Hamının bildiyi Namaz.
Müsəlmanlar > Namaz > Namaz vaxtları > Tədqiqatlar Tarix: 26 Ocak 2018 Tövsiyə et Çap et

Hamının bildiyi Namaz.

 

  1. GİRİŞ

Namazın ilk dəfə Allahın elçisinə öyrədildiyi, əvvəlcədən namaz deyə bir ibadətin olmadığı düşüncəsi xalq arasında son dərəcə yayğındır. İnsanların nəzərində etibar sahibi, elm əhli olaraq görülən bəzi şəxslərin belə bu səhvə yol verdiklərini görməkdəyik.

Namazın zehnlərdə səhv və əksik məlumatlara əsaslandırılması, özüylə bərabər bir çox problemləri və sual işarətlərini gətirməkdədir. İnsanın Quran anlayışının, vəhy anlayışının, nəbi və din anlayışının pozulmasının əsasında bu səhv və əksik məlumatlar yatmaqdadır.

Bu məqaləmizdə Qurana əsaslanırılmış bir namaz anlayışı ortaya qoymağa çalışacağıq:

  1. NAMAZIN QILINMASI

 Quranda namaz varmı? Namazın necə qılındığını mənə Qurandan göstərə bilərsənmi?

Bu cür və buna bənzər sualların yaranmasının başında insanların Quran və din anlayışının doğru olmaması gəlməkdədir.

– Quranda nə olmalı nə olmamalı?

– Rəsul və Nəbinin səlahiyyətləri nələrdir?

– İnsanın Quran xaricində inanması vacib bir mənbə varmı?

Bu və buna bənzər sualların cavabları bir insanın zehnində doğru oturmasa, doğru bir din anlayışına sahib olması imkansız hala gəlir. O halda Quran anlayışı üzərində durub, Allahın elçisinin başda namaz olmaqla dindəki ibadətləri necə və hardan öyrəndiyini başa düşməyə çalışaq:

a. Quranda nələr olmasa da olar?

İlk əvvəl bunu ağlımızdan çıxarmamalıyıq ki, Quran insanlığa nazil olan ilk kitab deyildir. Ondan əvvəl də Allah insanlığa Özünə qulluq edə bilmələri üçün lazım olanları öyrətmişdi. Allah Təala Quran haqqında belə buyurur:

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِّمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنزَلَ التَّوْرَاةَ وَالإِنجِيلَ* مِن قَبْلُ هُدًى لِّلنَّاسِ وَأَنزَلَ الْفُرْقَانَ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُواْ بِآيَاتِ اللّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ وَاللّهُ عَزِيزٌ ذُو انتِقَامٍ

“O, sənə Kitabı haqq üzərə, ondan əvvəlkiləri təsdiqləməsi üçün nazil etdi. Tövratı və İncili də insanlara doğru yolu göstərən rəhbər olmaq üçün O nazil etdi. Furqanı da O nazil etdi. Şübhəsiz ki, Allahın ayələrini inkar edənlər üçün şiddətli bir əzab vardır. Allah Qüdrətlidir, intiqam almağa qadirdir.” (Ali-İmran, 3/3-4.)

Quran, əvvəlki ümmətlərin doğru tətbiqatlarını təsdiq edər. Bu səbəblə bilinən şeyləri təkrar izaha yer verməz. Məsələn, oruc da belədir:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

“Ey inanıb güvənənlər! Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə, sizə də oruc tutmaq vacib edildi ki, bəlkə (pis əməllərdən) çəkinəsiniz.” (Bəqərə, 2/183.)

Bu ayə nazil olduğu dövrdən bu yana müsəlmanlar oruçlarını tutmağa başladılar.  Ancaq görüldüyü üzrə ayədə orucun necə tutulacağı, oruca nə vaxt başlanıb nə vaxt bitəcəyi və oruç haqda qadağalar yer almırdı. Orucun necə tutulacağı ayəttə izah edilmədən müsəlmanlar necə oruç tutmağa başladılar?

Bu ayə nazil olduğu zaman Əhli Kitab bütün gün 24 saat müddətində oruç tuturdular.[1] Gecələr də yeyib içməz və cinsi əlaqəyə girməzdilər. Uca Allah belə buyurur: “Sizdən əvvəlkilərə vacib qılındığı şəkliylə…”

Müsəlmanlar da yuxarıdakı ayə ecabı özlərindən əvvəlkilərə vacib edildiyi şəkliylə oruçlarını tutmağa başladılar.

Ancaq bir müddət sonra müsəlmanlar bu ibadətdə çətinlik çəkincə Allah Təala asanlaşdırıcı ayələr nazil etdi:

“Orucluq gecəsi zövcələrinizlə yaxınlıq etmək sizə halal edildi. Onlar sizin üçün bir libas, siz də onlar üçün bir libassınız. Allah bilir ki, siz öz nəfsinizin tələbinə dözə bilmirsiniz (orucluq gecələrində zövcələrinizlə yaxınlıq edirsiniz). Elə buna görə də O, tövbənizi qəbul edib sizi bağışladı. Artıq (bu gündən) onlara yaxınlaşın və Allahın sizin üçün bəyəndiyinə nail olmağa çalışın. Dan yeri söküləndə ağ sap (şəfəq) qara sapdan (gecənin qaranlığından) seçilənə qədər yeyin-için. Sonra gecəyədək orucunuzu tamamlayın. Məscidlərdə etikafda olduğunuz zaman onlarla yaxınlıq etməyin. Bunlar Allahın sərhədləridir, onlara yaxınlaşmayın! Allah Öz ayələrini insanlara belə bəyan edir ki, bəlkə (Ondan) qorxalar.” (Bəqərə, 2/187).

Diqqət edərsəniz, Quranda oruclu halda cinsi əlaqənın qadağan olmasıyla əlaqəli bir ayə yoxdur. Çünki, buna əvvəlkilərdən gələn açıq məlumata əsasən ehtiyac da görülməmişdir.

Bilinən şeylər haqqında izahata ehtiyac olmayan məsələlərdən bir başqa nümunə:

الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَّعْلُومَاتٌ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلاَ رَفَثَ وَلاَ فُسُوقَ وَلاَ جِدَالَ…

Həcc (ziyarəti) məlum olan aylardadır. Bu aylarda həcci yerinə yetirməyi niyyət edən kəs həcc (ziyarəti) əsnasında (qadınıyla) yaxınlıq etməməli, günah işlər görməməli və mübahisələrə qoşulmamalıdır…(Bəqərə, 2/197)

Quranda heçbir ayədə bu ayların hansı aylar olduğu bildirilməz. Hər kəs tərəfindən bilinən bir şeyin izahata ehtiyacı yoxdur. Əgər Allah bilinəndən fərqli bir tətbiqat gətirəcəksə o zaman ayə nazil olur (Bəqərə 187-ci ayəsində oruç gecələrində cinsi əlaqə və yemək içməyin halal edilməsi kimi).

b. Namazın qılınması və Quran.

Quranda namaz qılınmasına dair verilən əmrlər ümumiyyətlə bu şəkildə qarşımıza çıxır:

…وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ

“… O namazı qılın ve o zəkatı verin.” (Müzəmmil, 73/20)

“Əl-saləh” kəliməsinin başında gələn “əl” kəliməsi, marifəlik (müəyyənlik) işarəsidir. Həmsöhbətləri tərəfindən bilinən şeylər üçün işlədilir. Başda nəbimiz olmaq üzrə bütün müsəlmanlar (eyni oruç nümunəsində olduğu kimi) “o namazı qılın” deyə bir ayə ilə qarşılaşdıqları zaman Allahın hansı namazdan bəhs etdiyini yaxşı bilirdilər. Beləliklə əhli Kitabın qıldıqları qaydada namaz qılmağa başladılar. Qüdsə (Beytul Məqdisə) dönərək namaz qılmaqları bunun sübutudur. Çünki, o zamanlar əhli Kitab Qüdsə yönələrək namaz qılırdı.[2] “O namazı qılın” əmri, Qüdsə tərəf dönmə əmrini də içinə aldığı üçün bu barədə (əlavə harasa dönmək barədə) bir ayə də nazil olmamışdı. Məkkədəki hanif müsəlmanlar da əhli Kitab kimi Qüdsə yönələrək namaz qılırdılar.

Müasir günümüzdə Rabbinik Yəhudilikdə namaz vaxtları və rəkatları aşağıdaki kimidir:

Yenə eyni mənbələrdə namaz qaydaları belə izah edilir:

(נשיאת ידים) (Nisiyat Kapayim): Başlayanda əlləri qaldırmaq.

(עמידה) (‘amidah): Qiyam

(בריכה) (Breikhah): Rüku, hər rekatda bir dəfə edilir.

(קידה) (Qidah): Səcdə, hər rekatda iki dəfə edilir.

(כריעה) (Kri’ah): Diz-üstü oturuş.

(עשה שלום) (Oseh Shalom): iki yönə salam vermək.[3]

Əhli Kitabın qıldığı 5 vaxt namazın gecə namazı xaricində bizim qıldığımız namazların rekatlarıyla birlikdə eyni namaz olduğunu görürük. Görüldüyü üzrə Quranda namazla əlaqədar nəsx edilən bir tək dəyişikliyin qiblə olduğu bizə ayənin nazil olmasıyla bildirmişdir.

Bunu da bilməliyik ki, Allah Rəsulu əvvəlkilərdən fərqli şeylər tətbiq etmək üçün deyil, əvvəlkilərdən gələn səhih tətbiqatları təsdiq etmək və dinləri ilə əlaqədar meydana gətirdikləri pozulmaları Quran ilə düzəltmək məqsədiylə göndərilmişdir. Aşağıdakı ayə bunu ifadə edir:

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ ۖ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَىٰ إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

“De: ‘Mən elçilərin birincisi deyiləm. Mənə və sizə nə üz verəcəyini də bilmirəm. Mən sadəcə mənə vəhy olunana tabe oluram. Mən yalnız açıq-aşkar xəbərdar edənəm!” (Əhqaf, 46/9).

Nəticə olaraq, Quranda ümumi xətləriylə bəhs edilən namaz, əvvəlki ümmətlərin də qıldığı namazdır. Dəstəmaz da bu qaydada və Maidə surəsinin 6-cı ayəsində sadəcə ayaqların yuyulmasının məshlə yüngülləşdirildiyi bildirilmişdir.

Məsələni daha yaxşı idrak etmək üçün Musa əleyhissəlamla əlaqəli bu son ayəni də nəzərdən keçirək:

إِنَّنِي أَنَا اللَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِي وَأَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي

“Həqiqətən, Mən Allaham. Məndən başqa heç bir ilah yoxdur. Mənə ibadət et və Məni xatırlamaq üçün o namazı qıl!” (Tə-ha, 20/14).

Yuxarıdakı ayətə baxanda Allahın Musa (ə.s.)-a “namaz qıl!” deyə bir əmr verdiyini görürük. Ancaq Musa (ə.s.) namazı onsuz da bildiyi üçün Allaha: “Namaz nədir? Necə qılınır?”-deyə soruşmaq ehtiyacı hiss etməmişdir. Eynilə “o namazı qıl!”- deyə, nazil olan ayədəki qayda Rəsulullah üçün də keçərli olmuşdur.

 

Müəllif: Vədat Yılmaz.

[1] Fasting in the Jewish Tradition, Rabbi Arnold BIENSTOCK

[2]Shubert SPERO, Turning to Jarusalem in Prayer.

[3]Ben ABRAHAMSON, A.g.e

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.249 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.177 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.734 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.662 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.039 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.872 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.628 dəfə oxundu
9 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.887 dəfə oxundu
10 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.353 dəfə oxundu
11 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.836 dəfə oxundu
12 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.506 dəfə oxundu
13 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
14 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.611 dəfə oxundu
15 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 198 dəfə oxundu
16 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.433 dəfə oxundu
17 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.555 dəfə oxundu
18 Şirk və küfr 14.07.11 3.622 dəfə oxundu
19 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.203 dəfə oxundu
20 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.191 dəfə oxundu
21 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.863 dəfə oxundu
22 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.955 dəfə oxundu
23 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.203 dəfə oxundu
24 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.940 dəfə oxundu
25 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.208 dəfə oxundu
26 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
27 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.181 dəfə oxundu
28 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.602 dəfə oxundu
29 Hikmət 09.01.16 4.604 dəfə oxundu
30 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.029 dəfə oxundu
31 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.646 dəfə oxundu
32 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.817 dəfə oxundu
33 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.603 dəfə oxundu
34 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.054 dəfə oxundu
35 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.015 dəfə oxundu
36 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.511 dəfə oxundu
37 Faiz 29.03.10 4.561 dəfə oxundu
38 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.451 dəfə oxundu
39 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.639 dəfə oxundu
40 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
41 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.421 dəfə oxundu
42 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.031 dəfə oxundu
43 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.360 dəfə oxundu
44 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.088 dəfə oxundu
45 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.599 dəfə oxundu
46 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.615 dəfə oxundu
47 Vərdişlər 10.04.10 2.635 dəfə oxundu
48 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.903 dəfə oxundu
49 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.822 dəfə oxundu
50 Tağut 28.04.17 3.762 dəfə oxundu
51 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.750 dəfə oxundu
52 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.788 dəfə oxundu
53 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.430 dəfə oxundu
54 Vəhy 12.04.13 1.813 dəfə oxundu
55 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 732 dəfə oxundu
56 Təsbeh 06.07.09 3.676 dəfə oxundu
57 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.659 dəfə oxundu
58 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.681 dəfə oxundu
59 İsra və Merac 02.04.16 1.206 dəfə oxundu
60 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
61 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 841 dəfə oxundu
62 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.374 dəfə oxundu
63 Qəndil 30.06.09 8.040 dəfə oxundu
64 Şəfaət 08.04.10 3.198 dəfə oxundu
65 Surroqat analıq 03.02.12 4.834 dəfə oxundu
66 Təvəssül 10.06.13 3.143 dəfə oxundu
67 “Ən zəif ev” 09.03.18 363 dəfə oxundu
68 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.683 dəfə oxundu
69 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.232 dəfə oxundu
70 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.574 dəfə oxundu
71 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.606 dəfə oxundu
72 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.401 dəfə oxundu
73 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 579 dəfə oxundu
74 Donuz dərisi 02.11.09 3.271 dəfə oxundu
75 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.013 dəfə oxundu
76 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.912 dəfə oxundu
77 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.143 dəfə oxundu
78 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
79 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 338 dəfə oxundu
80 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.116 dəfə oxundu
81 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.362 dəfə oxundu
82 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.875 dəfə oxundu
83 Şəfaət inancı 08.02.11 2.948 dəfə oxundu
84 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
85 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.119 dəfə oxundu
86 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 618 dəfə oxundu
87 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.189 dəfə oxundu
88 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.464 dəfə oxundu
89 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.013 dəfə oxundu
90 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.916 dəfə oxundu
91 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.590 dəfə oxundu
92 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.111 dəfə oxundu
93 Xums nədir? 11.01.19 356 dəfə oxundu
94 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.965 dəfə oxundu
95 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.626 dəfə oxundu
96 Dua 25.11.10 7.099 dəfə oxundu
97 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.889 dəfə oxundu
98 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.137 dəfə oxundu
99 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.139 dəfə oxundu
100 Коран и культурное развитие. 30.01.19 227 dəfə oxundu