman ayə nazil olur (Bəqərə 187-ci ayəsində oruç gecələrində cinsi əlaqə və yemək içməyin halal edilməsi kimi).

b. Namazın qılınması və Quran.

Quranda namaz qılınmasına dair verilən əmrlər ümumiyyətlə bu şəkildə qarşımıza çıxır:

…وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

“… O namazı qılın ve o zəkatı verin.” (Müzəmmil, 73/20)

“Əl-saləh” kəliməsinin başında gələn “əl” kəliməsi, marifəlik (müəyyənlik) işarəsidir. Həmsöhbətləri tərəfindən bilinən şeylər üçün işlədilir. Başda nəbimiz olmaq üzrə bütün müsəlmanlar (eyni oruç nümunəsində olduğu kimi) “o namazı qılın” deyə bir ayə ilə qarşılaşdıqları zaman Allahın hansı namazdan bəhs etdiyini yaxşı bilirdilər. Beləliklə əhli Kitabın qıldıqları qaydada namaz qılmağa başladılar. Qüdsə (Beytul Məqdisə) dönərək namaz qılmaqları bunun sübutudur. Çünki, o zamanlar əhli Kitab Qüdsə yönələrək namaz qılırdı.[2] “O namazı qılın” əmri, Qüdsə tərəf dönmə əmrini də içinə aldığı üçün bu barədə (əlavə harasa dönmək barədə) bir ayə də nazil olmamışdı. Məkkədəki hanif müsəlmanlar da əhli Kitab kimi Qüdsə yönələrək namaz qılırdılar.

Müasir günümüzdə Rabbinik Yəhudilikdə namaz vaxtları və rəkatları aşağıdaki kimidir:

Yenə eyni mənbələrdə namaz qaydaları belə izah edilir:

(נשיאת ידים) (Nisiyat Kapayim): Başlayanda əlləri qaldırmaq.

(עמידה) (‘amidah): Qiyam

(בריכה) (Breikhah): Rüku, hər rekatda bir dəfə edilir.

(קידה) (Qidah): Səcdə, hər rekatda iki dəfə edilir.

(כריעה) (Kri’ah): Diz-üstü oturuş.

(עשה שלום) (Oseh Shalom): iki yönə salam vermək.[3]

Əhli Kitabın qıldığı 5 vaxt namazın gecə namazı xaricində bizim qıldığımız namazların rekatlarıyla birlikdə eyni namaz olduğunu görürük. Görüldüyü üzrə Quranda namazla əlaqədar nəsx edilən bir tək dəyişikliyin qiblə olduğu bizə ayənin nazil olmasıyla bildirmişdir.

Bunu da bilməliyik ki, Allah Rəsulu əvvəlkilərdən fərqli şeylər tətbiq etmək üçün deyil, əvvəlkilərdən gələn səhih tətbiqatları təsdiq etmək və dinləri ilə əlaqədar meydana gətirdikləri pozulmaları Quran ilə düzəltmək məqsədiylə göndərilmişdir. Aşağıdakı ayə bunu ifadə edir:

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

“De: ‘Mən elçilərin birincisi deyiləm. Mənə və sizə nə üz verəcəyini də bilmirəm. Mən sadəcə mənə vəhy olunana tabe oluram. Mən yalnız açıq-aşkar xəbərdar edənəm!” (Əhqaf, 46/9).

Nəticə olaraq, Quranda ümumi xətləriylə bəhs edilən namaz, əvvəlki ümmətlərin də qıldığı namazdır. Dəstəmaz da bu qaydada və Maidə surəsinin 6-cı ayəsində sadəcə ayaqların yuyulmasının məshlə yüngülləşdirildiyi bildirilmişdir.

Məsələni daha yaxşı idrak etmək üçün Musa əleyhissəlamla əlaqəli bu son ayəni də nəzərdən keçirək:

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir ilah yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün o namazı qıl!” (Tə-ha, 20/14).

Yuxarıdakı ayətə baxanda Allahın Musa (ə.s.)-a “namaz qıl!” deyə bir əmr verdiyini görürük. Ancaq Musa (ə.s.) namazı onsuz da bildiyi üçün Allaha: “Namaz nədir? Necə qılınır?”-deyə soruşmaq ehtiyacı hiss etməmişdir. Eynilə “o namazı qıl!”- deyə, nazil olan ayədəki qayda Rəsulullah üçün də keçərli olmuşdur.

 

Müəllif: Vədat Yılmaz.

[1] Fasting in the Jewish Tradition, Rabbi Arnold BIENSTOCK

[2]Shubert SPERO, Turning to Jarusalem in Prayer.

[3]Ben ABRAHAMSON, A.g.e

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.113 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.911 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.237 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.582 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.887 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.696 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.500 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.429 dəfə oxundu
9 Donuz dərisi 02.11.09 3.199 dəfə oxundu
10 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.511 dəfə oxundu
11 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.619 dəfə oxundu
12 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.942 dəfə oxundu
13 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.190 dəfə oxundu
14 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 89 dəfə oxundu
15 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.961 dəfə oxundu
16 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.907 dəfə oxundu
17 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.353 dəfə oxundu
18 Şəfaət inancı 08.02.11 2.861 dəfə oxundu
19 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.839 dəfə oxundu
20 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.950 dəfə oxundu
21 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.413 dəfə oxundu
22 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.428 dəfə oxundu
23 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.635 dəfə oxundu
24 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.642 dəfə oxundu
25 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.225 dəfə oxundu
26 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.001 dəfə oxundu
27 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.858 dəfə oxundu
28 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.560 dəfə oxundu
29 Dua 25.11.10 6.934 dəfə oxundu
30 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.416 dəfə oxundu
31 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.823 dəfə oxundu
32 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.048 dəfə oxundu
33 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.755 dəfə oxundu
34 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.037 dəfə oxundu
35 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.642 dəfə oxundu
36 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.479 dəfə oxundu
37 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.441 dəfə oxundu
38 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.421 dəfə oxundu
39 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.359 dəfə oxundu
40 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.518 dəfə oxundu
41 Şirk və küfr 14.07.11 3.453 dəfə oxundu
42 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.084 dəfə oxundu
43 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.060 dəfə oxundu
44 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.142 dəfə oxundu
45 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.680 dəfə oxundu
46 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.130 dəfə oxundu
47 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.890 dəfə oxundu
48 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.032 dəfə oxundu
49 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.981 dəfə oxundu
50 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.699 dəfə oxundu
51 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.095 dəfə oxundu
52 Hikmət 09.01.16 3.995 dəfə oxundu
53 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.398 dəfə oxundu
54 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.538 dəfə oxundu
55 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.742 dəfə oxundu
56 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.410 dəfə oxundu
57 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 988 dəfə oxundu
58 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.815 dəfə oxundu
59 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.463 dəfə oxundu
60 Faiz 29.03.10 4.328 dəfə oxundu
61 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.424 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.408 dəfə oxundu
63 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.141 dəfə oxundu
64 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
65 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.642 dəfə oxundu
66 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.551 dəfə oxundu
67 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.962 dəfə oxundu
68 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.173 dəfə oxundu
69 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.997 dəfə oxundu
70 Vərdişlər 10.04.10 2.585 dəfə oxundu
71 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.806 dəfə oxundu
72 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.146 dəfə oxundu
73 Tağut 28.04.17 2.537 dəfə oxundu
74 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.685 dəfə oxundu
75 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.751 dəfə oxundu
76 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.166 dəfə oxundu
77 Vəhy 12.04.13 1.793 dəfə oxundu
78 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 318 dəfə oxundu
79 Təsbeh 06.07.09 3.614 dəfə oxundu
80 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.456 dəfə oxundu
81 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
82 İsra və Merac 02.04.16 1.152 dəfə oxundu
83 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.340 dəfə oxundu
84 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 471 dəfə oxundu
85 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.330 dəfə oxundu
86 Qəndil 30.06.09 7.693 dəfə oxundu
87 Şəfaət 08.04.10 3.102 dəfə oxundu
88 Surroqat analıq 03.02.12 4.732 dəfə oxundu
89 Təvəssül 10.06.13 3.026 dəfə oxundu
90 “Ən zəif ev” 09.03.18 249 dəfə oxundu
91 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.582 dəfə oxundu
92 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.680 dəfə oxundu
93 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.507 dəfə oxundu
94 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.501 dəfə oxundu
95 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.280 dəfə oxundu
96 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 362 dəfə oxundu