Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.378 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.127 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.956 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.256 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.600 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.898 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.715 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.515 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.464 dəfə oxundu
9 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.983 dəfə oxundu
10 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.833 dəfə oxundu
11 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.455 dəfə oxundu
12 Hikmət 09.01.16 4.118 dəfə oxundu
13 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.572 dəfə oxundu
14 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.576 dəfə oxundu
15 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.758 dəfə oxundu
16 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.447 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.003 dəfə oxundu
18 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.857 dəfə oxundu
19 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.476 dəfə oxundu
20 Faiz 29.03.10 4.385 dəfə oxundu
21 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.435 dəfə oxundu
22 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.422 dəfə oxundu
23 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.147 dəfə oxundu
24 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.398 dəfə oxundu
25 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.745 dəfə oxundu
26 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.764 dəfə oxundu
27 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.004 dəfə oxundu
28 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.284 dəfə oxundu
29 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.103 dəfə oxundu
30 Vərdişlər 10.04.10 2.592 dəfə oxundu
31 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.837 dəfə oxundu
32 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.358 dəfə oxundu
33 Tağut 28.04.17 2.844 dəfə oxundu
34 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.706 dəfə oxundu
35 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.766 dəfə oxundu
36 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.482 dəfə oxundu
37 Vəhy 12.04.13 1.801 dəfə oxundu
38 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 439 dəfə oxundu
39 Təsbeh 06.07.09 3.627 dəfə oxundu
40 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.490 dəfə oxundu
41 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.654 dəfə oxundu
42 İsra və Merac 02.04.16 1.161 dəfə oxundu
43 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.354 dəfə oxundu
44 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 581 dəfə oxundu
45 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.343 dəfə oxundu
46 Qəndil 30.06.09 7.719 dəfə oxundu
47 Şəfaət 08.04.10 3.127 dəfə oxundu
48 Surroqat analıq 03.02.12 4.762 dəfə oxundu
49 Təvəssül 10.06.13 3.067 dəfə oxundu
50 “Ən zəif ev” 09.03.18 292 dəfə oxundu
51 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.622 dəfə oxundu
52 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.811 dəfə oxundu
53 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.519 dəfə oxundu
54 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.524 dəfə oxundu
55 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.309 dəfə oxundu
56 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 415 dəfə oxundu
57 Donuz dərisi 02.11.09 3.221 dəfə oxundu
58 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.635 dəfə oxundu
59 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.692 dəfə oxundu
60 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.007 dəfə oxundu
61 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.194 dəfə oxundu
62 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 117 dəfə oxundu
63 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.973 dəfə oxundu
64 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.596 dəfə oxundu
65 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.378 dəfə oxundu
66 Şəfaət inancı 08.02.11 2.891 dəfə oxundu
67 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.843 dəfə oxundu
68 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.990 dəfə oxundu
69 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 357 dəfə oxundu
70 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.623 dəfə oxundu
71 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.437 dəfə oxundu
72 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.740 dəfə oxundu
73 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.682 dəfə oxundu
74 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.348 dəfə oxundu
75 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.041 dəfə oxundu
76 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.886 dəfə oxundu
77 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.585 dəfə oxundu
78 Dua 25.11.10 6.987 dəfə oxundu
79 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.529 dəfə oxundu
80 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.927 dəfə oxundu
81 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.072 dəfə oxundu
82 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.813 dəfə oxundu
83 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.113 dəfə oxundu
84 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.697 dəfə oxundu
85 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.489 dəfə oxundu
86 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.444 dəfə oxundu
87 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.462 dəfə oxundu
88 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.389 dəfə oxundu
89 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.530 dəfə oxundu
90 Şirk və küfr 14.07.11 3.482 dəfə oxundu
91 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.114 dəfə oxundu
92 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.096 dəfə oxundu
93 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.344 dəfə oxundu
94 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.765 dəfə oxundu
95 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.150 dəfə oxundu
96 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.903 dəfə oxundu
97 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.072 dəfə oxundu