Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.148 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.272 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.206 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.673 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.639 dəfə oxundu
9 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
10 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.560 dəfə oxundu
11 Şirk və küfr 14.07.11 3.629 dəfə oxundu
12 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.211 dəfə oxundu
13 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
14 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.933 dəfə oxundu
15 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.965 dəfə oxundu
16 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
17 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
18 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
19 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
20 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.215 dəfə oxundu
21 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.634 dəfə oxundu
22 Hikmət 09.01.16 4.644 dəfə oxundu
23 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.098 dəfə oxundu
24 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.655 dəfə oxundu
25 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
26 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.615 dəfə oxundu
27 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
28 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.079 dəfə oxundu
29 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
30 Faiz 29.03.10 4.589 dəfə oxundu
31 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
32 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
33 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
34 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
35 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.073 dəfə oxundu
36 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.447 dəfə oxundu
37 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.092 dəfə oxundu
38 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.652 dəfə oxundu
39 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.689 dəfə oxundu
40 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
41 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
42 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.878 dəfə oxundu
43 Tağut 28.04.17 3.871 dəfə oxundu
44 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
45 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
46 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.557 dəfə oxundu
47 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
48 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 768 dəfə oxundu
49 Təsbeh 06.07.09 3.683 dəfə oxundu
50 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.671 dəfə oxundu
51 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
52 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
53 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
54 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu
55 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
56 Qəndil 30.06.09 8.051 dəfə oxundu
57 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
58 Surroqat analıq 03.02.12 4.840 dəfə oxundu
59 Təvəssül 10.06.13 3.148 dəfə oxundu
60 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
61 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.694 dəfə oxundu
62 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.290 dəfə oxundu
63 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
64 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
65 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
66 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 620 dəfə oxundu
67 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
68 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.054 dəfə oxundu
69 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.930 dəfə oxundu
70 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.166 dəfə oxundu
71 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.211 dəfə oxundu
72 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 342 dəfə oxundu
73 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
74 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.450 dəfə oxundu
75 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.885 dəfə oxundu
76 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
77 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
78 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.133 dəfə oxundu
79 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 647 dəfə oxundu
80 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.284 dəfə oxundu
81 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
82 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.054 dəfə oxundu
83 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
84 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.612 dəfə oxundu
85 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
86 Xums nədir? 11.01.19 369 dəfə oxundu
87 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
88 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.629 dəfə oxundu
89 Dua 25.11.10 7.111 dəfə oxundu
90 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.935 dəfə oxundu
91 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.161 dəfə oxundu
92 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
93 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
94 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.895 dəfə oxundu
95 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.397 dəfə oxundu
96 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.839 dəfə oxundu
97 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
98 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
99 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
100 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu