İudaizmdə Tanrı anlayışı
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 16 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

İudaizmdə Tanrı anlayışı

Yəhudilər tək Allaha inandıqlarını deyirlər. Lakin bu gün mövcud olan Tövratın bəzi hissələrinə bax-dıqda, Allah inancının bir çox antropomorfik (insanabənzər) xüsusiyyətlərə malik olduğu ortaya çıxır. Antropomorfizm, Tanrını insan və ya yaradılan bəzi varlıqlara bənzər formalarda tərif edən inancdır. Bu inanc, xəyal və idrakdan üstün, yəni Uca və qüsursuz Allah inancından uzaqdır.

İudaizmdə Allahın adları Yahvə (Yahova) və Elohim kimi müxtəlif formalarda tələffüz edilir. Alim-lər, bugünkü Tövratda Yahvə adının qeyd olunduğu yerlərə “yahvist mətn” deyirlər. Eramızdan əvvəl X əsrdə yazıldığı ehtimal edilən bu mətnlərdə bəşəri hisslərlə dolu antropomorfik tanrı anlayışının mövcud olduğunu görürük. Elohim adının qeyd olunduğu mətnlər isə “elohist mətn” adlandırılır. Era-mızdan əvvəl VII əsrdə yazıldığı deyilən bu mətnlərə sonradan digərlərinin birləşdirilməsi bugünkü Tövratı əmələ gətirib.

Yahova, yəhudilər üçün həm də milli tanrıdır. Rəbb, yəhudi millətini seçmiş, diqqət və lütfünü yalnız onlara həsr etmiş, digər varlıqları və insanları da yaradıb. Lakin onların yəhudilər qədər dəyəri yox-dur. Ali zümrə yəhudilərdir. Bu inanc səbəbilə iudaizm, dünyəvi nizamı yaratmaqdan və bütün bəşə-riyyəti əhatə etməkdən uzaqdır.

Tanrının antropomorfik (bəşəri) xüsusiyyətlərlə təqdim olunması, sonra gələn yəhudi alimləri tərəfin-dən şərh olunmuş, bütün bunlar məcazi olaraq xarakterizə edilib. Onların fikrincə, Tanrı insanlarla, onların başa düşəcəkləri dildə danışıb. Bu səbəbdən belə ifadələrin antropomorfik xüsusiyyətlərə malik olması təbiidir.

Lakin Tövratda, Rəbbin bəşəri xüsusiyyətlərlə təqdim olunmasıyla bağlı ifadələr, bu şərhi təkzib edə-cək qədər çoxdur. Bunların iddialarını bir neçə nümunə ilə belə izah etmək olar:

Tanrı, insanların çox pisliklər etdiyini gördükdə, onları yaratdığına peşman olur, onları tufanla həlak edir. Bu dəfə isə onları həlak etdiyinə görə məyus olur və bir daha bu şəkildə dünyanı həlak etməyə-cəyini deyir (Təkvin 6/5-7; 8/21-22).

Beləliklə, Tanrıya açıq şəkildə səhv etmək və peşmançılıq hissi kimi bəşəri cəhətlər aid edilir.

Bununla yanaşı İsrail oğulları, Rəblərinə qarşı üsyan etdikləri zaman Tanrı onları bütövlüklə həlak et-mək qərarına gəlir. Lakin araya peyğəmbərlər girərək, Tanrını bu qərarından imtina etdirməyə çalışır, “Belə etmə!” deyirlər. Bundan sonra Tanrı, verdiyi qərarını dəyişir. Belə ki, Tanrının verdiyi həlaket-mə qərarına görə sonradan çox peşman olduğu bildirilir (Çıxış, 37/9-12, 14; Amos, 7/2-6).

Hətta İsrail oğullarının bitməyən üsyanlarından sonra Yeremya kitabında Tanrının: “Artıq peşman ol-maqdan37 yoruldum!” dediyi qeyd edilir (Yeremya, 15/6).

Həmçinin Tövratda: “Tanrı kainatı altı gün ərzində yaratdı. Yeddinci gündə isə dincəldi” (Təkvin, 2/3) şəklində olan ifadə, Allaha acizlik aid edən nümunədir.

Halbuki dincəlmək, peşman olmaq və yorulmaq, insanlara və məxluqada xas olan xüsusiyyət olub zə-iflik və acizlik bildirir.

Daha qəribəsi isə odur ki, Tövratda, vəhylə nazil olan kitabda yer alması mümkün olmayan aşağıdakı ifadələr qeyd edilir:

“Allahın oğulları, Adəm qızlarının gözəl olduqlarını gördülər və seçdikləri qızlarla evləndilər” (Tək-vin, 6/2).

Bundan başqa, Tövratın Təkvin bölməsində Tanrının, yanında olan iki mələklə birlikdə insan surətin-də İbrahimin yanına gedib ona qonaq olduğu, onlarla birlikdə yeyib-içdiyi, ayaqlarını yuyub istirahət etdiyi qeyd olunur. Sonra isə Tanrı, mələklərini Lut qövmünü həlak etmək üçün Sodom və Gomoreyə göndərir. Lakin bunu İbrahimə danışıb-danışmamaqla bağlı tərəddüd edir, sonda danışır. Bundan sonra İbrahim, aralarındakı yaxşı insanlara görə Lut qövmünü həlak etməməklə bağlı Rəblə uzun-uza-dı söhbət edir (Təkvin 18/1-15).

Tövratda eyni zamanda Yaqubun (əleyhissəlam) Tanrı Yahvə ilə olan mübarizəsi qeyd edilir ki, bu da çox maraqlı hadisədir. Həzrəti Yaqub burada, ailə üzvlərilə yanaşı dayısının yanından Kənan diyarına qa-yıdarkən çöldə bir nəfərlə qarşılaşır və dan yeri sökülənə qədər onunla güləşir.

Həzrəti Yaqub: “Burax gedim!” desə də güləşdiyi insan onu buraxmır və həmin şəxs Həzrəti Yaquba deyir: “Artıq sənə Yaqub deyil, İsrail (Yəhudilərin fikrincə, Tanrı ilə güləşən) deyiləcək. Çünki sən, Allah və insanlarla mübarizə aparıb qalib gəldin!” (Təkvin, 32/22-32).

Tövratda qeyd olunduğuna görə, bu güləş əsnasında Yaqubun bud sümüyü zədələnir. Bu səbəbdən yəhudilər, hətta bu gün də bud sümüyünün üzərində olan sinirləri yemirlər.

Tövratda olan: “Tanrı insan formasında təcəssüm edərək Həzrəti Yaqubla güləşdi” ifadələri, açıq şəkildə bəşəri xüsusiyyətləri əks etdirir. Bu isə tövhiddən tamamilə uzaq, mükəmməllik xüsusiyyətlərindən məhrum və qüsurlu cəhətlərə sahib olan Allah inancının ifadəsidir.

Buna bənzər düşüncə Hinduizmdə də var. Orada da tanrı insan və ya heyvan formasına keçərək yer üzünə enib. Bu inanc Hinduizmdə “Tanrının avatarası” kimi ifadə edilir.

Yəhudi din alimləri Köhnə Əhddə qeyd edilən belə hekayələri, müxtəlif formalarda şərh və izah ediblər. Belə ki, bu hadisə, Tövrat təfsirlərində belə şərh olunub: “Yaqubun güləşdiyi insan Tanrı de-yil, Tanrı formasında görünən mələkdir”. Hətta belə olduqda da, bu dəfə yaradılan varlığın Tanrı for-masına girəcəyi düşüncəsi yaranır ki, bunu da şərh etmək qeyri-mümkündür.

Belə ki, Tövratdakı güləş hadisəsindən sonra:

“(Musa): “Tanrını üzbəüz gördüm və sağ qaldım!” dedi” (Təkvin, 32/30) sözləri şərhin mümkün olma-yacağını göstərir. Burada məna çox açıq və aydındır. Bundan başqa, bu hadisənin Tövratda hansı sə-bəbdən qeyd olunduğu və hikmətinin nə olduğu tamamilə bilinmir. Hər hadisənin müəyyən səbəbi olacağı halda, bu hadisə ilə bağlı heç bir səbəb göstərilmir.

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Tövratda, Allah-təalanın “Sübhan”, yəni hər cür bəşəri xüsusiyyət-lərdən uzaq, mükəmməllik cəhətlərinə malik Rəbb olması həqiqətinin əksinə, Ona bəşəri acizlik aid edilir. Bununla bağlı təhrif edilən (dəyişdirilən) Tövratdakı digər ifadələr isə belədir:

“Musa, qövmün, zümrələrinə görə hər kəsin öz çadırının qapısında ağladığını eşitdi. Rəbbin qəzəbi xeyli artdı və Musanın gözündə pis oldu. Musa Rəbbə dedi:

“Nə üçün bəndənə pis davrandın? Nə üçün sənin gözündə dəyərli olmadım ki, qövmün bütün yükü-nü mənim üzərimə yükləyirsən? Məgər bütün bu qövmü mən dünyaya gətirdim ki, mənə: “Lala, südə-mər uşağı daşıdığı kimi onları, atalarına and içdiyim diyara qucağında apar” deyirsən? Bütün bu qöv-mə verəcək əti haradan tapım? Çünki onlar: “Bizə ət ver yeyək” deyərək ağlayırlar. Bütün bu qövmün yükünü mən tək halda çəkə bilmərəm. Çünki bu, mənim üçün çox ağırdır. Mənə belə davranacaqsan-sa, o zaman istərdim ki, gözündə dəyərli olduğum təqdirdə məni dərhal öldürəsən ki, yoxsulluğumu görməyim!” (Saylar, 11/4-6, 10-15).

Allah-təalaya zülm aid edən bu ifadələr, Həzrəti Musanın Rəbbinə dua etdiyi yerdə üsyankar davranma-sını göstərir ki, bu halı müqəddəs kitabla nə qədər uyğunlaşdırmaq olar?

Həmçinin Tövratda, Allah inancına uyğun olmayan belə bir hadisədən bəhs olunur:

“Sərin günlərin birində cənnət bağlarında gəzintiyə çıxan Rəbb, Adəm və Həvvanı axtarır. Onlar ağacların arxasına gizlənmişdilər. Tanrı onları görmədikdə “Hardasan?” deyərək Həzrəti Adəmə səslənir. Adəm “Bağda səsini eşitdikdə qorxdum. Çünki çılpaq idim. Ona görə də gizləndim” deyir” (Təkvin, 3/8-10).

Bütün bu mövzular nə qədər şərh edilsə də təhrifinin şərh edilmədiyi aydın olur.

Bu gün bir çox alim Tövrat hekayələrindəki antropomorfik tanrı inancının arxa planında, qədim Misir və Babildə mövcud olan bütpərəst və əfsanəvi tanrı inanclarının təsirlərinin olduğunu və bu inancla-rın həm yəhudilərə, həm də Tövrat yazanlara təsir etdiyini bildirirlər.

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.194 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.127 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.956 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.256 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.600 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.898 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.715 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.515 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.464 dəfə oxundu
9 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.103 dəfə oxundu
10 Vərdişlər 10.04.10 2.592 dəfə oxundu
11 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.837 dəfə oxundu
12 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.360 dəfə oxundu
13 Tağut 28.04.17 2.846 dəfə oxundu
14 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.706 dəfə oxundu
15 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.766 dəfə oxundu
16 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.488 dəfə oxundu
17 Vəhy 12.04.13 1.801 dəfə oxundu
18 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 439 dəfə oxundu
19 Təsbeh 06.07.09 3.627 dəfə oxundu
20 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.491 dəfə oxundu
21 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.654 dəfə oxundu
22 İsra və Merac 02.04.16 1.161 dəfə oxundu
23 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.354 dəfə oxundu
24 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 581 dəfə oxundu
25 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.343 dəfə oxundu
26 Qəndil 30.06.09 7.720 dəfə oxundu
27 Şəfaət 08.04.10 3.127 dəfə oxundu
28 Surroqat analıq 03.02.12 4.762 dəfə oxundu
29 Təvəssül 10.06.13 3.070 dəfə oxundu
30 “Ən zəif ev” 09.03.18 292 dəfə oxundu
31 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.622 dəfə oxundu
32 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.813 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.519 dəfə oxundu
34 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.524 dəfə oxundu
35 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.309 dəfə oxundu
36 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 415 dəfə oxundu
37 Donuz dərisi 02.11.09 3.221 dəfə oxundu
38 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.638 dəfə oxundu
39 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.692 dəfə oxundu
40 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.007 dəfə oxundu
41 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.194 dəfə oxundu
42 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 117 dəfə oxundu
43 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.973 dəfə oxundu
44 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.598 dəfə oxundu
45 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.380 dəfə oxundu
46 Şəfaət inancı 08.02.11 2.891 dəfə oxundu
47 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.843 dəfə oxundu
48 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.990 dəfə oxundu
49 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 357 dəfə oxundu
50 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.630 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.437 dəfə oxundu
52 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.740 dəfə oxundu
53 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.682 dəfə oxundu
54 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.349 dəfə oxundu
55 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.042 dəfə oxundu
56 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.886 dəfə oxundu
57 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.585 dəfə oxundu
58 Dua 25.11.10 6.987 dəfə oxundu
59 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.529 dəfə oxundu
60 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.928 dəfə oxundu
61 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.072 dəfə oxundu
62 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.813 dəfə oxundu
63 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.114 dəfə oxundu
64 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.699 dəfə oxundu
65 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.489 dəfə oxundu
66 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.444 dəfə oxundu
67 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.467 dəfə oxundu
68 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.390 dəfə oxundu
69 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.530 dəfə oxundu
70 Şirk və küfr 14.07.11 3.482 dəfə oxundu
71 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.114 dəfə oxundu
72 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.096 dəfə oxundu
73 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.345 dəfə oxundu
74 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.767 dəfə oxundu
75 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.151 dəfə oxundu
76 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.904 dəfə oxundu
77 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.072 dəfə oxundu
78 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.983 dəfə oxundu
79 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.833 dəfə oxundu
80 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.455 dəfə oxundu
81 Hikmət 09.01.16 4.124 dəfə oxundu
82 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.573 dəfə oxundu
83 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.577 dəfə oxundu
84 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.758 dəfə oxundu
85 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.447 dəfə oxundu
86 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.003 dəfə oxundu
87 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.859 dəfə oxundu
88 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.476 dəfə oxundu
89 Faiz 29.03.10 4.385 dəfə oxundu
90 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
91 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.422 dəfə oxundu
92 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.147 dəfə oxundu
93 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.398 dəfə oxundu
94 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.745 dəfə oxundu
95 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.770 dəfə oxundu
96 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.004 dəfə oxundu
97 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.289 dəfə oxundu