Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.993 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.105 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.869 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.174 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.572 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.879 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.683 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.494 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.386 dəfə oxundu
9 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.980 dəfə oxundu
10 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.629 dəfə oxundu
11 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.987 dəfə oxundu
12 Hikmət 09.01.16 3.888 dəfə oxundu
13 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.290 dəfə oxundu
14 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.518 dəfə oxundu
15 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.728 dəfə oxundu
16 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.386 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 982 dəfə oxundu
18 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.787 dəfə oxundu
19 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.456 dəfə oxundu
20 Faiz 29.03.10 4.285 dəfə oxundu
21 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.418 dəfə oxundu
22 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.403 dəfə oxundu
23 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.126 dəfə oxundu
24 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.393 dəfə oxundu
25 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.573 dəfə oxundu
26 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.424 dəfə oxundu
27 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.943 dəfə oxundu
28 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.094 dəfə oxundu
29 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.880 dəfə oxundu
30 Vərdişlər 10.04.10 2.579 dəfə oxundu
31 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.796 dəfə oxundu
32 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.940 dəfə oxundu
33 Tağut 28.04.17 2.331 dəfə oxundu
34 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.665 dəfə oxundu
35 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.745 dəfə oxundu
36 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.919 dəfə oxundu
37 Vəhy 12.04.13 1.785 dəfə oxundu
38 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 271 dəfə oxundu
39 Təsbeh 06.07.09 3.597 dəfə oxundu
40 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.411 dəfə oxundu
41 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
42 İsra və Merac 02.04.16 1.138 dəfə oxundu
43 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.338 dəfə oxundu
44 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 396 dəfə oxundu
45 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.325 dəfə oxundu
46 Qəndil 30.06.09 7.680 dəfə oxundu
47 Şəfaət 08.04.10 3.096 dəfə oxundu
48 Surroqat analıq 03.02.12 4.708 dəfə oxundu
49 Təvəssül 10.06.13 2.993 dəfə oxundu
50 “Ən zəif ev” 09.03.18 232 dəfə oxundu
51 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.554 dəfə oxundu
52 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.572 dəfə oxundu
53 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.493 dəfə oxundu
54 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.488 dəfə oxundu
55 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.247 dəfə oxundu
56 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 317 dəfə oxundu
57 Donuz dərisi 02.11.09 3.193 dəfə oxundu
58 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.415 dəfə oxundu
59 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.570 dəfə oxundu
60 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.919 dəfə oxundu
61 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.185 dəfə oxundu
62 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.956 dəfə oxundu
63 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.410 dəfə oxundu
64 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.326 dəfə oxundu
65 Şəfaət inancı 08.02.11 2.857 dəfə oxundu
66 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.835 dəfə oxundu
67 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.930 dəfə oxundu
68 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.226 dəfə oxundu
69 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.423 dəfə oxundu
70 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.575 dəfə oxundu
71 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.612 dəfə oxundu
72 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.153 dəfə oxundu
73 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.997 dəfə oxundu
74 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.837 dəfə oxundu
75 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.534 dəfə oxundu
76 Dua 25.11.10 6.846 dəfə oxundu
77 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.303 dəfə oxundu
78 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.781 dəfə oxundu
79 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.028 dəfə oxundu
80 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.740 dəfə oxundu
81 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.979 dəfə oxundu
82 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.606 dəfə oxundu
83 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.477 dəfə oxundu
84 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.437 dəfə oxundu
85 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.395 dəfə oxundu
86 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.348 dəfə oxundu
87 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.496 dəfə oxundu
88 Şirk və küfr 14.07.11 3.416 dəfə oxundu
89 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.067 dəfə oxundu
90 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.027 dəfə oxundu
91 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.052 dəfə oxundu
92 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.630 dəfə oxundu
93 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.115 dəfə oxundu
94 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.877 dəfə oxundu
95 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.998 dəfə oxundu