Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
8.678 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.002 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.749 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.508 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.517 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.670 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.545 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.341 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.602 dəfə oxundu
9 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.645 dəfə oxundu
10 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.714 dəfə oxundu
11 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.208 dəfə oxundu
12 Vəhy 12.04.13 1.753 dəfə oxundu
13 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 62 dəfə oxundu
14 Təsbeh 06.07.09 3.551 dəfə oxundu
15 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.289 dəfə oxundu
16 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.610 dəfə oxundu
17 İsra və Merac 02.04.16 1.113 dəfə oxundu
18 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.327 dəfə oxundu
19 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.303 dəfə oxundu
20 Qəndil 30.06.09 7.452 dəfə oxundu
21 Şəfaət 08.04.10 3.076 dəfə oxundu
22 Surroqat analıq 03.02.12 4.637 dəfə oxundu
23 Təvəssül 10.06.13 2.937 dəfə oxundu
24 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.500 dəfə oxundu
25 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.203 dəfə oxundu
26 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.433 dəfə oxundu
27 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.450 dəfə oxundu
28 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.171 dəfə oxundu
29 Donuz dərisi 02.11.09 3.158 dəfə oxundu
30 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.184 dəfə oxundu
31 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.454 dəfə oxundu
32 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.826 dəfə oxundu
33 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.175 dəfə oxundu
34 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.757 dəfə oxundu
35 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 35.022 dəfə oxundu
36 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.678 dəfə oxundu
37 Şəfaət inancı 08.02.11 2.831 dəfə oxundu
38 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.824 dəfə oxundu
39 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.876 dəfə oxundu
40 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.688 dəfə oxundu
41 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.415 dəfə oxundu
42 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.369 dəfə oxundu
43 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.535 dəfə oxundu
44 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.954 dəfə oxundu
45 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.935 dəfə oxundu
46 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.782 dəfə oxundu
47 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.502 dəfə oxundu
48 Dua 25.11.10 6.706 dəfə oxundu
49 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.036 dəfə oxundu
50 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.609 dəfə oxundu
51 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.993 dəfə oxundu
52 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.641 dəfə oxundu
53 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.844 dəfə oxundu
54 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.501 dəfə oxundu
55 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.472 dəfə oxundu
56 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.412 dəfə oxundu
57 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.355 dəfə oxundu
58 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.302 dəfə oxundu
59 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.468 dəfə oxundu
60 Şirk və küfr 14.07.11 3.340 dəfə oxundu
61 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.999 dəfə oxundu
62 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.961 dəfə oxundu
63 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.691 dəfə oxundu
64 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.470 dəfə oxundu
65 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.080 dəfə oxundu
66 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.845 dəfə oxundu
67 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.899 dəfə oxundu
68 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.968 dəfə oxundu
69 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.349 dəfə oxundu
70 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.882 dəfə oxundu
71 Hikmət 09.01.16 3.545 dəfə oxundu
72 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.053 dəfə oxundu
73 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.446 dəfə oxundu
74 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.685 dəfə oxundu
75 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.276 dəfə oxundu
76 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 947 dəfə oxundu
77 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.699 dəfə oxundu
78 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.421 dəfə oxundu
79 Faiz 29.03.10 4.200 dəfə oxundu
80 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.401 dəfə oxundu
81 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.381 dəfə oxundu
82 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.062 dəfə oxundu
83 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.384 dəfə oxundu
84 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.375 dəfə oxundu
85 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.082 dəfə oxundu
86 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.886 dəfə oxundu
87 Qadınların döyülməsi 29.03.17 888 dəfə oxundu
88 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.429 dəfə oxundu
89 Vərdişlər 10.04.10 2.552 dəfə oxundu
90 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.751 dəfə oxundu
91 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.455 dəfə oxundu
92 Tağut 28.04.17 1.745 dəfə oxundu