Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.158 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.258 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.758 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
10 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.453 dəfə oxundu
11 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.587 dəfə oxundu
12 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
13 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.427 dəfə oxundu
14 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 713 dəfə oxundu
15 Donuz dərisi 02.11.09 3.283 dəfə oxundu
16 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.175 dəfə oxundu
17 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.981 dəfə oxundu
18 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.205 dəfə oxundu
19 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
20 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 354 dəfə oxundu
21 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
22 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.635 dəfə oxundu
23 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
24 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
25 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
26 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.169 dəfə oxundu
27 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 711 dəfə oxundu
28 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.477 dəfə oxundu
29 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
30 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.092 dəfə oxundu
31 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.995 dəfə oxundu
32 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.653 dəfə oxundu
33 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.144 dəfə oxundu
34 Xums nədir? 11.01.19 406 dəfə oxundu
35 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
36 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.637 dəfə oxundu
37 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
38 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.036 dəfə oxundu
39 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.217 dəfə oxundu
40 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.155 dəfə oxundu
41 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
42 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.919 dəfə oxundu
43 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.445 dəfə oxundu
44 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
45 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
46 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
47 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.676 dəfə oxundu
48 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 239 dəfə oxundu
49 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
50 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
51 Şirk və küfr 14.07.11 3.658 dəfə oxundu
52 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.224 dəfə oxundu
53 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.219 dəfə oxundu
54 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 77 dəfə oxundu
55 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.086 dəfə oxundu
56 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.005 dəfə oxundu
57 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.229 dəfə oxundu
58 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
59 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.258 dəfə oxundu
60 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
61 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.301 dəfə oxundu
62 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.061 dəfə oxundu
63 Hikmət 09.01.16 4.723 dəfə oxundu
64 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.233 dəfə oxundu
65 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
66 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.851 dəfə oxundu
67 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
68 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
69 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.134 dəfə oxundu
70 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
71 Faiz 29.03.10 4.656 dəfə oxundu
72 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
73 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
74 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
75 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
76 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.119 dəfə oxundu
77 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.645 dəfə oxundu
78 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.116 dəfə oxundu
79 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.790 dəfə oxundu
80 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.816 dəfə oxundu
81 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
82 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
83 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.011 dəfə oxundu
84 Tağut 28.04.17 4.105 dəfə oxundu
85 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.769 dəfə oxundu
86 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
87 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.854 dəfə oxundu
88 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
89 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 866 dəfə oxundu
90 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
91 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.702 dəfə oxundu
92 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.685 dəfə oxundu
93 İsra və Merac 02.04.16 1.212 dəfə oxundu
94 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
95 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 917 dəfə oxundu
96 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.379 dəfə oxundu
97 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
98 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
99 Surroqat analıq 03.02.12 4.891 dəfə oxundu
100 Təvəssül 10.06.13 3.158 dəfə oxundu