Quranda əşyaların dili
Müsəlmanlar > Quran Araşdırmaları (xüsusi) > Tədqiqatlar Tarix: 04 Temmuz 2011 Tövsiyə et Çap et

QURANDA ƏŞYALARIN DİLİ1

Qurani-Kərim istər canlı, istərsə də cansız olsun, bütün varlıqların dilindən, hiss, ibadət və vəzifələrindən bəhs edir. Biz də bu tədqiqatımızda cin və mələklərdən başqa varlıqlardan bəhs edən Quran ayələrinə nəzər yetirəcək və onları qısa şəkildə insanla müqayisə edəcəyik.

1. GÖYLƏR VƏ YER

Göylər və yer bütöv halda ikən partladılıb yaradılmışdır. Allah Təala belə buyurur:

“O özünü görməməzliyə vuranlar görmədilərmi? Biz göyləri və yeri bütöv halda ikən partlatdıq2 və hər canlı şeyi sudan yaratdıq. Hələ də inanmırlar?” (Ənbiya, 21/30)

1.1. Göylərin və yerin Allaha söz verməyi

Allah əvvəlcə yeri yaratmışdır. Sonra da belə demişdir:

“De: “Doğrudanmı siz yeri iki gündə yaradanı inkar edir və (bütləri) Ona tay tutursunuz? Axı O, aləmlərin Rəbbidir!

O, yerin üstündə möhkəm duran dağlar yerləşdirdi, onu bərəkətli etdi və (ruzi) istəyənlər üçün orada (yer əhlinin) ruzisini tam dörd gündə yerbəyer etdi.

Sonra O, duman halında olan göyə tərəf yönəlib ona və yerə: “Könüllü surətdə və ya məcburi olaraq gəlin (əmrimə boyun əyin!)”– dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!”– dedilər.

O, iki gündə onları yeddi göy kimi yaratdı və hər göyə onun özünə məxsus vəzifə tapşırdı. Biz dünya səmasını qəndillərlə bəzədik və mühafizə­­mizə götürdük. Bu, Qüdrətli və Bilən (Allahın) əzəli hökmüdür”. (Fussilət, 41/9-12)

Göylər öz işlərini gördükdə yarılacaq və yer üzündə dəyişiklik baş verəcək. Allah buyurur:

“Göy yarılacağı və Rəbbini dinləyib boyun əyməyə hazır olacağı zaman;

Yer dümdüz ediləcəyi, içindəkiləri kənara atıb boşalacağı və Rəbbinin buyurduğunu haqq olaraq eşidib (Ona) itaət edəcəyi zaman (Məhz o gün Axirət başlayacaqdır. İnsan dünyada yaxşı və pis əməllərinin cəzasını layiqincə alacaqdır)!”. (İnşiqaq, 84/1-5)

1.2. Göylərin və yerin əmr almağı

Nuh tufanında: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, suyunu saxla”, – deyildi. Su çəkildi. İş başa çatdı. Gəmi Cudiyə oturdu”. (Hud, 11/44)

Nəmrud İbrahim peyğəmbəri oda atdırdıqda Allah: “Ey od! İbrahimə qarşı sərin və zərərsiz ol!”, – demiş, o da elə olmuşdur. (Ənbiya, 21/69-71)

1.3. Göylərin və yerin kədərlənməsi

İnsanların səhv hərəkələri göylərə və yerə pis təsir edir:

“Rəhman (Allah) özünə övlad götürmüşdür”– dedilər. Siz, doğrudan da, olduqca pis bir şey etdiniz (çox böyük-böyük danışdınız)! Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun – Rəhmana övlad isnad etdiklərinə görə”. (Məryəm, 19/88-91)

Günahkarların cəzalandırılması isə göylərə və yerə təsir etmir. Biz bunu aşağıdakı ayələrdən öyrənirik:

“Biz onlardan əvvəl Fironun xalqını da sınadıq. Onlara möhtərəm bir elçi gəldi.

(O dedi): “Allahın qullarını mənə qaytarın. Həqiqətən, mən sizin üçün etibarlı bir elçiyəm. Allaha qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə aydın bir sübut gətirmişəm. Mən sizin məni daşa bas­­manızdan həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz (olan Allaha) sığınıram. Əgər mənə inanmırsınızsa, onda məndən uzaq olun!”

Sonra o, Rəbbinə yalvarıb dedi: “Həqiqətən, bunlar günahkar adamlardır!”

Allah belə dedi: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Şübhəsiz ki, siz təqib olunacaqsınız. Dənizi də sakit burax! Onlar suda batırılacaq əsgərlərdir!”

Onlar neçə-neçə bağlar, çeşmələr qoyub getdilər; (Habelə) əkinlər, möhtəşəm yerlər! Və içində həzz aldıqları nemətləri də (qoyub getdilər).

Bax belə! Biz o (nemətlərə) başqalarını varis etdik.

Nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağlamadı. Onlara möhlət də verilmədi”. (Duxan, 44/17-29)

1.4. Dağlar və daşlar

Allah belə buyurur:

“Həqiqətən, daşlardan eləsi var ki, içərisindən çaylar qaynayıb çıxar. Onlardan eləsi də var ki, yarılar, içərisindən su çıxar. Eləsi də var ki, Allahın qorxusundan (yuvarlanıb yerə) düşər”. (Bəqərə, 2/74)

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

2. QUŞLARIN DÜNYASI

Quşlar uçan varlıqlardır. Uça bildiklərinə görə qarışqalar da bu kateqoriyaya daxildir. Bu məsələ ilə əlaqədar olaraq quş dilini bilən Süleyman peyğəmbərin vasitəsilə bizə bəzi məlumatlar gəlib çatmışdır. Belə ki, Quranda deyilir:

Süleyman üçün cin, insan və quşlardan ordular toplandı. Onlar müntəzəm bir halda idilər. Qarışqa dərəsinə qədər gəldilər. Bir qarışqa belə dedi: “Ey qarışqalar! Yuvalarınıza girin ki, Süleyman və onun qoşunu özləri də bilmədən sizi basıb əzməsinlər!”.

Süleyman qarışqanın bu sözünə gülümsəyib dedi: “Ey Rəbbim! Mənə özümə və valideynlərimə ehsan etdiyin ne’mətə şükr etmək və sənin istədiyin yaxşı işi görmək üçün ilham ver! Məni öz rəhmətinlə [mərhəmətinlə] saleh bəndələrinin arasına qat!”.

Sonra Süleyman quşlardan ibarət olan ordunu yoxlayıb belə dedi: “Nə oldu ki, Hüdhüd quşunu görmürəm. Yoxsa o burada deyil? And olsun ki, ona ağır bir cəza verəcəyəm, ya da onu tutub kəsəcəyəm! Yaxud da o mənə [niyə burada olmadığına dair] açıq-aşkar bir dəlil gətirsin!”.

Süleyman çox gözləyəsi olmadı. Hüdhüd quşu çıxıb gəldi və belə dedi: ”Mən sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm; orada hökmdarlıq edən bir qadın gördüm. Onun hər şeyi var, üstəlik çox böyük bir taxtı da var. Gördüm ki, o qadın və tayfası Allahı qoyub, günəşə sitayiş edirlər. Şeytan gördükləri pis işləri onlara gözəl kimi göstərib və onları doğru yoldan çıxardıb. Buna görə də onlar hidayət olmurlar [doğu yolu tapa bilmirlər]”.

Göylərdə və yerdə gizli olan şeyləri üzə çıxardan, onların gizlətdikləri və aşkar etdikləri hər şeyi bilən Allaha səcdə etməsinlər deyə [şeytan belə edib].

O böyük ərşin Rəbbi olan Allahdan başqa heç bir ilah [tanrı] yoxdur!

[Süleyman Hüdhüd quşuna] dedi: “Biz görəcəyik, görək doğru deyirsən, yoxsa sən yalançısan!?

Mənim bu məktubumu aparıb onlara at, sonra bir az kənara çəkil. Bax gör nə cavab verəcəklər!”.

[Səba hökmdarı] belə dedi: “Ey əyanlar! Mənə qiymətli [hörmətli] bir məktub göndərilib. Bu məktub Süleymandan gəlib və «Bismillahi’r-Rəhmani’r-Rəhim»lə başlayır. Məktubda: “Mənə qarşı təkəbbür göstərməyin və [Allaha] təslim olaraq yanıma gəlin”, – deyilir.

[Səba hökmdarı] dedi: “Ey əyanlar! Bu məsələ barəsində mənə öz fikrinizi bildirin. Mən sizinlə məsləhətləşmədən heç bir iş görən deyiləm!”. (Nəml, 27/17-32)

3.ƏŞYALARIN İBADƏTİ

Bütün varlıqlar, canlı və cansız olmağından asılı olmayaraq Allahı təsbih edirlər:

“Yeddi göy, yer və onlarda olanlar Ona təriflər deyir. Elə bir şey yoxdur ki, həmd ilə Ona tərif deməsin, lakin siz onların tərifini anlamazsınız. Həqiqətən, O, Həlimdir, Bağışlayandır”. (İsra, 17/44)

Quşlar fərqlidirlər; onların təsbihlə yanaşı, ağıllı varlıqlar kimi səlatları da var. Səlat Quranda dua və namaz mənasında işlədilir. Başqa bir ayədə belə deyilir:

“Məgər göylərdə və yerdə olanların, həm də qanad açıb uçan quşların Allaha təriflər dediklərini görmürsənmi? Hər biri öz duasını və həmd-sənasını bilir. Allah onların nə etdiklərini bilir”. (Nur, 24/41)

4. AXİRƏTDƏ YERİN DANIŞMAĞI

Axirətdə yer üzü danışacaq və onda olan məlumatları bildirəcək:

“Yer titrəyib lərzəyə gələcəyi zaman;

Yer öz yükünü bayıra atacağı,

İnsan (təəccüblə): “Buna (bu yerə) nə olub?” – deyəcəyi zaman – həmin gün yer öz əhvalatlarını da­­nışacaqdır.

Çünki (bunu) ona sənin Rəbbin vəhy etmişdir (buyurmuşdur)!”. (Zilzal, 99/1-5)

5. İNSAN VƏ ƏŞYALAR

Allah yerə və göyə: “İstəyərək və ya istəməyərək əmrimə tabe olun”, – dediyi vaxt ikisi də: “Biz istəyərək gəldik”, – demişdilər. (Fussilət, 41/11) Ancaq istəməsələr belə, onun əmrindən çıxa bilməzdilər. Buna görə də Allah əmanəti – kitablarına tabe olmaq tapşırığını göylərə və yerə yükləsəydi, onlar bunu yerinə yetirmək üçün özlərini sanki həlak edirmiş kimi, hər şeyi edərdilər. Haşr surəsindəki ayə də bunu göstərir:

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

Göylərin və yerin Allahın əmrinə zidd hərəkət etmək kimi bir gücü yoxdur. Ona görə də onların imtahana çəkilməyindən də söhbət gedə bilməz. Amma insan başqa cürdür. Allah onunla əlaqədar olaraq belə deyir:

“Şübhəsiz ki, Biz ona yol göstərdik! Fərqi yoxdur, ya şükür etsin, ya da naşükür olsun”. (İnsan, 76/3)

Əmrə etiraz etmək gücünə malik olan insana əmr verildikdə bir imtahan şəraiti yaranıb. Çünki insan göylər və yer kimi deyil. Əgər o istəməsə, Allahın əmrinə tabe olmaz. Onsuz da insanın istəmədən gördüyü iş nə iman hesab olunur, nə də ibadət:

“Biz əmanəti göylərə, yerə və dağlara təklif etdik. Onlar onu daşımaqdan (qorxub) imtina etdilər. Lakin insan onu boynuna götürdü. Doğrudan da, o, zalım və cahil hala gəldi”. (Əhzab, 33/72)

Ayədə cahil ifadəsi ilə bilməyən deyil, biliyinə əsasən hərəkət etməyən şəxs3 nəzərdə tutulur. İnsan əslində zalım və cahil deyil. Ancaq o, özünü o hala salır. Zalım və cahil olsaydı, Allah ona əmanəti tapşırmazdı. Çünki Allah qabil olmayana əmanət verməz:

“Allah əmanətləri əhlinə verməyinizi əmr edib”. (Nisa, 4/58)

Sonrakı ayə bu məsələni yaxşı başa düşməyimizi asanlaşdırır:

“(Bu əmanət insana ona görə verildi) ki, Allah münafiq kişiləri və münafiq qadınları, müşrik kişiləri və müşrik qadınları cəzalandırsın, mömin kişilərin və mömin qadınların tövbələrini qəbul etsin. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir”. (Əhzab, 33/73)

Münafiqlik və müşriklik zalımlıq və cahillik deməkdir. İnsan öz fitrətini korlamasa, bu hala düşməz.

Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yəni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Quranda bu qanunlar və onlarla formalaşan varlıqların hər biri bir ayə hesab edilir. Həmin ayələrlər Quran ayələrinin arasında bütöv bir müvafiqlik var. Başqa sözlə desək, fitrəti korlamaq Allahın ayələrini korlamaqdır.  Allah bu kimi insanlara gördükləri işlərin müqabilində cəzanın bir hissəsini bu dünyada verir. Allah Təala belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr”. (Rum, 30/41)

Müəllif: Professor Abdulaziz Bayındır4

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bu məqalə İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində keçirilmiş beynəlxalq “Ətraf mühit və din” simpoziumunda təqdim edilmiş (15-16 may 2008-ci il), eyni fakültənin elmi məcmuəsində  nəşr olunmuşdur (s. 289-293). []
  2. Burada فَتَقْ – ya “partlatmaq” mənasını verməyimizin səbəbi bu hadisədən sonra göylərin duman halına gəməyidir. []
  3. Cahil sözünün mənalarından biri belədir: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا []
  4. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
13.700 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.054 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.386 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 11.197 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.255 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.085 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 4.947 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 4.747 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 15.217 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 5.975 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.215 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 3.897 dəfə oxundu
12 Şəfaət inancı 08.02.11 2.591 dəfə oxundu
13 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.624 dəfə oxundu
14 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.509 dəfə oxundu
15 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.502 dəfə oxundu
16 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.225 dəfə oxundu
17 Dua 25.11.10 6.055 dəfə oxundu
18 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.160 dəfə oxundu
19 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.278 dəfə oxundu
20 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.590 dəfə oxundu
21 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.313 dəfə oxundu
22 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.266 dəfə oxundu
23 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 4.959 dəfə oxundu
24 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.326 dəfə oxundu
25 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 7.714 dəfə oxundu
26 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.635 dəfə oxundu
27 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.027 dəfə oxundu
28 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.182 dəfə oxundu
29 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.265 dəfə oxundu
30 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.182 dəfə oxundu
31 Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur? 05.06.15 1.089 dəfə oxundu
32 Nişanlıların kəbini 14.05.09 9.695 dəfə oxundu
33 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 5.913 dəfə oxundu
34 Şirk və küfr 14.07.11 2.952 dəfə oxundu
35 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.657 dəfə oxundu
36 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.558 dəfə oxundu
37 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.785 dəfə oxundu
38 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 8.332 dəfə oxundu
39 Quranda əşyaların dili 04.07.11 13.700 dəfə oxundu
40 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.609 dəfə oxundu
41 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.156 dəfə oxundu
42 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.139 dəfə oxundu
43 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.393 dəfə oxundu
44 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.318 dəfə oxundu
45 Hikmət 09.01.16 2.273 dəfə oxundu
46 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 672 dəfə oxundu
47 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.129 dəfə oxundu
48 Faiz 29.03.10 3.830 dəfə oxundu
49 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.628 dəfə oxundu
50 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 693 dəfə oxundu
51 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 865 dəfə oxundu
52 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.173 dəfə oxundu
53 Namazları cəm etmək 08.04.10 5.685 dəfə oxundu
54 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.176 dəfə oxundu
55 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.019 dəfə oxundu
56 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 484 dəfə oxundu
57 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 4.229 dəfə oxundu
58 Vərdişlər 10.04.10 2.321 dəfə oxundu
59 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.137 dəfə oxundu
60 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.425 dəfə oxundu
61 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.292 dəfə oxundu
62 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.425 dəfə oxundu
63 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.452 dəfə oxundu
64 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 6.163 dəfə oxundu
65 Təsbeh 06.07.09 3.202 dəfə oxundu
66 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 3.687 dəfə oxundu
67 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.364 dəfə oxundu
68 Kişinin seksuallığı 09.01.12 12.393 dəfə oxundu
69 Vəhy 12.04.13 1.538 dəfə oxundu
70 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 2.985 dəfə oxundu
71 Qəndil 30.06.09 6.929 dəfə oxundu
72 Qadının döyülməsi 07.06.10 8.569 dəfə oxundu
73 İsra və Merac 02.04.16 671 dəfə oxundu
74 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.016 dəfə oxundu
75 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.188 dəfə oxundu
76 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.073 dəfə oxundu
77 Şəfaət 08.04.10 2.765 dəfə oxundu
78 Surroqat analıq 03.02.12 4.041 dəfə oxundu
79 Təvəssül 10.06.13 2.622 dəfə oxundu
80 Donuz dərisi 02.11.09 2.916 dəfə oxundu
81 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.304 dəfə oxundu
82 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 4.988 dəfə oxundu
83 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.190 dəfə oxundu
84 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 2.831 dəfə oxundu
85 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.395 dəfə oxundu
86 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 26.098 dəfə oxundu
87 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 7.528 dəfə oxundu
88 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 6.821 dəfə oxundu
89 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.492 dəfə oxundu
90 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 1.990 dəfə oxundu