Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.882 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.272 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.205 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.672 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.639 dəfə oxundu
9 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
10 Qəndil 30.06.09 8.051 dəfə oxundu
11 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
12 Surroqat analıq 03.02.12 4.836 dəfə oxundu
13 Təvəssül 10.06.13 3.148 dəfə oxundu
14 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
15 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.694 dəfə oxundu
16 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.290 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
18 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
19 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
20 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 620 dəfə oxundu
21 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
22 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.052 dəfə oxundu
23 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.930 dəfə oxundu
24 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.166 dəfə oxundu
25 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.211 dəfə oxundu
26 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 342 dəfə oxundu
27 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
28 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.450 dəfə oxundu
29 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.882 dəfə oxundu
30 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
31 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
32 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.132 dəfə oxundu
33 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 646 dəfə oxundu
34 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.282 dəfə oxundu
35 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
36 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.053 dəfə oxundu
37 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
38 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.612 dəfə oxundu
39 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
40 Xums nədir? 11.01.19 369 dəfə oxundu
41 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
42 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.628 dəfə oxundu
43 Dua 25.11.10 7.111 dəfə oxundu
44 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.935 dəfə oxundu
45 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.161 dəfə oxundu
46 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
47 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
48 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.895 dəfə oxundu
49 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.395 dəfə oxundu
50 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.839 dəfə oxundu
51 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
52 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
53 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
54 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
55 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
56 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.560 dəfə oxundu
57 Şirk və küfr 14.07.11 3.629 dəfə oxundu
58 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.211 dəfə oxundu
59 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
60 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.929 dəfə oxundu
61 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.965 dəfə oxundu
62 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
63 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
64 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
65 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
66 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.212 dəfə oxundu
67 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.634 dəfə oxundu
68 Hikmət 09.01.16 4.643 dəfə oxundu
69 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.097 dəfə oxundu
70 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.654 dəfə oxundu
71 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
72 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.615 dəfə oxundu
73 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
74 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.078 dəfə oxundu
75 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
76 Faiz 29.03.10 4.589 dəfə oxundu
77 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
78 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
79 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
80 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
81 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.072 dəfə oxundu
82 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.445 dəfə oxundu
83 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.092 dəfə oxundu
84 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.651 dəfə oxundu
85 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.687 dəfə oxundu
86 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
87 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
88 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.877 dəfə oxundu
89 Tağut 28.04.17 3.869 dəfə oxundu
90 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
91 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
92 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.547 dəfə oxundu
93 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
94 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 767 dəfə oxundu
95 Təsbeh 06.07.09 3.683 dəfə oxundu
96 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.671 dəfə oxundu
97 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
98 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
99 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
100 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu