Quranda əşyaların dili
Müsəlmanlar > Quran Araşdırmaları (xüsusi) > Tədqiqatlar Tarix: 04 Temmuz 2011 Tövsiyə et Çap et

QURANDA ƏŞYALARIN DİLİ1

Qurani-Kərim istər canlı, istərsə də cansız olsun, bütün varlıqların dilindən, hiss, ibadət və vəzifələrindən bəhs edir. Biz də bu tədqiqatımızda cin və mələklərdən başqa varlıqlardan bəhs edən Quran ayələrinə nəzər yetirəcək və onları qısa şəkildə insanla müqayisə edəcəyik.

1. GÖYLƏR VƏ YER

Göylər və yer bütöv halda ikən partladılıb yaradılmışdır. Allah Təala belə buyurur:

“O özünü görməməzliyə vuranlar görmədilərmi? Biz göyləri və yeri bütöv halda ikən partlatdıq2 və hər canlı şeyi sudan yaratdıq. Hələ də inanmırlar?” (Ənbiya, 21/30)

1.1. Göylərin və yerin Allaha söz verməyi

Allah əvvəlcə yeri yaratmışdır. Sonra da belə demişdir:

“De: “Doğrudanmı siz yeri iki gündə yaradanı inkar edir və (bütləri) Ona tay tutursunuz? Axı O, aləmlərin Rəbbidir!

O, yerin üstündə möhkəm duran dağlar yerləşdirdi, onu bərəkətli etdi və (ruzi) istəyənlər üçün orada (yer əhlinin) ruzisini tam dörd gündə yerbəyer etdi.

Sonra O, duman halında olan göyə tərəf yönəlib ona və yerə: “Könüllü surətdə və ya məcburi olaraq gəlin (əmrimə boyun əyin!)”– dedi. Onlar: “Könüllü olaraq gəldik!”– dedilər.

O, iki gündə onları yeddi göy kimi yaratdı və hər göyə onun özünə məxsus vəzifə tapşırdı. Biz dünya səmasını qəndillərlə bəzədik və mühafizə­­mizə götürdük. Bu, Qüdrətli və Bilən (Allahın) əzəli hökmüdür”. (Fussilət, 41/9-12)

Göylər öz işlərini gördükdə yarılacaq və yer üzündə dəyişiklik baş verəcək. Allah buyurur:

“Göy yarılacağı və Rəbbini dinləyib boyun əyməyə hazır olacağı zaman;

Yer dümdüz ediləcəyi, içindəkiləri kənara atıb boşalacağı və Rəbbinin buyurduğunu haqq olaraq eşidib (Ona) itaət edəcəyi zaman (Məhz o gün Axirət başlayacaqdır. İnsan dünyada yaxşı və pis əməllərinin cəzasını layiqincə alacaqdır)!”. (İnşiqaq, 84/1-5)

1.2. Göylərin və yerin əmr almağı

Nuh tufanında: “Ey yer, suyunu ud! Ey göy, suyunu saxla”, – deyildi. Su çəkildi. İş başa çatdı. Gəmi Cudiyə oturdu”. (Hud, 11/44)

Nəmrud İbrahim peyğəmbəri oda atdırdıqda Allah: “Ey od! İbrahimə qarşı sərin və zərərsiz ol!”, – demiş, o da elə olmuşdur. (Ənbiya, 21/69-71)

1.3. Göylərin və yerin kədərlənməsi

İnsanların səhv hərəkələri göylərə və yerə pis təsir edir:

“Rəhman (Allah) özünə övlad götürmüşdür”– dedilər. Siz, doğrudan da, olduqca pis bir şey etdiniz (çox böyük-böyük danışdınız)! Bundan az qaldı göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub uçsun – Rəhmana övlad isnad etdiklərinə görə”. (Məryəm, 19/88-91)

Günahkarların cəzalandırılması isə göylərə və yerə təsir etmir. Biz bunu aşağıdakı ayələrdən öyrənirik:

“Biz onlardan əvvəl Fironun xalqını da sınadıq. Onlara möhtərəm bir elçi gəldi.

(O dedi): “Allahın qullarını mənə qaytarın. Həqiqətən, mən sizin üçün etibarlı bir elçiyəm. Allaha qarşı təkəbbür göstərməyin. Həqiqətən, mən sizə aydın bir sübut gətirmişəm. Mən sizin məni daşa bas­­manızdan həm mənim Rəbbim, həm də sizin Rəbbiniz (olan Allaha) sığınıram. Əgər mənə inanmırsınızsa, onda məndən uzaq olun!”

Sonra o, Rəbbinə yalvarıb dedi: “Həqiqətən, bunlar günahkar adamlardır!”

Allah belə dedi: “Qullarımla birlikdə gecə yola çıx. Şübhəsiz ki, siz təqib olunacaqsınız. Dənizi də sakit burax! Onlar suda batırılacaq əsgərlərdir!”

Onlar neçə-neçə bağlar, çeşmələr qoyub getdilər; (Habelə) əkinlər, möhtəşəm yerlər! Və içində həzz aldıqları nemətləri də (qoyub getdilər).

Bax belə! Biz o (nemətlərə) başqalarını varis etdik.

Nə göy, nə də yer onlardan ötrü ağlamadı. Onlara möhlət də verilmədi”. (Duxan, 44/17-29)

1.4. Dağlar və daşlar

Allah belə buyurur:

“Həqiqətən, daşlardan eləsi var ki, içərisindən çaylar qaynayıb çıxar. Onlardan eləsi də var ki, yarılar, içərisindən su çıxar. Eləsi də var ki, Allahın qorxusundan (yuvarlanıb yerə) düşər”. (Bəqərə, 2/74)

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

2. QUŞLARIN DÜNYASI

Quşlar uçan varlıqlardır. Uça bildiklərinə görə qarışqalar da bu kateqoriyaya daxildir. Bu məsələ ilə əlaqədar olaraq quş dilini bilən Süleyman peyğəmbərin vasitəsilə bizə bəzi məlumatlar gəlib çatmışdır. Belə ki, Quranda deyilir:

Süleyman üçün cin, insan və quşlardan ordular toplandı. Onlar müntəzəm bir halda idilər. Qarışqa dərəsinə qədər gəldilər. Bir qarışqa belə dedi: “Ey qarışqalar! Yuvalarınıza girin ki, Süleyman və onun qoşunu özləri də bilmədən sizi basıb əzməsinlər!”.

Süleyman qarışqanın bu sözünə gülümsəyib dedi: “Ey Rəbbim! Mənə özümə və valideynlərimə ehsan etdiyin ne’mətə şükr etmək və sənin istədiyin yaxşı işi görmək üçün ilham ver! Məni öz rəhmətinlə [mərhəmətinlə] saleh bəndələrinin arasına qat!”.

Sonra Süleyman quşlardan ibarət olan ordunu yoxlayıb belə dedi: “Nə oldu ki, Hüdhüd quşunu görmürəm. Yoxsa o burada deyil? And olsun ki, ona ağır bir cəza verəcəyəm, ya da onu tutub kəsəcəyəm! Yaxud da o mənə [niyə burada olmadığına dair] açıq-aşkar bir dəlil gətirsin!”.

Süleyman çox gözləyəsi olmadı. Hüdhüd quşu çıxıb gəldi və belə dedi: ”Mən sənin bilmədiyin bir şeyi öyrəndim. Sənə Səbadan doğru bir xəbər gətirmişəm; orada hökmdarlıq edən bir qadın gördüm. Onun hər şeyi var, üstəlik çox böyük bir taxtı da var. Gördüm ki, o qadın və tayfası Allahı qoyub, günəşə sitayiş edirlər. Şeytan gördükləri pis işləri onlara gözəl kimi göstərib və onları doğru yoldan çıxardıb. Buna görə də onlar hidayət olmurlar [doğu yolu tapa bilmirlər]”.

Göylərdə və yerdə gizli olan şeyləri üzə çıxardan, onların gizlətdikləri və aşkar etdikləri hər şeyi bilən Allaha səcdə etməsinlər deyə [şeytan belə edib].

O böyük ərşin Rəbbi olan Allahdan başqa heç bir ilah [tanrı] yoxdur!

[Süleyman Hüdhüd quşuna] dedi: “Biz görəcəyik, görək doğru deyirsən, yoxsa sən yalançısan!?

Mənim bu məktubumu aparıb onlara at, sonra bir az kənara çəkil. Bax gör nə cavab verəcəklər!”.

[Səba hökmdarı] belə dedi: “Ey əyanlar! Mənə qiymətli [hörmətli] bir məktub göndərilib. Bu məktub Süleymandan gəlib və «Bismillahi’r-Rəhmani’r-Rəhim»lə başlayır. Məktubda: “Mənə qarşı təkəbbür göstərməyin və [Allaha] təslim olaraq yanıma gəlin”, – deyilir.

[Səba hökmdarı] dedi: “Ey əyanlar! Bu məsələ barəsində mənə öz fikrinizi bildirin. Mən sizinlə məsləhətləşmədən heç bir iş görən deyiləm!”. (Nəml, 27/17-32)

3.ƏŞYALARIN İBADƏTİ

Bütün varlıqlar, canlı və cansız olmağından asılı olmayaraq Allahı təsbih edirlər:

“Yeddi göy, yer və onlarda olanlar Ona təriflər deyir. Elə bir şey yoxdur ki, həmd ilə Ona tərif deməsin, lakin siz onların tərifini anlamazsınız. Həqiqətən, O, Həlimdir, Bağışlayandır”. (İsra, 17/44)

Quşlar fərqlidirlər; onların təsbihlə yanaşı, ağıllı varlıqlar kimi səlatları da var. Səlat Quranda dua və namaz mənasında işlədilir. Başqa bir ayədə belə deyilir:

“Məgər göylərdə və yerdə olanların, həm də qanad açıb uçan quşların Allaha təriflər dediklərini görmürsənmi? Hər biri öz duasını və həmd-sənasını bilir. Allah onların nə etdiklərini bilir”. (Nur, 24/41)

4. AXİRƏTDƏ YERİN DANIŞMAĞI

Axirətdə yer üzü danışacaq və onda olan məlumatları bildirəcək:

“Yer titrəyib lərzəyə gələcəyi zaman;

Yer öz yükünü bayıra atacağı,

İnsan (təəccüblə): “Buna (bu yerə) nə olub?” – deyəcəyi zaman – həmin gün yer öz əhvalatlarını da­­nışacaqdır.

Çünki (bunu) ona sənin Rəbbin vəhy etmişdir (buyurmuşdur)!”. (Zilzal, 99/1-5)

5. İNSAN VƏ ƏŞYALAR

Allah yerə və göyə: “İstəyərək və ya istəməyərək əmrimə tabe olun”, – dediyi vaxt ikisi də: “Biz istəyərək gəldik”, – demişdilər. (Fussilət, 41/11) Ancaq istəməsələr belə, onun əmrindən çıxa bilməzdilər. Buna görə də Allah əmanəti – kitablarına tabe olmaq tapşırığını göylərə və yerə yükləsəydi, onlar bunu yerinə yetirmək üçün özlərini sanki həlak edirmiş kimi, hər şeyi edərdilər. Haşr surəsindəki ayə də bunu göstərir:

“Əgər Biz bu Quranı dağa nazil etsəydik, sən onun Allahın qorxusundan boyun əyib parça-parça olduğunu görərdin. Biz bu misalları insanlar üçün çəkirik ki, bəlkə, fikirləşələr”. (Haşr, 59/21)

Göylərin və yerin Allahın əmrinə zidd hərəkət etmək kimi bir gücü yoxdur. Ona görə də onların imtahana çəkilməyindən də söhbət gedə bilməz. Amma insan başqa cürdür. Allah onunla əlaqədar olaraq belə deyir:

“Şübhəsiz ki, Biz ona yol göstərdik! Fərqi yoxdur, ya şükür etsin, ya da naşükür olsun”. (İnsan, 76/3)

Əmrə etiraz etmək gücünə malik olan insana əmr verildikdə bir imtahan şəraiti yaranıb. Çünki insan göylər və yer kimi deyil. Əgər o istəməsə, Allahın əmrinə tabe olmaz. Onsuz da insanın istəmədən gördüyü iş nə iman hesab olunur, nə də ibadət:

“Biz əmanəti göylərə, yerə və dağlara təklif etdik. Onlar onu daşımaqdan (qorxub) imtina etdilər. Lakin insan onu boynuna götürdü. Doğrudan da, o, zalım və cahil hala gəldi”. (Əhzab, 33/72)

Ayədə cahil ifadəsi ilə bilməyən deyil, biliyinə əsasən hərəkət etməyən şəxs3 nəzərdə tutulur. İnsan əslində zalım və cahil deyil. Ancaq o, özünü o hala salır. Zalım və cahil olsaydı, Allah ona əmanəti tapşırmazdı. Çünki Allah qabil olmayana əmanət verməz:

“Allah əmanətləri əhlinə verməyinizi əmr edib”. (Nisa, 4/58)

Sonrakı ayə bu məsələni yaxşı başa düşməyimizi asanlaşdırır:

“(Bu əmanət insana ona görə verildi) ki, Allah münafiq kişiləri və münafiq qadınları, müşrik kişiləri və müşrik qadınları cəzalandırsın, mömin kişilərin və mömin qadınların tövbələrini qəbul etsin. Allah Bağışlayandır, Rəhmlidir”. (Əhzab, 33/73)

Münafiqlik və müşriklik zalımlıq və cahillik deməkdir. İnsan öz fitrətini korlamasa, bu hala düşməz.

Fitrət varlıqların əsas quruluşunu, onu təşkil edən yaradılış, dəyişmə və təkamülün prinsip və qanunlarını ifadə edir. Göylərin, insanların, heyvan və bitkilərin, yəni, hər şeyin fəaliyyəti bununla sıx əlaqədardır. Quranda bu qanunlar və onlarla formalaşan varlıqların hər biri bir ayə hesab edilir. Həmin ayələrlər Quran ayələrinin arasında bütöv bir müvafiqlik var. Başqa sözlə desək, fitrəti korlamaq Allahın ayələrini korlamaqdır.  Allah bu kimi insanlara gördükləri işlərin müqabilində cəzanın bir hissəsini bu dünyada verir. Allah Təala belə buyurur:

İnsanların öz əlləri ilə etdikləri şeylər ucbatından quruda və suda fitnə-fəsad əmələ gəldi. Allah bunu onlara öz etdiklərinin bir qismini daddırmaq üçün edir. Bəlkə, onlar bu yoldan dönələr”. (Rum, 30/41)

Müəllif: Professor Abdulaziz Bayındır4

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bu məqalə İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində keçirilmiş beynəlxalq “Ətraf mühit və din” simpoziumunda təqdim edilmiş (15-16 may 2008-ci il), eyni fakültənin elmi məcmuəsində  nəşr olunmuşdur (s. 289-293). []
  2. Burada فَتَقْ – ya “partlatmaq” mənasını verməyimizin səbəbi bu hadisədən sonra göylərin duman halına gəməyidir. []
  3. Cahil sözünün mənalarından biri belədir: فعل الشيء بخلاف ما حقه أن يفعل، سواء اعتقد فيه اعتقادا صحيحا أو فاسدا []
  4. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
14.200 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.238 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.136 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.586 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.648 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.031 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.853 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.625 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.517 dəfə oxundu
9 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.510 dəfə oxundu
10 Faiz 29.03.10 4.547 dəfə oxundu
11 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.638 dəfə oxundu
13 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
14 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
15 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.993 dəfə oxundu
16 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.289 dəfə oxundu
17 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.084 dəfə oxundu
18 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.551 dəfə oxundu
19 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.574 dəfə oxundu
20 Vərdişlər 10.04.10 2.632 dəfə oxundu
21 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
22 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.776 dəfə oxundu
23 Tağut 28.04.17 3.672 dəfə oxundu
24 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.744 dəfə oxundu
25 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.783 dəfə oxundu
26 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.317 dəfə oxundu
27 Vəhy 12.04.13 1.811 dəfə oxundu
28 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 707 dəfə oxundu
29 Təsbeh 06.07.09 3.674 dəfə oxundu
30 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.630 dəfə oxundu
31 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.671 dəfə oxundu
32 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
33 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
34 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 819 dəfə oxundu
35 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
36 Qəndil 30.06.09 8.018 dəfə oxundu
37 Şəfaət 08.04.10 3.194 dəfə oxundu
38 Surroqat analıq 03.02.12 4.823 dəfə oxundu
39 Təvəssül 10.06.13 3.139 dəfə oxundu
40 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
41 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.675 dəfə oxundu
42 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.190 dəfə oxundu
43 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
44 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
45 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.395 dəfə oxundu
46 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 517 dəfə oxundu
47 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
48 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.973 dəfə oxundu
49 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.893 dəfə oxundu
50 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.134 dəfə oxundu
51 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
52 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
53 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.085 dəfə oxundu
54 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 48.286 dəfə oxundu
55 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.826 dəfə oxundu
56 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
57 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
58 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.110 dəfə oxundu
59 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 598 dəfə oxundu
60 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.148 dəfə oxundu
61 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
62 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.985 dəfə oxundu
63 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.884 dəfə oxundu
64 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.555 dəfə oxundu
65 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
66 Xums nədir? 11.01.19 334 dəfə oxundu
67 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
68 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.624 dəfə oxundu
69 Dua 25.11.10 7.092 dəfə oxundu
70 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.864 dəfə oxundu
71 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.123 dəfə oxundu
72 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
73 Коран и культурное развитие. 30.01.19 218 dəfə oxundu
74 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.870 dəfə oxundu
75 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.328 dəfə oxundu
76 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.831 dəfə oxundu
77 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
78 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
79 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.595 dəfə oxundu
80 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 42 dəfə oxundu
81 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.426 dəfə oxundu
82 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.554 dəfə oxundu
83 Şirk və küfr 14.07.11 3.606 dəfə oxundu
84 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.195 dəfə oxundu
85 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.180 dəfə oxundu
86 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.819 dəfə oxundu
87 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.941 dəfə oxundu
88 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.200 dəfə oxundu
89 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.937 dəfə oxundu
90 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.186 dəfə oxundu
91 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
92 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.138 dəfə oxundu
93 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.585 dəfə oxundu
94 Hikmət 09.01.16 4.573 dəfə oxundu
95 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.974 dəfə oxundu
96 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
97 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
98 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.589 dəfə oxundu
99 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.053 dəfə oxundu
100 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.990 dəfə oxundu