İudaizmdə Tanrı anlayışı
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 16 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

İudaizmdə Tanrı anlayışı

Yəhudilər tək Allaha inandıqlarını deyirlər. Lakin bu gün mövcud olan Tövratın bəzi hissələrinə bax-dıqda, Allah inancının bir çox antropomorfik (insanabənzər) xüsusiyyətlərə malik olduğu ortaya çıxır. Antropomorfizm, Tanrını insan və ya yaradılan bəzi varlıqlara bənzər formalarda tərif edən inancdır. Bu inanc, xəyal və idrakdan üstün, yəni Uca və qüsursuz Allah inancından uzaqdır.

İudaizmdə Allahın adları Yahvə (Yahova) və Elohim kimi müxtəlif formalarda tələffüz edilir. Alim-lər, bugünkü Tövratda Yahvə adının qeyd olunduğu yerlərə “yahvist mətn” deyirlər. Eramızdan əvvəl X əsrdə yazıldığı ehtimal edilən bu mətnlərdə bəşəri hisslərlə dolu antropomorfik tanrı anlayışının mövcud olduğunu görürük. Elohim adının qeyd olunduğu mətnlər isə “elohist mətn” adlandırılır. Era-mızdan əvvəl VII əsrdə yazıldığı deyilən bu mətnlərə sonradan digərlərinin birləşdirilməsi bugünkü Tövratı əmələ gətirib.

Yahova, yəhudilər üçün həm də milli tanrıdır. Rəbb, yəhudi millətini seçmiş, diqqət və lütfünü yalnız onlara həsr etmiş, digər varlıqları və insanları da yaradıb. Lakin onların yəhudilər qədər dəyəri yox-dur. Ali zümrə yəhudilərdir. Bu inanc səbəbilə iudaizm, dünyəvi nizamı yaratmaqdan və bütün bəşə-riyyəti əhatə etməkdən uzaqdır.

Tanrının antropomorfik (bəşəri) xüsusiyyətlərlə təqdim olunması, sonra gələn yəhudi alimləri tərəfin-dən şərh olunmuş, bütün bunlar məcazi olaraq xarakterizə edilib. Onların fikrincə, Tanrı insanlarla, onların başa düşəcəkləri dildə danışıb. Bu səbəbdən belə ifadələrin antropomorfik xüsusiyyətlərə malik olması təbiidir.

Lakin Tövratda, Rəbbin bəşəri xüsusiyyətlərlə təqdim olunmasıyla bağlı ifadələr, bu şərhi təkzib edə-cək qədər çoxdur. Bunların iddialarını bir neçə nümunə ilə belə izah etmək olar:

Tanrı, insanların çox pisliklər etdiyini gördükdə, onları yaratdığına peşman olur, onları tufanla həlak edir. Bu dəfə isə onları həlak etdiyinə görə məyus olur və bir daha bu şəkildə dünyanı həlak etməyə-cəyini deyir (Təkvin 6/5-7; 8/21-22).

Beləliklə, Tanrıya açıq şəkildə səhv etmək və peşmançılıq hissi kimi bəşəri cəhətlər aid edilir.

Bununla yanaşı İsrail oğulları, Rəblərinə qarşı üsyan etdikləri zaman Tanrı onları bütövlüklə həlak et-mək qərarına gəlir. Lakin araya peyğəmbərlər girərək, Tanrını bu qərarından imtina etdirməyə çalışır, “Belə etmə!” deyirlər. Bundan sonra Tanrı, verdiyi qərarını dəyişir. Belə ki, Tanrının verdiyi həlaket-mə qərarına görə sonradan çox peşman olduğu bildirilir (Çıxış, 37/9-12, 14; Amos, 7/2-6).

Hətta İsrail oğullarının bitməyən üsyanlarından sonra Yeremya kitabında Tanrının: “Artıq peşman ol-maqdan37 yoruldum!” dediyi qeyd edilir (Yeremya, 15/6).

Həmçinin Tövratda: “Tanrı kainatı altı gün ərzində yaratdı. Yeddinci gündə isə dincəldi” (Təkvin, 2/3) şəklində olan ifadə, Allaha acizlik aid edən nümunədir.

Halbuki dincəlmək, peşman olmaq və yorulmaq, insanlara və məxluqada xas olan xüsusiyyət olub zə-iflik və acizlik bildirir.

Daha qəribəsi isə odur ki, Tövratda, vəhylə nazil olan kitabda yer alması mümkün olmayan aşağıdakı ifadələr qeyd edilir:

“Allahın oğulları, Adəm qızlarının gözəl olduqlarını gördülər və seçdikləri qızlarla evləndilər” (Tək-vin, 6/2).

Bundan başqa, Tövratın Təkvin bölməsində Tanrının, yanında olan iki mələklə birlikdə insan surətin-də İbrahimin yanına gedib ona qonaq olduğu, onlarla birlikdə yeyib-içdiyi, ayaqlarını yuyub istirahət etdiyi qeyd olunur. Sonra isə Tanrı, mələklərini Lut qövmünü həlak etmək üçün Sodom və Gomoreyə göndərir. Lakin bunu İbrahimə danışıb-danışmamaqla bağlı tərəddüd edir, sonda danışır. Bundan sonra İbrahim, aralarındakı yaxşı insanlara görə Lut qövmünü həlak etməməklə bağlı Rəblə uzun-uza-dı söhbət edir (Təkvin 18/1-15).

Tövratda eyni zamanda Yaqubun (əleyhissəlam) Tanrı Yahvə ilə olan mübarizəsi qeyd edilir ki, bu da çox maraqlı hadisədir. Həzrəti Yaqub burada, ailə üzvlərilə yanaşı dayısının yanından Kənan diyarına qa-yıdarkən çöldə bir nəfərlə qarşılaşır və dan yeri sökülənə qədər onunla güləşir.

Həzrəti Yaqub: “Burax gedim!” desə də güləşdiyi insan onu buraxmır və həmin şəxs Həzrəti Yaquba deyir: “Artıq sənə Yaqub deyil, İsrail (Yəhudilərin fikrincə, Tanrı ilə güləşən) deyiləcək. Çünki sən, Allah və insanlarla mübarizə aparıb qalib gəldin!” (Təkvin, 32/22-32).

Tövratda qeyd olunduğuna görə, bu güləş əsnasında Yaqubun bud sümüyü zədələnir. Bu səbəbdən yəhudilər, hətta bu gün də bud sümüyünün üzərində olan sinirləri yemirlər.

Tövratda olan: “Tanrı insan formasında təcəssüm edərək Həzrəti Yaqubla güləşdi” ifadələri, açıq şəkildə bəşəri xüsusiyyətləri əks etdirir. Bu isə tövhiddən tamamilə uzaq, mükəmməllik xüsusiyyətlərindən məhrum və qüsurlu cəhətlərə sahib olan Allah inancının ifadəsidir.

Buna bənzər düşüncə Hinduizmdə də var. Orada da tanrı insan və ya heyvan formasına keçərək yer üzünə enib. Bu inanc Hinduizmdə “Tanrının avatarası” kimi ifadə edilir.

Yəhudi din alimləri Köhnə Əhddə qeyd edilən belə hekayələri, müxtəlif formalarda şərh və izah ediblər. Belə ki, bu hadisə, Tövrat təfsirlərində belə şərh olunub: “Yaqubun güləşdiyi insan Tanrı de-yil, Tanrı formasında görünən mələkdir”. Hətta belə olduqda da, bu dəfə yaradılan varlığın Tanrı for-masına girəcəyi düşüncəsi yaranır ki, bunu da şərh etmək qeyri-mümkündür.

Belə ki, Tövratdakı güləş hadisəsindən sonra:

“(Musa): “Tanrını üzbəüz gördüm və sağ qaldım!” dedi” (Təkvin, 32/30) sözləri şərhin mümkün olma-yacağını göstərir. Burada məna çox açıq və aydındır. Bundan başqa, bu hadisənin Tövratda hansı sə-bəbdən qeyd olunduğu və hikmətinin nə olduğu tamamilə bilinmir. Hər hadisənin müəyyən səbəbi olacağı halda, bu hadisə ilə bağlı heç bir səbəb göstərilmir.

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Tövratda, Allah-təalanın “Sübhan”, yəni hər cür bəşəri xüsusiyyət-lərdən uzaq, mükəmməllik cəhətlərinə malik Rəbb olması həqiqətinin əksinə, Ona bəşəri acizlik aid edilir. Bununla bağlı təhrif edilən (dəyişdirilən) Tövratdakı digər ifadələr isə belədir:

“Musa, qövmün, zümrələrinə görə hər kəsin öz çadırının qapısında ağladığını eşitdi. Rəbbin qəzəbi xeyli artdı və Musanın gözündə pis oldu. Musa Rəbbə dedi:

“Nə üçün bəndənə pis davrandın? Nə üçün sənin gözündə dəyərli olmadım ki, qövmün bütün yükü-nü mənim üzərimə yükləyirsən? Məgər bütün bu qövmü mən dünyaya gətirdim ki, mənə: “Lala, südə-mər uşağı daşıdığı kimi onları, atalarına and içdiyim diyara qucağında apar” deyirsən? Bütün bu qöv-mə verəcək əti haradan tapım? Çünki onlar: “Bizə ət ver yeyək” deyərək ağlayırlar. Bütün bu qövmün yükünü mən tək halda çəkə bilmərəm. Çünki bu, mənim üçün çox ağırdır. Mənə belə davranacaqsan-sa, o zaman istərdim ki, gözündə dəyərli olduğum təqdirdə məni dərhal öldürəsən ki, yoxsulluğumu görməyim!” (Saylar, 11/4-6, 10-15).

Allah-təalaya zülm aid edən bu ifadələr, Həzrəti Musanın Rəbbinə dua etdiyi yerdə üsyankar davranma-sını göstərir ki, bu halı müqəddəs kitabla nə qədər uyğunlaşdırmaq olar?

Həmçinin Tövratda, Allah inancına uyğun olmayan belə bir hadisədən bəhs olunur:

“Sərin günlərin birində cənnət bağlarında gəzintiyə çıxan Rəbb, Adəm və Həvvanı axtarır. Onlar ağacların arxasına gizlənmişdilər. Tanrı onları görmədikdə “Hardasan?” deyərək Həzrəti Adəmə səslənir. Adəm “Bağda səsini eşitdikdə qorxdum. Çünki çılpaq idim. Ona görə də gizləndim” deyir” (Təkvin, 3/8-10).

Bütün bu mövzular nə qədər şərh edilsə də təhrifinin şərh edilmədiyi aydın olur.

Bu gün bir çox alim Tövrat hekayələrindəki antropomorfik tanrı inancının arxa planında, qədim Misir və Babildə mövcud olan bütpərəst və əfsanəvi tanrı inanclarının təsirlərinin olduğunu və bu inancla-rın həm yəhudilərə, həm də Tövrat yazanlara təsir etdiyini bildirirlər.

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.205 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.224 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.127 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.399 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.641 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.015 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.838 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.615 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.413 dəfə oxundu
9 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.953 dəfə oxundu
10 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
11 Dua 25.11.10 7.087 dəfə oxundu
12 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.856 dəfə oxundu
13 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.115 dəfə oxundu
14 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.135 dəfə oxundu
15 Коран и культурное развитие. 30.01.19 216 dəfə oxundu
16 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.869 dəfə oxundu
17 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.320 dəfə oxundu
18 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.826 dəfə oxundu
19 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
20 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
21 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.591 dəfə oxundu
22 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.424 dəfə oxundu
23 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.551 dəfə oxundu
24 Şirk və küfr 14.07.11 3.601 dəfə oxundu
25 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.193 dəfə oxundu
26 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.177 dəfə oxundu
27 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.799 dəfə oxundu
28 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.940 dəfə oxundu
29 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.198 dəfə oxundu
30 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.935 dəfə oxundu
31 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.181 dəfə oxundu
32 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
33 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.131 dəfə oxundu
34 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.582 dəfə oxundu
35 Hikmət 09.01.16 4.546 dəfə oxundu
36 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.959 dəfə oxundu
37 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.641 dəfə oxundu
38 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.809 dəfə oxundu
39 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.580 dəfə oxundu
40 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.044 dəfə oxundu
41 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.985 dəfə oxundu
42 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.506 dəfə oxundu
43 Faiz 29.03.10 4.541 dəfə oxundu
44 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
45 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
46 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.171 dəfə oxundu
47 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
48 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.981 dəfə oxundu
49 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.274 dəfə oxundu
50 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.080 dəfə oxundu
51 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.531 dəfə oxundu
52 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.542 dəfə oxundu
53 Vərdişlər 10.04.10 2.626 dəfə oxundu
54 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.894 dəfə oxundu
55 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.759 dəfə oxundu
56 Tağut 28.04.17 3.620 dəfə oxundu
57 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.742 dəfə oxundu
58 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.780 dəfə oxundu
59 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.271 dəfə oxundu
60 Vəhy 12.04.13 1.810 dəfə oxundu
61 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 696 dəfə oxundu
62 Təsbeh 06.07.09 3.672 dəfə oxundu
63 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.626 dəfə oxundu
64 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.667 dəfə oxundu
65 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
66 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
67 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 805 dəfə oxundu
68 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.370 dəfə oxundu
69 Qəndil 30.06.09 8.001 dəfə oxundu
70 Şəfaət 08.04.10 3.192 dəfə oxundu
71 Surroqat analıq 03.02.12 4.819 dəfə oxundu
72 Təvəssül 10.06.13 3.138 dəfə oxundu
73 “Ən zəif ev” 09.03.18 355 dəfə oxundu
74 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.672 dəfə oxundu
75 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.170 dəfə oxundu
76 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
77 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.601 dəfə oxundu
78 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.393 dəfə oxundu
79 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 515 dəfə oxundu
80 Donuz dərisi 02.11.09 3.268 dəfə oxundu
81 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.965 dəfə oxundu
82 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.879 dəfə oxundu
83 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.130 dəfə oxundu
84 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
85 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
86 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.072 dəfə oxundu
87 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 47.285 dəfə oxundu
88 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.797 dəfə oxundu
89 Şəfaət inancı 08.02.11 2.938 dəfə oxundu
90 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
91 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.102 dəfə oxundu
92 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 585 dəfə oxundu
93 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.127 dəfə oxundu
94 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.461 dəfə oxundu
95 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.968 dəfə oxundu
96 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.856 dəfə oxundu
97 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.546 dəfə oxundu
98 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
99 Xums nədir? 11.01.19 324 dəfə oxundu