İudaizmdə Tanrı anlayışı
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 16 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

İudaizmdə Tanrı anlayışı

Yəhudilər tək Allaha inandıqlarını deyirlər. Lakin bu gün mövcud olan Tövratın bəzi hissələrinə bax-dıqda, Allah inancının bir çox antropomorfik (insanabənzər) xüsusiyyətlərə malik olduğu ortaya çıxır. Antropomorfizm, Tanrını insan və ya yaradılan bəzi varlıqlara bənzər formalarda tərif edən inancdır. Bu inanc, xəyal və idrakdan üstün, yəni Uca və qüsursuz Allah inancından uzaqdır.

İudaizmdə Allahın adları Yahvə (Yahova) və Elohim kimi müxtəlif formalarda tələffüz edilir. Alim-lər, bugünkü Tövratda Yahvə adının qeyd olunduğu yerlərə “yahvist mətn” deyirlər. Eramızdan əvvəl X əsrdə yazıldığı ehtimal edilən bu mətnlərdə bəşəri hisslərlə dolu antropomorfik tanrı anlayışının mövcud olduğunu görürük. Elohim adının qeyd olunduğu mətnlər isə “elohist mətn” adlandırılır. Era-mızdan əvvəl VII əsrdə yazıldığı deyilən bu mətnlərə sonradan digərlərinin birləşdirilməsi bugünkü Tövratı əmələ gətirib.

Yahova, yəhudilər üçün həm də milli tanrıdır. Rəbb, yəhudi millətini seçmiş, diqqət və lütfünü yalnız onlara həsr etmiş, digər varlıqları və insanları da yaradıb. Lakin onların yəhudilər qədər dəyəri yox-dur. Ali zümrə yəhudilərdir. Bu inanc səbəbilə iudaizm, dünyəvi nizamı yaratmaqdan və bütün bəşə-riyyəti əhatə etməkdən uzaqdır.

Tanrının antropomorfik (bəşəri) xüsusiyyətlərlə təqdim olunması, sonra gələn yəhudi alimləri tərəfin-dən şərh olunmuş, bütün bunlar məcazi olaraq xarakterizə edilib. Onların fikrincə, Tanrı insanlarla, onların başa düşəcəkləri dildə danışıb. Bu səbəbdən belə ifadələrin antropomorfik xüsusiyyətlərə malik olması təbiidir.

Lakin Tövratda, Rəbbin bəşəri xüsusiyyətlərlə təqdim olunmasıyla bağlı ifadələr, bu şərhi təkzib edə-cək qədər çoxdur. Bunların iddialarını bir neçə nümunə ilə belə izah etmək olar:

Tanrı, insanların çox pisliklər etdiyini gördükdə, onları yaratdığına peşman olur, onları tufanla həlak edir. Bu dəfə isə onları həlak etdiyinə görə məyus olur və bir daha bu şəkildə dünyanı həlak etməyə-cəyini deyir (Təkvin 6/5-7; 8/21-22).

Beləliklə, Tanrıya açıq şəkildə səhv etmək və peşmançılıq hissi kimi bəşəri cəhətlər aid edilir.

Bununla yanaşı İsrail oğulları, Rəblərinə qarşı üsyan etdikləri zaman Tanrı onları bütövlüklə həlak et-mək qərarına gəlir. Lakin araya peyğəmbərlər girərək, Tanrını bu qərarından imtina etdirməyə çalışır, “Belə etmə!” deyirlər. Bundan sonra Tanrı, verdiyi qərarını dəyişir. Belə ki, Tanrının verdiyi həlaket-mə qərarına görə sonradan çox peşman olduğu bildirilir (Çıxış, 37/9-12, 14; Amos, 7/2-6).

Hətta İsrail oğullarının bitməyən üsyanlarından sonra Yeremya kitabında Tanrının: “Artıq peşman ol-maqdan37 yoruldum!” dediyi qeyd edilir (Yeremya, 15/6).

Həmçinin Tövratda: “Tanrı kainatı altı gün ərzində yaratdı. Yeddinci gündə isə dincəldi” (Təkvin, 2/3) şəklində olan ifadə, Allaha acizlik aid edən nümunədir.

Halbuki dincəlmək, peşman olmaq və yorulmaq, insanlara və məxluqada xas olan xüsusiyyət olub zə-iflik və acizlik bildirir.

Daha qəribəsi isə odur ki, Tövratda, vəhylə nazil olan kitabda yer alması mümkün olmayan aşağıdakı ifadələr qeyd edilir:

“Allahın oğulları, Adəm qızlarının gözəl olduqlarını gördülər və seçdikləri qızlarla evləndilər” (Tək-vin, 6/2).

Bundan başqa, Tövratın Təkvin bölməsində Tanrının, yanında olan iki mələklə birlikdə insan surətin-də İbrahimin yanına gedib ona qonaq olduğu, onlarla birlikdə yeyib-içdiyi, ayaqlarını yuyub istirahət etdiyi qeyd olunur. Sonra isə Tanrı, mələklərini Lut qövmünü həlak etmək üçün Sodom və Gomoreyə göndərir. Lakin bunu İbrahimə danışıb-danışmamaqla bağlı tərəddüd edir, sonda danışır. Bundan sonra İbrahim, aralarındakı yaxşı insanlara görə Lut qövmünü həlak etməməklə bağlı Rəblə uzun-uza-dı söhbət edir (Təkvin 18/1-15).

Tövratda eyni zamanda Yaqubun (əleyhissəlam) Tanrı Yahvə ilə olan mübarizəsi qeyd edilir ki, bu da çox maraqlı hadisədir. Həzrəti Yaqub burada, ailə üzvlərilə yanaşı dayısının yanından Kənan diyarına qa-yıdarkən çöldə bir nəfərlə qarşılaşır və dan yeri sökülənə qədər onunla güləşir.

Həzrəti Yaqub: “Burax gedim!” desə də güləşdiyi insan onu buraxmır və həmin şəxs Həzrəti Yaquba deyir: “Artıq sənə Yaqub deyil, İsrail (Yəhudilərin fikrincə, Tanrı ilə güləşən) deyiləcək. Çünki sən, Allah və insanlarla mübarizə aparıb qalib gəldin!” (Təkvin, 32/22-32).

Tövratda qeyd olunduğuna görə, bu güləş əsnasında Yaqubun bud sümüyü zədələnir. Bu səbəbdən yəhudilər, hətta bu gün də bud sümüyünün üzərində olan sinirləri yemirlər.

Tövratda olan: “Tanrı insan formasında təcəssüm edərək Həzrəti Yaqubla güləşdi” ifadələri, açıq şəkildə bəşəri xüsusiyyətləri əks etdirir. Bu isə tövhiddən tamamilə uzaq, mükəmməllik xüsusiyyətlərindən məhrum və qüsurlu cəhətlərə sahib olan Allah inancının ifadəsidir.

Buna bənzər düşüncə Hinduizmdə də var. Orada da tanrı insan və ya heyvan formasına keçərək yer üzünə enib. Bu inanc Hinduizmdə “Tanrının avatarası” kimi ifadə edilir.

Yəhudi din alimləri Köhnə Əhddə qeyd edilən belə hekayələri, müxtəlif formalarda şərh və izah ediblər. Belə ki, bu hadisə, Tövrat təfsirlərində belə şərh olunub: “Yaqubun güləşdiyi insan Tanrı de-yil, Tanrı formasında görünən mələkdir”. Hətta belə olduqda da, bu dəfə yaradılan varlığın Tanrı for-masına girəcəyi düşüncəsi yaranır ki, bunu da şərh etmək qeyri-mümkündür.

Belə ki, Tövratdakı güləş hadisəsindən sonra:

“(Musa): “Tanrını üzbəüz gördüm və sağ qaldım!” dedi” (Təkvin, 32/30) sözləri şərhin mümkün olma-yacağını göstərir. Burada məna çox açıq və aydındır. Bundan başqa, bu hadisənin Tövratda hansı sə-bəbdən qeyd olunduğu və hikmətinin nə olduğu tamamilə bilinmir. Hər hadisənin müəyyən səbəbi olacağı halda, bu hadisə ilə bağlı heç bir səbəb göstərilmir.

Yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, Tövratda, Allah-təalanın “Sübhan”, yəni hər cür bəşəri xüsusiyyət-lərdən uzaq, mükəmməllik cəhətlərinə malik Rəbb olması həqiqətinin əksinə, Ona bəşəri acizlik aid edilir. Bununla bağlı təhrif edilən (dəyişdirilən) Tövratdakı digər ifadələr isə belədir:

“Musa, qövmün, zümrələrinə görə hər kəsin öz çadırının qapısında ağladığını eşitdi. Rəbbin qəzəbi xeyli artdı və Musanın gözündə pis oldu. Musa Rəbbə dedi:

“Nə üçün bəndənə pis davrandın? Nə üçün sənin gözündə dəyərli olmadım ki, qövmün bütün yükü-nü mənim üzərimə yükləyirsən? Məgər bütün bu qövmü mən dünyaya gətirdim ki, mənə: “Lala, südə-mər uşağı daşıdığı kimi onları, atalarına and içdiyim diyara qucağında apar” deyirsən? Bütün bu qöv-mə verəcək əti haradan tapım? Çünki onlar: “Bizə ət ver yeyək” deyərək ağlayırlar. Bütün bu qövmün yükünü mən tək halda çəkə bilmərəm. Çünki bu, mənim üçün çox ağırdır. Mənə belə davranacaqsan-sa, o zaman istərdim ki, gözündə dəyərli olduğum təqdirdə məni dərhal öldürəsən ki, yoxsulluğumu görməyim!” (Saylar, 11/4-6, 10-15).

Allah-təalaya zülm aid edən bu ifadələr, Həzrəti Musanın Rəbbinə dua etdiyi yerdə üsyankar davranma-sını göstərir ki, bu halı müqəddəs kitabla nə qədər uyğunlaşdırmaq olar?

Həmçinin Tövratda, Allah inancına uyğun olmayan belə bir hadisədən bəhs olunur:

“Sərin günlərin birində cənnət bağlarında gəzintiyə çıxan Rəbb, Adəm və Həvvanı axtarır. Onlar ağacların arxasına gizlənmişdilər. Tanrı onları görmədikdə “Hardasan?” deyərək Həzrəti Adəmə səslənir. Adəm “Bağda səsini eşitdikdə qorxdum. Çünki çılpaq idim. Ona görə də gizləndim” deyir” (Təkvin, 3/8-10).

Bütün bu mövzular nə qədər şərh edilsə də təhrifinin şərh edilmədiyi aydın olur.

Bu gün bir çox alim Tövrat hekayələrindəki antropomorfik tanrı inancının arxa planında, qədim Misir və Babildə mövcud olan bütpərəst və əfsanəvi tanrı inanclarının təsirlərinin olduğunu və bu inancla-rın həm yəhudilərə, həm də Tövrat yazanlara təsir etdiyini bildirirlər.

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.185 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.105 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.869 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.177 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.572 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.880 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.684 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.494 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.387 dəfə oxundu
9 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.052 dəfə oxundu
10 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.630 dəfə oxundu
11 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.115 dəfə oxundu
12 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.877 dəfə oxundu
13 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.998 dəfə oxundu
14 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.980 dəfə oxundu
15 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.629 dəfə oxundu
16 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.987 dəfə oxundu
17 Hikmət 09.01.16 3.889 dəfə oxundu
18 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.290 dəfə oxundu
19 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.518 dəfə oxundu
20 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.728 dəfə oxundu
21 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.386 dəfə oxundu
22 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 982 dəfə oxundu
23 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.790 dəfə oxundu
24 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.456 dəfə oxundu
25 Faiz 29.03.10 4.290 dəfə oxundu
26 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.418 dəfə oxundu
27 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.403 dəfə oxundu
28 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.127 dəfə oxundu
29 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.393 dəfə oxundu
30 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.575 dəfə oxundu
31 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.426 dəfə oxundu
32 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.943 dəfə oxundu
33 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.094 dəfə oxundu
34 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.881 dəfə oxundu
35 Vərdişlər 10.04.10 2.580 dəfə oxundu
36 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.798 dəfə oxundu
37 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.941 dəfə oxundu
38 Tağut 28.04.17 2.334 dəfə oxundu
39 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.665 dəfə oxundu
40 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.745 dəfə oxundu
41 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.920 dəfə oxundu
42 Vəhy 12.04.13 1.785 dəfə oxundu
43 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 272 dəfə oxundu
44 Təsbeh 06.07.09 3.598 dəfə oxundu
45 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.411 dəfə oxundu
46 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
47 İsra və Merac 02.04.16 1.138 dəfə oxundu
48 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.338 dəfə oxundu
49 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 399 dəfə oxundu
50 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.325 dəfə oxundu
51 Qəndil 30.06.09 7.680 dəfə oxundu
52 Şəfaət 08.04.10 3.096 dəfə oxundu
53 Surroqat analıq 03.02.12 4.708 dəfə oxundu
54 Təvəssül 10.06.13 2.994 dəfə oxundu
55 “Ən zəif ev” 09.03.18 233 dəfə oxundu
56 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.556 dəfə oxundu
57 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.577 dəfə oxundu
58 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.494 dəfə oxundu
59 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.489 dəfə oxundu
60 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.249 dəfə oxundu
61 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 319 dəfə oxundu
62 Donuz dərisi 02.11.09 3.193 dəfə oxundu
63 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.416 dəfə oxundu
64 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.570 dəfə oxundu
65 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.919 dəfə oxundu
66 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.185 dəfə oxundu
67 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.956 dəfə oxundu
68 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.426 dəfə oxundu
69 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.327 dəfə oxundu
70 Şəfaət inancı 08.02.11 2.858 dəfə oxundu
71 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.835 dəfə oxundu
72 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.931 dəfə oxundu
73 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.226 dəfə oxundu
74 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.423 dəfə oxundu
75 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.576 dəfə oxundu
76 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.613 dəfə oxundu
77 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.153 dəfə oxundu
78 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.997 dəfə oxundu
79 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.837 dəfə oxundu
80 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.534 dəfə oxundu
81 Dua 25.11.10 6.870 dəfə oxundu
82 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.306 dəfə oxundu
83 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.781 dəfə oxundu
84 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.028 dəfə oxundu
85 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.741 dəfə oxundu
86 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.979 dəfə oxundu
87 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.608 dəfə oxundu
88 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.477 dəfə oxundu
89 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.437 dəfə oxundu
90 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.395 dəfə oxundu
91 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.348 dəfə oxundu
92 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.496 dəfə oxundu
93 Şirk və küfr 14.07.11 3.417 dəfə oxundu
94 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.068 dəfə oxundu
95 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.027 dəfə oxundu