Hamının bildiyi Namaz.
Müsəlmanlar > Namaz > Namaz vaxtları > Tədqiqatlar Tarix: 26 Ocak 2018 Tövsiyə et Çap et

Hamının bildiyi Namaz.

 

  1. GİRİŞ

Namazın ilk dəfə Allahın elçisinə öyrədildiyi, əvvəlcədən namaz deyə bir ibadətin olmadığı düşüncəsi xalq arasında son dərəcə yayğındır. İnsanların nəzərində etibar sahibi, elm əhli olaraq görülən bəzi şəxslərin belə bu səhvə yol verdiklərini görməkdəyik.

Namazın zehnlərdə səhv və əksik məlumatlara əsaslandırılması, özüylə bərabər bir çox problemləri və sual işarətlərini gətirməkdədir. İnsanın Quran anlayışının, vəhy anlayışının, nəbi və din anlayışının pozulmasının əsasında bu səhv və əksik məlumatlar yatmaqdadır.

Bu məqaləmizdə Qurana əsaslanırılmış bir namaz anlayışı ortaya qoymağa çalışacağıq:

  1. NAMAZIN QILINMASI

 Quranda namaz varmı? Namazın necə qılındığını mənə Qurandan göstərə bilərsənmi?

Bu cür və buna bənzər sualların yaranmasının başında insanların Quran və din anlayışının doğru olmaması gəlməkdədir.

– Quranda nə olmalı nə olmamalı?

– Rəsul və Nəbinin səlahiyyətləri nələrdir?

– İnsanın Quran xaricində inanması vacib bir mənbə varmı?

Bu və buna bənzər sualların cavabları bir insanın zehnində doğru oturmasa, doğru bir din anlayışına sahib olması imkansız hala gəlir. O halda Quran anlayışı üzərində durub, Allahın elçisinin başda namaz olmaqla dindəki ibadətləri necə və hardan öyrəndiyini başa düşməyə çalışaq:

a. Quranda nələr olmasa da olar?

İlk əvvəl bunu ağlımızdan çıxarmamalıyıq ki, Quran insanlığa nazil olan ilk kitab deyildir. Ondan əvvəl də Allah insanlığa Özünə qulluq edə bilmələri üçün lazım olanları öyrətmişdi. Allah Təala Quran haqqında belə buyurur:

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ* مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O, sənə Kitabı haqq üzərə, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün O nazil etdi. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.” (Ali-İmran, 3/3-4.)

Quran, əvvəlki ümmətlərin doğru tətbiqatlarını təsdiq edər. Bu səbəblə bilinən şeyləri təkrar izaha yer verməz. Məsələn, oruc da belədir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey inanıb güvənənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə, sizə də oruc tutmaq vacib edildi ki, bəlkə (pis əməllərdən) çəkinəsiniz.” (Bəqərə, 2/183.)

Bu ayə nazil olduğu dövrdən bu yana müsəlmanlar oruçlarını tutmağa başladılar.  Ancaq görüldüyü üzrə ayədə orucun necə tutulacağı, oruca nə vaxt başlanıb nə vaxt bitəcəyi və oruç haqda qadağalar yer almırdı. Orucun necə tutulacağı ayəttə izah edilmədən müsəlmanlar necə oruç tutmağa başladılar?

Bu ayə nazil olduğu zaman Əhli Kitab bütün gün 24 saat müddətində oruç tuturdular.[1] Gecələr də yeyib içməz və cinsi əlaqəyə girməzdilər. Uca Allah belə buyurur: “Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə…”

Müsəlmanlar da yuxarıdakı ayə ecabı özlərindən əvvəlkilərə vacib edildiyi şəkliylə oruçlarını tutmağa başladılar.

Ancaq bir müddət sonra müsəlmanlar bu ibadətdə çətinlik çəkincə Allah Təala asanlaşdırıcı ayələr nazil etdi:

“Orucluq gecəsi zövcələrinizlə yaxınlıq etmək sizə halal edildi. Onlar sizin üçün bir libas, siz də onlar üçün bir libassınız. Allah bilir ki, siz öz nəfsinizin tələbinə dözə bilmirsiniz (orucluq gecələrində zövcələrinizlə yaxınlıq edirsiniz). Elə buna görə də O, tövbənizi qəbul edib sizi bağışladı. Artıq (bu gündən) onlara yaxınlaşın və Allahın sizin üçün bəyəndiyinə nail olmağa çalışın. Dan yeri söküləndə ağ sap (şəfəq) qara sapdan (gecənin qaranlığından) seçilənə qədər yeyin-için. Sonra gecəyədək orucunuzu tamamlayın. Məscidlərdə etikafda olduğunuz zaman onlarla yaxınlıq etməyin. Bunlar Allahın sərhədləridir, onlara yaxınlaşmayın! Allah Öz ayələrini insanlara belə bəyan edir ki, bəlkə (Ondan) qorxalar.” (Bəqərə, 2/187).

Diqqət edərsəniz, Quranda oruclu halda cinsi əlaqənın qadağan olmasıyla əlaqəli bir ayə yoxdur. Çünki, buna əvvəlkilərdən gələn açıq məlumata əsasən ehtiyac da görülməmişdir.

Bilinən şeylər haqqında izahata ehtiyac olmayan məsələlərdən bir başqa nümunə:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ…

Həcc (ziyarəti) məlum olan aylardadır. Bu aylarda həcci yerinə yetirməyi niyyət edən kəs həcc (ziyarəti) əsnasında (qadınıyla) yaxınlıq etməməli, günah işlər görməməli və mübahisələrə qoşulmamalıdır…(Bəqərə, 2/197)

Quranda heçbir ayədə bu ayların hansı aylar olduğu bildirilməz. Hər kəs tərəfindən bilinən bir şeyin izahata ehtiyacı yoxdur. Əgər Allah bilinəndən fərqli bir tətbiqat gətirəcəksə o zaman ayə nazil olur (Bəqərə 187-ci ayəsində oruç gecələrində cinsi əlaqə və yemək içməyin halal edilməsi kimi).

b. Namazın qılınması və Quran.

Quranda namaz qılınmasına dair verilən əmrlər ümumiyyətlə bu şəkildə qarşımıza çıxır:

…وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

“… O namazı qılın ve o zəkatı verin.” (Müzəmmil, 73/20)

“Əl-saləh” kəliməsinin başında gələn “əl” kəliməsi, marifəlik (müəyyənlik) işarəsidir. Həmsöhbətləri tərəfindən bilinən şeylər üçün işlədilir. Başda nəbimiz olmaq üzrə bütün müsəlmanlar (eyni oruç nümunəsində olduğu kimi) “o namazı qılın” deyə bir ayə ilə qarşılaşdıqları zaman Allahın hansı namazdan bəhs etdiyini yaxşı bilirdilər. Beləliklə əhli Kitabın qıldıqları qaydada namaz qılmağa başladılar. Qüdsə (Beytul Məqdisə) dönərək namaz qılmaqları bunun sübutudur. Çünki, o zamanlar əhli Kitab Qüdsə yönələrək namaz qılırdı.[2] “O namazı qılın” əmri, Qüdsə tərəf dönmə əmrini də içinə aldığı üçün bu barədə (əlavə harasa dönmək barədə) bir ayə də nazil olmamışdı. Məkkədəki hanif müsəlmanlar da əhli Kitab kimi Qüdsə yönələrək namaz qılırdılar.

Müasir günümüzdə Rabbinik Yəhudilikdə namaz vaxtları və rəkatları aşağıdaki kimidir:

Yenə eyni mənbələrdə namaz qaydaları belə izah edilir:

(נשיאת ידים) (Nisiyat Kapayim): Başlayanda əlləri qaldırmaq.

(עמידה) (‘amidah): Qiyam

(בריכה) (Breikhah): Rüku, hər rekatda bir dəfə edilir.

(קידה) (Qidah): Səcdə, hər rekatda iki dəfə edilir.

(כריעה) (Kri’ah): Diz-üstü oturuş.

(עשה שלום) (Oseh Shalom): iki yönə salam vermək.[3]

Əhli Kitabın qıldığı 5 vaxt namazın gecə namazı xaricində bizim qıldığımız namazların rekatlarıyla birlikdə eyni namaz olduğunu görürük. Görüldüyü üzrə Quranda namazla əlaqədar nəsx edilən bir tək dəyişikliyin qiblə olduğu bizə ayənin nazil olmasıyla bildirmişdir.

Bunu da bilməliyik ki, Allah Rəsulu əvvəlkilərdən fərqli şeylər tətbiq etmək üçün deyil, əvvəlkilərdən gələn səhih tətbiqatları təsdiq etmək və dinləri ilə əlaqədar meydana gətirdikləri pozulmaları Quran ilə düzəltmək məqsədiylə göndərilmişdir. Aşağıdakı ayə bunu ifadə edir:

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

“De: ‘Mən elçilərin birincisi deyiləm. Mənə və sizə nə üz verəcəyini də bilmirəm. Mən sadəcə mənə vəhy olunana tabe oluram. Mən yalnız açıq-aşkar xəbərdar edənəm!” (Əhqaf, 46/9).

Nəticə olaraq, Quranda ümumi xətləriylə bəhs edilən namaz, əvvəlki ümmətlərin də qıldığı namazdır. Dəstəmaz da bu qaydada və Maidə surəsinin 6-cı ayəsində sadəcə ayaqların yuyulmasının məshlə yüngülləşdirildiyi bildirilmişdir.

Məsələni daha yaxşı idrak etmək üçün Musa əleyhissəlamla əlaqəli bu son ayəni də nəzərdən keçirək:

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir ilah yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün o namazı qıl!” (Tə-ha, 20/14).

Yuxarıdakı ayətə baxanda Allahın Musa (ə.s.)-a “namaz qıl!” deyə bir əmr verdiyini görürük. Ancaq Musa (ə.s.) namazı onsuz da bildiyi üçün Allaha: “Namaz nədir? Necə qılınır?”-deyə soruşmaq ehtiyacı hiss etməmişdir. Eynilə “o namazı qıl!”- deyə, nazil olan ayədəki qayda Rəsulullah üçün də keçərli olmuşdur.

 

Müəllif: Vədat Yılmaz.

[1] Fasting in the Jewish Tradition, Rabbi Arnold BIENSTOCK

[2]Shubert SPERO, Turning to Jarusalem in Prayer.

[3]Ben ABRAHAMSON, A.g.e

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.273 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.223 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.751 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.675 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.879 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.639 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.646 dəfə oxundu
9 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
10 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.102 dəfə oxundu
11 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.546 dəfə oxundu
12 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.110 dəfə oxundu
13 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.746 dəfə oxundu
14 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.773 dəfə oxundu
15 Vərdişlər 10.04.10 2.649 dəfə oxundu
16 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.918 dəfə oxundu
17 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.956 dəfə oxundu
18 Tağut 28.04.17 4.018 dəfə oxundu
19 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.766 dəfə oxundu
20 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.797 dəfə oxundu
21 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.730 dəfə oxundu
22 Vəhy 12.04.13 1.816 dəfə oxundu
23 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 802 dəfə oxundu
24 Təsbeh 06.07.09 3.690 dəfə oxundu
25 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.698 dəfə oxundu
26 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.684 dəfə oxundu
27 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
28 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.398 dəfə oxundu
29 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 897 dəfə oxundu
30 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.376 dəfə oxundu
31 Qəndil 30.06.09 8.060 dəfə oxundu
32 Şəfaət 08.04.10 3.211 dəfə oxundu
33 Surroqat analıq 03.02.12 4.861 dəfə oxundu
34 Təvəssül 10.06.13 3.154 dəfə oxundu
35 “Ən zəif ev” 09.03.18 375 dəfə oxundu
36 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.727 dəfə oxundu
37 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.387 dəfə oxundu
38 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.582 dəfə oxundu
39 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.617 dəfə oxundu
40 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.419 dəfə oxundu
41 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 669 dəfə oxundu
42 Donuz dərisi 02.11.09 3.282 dəfə oxundu
43 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.115 dəfə oxundu
44 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.959 dəfə oxundu
45 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.191 dəfə oxundu
46 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
47 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 349 dəfə oxundu
48 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.125 dəfə oxundu
49 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.555 dəfə oxundu
50 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.892 dəfə oxundu
51 Şəfaət inancı 08.02.11 2.960 dəfə oxundu
52 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.859 dəfə oxundu
53 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.147 dəfə oxundu
54 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 686 dəfə oxundu
55 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.414 dəfə oxundu
56 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.471 dəfə oxundu
57 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.083 dəfə oxundu
58 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.977 dəfə oxundu
59 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.641 dəfə oxundu
60 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.141 dəfə oxundu
61 Xums nədir? 11.01.19 394 dəfə oxundu
62 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.994 dəfə oxundu
63 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.633 dəfə oxundu
64 Dua 25.11.10 7.117 dəfə oxundu
65 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.003 dəfə oxundu
66 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.194 dəfə oxundu
67 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.147 dəfə oxundu
68 Коран и культурное развитие. 30.01.19 233 dəfə oxundu
69 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.912 dəfə oxundu
70 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.421 dəfə oxundu
71 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.851 dəfə oxundu
72 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
73 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
74 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.659 dəfə oxundu
75 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 232 dəfə oxundu
76 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.442 dəfə oxundu
77 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
78 Şirk və küfr 14.07.11 3.650 dəfə oxundu
79 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.220 dəfə oxundu
80 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.214 dəfə oxundu
81 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.029 dəfə oxundu
82 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.987 dəfə oxundu
83 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.224 dəfə oxundu
84 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.945 dəfə oxundu
85 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.250 dəfə oxundu
86 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.993 dəfə oxundu
87 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.267 dəfə oxundu
88 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.050 dəfə oxundu
89 Hikmət 09.01.16 4.695 dəfə oxundu
90 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.168 dəfə oxundu
91 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.667 dəfə oxundu
92 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.842 dəfə oxundu
93 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.630 dəfə oxundu
94 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.059 dəfə oxundu
95 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.104 dəfə oxundu
96 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.519 dəfə oxundu
97 Faiz 29.03.10 4.626 dəfə oxundu
98 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
99 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.648 dəfə oxundu
100 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.177 dəfə oxundu