Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.039 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.118 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.926 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.247 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.588 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.890 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.706 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.507 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.441 dəfə oxundu
9 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.774 dəfə oxundu
10 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.065 dəfə oxundu
11 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.656 dəfə oxundu
12 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.482 dəfə oxundu
13 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.442 dəfə oxundu
14 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.441 dəfə oxundu
15 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.366 dəfə oxundu
16 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.522 dəfə oxundu
17 Şirk və küfr 14.07.11 3.462 dəfə oxundu
18 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.092 dəfə oxundu
19 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.070 dəfə oxundu
20 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.225 dəfə oxundu
21 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.698 dəfə oxundu
22 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.136 dəfə oxundu
23 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.892 dəfə oxundu
24 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.044 dəfə oxundu
25 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.981 dəfə oxundu
26 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.747 dəfə oxundu
27 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.406 dəfə oxundu
28 Hikmət 09.01.16 4.044 dəfə oxundu
29 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.461 dəfə oxundu
30 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.547 dəfə oxundu
31 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.746 dəfə oxundu
32 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.423 dəfə oxundu
33 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 990 dəfə oxundu
34 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.830 dəfə oxundu
35 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.469 dəfə oxundu
36 Faiz 29.03.10 4.345 dəfə oxundu
37 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.425 dəfə oxundu
38 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.409 dəfə oxundu
39 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.144 dəfə oxundu
40 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
41 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.677 dəfə oxundu
42 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.636 dəfə oxundu
43 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.973 dəfə oxundu
44 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.211 dəfə oxundu
45 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.048 dəfə oxundu
46 Vərdişlər 10.04.10 2.587 dəfə oxundu
47 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.817 dəfə oxundu
48 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.224 dəfə oxundu
49 Tağut 28.04.17 2.649 dəfə oxundu
50 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.693 dəfə oxundu
51 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.757 dəfə oxundu
52 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.292 dəfə oxundu
53 Vəhy 12.04.13 1.798 dəfə oxundu
54 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 346 dəfə oxundu
55 Təsbeh 06.07.09 3.617 dəfə oxundu
56 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.469 dəfə oxundu
57 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.652 dəfə oxundu
58 İsra və Merac 02.04.16 1.154 dəfə oxundu
59 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.343 dəfə oxundu
60 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 513 dəfə oxundu
61 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.332 dəfə oxundu
62 Qəndil 30.06.09 7.700 dəfə oxundu
63 Şəfaət 08.04.10 3.119 dəfə oxundu
64 Surroqat analıq 03.02.12 4.735 dəfə oxundu
65 Təvəssül 10.06.13 3.039 dəfə oxundu
66 “Ən zəif ev” 09.03.18 278 dəfə oxundu
67 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.607 dəfə oxundu
68 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.734 dəfə oxundu
69 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.511 dəfə oxundu
70 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.504 dəfə oxundu
71 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.285 dəfə oxundu
72 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 377 dəfə oxundu
73 Donuz dərisi 02.11.09 3.205 dəfə oxundu
74 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.552 dəfə oxundu
75 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.651 dəfə oxundu
76 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.963 dəfə oxundu
77 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.191 dəfə oxundu
78 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 108 dəfə oxundu
79 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.964 dəfə oxundu
80 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.196 dəfə oxundu
81 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.366 dəfə oxundu
82 Şəfaət inancı 08.02.11 2.874 dəfə oxundu
83 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.840 dəfə oxundu
84 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.970 dəfə oxundu
85 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.485 dəfə oxundu
86 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.431 dəfə oxundu
87 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.669 dəfə oxundu
88 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.653 dəfə oxundu
89 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.268 dəfə oxundu
90 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.012 dəfə oxundu
91 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.873 dəfə oxundu
92 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.577 dəfə oxundu
93 Dua 25.11.10 6.946 dəfə oxundu
94 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.462 dəfə oxundu
95 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.871 dəfə oxundu
96 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.061 dəfə oxundu