Quranda əşyaların dili
Müsəlmanlar > Quran Araşdırmaları (xüsusi) > Tədqiqatlar Tarix: 04 Temmuz 2011 Tövsiyə et Çap et

QURANDA ƏŞYALARIN DİLİ1

Qurani-Kərim istər canlı, istərsə də cansız olsun, bütün varlıqların dilindən, hiss, ibadət və vəzifələrindən bəhs edir. Biz də bu tədqiqatımızda cin və mələklərdən başqa varlıqlardan bəhs edən Quran ayələrinə nəzər yetirəcək və onları qısa şəkildə insanla müqayisə edəcəyik.

1. GÖYLƏR VƏ YER

Göylər və yer bütöv halda ikən partladılıb yaradılmışdır. Allah Təala belə buyurur:

“O özünü görməməzliyə vuranlar görmədilərmi? Biz göyləri və yeri bütöv halda ikən partlatdıq2 və hər canlı şeyi sudan yaratdıq. Hələ də inanmırlar?” (Ənbiya, 21/30)

1.1. Göylərin və yerin Allaha söz verməyi

Allah əvvəlcə yeri yaratmışdır. Sonra da belə demişdir:

“De: “Doğrudanmı siz yeri iki gündə yaradanı inkar edir və (bütləri) Ona tay tutursunuz? Axı O, aləmlərin Rəbbidir!

O, yerin üstündə möhkəm duran dağlar yerləşdirdi, onu bərəkətli etdi və (ruzi) istəyənlər üçün orada (yer əhlinin) ruzisini tam dörd gündə yerbəyer etdi.

Sonra O, duman halında olan göyə tərəf yönəlib ona və yerə: “Könüllü surətdə və ya məcburi olaraq gəlin (əmrimə boyun əyin!)”– dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!”– dedilər.

O, iki gündə onları yeddi göy kimi yaratdı və hər göyə onun özünə məxsus vəzifə tapşırdı. Biz dünya səmasını qəndillərlə bəzədik və mühafizə­­mizə götürdük. Bu, Qüdrətli və Bilən (Allahın) əzəli hökmüdür”. (Fussilət, 41/9-12)

Göylər öz işlərini gördükdə yarılacaq və yer üzündə dəyişiklik baş verəcək. Allah buyurur:

“Göy yarılacağı və Rəbbini dinləyib boyun əyməyə hazır olacağı zaman;

Yer dümdüz ediləcəyi, içindəkiləri kənara atıb boşalacağı və Rəbbinin buyurduğunu haqq olaraq eşidib (Ona) itaət edəcəyi zaman (Məhz o gün Axirət başlayacaqdır. İnsan dünyada yaxşı və pis əməllərinin cəzasını layiqincə alacaqdır)!”. (İnşiqaq, 84/1-5)

1.2. Göylərin və yerin əmr almağı

Nuh tufanında: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, suyunu saxla”, – deyildi. Su çəkildi. İş başa çatdı. Gəmi Cudiyə oturdu”. (Hud, 11/44)

Nəmrud İbrahim peyğəmbəri oda atdırdıqda Allah: “Ey od! İbrahimə qarşı sərin və zərərsiz ol!”, – demiş, o da elə olmuşdur. (Ənbiya, 21/69-71)

1.3. Göylərin və yerin kədərlənməsi

İnsanların səhv hərəkələri göylərə və yerə pis təsir edir:

“Rəhman (Allah) özünə övlad götürmüşdür”– dedilər. Siz, doğrudan da, olduqca pis bir şey etdiniz (çox böyük-böyük danışdınız)! Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun – Rəhmana övlad isnad etdiklərinə görə”. (Məryəm, 19/88-91)

Günahkarların cəzalandırılması isə göylərə və yerə təsir etmir. Biz bunu aşağıdakı ayələrdən öyrənirik:

“Biz onlardan əvvəl Fironun xalqını da sınadıq. Onlara möhtərəm bir elçi gəldi.

(O dedi): “Allahın qullarını mənə qaytarın. Həqiqətən, mən sizin üçün etibarlı bir elçiyəm. Allaha qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə aydın bir sübut gətirmişəm. Mən sizin məni daşa bas­­manızdan həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz (olan Allaha) sığınıram. Əgər mənə inanmırsınızsa, onda məndən uzaq olun!”

Sonra o, Rəbbinə yalvarıb dedi: “Həqiqətən, bunlar günahkar adamlardır!”

Allah belə dedi: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Şübhəsiz ki, siz təqib olunacaqsınız. Dənizi də sakit burax! Onlar suda batırılacaq əsgərlərdir!”

Onlar neçə-neçə bağlar, çeşmələr qoyub getdilər; (Habelə) əkinlər, möhtəşəm yerlər! Və içində həzz aldıqları nemətləri də (qoyub getdilər).

Bax belə! Biz o (nemətlərə) başqalarını varis etdik.

Nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağlamadı. Onlara möhlət də verilmədi”. (Duxan, 44/17-29)

1.4. Dağlar və daşlar

Allah belə buyurur:

“Həqiqətən, daşlardan eləsi var ki, içərisindən çaylar qaynayıb çıxar. Onlardan eləsi də var ki, yarılar, içərisindən su çıxar. Eləsi də var ki, Allahın qorxusundan (yuvarlanıb yerə) düşər”. (Bəqərə, 2/74)

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

2. QUŞLARIN DÜNYASI

Quşlar uçan varlıqlardır. Uça bildiklərinə görə qarışqalar da bu kateqoriyaya daxildir. Bu məsələ ilə əlaqədar olaraq quş dilini bilən Süleyman peyğəmbərin vasitəsilə bizə bəzi məlumatlar gəlib çatmışdır. Belə ki, Quranda deyilir:

Süleyman üçün cin, insan və quşlardan ordular toplandı. Onlar müntəzəm bir halda idilər. Qarışqa dərəsinə qədər gəldilər. Bir qarışqa belə dedi: “Ey qarışqalar! Yuvalarınıza girin ki, Süleyman və onun qoşunu özləri də bilmədən sizi basıb əzməsinlər!”.

Süleyman qarışqanın bu sözünə gülümsəyib dedi: “Ey Rəbbim! Mənə özümə və valideynlərimə ehsan etdiyin ne’mətə şükr etmək və sənin istədiyin yaxşı işi görmək üçün ilham ver! Məni öz rəhmətinlə [mərhəmətinlə] saleh bəndələrinin arasına qat!”.

Sonra Süleyman quşlardan ibarət olan ordunu yoxlayıb belə dedi: “Nə oldu ki, Hüdhüd quşunu görmürəm. Yoxsa o burada deyil? And olsun ki, ona ağır bir cəza verəcəyəm, ya da onu tutub kəsəcəyəm! Yaxud da o mənə [niyə burada olmadığına dair] açıq-aşkar bir dəlil gətirsin!”.

Süleyman çox gözləyəsi olmadı. Hüdhüd quşu çıxıb gəldi və belə dedi: ”Mən sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm; orada hökmdarlıq edən bir qadın gördüm. Onun hər şeyi var, üstəlik çox böyük bir taxtı da var. Gördüm ki, o qadın və tayfası Allahı qoyub, günəşə sitayiş edirlər. Şeytan gördükləri pis işləri onlara gözəl kimi göstərib və onları doğru yoldan çıxardıb. Buna görə də onlar hidayət olmurlar [doğu yolu tapa bilmirlər]”.

Göylərdə və yerdə gizli olan şeyləri üzə çıxardan, onların gizlətdikləri və aşkar etdikləri hər şeyi bilən Allaha səcdə etməsinlər deyə [şeytan belə edib].

O böyük ərşin Rəbbi olan Allahdan başqa heç bir ilah [tanrı] yoxdur!

[Süleyman Hüdhüd quşuna] dedi: “Biz görəcəyik, görək doğru deyirsən, yoxsa sən yalançısan!?

Mənim bu məktubumu aparıb onlara at, sonra bir az kənara çəkil. Bax gör nə cavab verəcəklər!”.

[Səba hökmdarı] belə dedi: “Ey əyanlar! Mənə qiymətli [hörmətli] bir məktub göndərilib. Bu məktub Süleymandan gəlib və «Bismillahi’r-Rəhmani’r-Rəhim»lə başlayır. Məktubda: “Mənə qarşı təkəbbür göstərməyin və [Allaha] təslim olaraq yanıma gəlin”, – deyilir.

[Səba hökmdarı] dedi: “Ey əyanlar! Bu məsələ barəsində mənə öz fikrinizi bildirin. Mən sizinlə məsləhətləşmədən heç bir iş görən deyiləm!”. (Nəml, 27/17-32)

3.ƏŞYALARIN İBADƏTİ

Bütün varlıqlar, canlı və cansız olmağından asılı olmayaraq Allahı təsbih edirlər:

“Yeddi göy, yer və onlarda olanlar Ona təriflər deyir. Elə bir şey yoxdur ki, həmd ilə Ona tərif deməsin, lakin siz onların tərifini anlamazsınız. Həqiqətən, O, Həlimdir, Bağışlayandır”. (İsra, 17/44)

Quşlar fərqlidirlər; onların təsbihlə yanaşı, ağıllı varlıqlar kimi səlatları da var. Səlat Quranda dua və namaz mənasında işlədilir. Başqa bir ayədə belə deyilir:

“Məgər göylərdə və yerdə olanların, həm də qanad açıb uçan quşların Allaha təriflər dediklərini görmürsənmi? Hər biri öz duasını və həmd-sənasını bilir. Allah onların nə etdiklərini bilir”. (Nur, 24/41)

4. AXİRƏTDƏ YERİN DANIŞMAĞI

Axirətdə yer üzü danışacaq və onda olan məlumatları bildirəcək:

“Yer titrəyib lərzəyə gələcəyi zaman;

Yer öz yükünü bayıra atacağı,

İnsan (təəccüblə): “Buna (bu yerə) nə olub?” – deyəcəyi zaman – həmin gün yer öz əhvalatlarını da­­nışacaqdır.

Çünki (bunu) ona sənin Rəbbin vəhy etmişdir (buyurmuşdur)!”. (Zilzal, 99/1-5)

5. İNSAN VƏ ƏŞYALAR

Allah yerə və göyə: “İstəyərək və ya istəməyərək əmrimə tabe olun”, – dediyi vaxt ikisi də: “Biz istəyərək gəldik”, – demişdilər. (Fussilət, 41/11) Ancaq istəməsələr belə, onun əmrindən çıxa bilməzdilər. Buna görə də Allah əmanəti – kitablarına tabe olmaq tapşırığını göylərə və yerə yükləsəydi, onlar bunu yerinə yetirmək üçün özlərini sanki həlak edirmiş kimi, hər şeyi edərdilər. Haşr surəsindəki ayə də bunu göstərir:

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

Göylərin və yerin Allahın əmrinə zidd hərəkət etmək kimi bir gücü yoxdur. Ona görə də onların imtahana çəkilməyindən də söhbət gedə bilməz. Amma insan başqa cürdür. Allah onunla əlaqədar olaraq belə deyir:

“Şübhəsiz ki, Biz ona yol göstərdik! Fərqi yoxdur, ya şükür etsin, ya da naşükür olsun”. (İnsan, 76/3)

Əmrə etiraz etmək gücünə malik olan insana əmr verildikdə bir imtahan şəraiti yaranıb. Çünki insan göylər və yer kimi deyil. Əgər o istəməsə, Allahın əmrinə tabe olmaz. Onsuz da insanın istəmədən gördüyü iş nə iman hesab olunur, nə də ibadət:

“Biz əmanəti göylərə, yerə və dağlara təklif etdik. Onlar onu daşımaqdan (qorxub) imtina etdilər. Lakin insan onu boynuna götürdü. Doğrudan da, o, zalım və cahil hala gəldi”. (Əhzab, 33/72)

Ayədə cahil ifadəsi ilə bilməyən deyil, biliyinə əsasən hərəkət etməyən şəxs3 nəzərdə tutulur. İnsan əslində zalım və cahil deyil. Ancaq o, özünü o hala salır. Zalım və cahil olsaydı, Allah ona əmanəti tapşırmazdı. Çünki Allah qabil olmayana əmanət verməz:

“Allah əmanətləri əhlinə verməyinizi əmr edib”. (Nisa, 4/58)

Sonrakı ayə bu məsələni yaxşı başa düşməyimizi asanlaşdırır:

“(Bu əmanət insana ona görə verildi) ki, Allah münafiq kişiləri və münafiq qadınları, müşrik kişiləri və müşrik qadınları cəzalandırsın, mömin kişilərin və mömin qadınların tövbələrini qəbul etsin. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir”. (Əhzab, 33/73)

Münafiqlik və müşriklik zalımlıq və cahillik deməkdir. İnsan öz fitrətini korlamasa, bu hala düşməz.

Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yəni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Quranda bu qanunlar və onlarla formalaşan varlıqların hər biri bir ayə hesab edilir. Həmin ayələrlər Quran ayələrinin arasında bütöv bir müvafiqlik var. Başqa sözlə desək, fitrəti korlamaq Allahın ayələrini korlamaqdır.  Allah bu kimi insanlara gördükləri işlərin müqabilində cəzanın bir hissəsini bu dünyada verir. Allah Təala belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr”. (Rum, 30/41)

Müəllif: Professor Abdulaziz Bayındır4

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bu məqalə İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində keçirilmiş beynəlxalq “Ətraf mühit və din” simpoziumunda təqdim edilmiş (15-16 may 2008-ci il), eyni fakültənin elmi məcmuəsində  nəşr olunmuşdur (s. 289-293). []
  2. Burada فَتَقْ – ya “partlatmaq” mənasını verməyimizin səbəbi bu hadisədən sonra göylərin duman halına gəməyidir. []
  3. Cahil sözünün mənalarından biri belədir: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا []
  4. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
14.038 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.977 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.683 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.468 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.495 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.644 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.526 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.321 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.499 dəfə oxundu
9 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.380 dəfə oxundu
10 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.188 dəfə oxundu
11 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.393 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.230 dəfə oxundu
13 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.032 dəfə oxundu
14 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.093 dəfə oxundu
15 Vərdişlər 10.04.10 2.532 dəfə oxundu
16 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.752 dəfə oxundu
17 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.812 dəfə oxundu
18 Qadınların döyülməsi 29.03.17 736 dəfə oxundu
19 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.620 dəfə oxundu
20 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.671 dəfə oxundu
21 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.709 dəfə oxundu
22 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.021 dəfə oxundu
23 Tağut 28.04.17 1.297 dəfə oxundu
24 Təsbeh 06.07.09 3.517 dəfə oxundu
25 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.152 dəfə oxundu
26 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.603 dəfə oxundu
27 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.703 dəfə oxundu
28 Vəhy 12.04.13 1.742 dəfə oxundu
29 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.287 dəfə oxundu
30 Qəndil 30.06.09 7.391 dəfə oxundu
31 Qadının döyülməsi 07.06.10 9.252 dəfə oxundu
32 İsra və Merac 02.04.16 1.078 dəfə oxundu
33 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.305 dəfə oxundu
34 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.463 dəfə oxundu
35 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.908 dəfə oxundu
36 Şəfaət 08.04.10 3.050 dəfə oxundu
37 Surroqat analıq 03.02.12 4.530 dəfə oxundu
38 Təvəssül 10.06.13 2.894 dəfə oxundu
39 Donuz dərisi 02.11.09 3.140 dəfə oxundu
40 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.957 dəfə oxundu
41 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.378 dəfə oxundu
42 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.424 dəfə oxundu
43 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.118 dəfə oxundu
44 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.741 dəfə oxundu
45 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 33.647 dəfə oxundu
46 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.617 dəfə oxundu
47 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.304 dəfə oxundu
48 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.746 dəfə oxundu
49 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.165 dəfə oxundu
50 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.047 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.403 dəfə oxundu
52 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.245 dəfə oxundu
53 Şəfaət inancı 08.02.11 2.824 dəfə oxundu
54 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.819 dəfə oxundu
55 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.789 dəfə oxundu
56 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.717 dəfə oxundu
57 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.490 dəfə oxundu
58 Dua 25.11.10 6.598 dəfə oxundu
59 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.453 dəfə oxundu
60 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.787 dəfə oxundu
61 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.890 dəfə oxundu
62 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.572 dəfə oxundu
63 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.726 dəfə oxundu
64 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.374 dəfə oxundu
65 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.809 dəfə oxundu
66 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.428 dəfə oxundu
67 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.969 dəfə oxundu
68 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.268 dəfə oxundu
69 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.425 dəfə oxundu
70 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.462 dəfə oxundu
71 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.395 dəfə oxundu
72 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.328 dəfə oxundu
73 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.369 dəfə oxundu
74 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.364 dəfə oxundu
75 Şirk və küfr 14.07.11 3.260 dəfə oxundu
76 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.936 dəfə oxundu
77 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.904 dəfə oxundu
78 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.963 dəfə oxundu
79 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.122 dəfə oxundu
80 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.038 dəfə oxundu
81 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.807 dəfə oxundu
82 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.838 dəfə oxundu
83 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.414 dəfə oxundu
84 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.651 dəfə oxundu
85 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.592 dəfə oxundu
86 Hikmət 09.01.16 3.312 dəfə oxundu
87 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.776 dəfə oxundu
88 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.385 dəfə oxundu
89 Faiz 29.03.10 4.132 dəfə oxundu
90 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.191 dəfə oxundu
91 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 922 dəfə oxundu
92 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.607 dəfə oxundu