Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
8.766 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.020 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.783 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.557 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.530 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.700 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.566 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.365 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.760 dəfə oxundu
9 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.387 dəfə oxundu
10 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.470 dəfə oxundu
11 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.287 dəfə oxundu
12 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.927 dəfə oxundu
13 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.010 dəfə oxundu
14 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.618 dəfə oxundu
15 Vərdişlər 10.04.10 2.567 dəfə oxundu
16 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.781 dəfə oxundu
17 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.716 dəfə oxundu
18 Tağut 28.04.17 2.036 dəfə oxundu
19 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.654 dəfə oxundu
20 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.734 dəfə oxundu
21 Kişinin seksuallığı 09.01.12 14.576 dəfə oxundu
22 Vəhy 12.04.13 1.769 dəfə oxundu
23 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 180 dəfə oxundu
24 Təsbeh 06.07.09 3.573 dəfə oxundu
25 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.367 dəfə oxundu
26 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.618 dəfə oxundu
27 İsra və Merac 02.04.16 1.127 dəfə oxundu
28 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.335 dəfə oxundu
29 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 243 dəfə oxundu
30 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.319 dəfə oxundu
31 Qəndil 30.06.09 7.582 dəfə oxundu
32 Şəfaət 08.04.10 3.088 dəfə oxundu
33 Surroqat analıq 03.02.12 4.681 dəfə oxundu
34 Təvəssül 10.06.13 2.964 dəfə oxundu
35 “Ən zəif ev” 09.03.18 199 dəfə oxundu
36 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.524 dəfə oxundu
37 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.392 dəfə oxundu
38 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.457 dəfə oxundu
39 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.472 dəfə oxundu
40 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.213 dəfə oxundu
41 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 281 dəfə oxundu
42 Donuz dərisi 02.11.09 3.170 dəfə oxundu
43 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.339 dəfə oxundu
44 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.521 dəfə oxundu
45 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.877 dəfə oxundu
46 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.178 dəfə oxundu
47 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.775 dəfə oxundu
48 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 35.914 dəfə oxundu
49 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.766 dəfə oxundu
50 Şəfaət inancı 08.02.11 2.847 dəfə oxundu
51 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.832 dəfə oxundu
52 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.901 dəfə oxundu
53 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.069 dəfə oxundu
54 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.419 dəfə oxundu
55 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.508 dəfə oxundu
56 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.584 dəfə oxundu
57 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.073 dəfə oxundu
58 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.993 dəfə oxundu
59 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.811 dəfə oxundu
60 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.527 dəfə oxundu
61 Dua 25.11.10 6.781 dəfə oxundu
62 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.210 dəfə oxundu
63 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.695 dəfə oxundu
64 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.020 dəfə oxundu
65 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.694 dəfə oxundu
66 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.925 dəfə oxundu
67 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.568 dəfə oxundu
68 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.475 dəfə oxundu
69 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.415 dəfə oxundu
70 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.377 dəfə oxundu
71 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.327 dəfə oxundu
72 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.483 dəfə oxundu
73 Şirk və küfr 14.07.11 3.382 dəfə oxundu
74 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.039 dəfə oxundu
75 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.998 dəfə oxundu
76 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.911 dəfə oxundu
77 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.585 dəfə oxundu
78 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.097 dəfə oxundu
79 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.865 dəfə oxundu
80 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.960 dəfə oxundu
81 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.974 dəfə oxundu
82 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.497 dəfə oxundu
83 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.945 dəfə oxundu
84 Hikmət 09.01.16 3.720 dəfə oxundu
85 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.192 dəfə oxundu
86 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.494 dəfə oxundu
87 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.703 dəfə oxundu
88 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.330 dəfə oxundu
89 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 962 dəfə oxundu
90 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.750 dəfə oxundu
91 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.444 dəfə oxundu
92 Faiz 29.03.10 4.242 dəfə oxundu
93 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.412 dəfə oxundu
94 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.389 dəfə oxundu
95 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.072 dəfə oxundu