Quranda əşyaların dili
Müsəlmanlar > Quran Araşdırmaları (xüsusi) > Tədqiqatlar Tarix: 04 Temmuz 2011 Tövsiyə et Çap et

QURANDA ƏŞYALARIN DİLİ1

Qurani-Kərim istər canlı, istərsə də cansız olsun, bütün varlıqların dilindən, hiss, ibadət və vəzifələrindən bəhs edir. Biz də bu tədqiqatımızda cin və mələklərdən başqa varlıqlardan bəhs edən Quran ayələrinə nəzər yetirəcək və onları qısa şəkildə insanla müqayisə edəcəyik.

1. GÖYLƏR VƏ YER

Göylər və yer bütöv halda ikən partladılıb yaradılmışdır. Allah Təala belə buyurur:

“O özünü görməməzliyə vuranlar görmədilərmi? Biz göyləri və yeri bütöv halda ikən partlatdıq2 və hər canlı şeyi sudan yaratdıq. Hələ də inanmırlar?” (Ənbiya, 21/30)

1.1. Göylərin və yerin Allaha söz verməyi

Allah əvvəlcə yeri yaratmışdır. Sonra da belə demişdir:

“De: “Doğrudanmı siz yeri iki gündə yaradanı inkar edir və (bütləri) Ona tay tutursunuz? Axı O, aləmlərin Rəbbidir!

O, yerin üstündə möhkəm duran dağlar yerləşdirdi, onu bərəkətli etdi və (ruzi) istəyənlər üçün orada (yer əhlinin) ruzisini tam dörd gündə yerbəyer etdi.

Sonra O, duman halında olan göyə tərəf yönəlib ona və yerə: “Könüllü surətdə və ya məcburi olaraq gəlin (əmrimə boyun əyin!)”– dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!”– dedilər.

O, iki gündə onları yeddi göy kimi yaratdı və hər göyə onun özünə məxsus vəzifə tapşırdı. Biz dünya səmasını qəndillərlə bəzədik və mühafizə­­mizə götürdük. Bu, Qüdrətli və Bilən (Allahın) əzəli hökmüdür”. (Fussilət, 41/9-12)

Göylər öz işlərini gördükdə yarılacaq və yer üzündə dəyişiklik baş verəcək. Allah buyurur:

“Göy yarılacağı və Rəbbini dinləyib boyun əyməyə hazır olacağı zaman;

Yer dümdüz ediləcəyi, içindəkiləri kənara atıb boşalacağı və Rəbbinin buyurduğunu haqq olaraq eşidib (Ona) itaət edəcəyi zaman (Məhz o gün Axirət başlayacaqdır. İnsan dünyada yaxşı və pis əməllərinin cəzasını layiqincə alacaqdır)!”. (İnşiqaq, 84/1-5)

1.2. Göylərin və yerin əmr almağı

Nuh tufanında: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, suyunu saxla”, – deyildi. Su çəkildi. İş başa çatdı. Gəmi Cudiyə oturdu”. (Hud, 11/44)

Nəmrud İbrahim peyğəmbəri oda atdırdıqda Allah: “Ey od! İbrahimə qarşı sərin və zərərsiz ol!”, – demiş, o da elə olmuşdur. (Ənbiya, 21/69-71)

1.3. Göylərin və yerin kədərlənməsi

İnsanların səhv hərəkələri göylərə və yerə pis təsir edir:

“Rəhman (Allah) özünə övlad götürmüşdür”– dedilər. Siz, doğrudan da, olduqca pis bir şey etdiniz (çox böyük-böyük danışdınız)! Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun – Rəhmana övlad isnad etdiklərinə görə”. (Məryəm, 19/88-91)

Günahkarların cəzalandırılması isə göylərə və yerə təsir etmir. Biz bunu aşağıdakı ayələrdən öyrənirik:

“Biz onlardan əvvəl Fironun xalqını da sınadıq. Onlara möhtərəm bir elçi gəldi.

(O dedi): “Allahın qullarını mənə qaytarın. Həqiqətən, mən sizin üçün etibarlı bir elçiyəm. Allaha qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə aydın bir sübut gətirmişəm. Mən sizin məni daşa bas­­manızdan həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz (olan Allaha) sığınıram. Əgər mənə inanmırsınızsa, onda məndən uzaq olun!”

Sonra o, Rəbbinə yalvarıb dedi: “Həqiqətən, bunlar günahkar adamlardır!”

Allah belə dedi: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Şübhəsiz ki, siz təqib olunacaqsınız. Dənizi də sakit burax! Onlar suda batırılacaq əsgərlərdir!”

Onlar neçə-neçə bağlar, çeşmələr qoyub getdilər; (Habelə) əkinlər, möhtəşəm yerlər! Və içində həzz aldıqları nemətləri də (qoyub getdilər).

Bax belə! Biz o (nemətlərə) başqalarını varis etdik.

Nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağlamadı. Onlara möhlət də verilmədi”. (Duxan, 44/17-29)

1.4. Dağlar və daşlar

Allah belə buyurur:

“Həqiqətən, daşlardan eləsi var ki, içərisindən çaylar qaynayıb çıxar. Onlardan eləsi də var ki, yarılar, içərisindən su çıxar. Eləsi də var ki, Allahın qorxusundan (yuvarlanıb yerə) düşər”. (Bəqərə, 2/74)

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

2. QUŞLARIN DÜNYASI

Quşlar uçan varlıqlardır. Uça bildiklərinə görə qarışqalar da bu kateqoriyaya daxildir. Bu məsələ ilə əlaqədar olaraq quş dilini bilən Süleyman peyğəmbərin vasitəsilə bizə bəzi məlumatlar gəlib çatmışdır. Belə ki, Quranda deyilir:

Süleyman üçün cin, insan və quşlardan ordular toplandı. Onlar müntəzəm bir halda idilər. Qarışqa dərəsinə qədər gəldilər. Bir qarışqa belə dedi: “Ey qarışqalar! Yuvalarınıza girin ki, Süleyman və onun qoşunu özləri də bilmədən sizi basıb əzməsinlər!”.

Süleyman qarışqanın bu sözünə gülümsəyib dedi: “Ey Rəbbim! Mənə özümə və valideynlərimə ehsan etdiyin ne’mətə şükr etmək və sənin istədiyin yaxşı işi görmək üçün ilham ver! Məni öz rəhmətinlə [mərhəmətinlə] saleh bəndələrinin arasına qat!”.

Sonra Süleyman quşlardan ibarət olan ordunu yoxlayıb belə dedi: “Nə oldu ki, Hüdhüd quşunu görmürəm. Yoxsa o burada deyil? And olsun ki, ona ağır bir cəza verəcəyəm, ya da onu tutub kəsəcəyəm! Yaxud da o mənə [niyə burada olmadığına dair] açıq-aşkar bir dəlil gətirsin!”.

Süleyman çox gözləyəsi olmadı. Hüdhüd quşu çıxıb gəldi və belə dedi: ”Mən sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm; orada hökmdarlıq edən bir qadın gördüm. Onun hər şeyi var, üstəlik çox böyük bir taxtı da var. Gördüm ki, o qadın və tayfası Allahı qoyub, günəşə sitayiş edirlər. Şeytan gördükləri pis işləri onlara gözəl kimi göstərib və onları doğru yoldan çıxardıb. Buna görə də onlar hidayət olmurlar [doğu yolu tapa bilmirlər]”.

Göylərdə və yerdə gizli olan şeyləri üzə çıxardan, onların gizlətdikləri və aşkar etdikləri hər şeyi bilən Allaha səcdə etməsinlər deyə [şeytan belə edib].

O böyük ərşin Rəbbi olan Allahdan başqa heç bir ilah [tanrı] yoxdur!

[Süleyman Hüdhüd quşuna] dedi: “Biz görəcəyik, görək doğru deyirsən, yoxsa sən yalançısan!?

Mənim bu məktubumu aparıb onlara at, sonra bir az kənara çəkil. Bax gör nə cavab verəcəklər!”.

[Səba hökmdarı] belə dedi: “Ey əyanlar! Mənə qiymətli [hörmətli] bir məktub göndərilib. Bu məktub Süleymandan gəlib və «Bismillahi’r-Rəhmani’r-Rəhim»lə başlayır. Məktubda: “Mənə qarşı təkəbbür göstərməyin və [Allaha] təslim olaraq yanıma gəlin”, – deyilir.

[Səba hökmdarı] dedi: “Ey əyanlar! Bu məsələ barəsində mənə öz fikrinizi bildirin. Mən sizinlə məsləhətləşmədən heç bir iş görən deyiləm!”. (Nəml, 27/17-32)

3.ƏŞYALARIN İBADƏTİ

Bütün varlıqlar, canlı və cansız olmağından asılı olmayaraq Allahı təsbih edirlər:

“Yeddi göy, yer və onlarda olanlar Ona təriflər deyir. Elə bir şey yoxdur ki, həmd ilə Ona tərif deməsin, lakin siz onların tərifini anlamazsınız. Həqiqətən, O, Həlimdir, Bağışlayandır”. (İsra, 17/44)

Quşlar fərqlidirlər; onların təsbihlə yanaşı, ağıllı varlıqlar kimi səlatları da var. Səlat Quranda dua və namaz mənasında işlədilir. Başqa bir ayədə belə deyilir:

“Məgər göylərdə və yerdə olanların, həm də qanad açıb uçan quşların Allaha təriflər dediklərini görmürsənmi? Hər biri öz duasını və həmd-sənasını bilir. Allah onların nə etdiklərini bilir”. (Nur, 24/41)

4. AXİRƏTDƏ YERİN DANIŞMAĞI

Axirətdə yer üzü danışacaq və onda olan məlumatları bildirəcək:

“Yer titrəyib lərzəyə gələcəyi zaman;

Yer öz yükünü bayıra atacağı,

İnsan (təəccüblə): “Buna (bu yerə) nə olub?” – deyəcəyi zaman – həmin gün yer öz əhvalatlarını da­­nışacaqdır.

Çünki (bunu) ona sənin Rəbbin vəhy etmişdir (buyurmuşdur)!”. (Zilzal, 99/1-5)

5. İNSAN VƏ ƏŞYALAR

Allah yerə və göyə: “İstəyərək və ya istəməyərək əmrimə tabe olun”, – dediyi vaxt ikisi də: “Biz istəyərək gəldik”, – demişdilər. (Fussilət, 41/11) Ancaq istəməsələr belə, onun əmrindən çıxa bilməzdilər. Buna görə də Allah əmanəti – kitablarına tabe olmaq tapşırığını göylərə və yerə yükləsəydi, onlar bunu yerinə yetirmək üçün özlərini sanki həlak edirmiş kimi, hər şeyi edərdilər. Haşr surəsindəki ayə də bunu göstərir:

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

Göylərin və yerin Allahın əmrinə zidd hərəkət etmək kimi bir gücü yoxdur. Ona görə də onların imtahana çəkilməyindən də söhbət gedə bilməz. Amma insan başqa cürdür. Allah onunla əlaqədar olaraq belə deyir:

“Şübhəsiz ki, Biz ona yol göstərdik! Fərqi yoxdur, ya şükür etsin, ya da naşükür olsun”. (İnsan, 76/3)

Əmrə etiraz etmək gücünə malik olan insana əmr verildikdə bir imtahan şəraiti yaranıb. Çünki insan göylər və yer kimi deyil. Əgər o istəməsə, Allahın əmrinə tabe olmaz. Onsuz da insanın istəmədən gördüyü iş nə iman hesab olunur, nə də ibadət:

“Biz əmanəti göylərə, yerə və dağlara təklif etdik. Onlar onu daşımaqdan (qorxub) imtina etdilər. Lakin insan onu boynuna götürdü. Doğrudan da, o, zalım və cahil hala gəldi”. (Əhzab, 33/72)

Ayədə cahil ifadəsi ilə bilməyən deyil, biliyinə əsasən hərəkət etməyən şəxs3 nəzərdə tutulur. İnsan əslində zalım və cahil deyil. Ancaq o, özünü o hala salır. Zalım və cahil olsaydı, Allah ona əmanəti tapşırmazdı. Çünki Allah qabil olmayana əmanət verməz:

“Allah əmanətləri əhlinə verməyinizi əmr edib”. (Nisa, 4/58)

Sonrakı ayə bu məsələni yaxşı başa düşməyimizi asanlaşdırır:

“(Bu əmanət insana ona görə verildi) ki, Allah münafiq kişiləri və münafiq qadınları, müşrik kişiləri və müşrik qadınları cəzalandırsın, mömin kişilərin və mömin qadınların tövbələrini qəbul etsin. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir”. (Əhzab, 33/73)

Münafiqlik və müşriklik zalımlıq və cahillik deməkdir. İnsan öz fitrətini korlamasa, bu hala düşməz.

Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yəni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Quranda bu qanunlar və onlarla formalaşan varlıqların hər biri bir ayə hesab edilir. Həmin ayələrlər Quran ayələrinin arasında bütöv bir müvafiqlik var. Başqa sözlə desək, fitrəti korlamaq Allahın ayələrini korlamaqdır.  Allah bu kimi insanlara gördükləri işlərin müqabilində cəzanın bir hissəsini bu dünyada verir. Allah Təala belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr”. (Rum, 30/41)

Müəllif: Professor Abdulaziz Bayındır4

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bu məqalə İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində keçirilmiş beynəlxalq “Ətraf mühit və din” simpoziumunda təqdim edilmiş (15-16 may 2008-ci il), eyni fakültənin elmi məcmuəsində  nəşr olunmuşdur (s. 289-293). []
  2. Burada فَتَقْ – ya “partlatmaq” mənasını verməyimizin səbəbi bu hadisədən sonra göylərin duman halına gəməyidir. []
  3. Cahil sözünün mənalarından biri belədir: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا []
  4. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
14.050 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.989 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.709 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.484 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.505 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.659 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.537 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.333 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.536 dəfə oxundu
9 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.486 dəfə oxundu
10 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.023 dəfə oxundu
11 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.396 dəfə oxundu
12 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.436 dəfə oxundu
13 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.142 dəfə oxundu
14 Donuz dərisi 02.11.09 3.148 dəfə oxundu
15 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.047 dəfə oxundu
16 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.370 dəfə oxundu
17 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.779 dəfə oxundu
18 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.168 dəfə oxundu
19 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.746 dəfə oxundu
20 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 34.246 dəfə oxundu
21 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.642 dəfə oxundu
22 Şəfaət inancı 08.02.11 2.827 dəfə oxundu
23 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.820 dəfə oxundu
24 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.819 dəfə oxundu
25 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.298 dəfə oxundu
26 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.414 dəfə oxundu
27 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.293 dəfə oxundu
28 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.480 dəfə oxundu
29 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.854 dəfə oxundu
30 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.907 dəfə oxundu
31 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.741 dəfə oxundu
32 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.497 dəfə oxundu
33 Dua 25.11.10 6.632 dəfə oxundu
34 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.894 dəfə oxundu
35 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.488 dəfə oxundu
36 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.983 dəfə oxundu
37 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.591 dəfə oxundu
38 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.758 dəfə oxundu
39 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.424 dəfə oxundu
40 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.464 dəfə oxundu
41 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.402 dəfə oxundu
42 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.339 dəfə oxundu
43 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.279 dəfə oxundu
44 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.431 dəfə oxundu
45 Şirk və küfr 14.07.11 3.286 dəfə oxundu
46 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.951 dəfə oxundu
47 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.926 dəfə oxundu
48 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.516 dəfə oxundu
49 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.405 dəfə oxundu
50 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.050 dəfə oxundu
51 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.818 dəfə oxundu
52 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.867 dəfə oxundu
53 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.963 dəfə oxundu
54 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.211 dəfə oxundu
55 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.828 dəfə oxundu
56 Hikmət 09.01.16 3.383 dəfə oxundu
57 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.868 dəfə oxundu
58 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.426 dəfə oxundu
59 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.671 dəfə oxundu
60 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.219 dəfə oxundu
61 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 934 dəfə oxundu
62 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.637 dəfə oxundu
63 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.399 dəfə oxundu
64 Faiz 29.03.10 4.148 dəfə oxundu
65 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.400 dəfə oxundu
66 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.234 dəfə oxundu
67 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.048 dəfə oxundu
68 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.382 dəfə oxundu
69 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.267 dəfə oxundu
70 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.871 dəfə oxundu
71 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.823 dəfə oxundu
72 Qadınların döyülməsi 29.03.17 802 dəfə oxundu
73 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.210 dəfə oxundu
74 Vərdişlər 10.04.10 2.542 dəfə oxundu
75 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.723 dəfə oxundu
76 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.160 dəfə oxundu
77 Tağut 28.04.17 1.457 dəfə oxundu
78 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.635 dəfə oxundu
79 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.692 dəfə oxundu
80 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.880 dəfə oxundu
81 Vəhy 12.04.13 1.746 dəfə oxundu
82 Təsbeh 06.07.09 3.532 dəfə oxundu
83 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.202 dəfə oxundu
84 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.605 dəfə oxundu
85 İsra və Merac 02.04.16 1.092 dəfə oxundu
86 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.315 dəfə oxundu
87 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.289 dəfə oxundu
88 Qəndil 30.06.09 7.407 dəfə oxundu
89 Şəfaət 08.04.10 3.064 dəfə oxundu
90 Surroqat analıq 03.02.12 4.577 dəfə oxundu
91 Təvəssül 10.06.13 2.906 dəfə oxundu