Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.347 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.111 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.897 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.221 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.577 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.882 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.693 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.495 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.407 dəfə oxundu
9 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.933 dəfə oxundu
10 Vərdişlər 10.04.10 2.581 dəfə oxundu
11 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.802 dəfə oxundu
12 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.093 dəfə oxundu
13 Tağut 28.04.17 2.448 dəfə oxundu
14 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.681 dəfə oxundu
15 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.747 dəfə oxundu
16 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.065 dəfə oxundu
17 Vəhy 12.04.13 1.791 dəfə oxundu
18 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 302 dəfə oxundu
19 Təsbeh 06.07.09 3.606 dəfə oxundu
20 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.431 dəfə oxundu
21 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
22 İsra və Merac 02.04.16 1.145 dəfə oxundu
23 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.339 dəfə oxundu
24 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 449 dəfə oxundu
25 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.329 dəfə oxundu
26 Qəndil 30.06.09 7.689 dəfə oxundu
27 Şəfaət 08.04.10 3.100 dəfə oxundu
28 Surroqat analıq 03.02.12 4.721 dəfə oxundu
29 Təvəssül 10.06.13 3.015 dəfə oxundu
30 “Ən zəif ev” 09.03.18 241 dəfə oxundu
31 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.566 dəfə oxundu
32 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.621 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.500 dəfə oxundu
34 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.495 dəfə oxundu
35 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.271 dəfə oxundu
36 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 355 dəfə oxundu
37 Donuz dərisi 02.11.09 3.197 dəfə oxundu
38 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.471 dəfə oxundu
39 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.598 dəfə oxundu
40 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.931 dəfə oxundu
41 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.186 dəfə oxundu
42 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 37 dəfə oxundu
43 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.960 dəfə oxundu
44 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.716 dəfə oxundu
45 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.347 dəfə oxundu
46 Şəfaət inancı 08.02.11 2.858 dəfə oxundu
47 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.835 dəfə oxundu
48 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.939 dəfə oxundu
49 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.327 dəfə oxundu
50 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.423 dəfə oxundu
51 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.605 dəfə oxundu
52 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.639 dəfə oxundu
53 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.187 dəfə oxundu
54 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.999 dəfə oxundu
55 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.849 dəfə oxundu
56 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.554 dəfə oxundu
57 Dua 25.11.10 6.912 dəfə oxundu
58 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.366 dəfə oxundu
59 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.803 dəfə oxundu
60 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.034 dəfə oxundu
61 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.746 dəfə oxundu
62 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.016 dəfə oxundu
63 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.622 dəfə oxundu
64 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.477 dəfə oxundu
65 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.438 dəfə oxundu
66 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.408 dəfə oxundu
67 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.353 dəfə oxundu
68 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.514 dəfə oxundu
69 Şirk və küfr 14.07.11 3.434 dəfə oxundu
70 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.074 dəfə oxundu
71 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.052 dəfə oxundu
72 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.096 dəfə oxundu
73 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.659 dəfə oxundu
74 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.122 dəfə oxundu
75 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.880 dəfə oxundu
76 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.016 dəfə oxundu
77 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.980 dəfə oxundu
78 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.670 dəfə oxundu
79 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.006 dəfə oxundu
80 Hikmət 09.01.16 3.940 dəfə oxundu
81 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.333 dəfə oxundu
82 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.535 dəfə oxundu
83 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.738 dəfə oxundu
84 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.397 dəfə oxundu
85 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 984 dəfə oxundu
86 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.805 dəfə oxundu
87 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.460 dəfə oxundu
88 Faiz 29.03.10 4.310 dəfə oxundu
89 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.421 dəfə oxundu
90 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.404 dəfə oxundu
91 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.135 dəfə oxundu
92 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.394 dəfə oxundu
93 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.617 dəfə oxundu
94 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.492 dəfə oxundu
95 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.946 dəfə oxundu
96 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.133 dəfə oxundu