Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.363 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.117 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.923 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.244 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.587 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.889 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.705 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.506 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.439 dəfə oxundu
9 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.607 dəfə oxundu
10 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.731 dəfə oxundu
11 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.511 dəfə oxundu
12 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.503 dəfə oxundu
13 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.282 dəfə oxundu
14 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 375 dəfə oxundu
15 Donuz dərisi 02.11.09 3.204 dəfə oxundu
16 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.549 dəfə oxundu
17 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.646 dəfə oxundu
18 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.961 dəfə oxundu
19 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.190 dəfə oxundu
20 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 107 dəfə oxundu
21 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.963 dəfə oxundu
22 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.152 dəfə oxundu
23 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.363 dəfə oxundu
24 Şəfaət inancı 08.02.11 2.874 dəfə oxundu
25 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.839 dəfə oxundu
26 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.967 dəfə oxundu
27 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.480 dəfə oxundu
28 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.430 dəfə oxundu
29 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.666 dəfə oxundu
30 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.649 dəfə oxundu
31 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.267 dəfə oxundu
32 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.011 dəfə oxundu
33 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.872 dəfə oxundu
34 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.573 dəfə oxundu
35 Dua 25.11.10 6.944 dəfə oxundu
36 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.461 dəfə oxundu
37 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.865 dəfə oxundu
38 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.058 dəfə oxundu
39 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.773 dəfə oxundu
40 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.059 dəfə oxundu
41 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.654 dəfə oxundu
42 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.481 dəfə oxundu
43 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.441 dəfə oxundu
44 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.438 dəfə oxundu
45 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.363 dəfə oxundu
46 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.521 dəfə oxundu
47 Şirk və küfr 14.07.11 3.462 dəfə oxundu
48 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.090 dəfə oxundu
49 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.067 dəfə oxundu
50 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.222 dəfə oxundu
51 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.696 dəfə oxundu
52 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.133 dəfə oxundu
53 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.891 dəfə oxundu
54 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.040 dəfə oxundu
55 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.981 dəfə oxundu
56 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.747 dəfə oxundu
57 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.403 dəfə oxundu
58 Hikmət 09.01.16 4.039 dəfə oxundu
59 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.454 dəfə oxundu
60 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.545 dəfə oxundu
61 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.746 dəfə oxundu
62 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.422 dəfə oxundu
63 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 989 dəfə oxundu
64 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.828 dəfə oxundu
65 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.469 dəfə oxundu
66 Faiz 29.03.10 4.344 dəfə oxundu
67 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.424 dəfə oxundu
68 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.408 dəfə oxundu
69 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.143 dəfə oxundu
70 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
71 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.671 dəfə oxundu
72 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.632 dəfə oxundu
73 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.972 dəfə oxundu
74 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.208 dəfə oxundu
75 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.047 dəfə oxundu
76 Vərdişlər 10.04.10 2.585 dəfə oxundu
77 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.813 dəfə oxundu
78 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.223 dəfə oxundu
79 Tağut 28.04.17 2.629 dəfə oxundu
80 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.689 dəfə oxundu
81 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.756 dəfə oxundu
82 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.276 dəfə oxundu
83 Vəhy 12.04.13 1.797 dəfə oxundu
84 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 342 dəfə oxundu
85 Təsbeh 06.07.09 3.616 dəfə oxundu
86 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.468 dəfə oxundu
87 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
88 İsra və Merac 02.04.16 1.153 dəfə oxundu
89 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.342 dəfə oxundu
90 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 511 dəfə oxundu
91 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.332 dəfə oxundu
92 Qəndil 30.06.09 7.699 dəfə oxundu
93 Şəfaət 08.04.10 3.118 dəfə oxundu
94 Surroqat analıq 03.02.12 4.735 dəfə oxundu
95 Təvəssül 10.06.13 3.038 dəfə oxundu
96 “Ən zəif ev” 09.03.18 275 dəfə oxundu