Hamının bildiyi Namaz.
Müsəlmanlar > Namaz > Namaz vaxtları > Tədqiqatlar Tarix: 26 Ocak 2018 Tövsiyə et Çap et

Hamının bildiyi Namaz.

 

  1. GİRİŞ

Namazın ilk dəfə Allahın elçisinə öyrədildiyi, əvvəlcədən namaz deyə bir ibadətin olmadığı düşüncəsi xalq arasında son dərəcə yayğındır. İnsanların nəzərində etibar sahibi, elm əhli olaraq görülən bəzi şəxslərin belə bu səhvə yol verdiklərini görməkdəyik.

Namazın zehnlərdə səhv və əksik məlumatlara əsaslandırılması, özüylə bərabər bir çox problemləri və sual işarətlərini gətirməkdədir. İnsanın Quran anlayışının, vəhy anlayışının, nəbi və din anlayışının pozulmasının əsasında bu səhv və əksik məlumatlar yatmaqdadır.

Bu məqaləmizdə Qurana əsaslanırılmış bir namaz anlayışı ortaya qoymağa çalışacağıq:

  1. NAMAZIN QILINMASI

 Quranda namaz varmı? Namazın necə qılındığını mənə Qurandan göstərə bilərsənmi?

Bu cür və buna bənzər sualların yaranmasının başında insanların Quran və din anlayışının doğru olmaması gəlməkdədir.

– Quranda nə olmalı nə olmamalı?

– Rəsul və Nəbinin səlahiyyətləri nələrdir?

– İnsanın Quran xaricində inanması vacib bir mənbə varmı?

Bu və buna bənzər sualların cavabları bir insanın zehnində doğru oturmasa, doğru bir din anlayışına sahib olması imkansız hala gəlir. O halda Quran anlayışı üzərində durub, Allahın elçisinin başda namaz olmaqla dindəki ibadətləri necə və hardan öyrəndiyini başa düşməyə çalışaq:

a. Quranda nələr olmasa da olar?

İlk əvvəl bunu ağlımızdan çıxarmamalıyıq ki, Quran insanlığa nazil olan ilk kitab deyildir. Ondan əvvəl də Allah insanlığa Özünə qulluq edə bilmələri üçün lazım olanları öyrətmişdi. Allah Təala Quran haqqında belə buyurur:

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ* مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O, sənə Kitabı haqq üzərə, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün O nazil etdi. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.” (Ali-İmran, 3/3-4.)

Quran, əvvəlki ümmətlərin doğru tətbiqatlarını təsdiq edər. Bu səbəblə bilinən şeyləri təkrar izaha yer verməz. Məsələn, oruc da belədir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey inanıb güvənənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə, sizə də oruc tutmaq vacib edildi ki, bəlkə (pis əməllərdən) çəkinəsiniz.” (Bəqərə, 2/183.)

Bu ayə nazil olduğu dövrdən bu yana müsəlmanlar oruçlarını tutmağa başladılar.  Ancaq görüldüyü üzrə ayədə orucun necə tutulacağı, oruca nə vaxt başlanıb nə vaxt bitəcəyi və oruç haqda qadağalar yer almırdı. Orucun necə tutulacağı ayəttə izah edilmədən müsəlmanlar necə oruç tutmağa başladılar?

Bu ayə nazil olduğu zaman Əhli Kitab bütün gün 24 saat müddətində oruç tuturdular.[1] Gecələr də yeyib içməz və cinsi əlaqəyə girməzdilər. Uca Allah belə buyurur: “Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə…”

Müsəlmanlar da yuxarıdakı ayə ecabı özlərindən əvvəlkilərə vacib edildiyi şəkliylə oruçlarını tutmağa başladılar.

Ancaq bir müddət sonra müsəlmanlar bu ibadətdə çətinlik çəkincə Allah Təala asanlaşdırıcı ayələr nazil etdi:

“Orucluq gecəsi zövcələrinizlə yaxınlıq etmək sizə halal edildi. Onlar sizin üçün bir libas, siz də onlar üçün bir libassınız. Allah bilir ki, siz öz nəfsinizin tələbinə dözə bilmirsiniz (orucluq gecələrində zövcələrinizlə yaxınlıq edirsiniz). Elə buna görə də O, tövbənizi qəbul edib sizi bağışladı. Artıq (bu gündən) onlara yaxınlaşın və Allahın sizin üçün bəyəndiyinə nail olmağa çalışın. Dan yeri söküləndə ağ sap (şəfəq) qara sapdan (gecənin qaranlığından) seçilənə qədər yeyin-için. Sonra gecəyədək orucunuzu tamamlayın. Məscidlərdə etikafda olduğunuz zaman onlarla yaxınlıq etməyin. Bunlar Allahın sərhədləridir, onlara yaxınlaşmayın! Allah Öz ayələrini insanlara belə bəyan edir ki, bəlkə (Ondan) qorxalar.” (Bəqərə, 2/187).

Diqqət edərsəniz, Quranda oruclu halda cinsi əlaqənın qadağan olmasıyla əlaqəli bir ayə yoxdur. Çünki, buna əvvəlkilərdən gələn açıq məlumata əsasən ehtiyac da görülməmişdir.

Bilinən şeylər haqqında izahata ehtiyac olmayan məsələlərdən bir başqa nümunə:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ…

Həcc (ziyarəti) məlum olan aylardadır. Bu aylarda həcci yerinə yetirməyi niyyət edən kəs həcc (ziyarəti) əsnasında (qadınıyla) yaxınlıq etməməli, günah işlər görməməli və mübahisələrə qoşulmamalıdır…(Bəqərə, 2/197)

Quranda heçbir ayədə bu ayların hansı aylar olduğu bildirilməz. Hər kəs tərəfindən bilinən bir şeyin izahata ehtiyacı yoxdur. Əgər Allah bilinəndən fərqli bir tətbiqat gətirəcəksə o zaman ayə nazil olur (Bəqərə 187-ci ayəsində oruç gecələrində cinsi əlaqə və yemək içməyin halal edilməsi kimi).

b. Namazın qılınması və Quran.

Quranda namaz qılınmasına dair verilən əmrlər ümumiyyətlə bu şəkildə qarşımıza çıxır:

…وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

“… O namazı qılın ve o zəkatı verin.” (Müzəmmil, 73/20)

“Əl-saləh” kəliməsinin başında gələn “əl” kəliməsi, marifəlik (müəyyənlik) işarəsidir. Həmsöhbətləri tərəfindən bilinən şeylər üçün işlədilir. Başda nəbimiz olmaq üzrə bütün müsəlmanlar (eyni oruç nümunəsində olduğu kimi) “o namazı qılın” deyə bir ayə ilə qarşılaşdıqları zaman Allahın hansı namazdan bəhs etdiyini yaxşı bilirdilər. Beləliklə əhli Kitabın qıldıqları qaydada namaz qılmağa başladılar. Qüdsə (Beytul Məqdisə) dönərək namaz qılmaqları bunun sübutudur. Çünki, o zamanlar əhli Kitab Qüdsə yönələrək namaz qılırdı.[2] “O namazı qılın” əmri, Qüdsə tərəf dönmə əmrini də içinə aldığı üçün bu barədə (əlavə harasa dönmək barədə) bir ayə də nazil olmamışdı. Məkkədəki hanif müsəlmanlar da əhli Kitab kimi Qüdsə yönələrək namaz qılırdılar.

Müasir günümüzdə Rabbinik Yəhudilikdə namaz vaxtları və rəkatları aşağıdaki kimidir:

Yenə eyni mənbələrdə namaz qaydaları belə izah edilir:

(נשיאת ידים) (Nisiyat Kapayim): Başlayanda əlləri qaldırmaq.

(עמידה) (‘amidah): Qiyam

(בריכה) (Breikhah): Rüku, hər rekatda bir dəfə edilir.

(קידה) (Qidah): Səcdə, hər rekatda iki dəfə edilir.

(כריעה) (Kri’ah): Diz-üstü oturuş.

(עשה שלום) (Oseh Shalom): iki yönə salam vermək.[3]

Əhli Kitabın qıldığı 5 vaxt namazın gecə namazı xaricində bizim qıldığımız namazların rekatlarıyla birlikdə eyni namaz olduğunu görürük. Görüldüyü üzrə Quranda namazla əlaqədar nəsx edilən bir tək dəyişikliyin qiblə olduğu bizə ayənin nazil olmasıyla bildirmişdir.

Bunu da bilməliyik ki, Allah Rəsulu əvvəlkilərdən fərqli şeylər tətbiq etmək üçün deyil, əvvəlkilərdən gələn səhih tətbiqatları təsdiq etmək və dinləri ilə əlaqədar meydana gətirdikləri pozulmaları Quran ilə düzəltmək məqsədiylə göndərilmişdir. Aşağıdakı ayə bunu ifadə edir:

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

“De: ‘Mən elçilərin birincisi deyiləm. Mənə və sizə nə üz verəcəyini də bilmirəm. Mən sadəcə mənə vəhy olunana tabe oluram. Mən yalnız açıq-aşkar xəbərdar edənəm!” (Əhqaf, 46/9).

Nəticə olaraq, Quranda ümumi xətləriylə bəhs edilən namaz, əvvəlki ümmətlərin də qıldığı namazdır. Dəstəmaz da bu qaydada və Maidə surəsinin 6-cı ayəsində sadəcə ayaqların yuyulmasının məshlə yüngülləşdirildiyi bildirilmişdir.

Məsələni daha yaxşı idrak etmək üçün Musa əleyhissəlamla əlaqəli bu son ayəni də nəzərdən keçirək:

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir ilah yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün o namazı qıl!” (Tə-ha, 20/14).

Yuxarıdakı ayətə baxanda Allahın Musa (ə.s.)-a “namaz qıl!” deyə bir əmr verdiyini görürük. Ancaq Musa (ə.s.) namazı onsuz da bildiyi üçün Allaha: “Namaz nədir? Necə qılınır?”-deyə soruşmaq ehtiyacı hiss etməmişdir. Eynilə “o namazı qıl!”- deyə, nazil olan ayədəki qayda Rəsulullah üçün də keçərli olmuşdur.

 

Müəllif: Vədat Yılmaz.

[1] Fasting in the Jewish Tradition, Rabbi Arnold BIENSTOCK

[2]Shubert SPERO, Turning to Jarusalem in Prayer.

[3]Ben ABRAHAMSON, A.g.e

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.006 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.756 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.517 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.519 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.677 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.549 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.346 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.626 dəfə oxundu
9 Təsbeh 06.07.09 3.557 dəfə oxundu
10 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.314 dəfə oxundu
11 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.613 dəfə oxundu
12 İsra və Merac 02.04.16 1.115 dəfə oxundu
13 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.328 dəfə oxundu
14 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 157 dəfə oxundu
15 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.305 dəfə oxundu
16 Qəndil 30.06.09 7.457 dəfə oxundu
17 Şəfaət 08.04.10 3.081 dəfə oxundu
18 Surroqat analıq 03.02.12 4.658 dəfə oxundu
19 Təvəssül 10.06.13 2.941 dəfə oxundu
20 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.504 dəfə oxundu
21 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.267 dəfə oxundu
22 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.437 dəfə oxundu
23 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.453 dəfə oxundu
24 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.179 dəfə oxundu
25 Donuz dərisi 02.11.09 3.161 dəfə oxundu
26 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.210 dəfə oxundu
27 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.469 dəfə oxundu
28 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.833 dəfə oxundu
29 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.175 dəfə oxundu
30 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.759 dəfə oxundu
31 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 35.242 dəfə oxundu
32 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.694 dəfə oxundu
33 Şəfaət inancı 08.02.11 2.841 dəfə oxundu
34 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.826 dəfə oxundu
35 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.883 dəfə oxundu
36 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.810 dəfə oxundu
37 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.415 dəfə oxundu
38 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.396 dəfə oxundu
39 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.546 dəfə oxundu
40 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.983 dəfə oxundu
41 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.960 dəfə oxundu
42 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.791 dəfə oxundu
43 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.508 dəfə oxundu
44 Dua 25.11.10 6.724 dəfə oxundu
45 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.083 dəfə oxundu
46 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.635 dəfə oxundu
47 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.997 dəfə oxundu
48 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.657 dəfə oxundu
49 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.872 dəfə oxundu
50 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.525 dəfə oxundu
51 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.472 dəfə oxundu
52 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.412 dəfə oxundu
53 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.357 dəfə oxundu
54 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.305 dəfə oxundu
55 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.471 dəfə oxundu
56 Şirk və küfr 14.07.11 3.354 dəfə oxundu
57 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.012 dəfə oxundu
58 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.966 dəfə oxundu
59 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.733 dəfə oxundu
60 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.521 dəfə oxundu
61 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.080 dəfə oxundu
62 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.852 dəfə oxundu
63 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.920 dəfə oxundu
64 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.970 dəfə oxundu
65 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.386 dəfə oxundu
66 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.902 dəfə oxundu
67 Hikmət 09.01.16 3.610 dəfə oxundu
68 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.095 dəfə oxundu
69 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.455 dəfə oxundu
70 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.692 dəfə oxundu
71 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.286 dəfə oxundu
72 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 953 dəfə oxundu
73 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.710 dəfə oxundu
74 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.422 dəfə oxundu
75 Faiz 29.03.10 4.202 dəfə oxundu
76 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.403 dəfə oxundu
77 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.384 dəfə oxundu
78 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.064 dəfə oxundu
79 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.384 dəfə oxundu
80 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.404 dəfə oxundu
81 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.139 dəfə oxundu
82 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.894 dəfə oxundu
83 Qadınların döyülməsi 29.03.17 921 dəfə oxundu
84 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.470 dəfə oxundu
85 Vərdişlər 10.04.10 2.556 dəfə oxundu
86 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.760 dəfə oxundu
87 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.531 dəfə oxundu
88 Tağut 28.04.17 1.817 dəfə oxundu
89 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.648 dəfə oxundu
90 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.719 dəfə oxundu
91 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.302 dəfə oxundu
92 Vəhy 12.04.13 1.760 dəfə oxundu
93 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 104 dəfə oxundu