Təvəssül
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 10 Haziran 2013 Tövsiyə et Çap et

Təvəssül

Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaqdır.

«Filankəsin üzü suyu hörmətinə, filankəs ağaya görə» dua etmək doğrudurmu?

Təvəssül Ərəb dilində sözdür, mənası «yaxınlaşmaq və vəsilə» deməkdir. Vəsilə isə istəyə və məqsədə çatdıran vasitədir. Təvəssül dini mənada Uca Allaha Onun razı qalacağı əməllərlə yaxınlaşmaq deməkdir.

Quranda təvəssülün mənası

Alimlərin təfsirlərini diqqətlə düşünən insan təvəssülün Allaha gözəl əməllərlə yaxınlaşdırmaqdan başqa mənasının olmadığını görəcək. Təvəssül Quranda «Maidə» və «İsra» surələrindəki iki ayədə qeyd edilib. Uca Allah belə buyurur:

“Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun, Ona vəsilə (yol) axtarın. Allah yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” («Maidə» surəsi, 5/35).

“Onların tapındıqları tanrıların özlərindən hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır, Onun rəhmətini umur, əzabından qorxur. Həqiqətən, Rəbbinin əzabı qorxuludur!” («İsra» surəsi, 17/57).

Birinci ayənin təfsiri ilə bağlı müfəssirlərin imamı Hafiz İbn Cərir ət-Təbəri (310/922) belə deyib: “Allahdan qorxun!”, yəni sizə verdiyi əmr və qadağalarında Onun dəvətinə itaət edib cavab verin “və Ona vəsilə axtarın”, yəni Onu razı salacaq əməl ilə yaxınlaşmanın yollarını axtarın.” (Təfsirut-Tabəri, 4/566). Bunun mənası həmin ayənin ardınca işlədilən “(Allah) yolunda cihad edin ki, nicat tapasınız!” ifadəsindən aydın olur.

Hafiz İbn Kəsir (774/1372) İbn Abbasdan (68/687) ayədəki “vəsilə” sözünün yaxınlaşmaq mənasına gəldiyini nəql edir. Bu izahatın eynisi bütün müfəssirlər tərəfindən nəql edilib.1

Peyğəmbərin (s) səhabələrindən olan Abdulah b. Məsud (32 və ya 33/652 və ya 653) ikinci ayənin mənasını izah edən nüzul səbəbini də qeyd edərək belə deyib: “Bəzi insanlar bəzi cinlərə ibadət edirdilər. Sonra həmin cinlər müsəlman oldular. Lakin digərləri əvvəlki dinlərinə bağlı qaldılar”.2

Hafiz İbn Hacər (852/1448) belə deyib: “Yəni əvvəl cinlərə ibadət edən o insanlar cinlərə ibadət etməkdə davam etdilər. Halbuki cinlər bu ibadətlərindən razı deyildilər. Çünki müsəlman olmuşdular. Belə ki, Rəbblərinə yaxın olma yolunu axtarmağa çalışanlar onlar oldular” («Fəthul-Bari», 8/249).

Beləliklə, Buxarinin “Səhih”ində İbn Məsuddan (32 və ya 33/652 və ya 653) nəql etdiyi rəvayətdə açıq şəkildə bildirildiyi kimi, ayənin təfisirində güvənilən və əsas qəbul ediləcək izahat budur.

Ayədə həmçinin vəsilə ilə nəyin nəzərdə tutulduğu da çox açıq bildirilir: Bu, Allah Təalaya yaxınlaşdıran şeylərdir. Bu səbəbdən Allah: “axtarır” buyurmuşdur ki, bunun mənası da “onları Allaha yaxınlaşdıracaq doğru əməllər etmək istəyərlər” deməkdir.

Heç bir elm əhli hər iki ayədə qeyd edilən “vəsilə” sözü ilə yaradılanlardan hər hansı insanın şəni, məqamı və hörməti ilə yaxınlaşmanı nəzərdə tutduğunu deməyib. Belə olduğu halda, “…Ona vəsilə (yol) axtarın…” və “…hər hansı biri (Allah dərgahına) daha yaxın olsun deyə, Rəbbinə vəsilə axtarır…” ayələrindəki vəsilə ilə peyğəmbərlərin, əməlisleh insanların məqamı və hörmətinə təvəssül etməyin nəzərdə tutulması iddiasının batil iddia olduğu üzə çıxır.

Təvəssülün növləri

Təvəssülün dini və bidət olmaqla, iki növü var.

Dini (dinə uyğun) təvəssül

Quran və sünnəyə müraciət etməklə dinə uyğun təvəssül üç yerə ayrılır:

1- Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək.

2- Allah Təalaya doğru əməllərlə təvəssül etmək.

3- Allah Təalaya əməlisaleh müsəlmanın duası ilə təvəssül etmək.

İndi də bunları dəlilləri ilə birlikdə izah edək:

1 – Allah Təalaya Ona məxsus ad və sifətləri ilə təvəssül etmək: Müsəlmanın dua edərkən: “Ey Allahım, mən səndən Rəhman və Rəhim olduğun üçün mənə sağlamlıq verməyini diləyirəm” və ya: “Ey Allahım, mən səndən hər şeyi əhatə edən rəhmətinlə mənə mərhəmət etməyini, məni bağışlamağını diləyirəm” deməsi, yaxud buna bənzər Allah Təalaya gözəl adları və sifətləri ilə dua etməsi şəklində olur.

Belə təvəssülə Uca Allahın aşağıdakı ayəsi dəlildir:

“Ən gözəl adlar (əsmayi-hüsna) Allahındır. Onu bu adlarla çağırıb dua edin. Onun adları barəsində küfr edənləri tərk edin. Onlar etdikləri əməllərin cəzasını alacaqlar!” («Əraf» surəsi, 7/180).

Sünnədən olub, Hz. Peyğəmbərin istixarə namazında dedikləri bu sözləri dəlildir: “Allahummə inni əstaxirukə bi ilmikə va əstaqdiru bi qudrətikə va əsəlukə min fadlikəl-Azim». Mənası belədir: «Ey Allahım, mən sənin elminlə səndən xeyirli olanı istəyirəm. Qüdrətinlə mənə güc verməyini istəyirəm, sənin çox böyük lütfünü arzulayıram»” (Səhih hədisdir, Buxari (N: 1162, 6382, 7390)). Digər dəlil isə Rəsulullahın (s) bu duasıdır: “Ey diri və əbədi olan Allah! Rəhmətinlə köməyini diləyirəm”.3

2 – İman və doğru əməllərlə Allaha təvəssül etmək: Bu da Allah üçün və Onun dininə uyğun olan gözəl əməllərlə olur. Bu əməllərin sahibinin Allaha dua edərkən: “Ey Allahım, sənə olan imanım, sevgim və Rəsuluna tabe olmağım üçün məni bağışla”, – deməsi və dinə uyğun belə dualar etməsi buna misaldır.

Qurandan Allahın aşağıdakı ayəsini örnək göstərmək olar:

“(Həvarilər dedilər: ) “Ey Rəbbimiz, bizə nazil etdiyinə (İncilə) iman gətirdik və peyğəmbərinə (İsaya) tabe olduq. Artıq bizləri (haqqa) şahid olanlarla bir yerdə yaz!” («Ali-İmran» surəsi, 3/53).

Sünnədən isə İbn Ömərin (74/693) mağaraya sığınan üç insanın qarşılaşdığı hadisə ilə bağlı rəvayət etdiyi hədis buna dəlildir. Onlar mağaraya girdikdən sonra bir qaya parçası mağaranın ağzına yuvarlanıb oranı bağlamışdı. Bundan sonra onlar yaxşı əməlləri ilə Allaha təvəssül etdilər. Birinci insan ata-anasına yaxşı davranmasını, ikincisi lazımi imkanlar olduğu halda günahdan uzaq olub namuslu davranmasını, üçüncü isə əmanəti və insanların haqqını verməsini vəsilə etmişdi.4 Digər dəlil də Bureydə b. əl-Husayb əl-Əsləminin (63/682) rəvayət etdiyi bu hədisdir: “Hz. Peyğəmbər buyurdu: “Ey Allahım! Mən səndən başqa heç bir haqq məbud olmayan Allah olmağına, doğmamış və doğulmamış, heç bir bənzəri olmayan tək olduğuna, heç nəyə möhtac olmadığına şahidlik edib səndən istəyirəm”.5

3 – Əməlisaleh müsəlmanın duası ilə Allaha təvəssül: Bu, bir müsəlmanın böyük çətinliyə və çıxılmaz vəziyyətə düşüb əməlisaleh və təqvalı müsəlmanın yanına gedərək onun üçün Rəbbinə dua etməsini istəməsidir.

Duası ilə təvəssül edilən insan müsəlman olmalı, doğru əmələ malik və dua edəcək gücdə olmalı, buna görə də heç bir məbləğ almamalıdır.

Sünnə və səhabələrin davranışları buna dəlildir. Sünnədən buna dəlil Ənəs b. Malikin (93/711) nəql etdiyi, bir cümə günü Hz. Peyğəmbərin xütbə oxuduğu əsnada bədəvi ərəbin davranışı ila bağlı rəvayətdir. Bu insan Hz. Peyğəmbərdən onlar üçün Allah Təalaya dua edib quraqlıqdan sonra yağış yağdıraraq köməklərinə yetişməsini diləmişdi. Hz. Peyğəmbər də əllərini göyə qaldırıb onlar üçün dua etdi və yağış yağdı.6

Səhabələrin həyatından dəlil: Hz. Peyğəmbərin vəfatından sonra Ömər (23/643), Abbas b. Abdulmuttalibə Allaha yağış yağdırması üçün dua etməsini demişdi (Buxari, N: 1010,3710). Buradakı “yağış yağma istəyi”, yəni yağış yağdırması üçün Allaha dua etməsini bildirmiş və bunun üçün də: “Dua et, eyAbbas” demişdir.

Hazırladı: Elşad Paşaoğlu

Mənbə: davet.az (“Dəvət” jurnalı)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Təfsirul-Quranil-Azim, 2/55. []
  2. Səhih hədisdir, Buxari (N: 4714, həmçinin bax. N: 4715); Təbəri “Təfsirut-Tabəri” (8/94-96); bax. İbn Kəsir “Təfsirul-Quranil-Azim”, 3/50. []
  3. Hasən hədisdir; Tirmizi, N: 3524; Nəsai “əs-Sunənul-Kubra” N: 10330. []
  4. Səhih hədisdir, Buxari N: 2215, 2272, 2333, 3465, 5974 və Muslim N: 2743/100. []
  5. Səhih hədisdir, Əhməd 5/349, 350, 360; Əbu Davud N: 1493, 1494; Tirmizi N: 3475. []
  6. Səhih hədisdir. Buxari, N: 932, 933, 1013, 1019, 1021, 1029, 1033, 3582, 6093, 6342; Muslim, N: 897. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.139 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.237 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.134 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.565 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.647 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.030 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.853 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.624 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.511 dəfə oxundu
9 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
10 Qəndil 30.06.09 8.016 dəfə oxundu
11 Şəfaət 08.04.10 3.194 dəfə oxundu
12 Surroqat analıq 03.02.12 4.822 dəfə oxundu
13 Təvəssül 10.06.13 3.139 dəfə oxundu
14 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
15 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.675 dəfə oxundu
16 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.190 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
18 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
19 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.395 dəfə oxundu
20 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 516 dəfə oxundu
21 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
22 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.973 dəfə oxundu
23 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.893 dəfə oxundu
24 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.133 dəfə oxundu
25 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
26 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
27 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.083 dəfə oxundu
28 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 48.170 dəfə oxundu
29 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.826 dəfə oxundu
30 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
31 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
32 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.109 dəfə oxundu
33 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 598 dəfə oxundu
34 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.147 dəfə oxundu
35 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
36 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.979 dəfə oxundu
37 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.883 dəfə oxundu
38 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.554 dəfə oxundu
39 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
40 Xums nədir? 11.01.19 334 dəfə oxundu
41 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
42 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
43 Dua 25.11.10 7.092 dəfə oxundu
44 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.864 dəfə oxundu
45 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.121 dəfə oxundu
46 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
47 Коран и культурное развитие. 30.01.19 218 dəfə oxundu
48 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.870 dəfə oxundu
49 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.325 dəfə oxundu
50 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.831 dəfə oxundu
51 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
52 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
53 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.593 dəfə oxundu
54 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 34 dəfə oxundu
55 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.426 dəfə oxundu
56 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.554 dəfə oxundu
57 Şirk və küfr 14.07.11 3.606 dəfə oxundu
58 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.195 dəfə oxundu
59 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.179 dəfə oxundu
60 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.817 dəfə oxundu
61 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.941 dəfə oxundu
62 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.199 dəfə oxundu
63 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.937 dəfə oxundu
64 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.186 dəfə oxundu
65 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
66 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.138 dəfə oxundu
67 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.585 dəfə oxundu
68 Hikmət 09.01.16 4.572 dəfə oxundu
69 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.969 dəfə oxundu
70 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
71 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
72 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.587 dəfə oxundu
73 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.052 dəfə oxundu
74 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.990 dəfə oxundu
75 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.510 dəfə oxundu
76 Faiz 29.03.10 4.547 dəfə oxundu
77 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
78 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
79 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
80 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
81 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.993 dəfə oxundu
82 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.286 dəfə oxundu
83 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.083 dəfə oxundu
84 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.548 dəfə oxundu
85 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.572 dəfə oxundu
86 Vərdişlər 10.04.10 2.632 dəfə oxundu
87 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
88 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.774 dəfə oxundu
89 Tağut 28.04.17 3.667 dəfə oxundu
90 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.744 dəfə oxundu
91 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.783 dəfə oxundu
92 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.316 dəfə oxundu
93 Vəhy 12.04.13 1.811 dəfə oxundu
94 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 706 dəfə oxundu
95 Təsbeh 06.07.09 3.673 dəfə oxundu
96 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.630 dəfə oxundu
97 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.670 dəfə oxundu
98 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
99 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
100 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 818 dəfə oxundu