Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.167 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.289 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.310 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.770 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.686 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.058 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.886 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.644 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.678 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.678 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.863 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.671 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.071 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.259 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.539 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.716 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.465 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.661 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.208 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.182 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.813 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.140 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.946 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.921 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.662 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.942 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.094 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 4.284 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.782 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.806 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 17.068 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.821 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 964 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.704 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.744 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.686 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.217 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.406 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 958 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.388 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 8.110 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.226 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.907 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.167 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 391 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.743 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.542 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.598 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.638 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.445 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 776 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.292 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.301 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 8.006 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.227 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.222 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 359 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.135 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.766 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.916 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.970 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.863 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.216 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 731 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.661 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.476 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.143 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 4.085 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.709 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.171 dəfə oxundu
71 Xums nədir? 11.01.19 442 dəfə oxundu
72 Qadınların şahidliyi 14.05.09 3.009 dəfə oxundu
73 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.645 dəfə oxundu
74 Dua 25.11.10 7.132 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.101 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.263 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.175 dəfə oxundu
78 Коран и культурное развитие. 30.01.19 240 dəfə oxundu
79 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.943 dəfə oxundu
80 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.538 dəfə oxundu
81 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.891 dəfə oxundu
82 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.514 dəfə oxundu
83 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.466 dəfə oxundu
84 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.733 dəfə oxundu
85 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 246 dəfə oxundu
86 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.455 dəfə oxundu
87 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.572 dəfə oxundu
88 Şirk və küfr 14.07.11 3.688 dəfə oxundu
89 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.241 dəfə oxundu
90 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.243 dəfə oxundu
91 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 168 dəfə oxundu
92 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.204 dəfə oxundu
93 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.033 dəfə oxundu
94 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.249 dəfə oxundu
95 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.954 dəfə oxundu
96 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.292 dəfə oxundu
97 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.998 dəfə oxundu
98 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.388 dəfə oxundu
99 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.103 dəfə oxundu
100 Hikmət 09.01.16 4.821 dəfə oxundu