Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
8.646 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.991 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.711 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.488 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.505 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.662 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.537 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.333 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.539 dəfə oxundu
9 Donuz dərisi 02.11.09 3.148 dəfə oxundu
10 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.052 dəfə oxundu
11 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.375 dəfə oxundu
12 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.786 dəfə oxundu
13 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.170 dəfə oxundu
14 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.746 dəfə oxundu
15 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 34.296 dəfə oxundu
16 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.646 dəfə oxundu
17 Şəfaət inancı 08.02.11 2.827 dəfə oxundu
18 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.820 dəfə oxundu
19 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.821 dəfə oxundu
20 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.326 dəfə oxundu
21 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.414 dəfə oxundu
22 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.294 dəfə oxundu
23 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.484 dəfə oxundu
24 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.861 dəfə oxundu
25 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.909 dəfə oxundu
26 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.749 dəfə oxundu
27 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.497 dəfə oxundu
28 Dua 25.11.10 6.634 dəfə oxundu
29 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.903 dəfə oxundu
30 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.501 dəfə oxundu
31 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.983 dəfə oxundu
32 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.595 dəfə oxundu
33 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.761 dəfə oxundu
34 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.427 dəfə oxundu
35 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.464 dəfə oxundu
36 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.407 dəfə oxundu
37 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.340 dəfə oxundu
38 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.282 dəfə oxundu
39 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.435 dəfə oxundu
40 Şirk və küfr 14.07.11 3.290 dəfə oxundu
41 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.952 dəfə oxundu
42 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.930 dəfə oxundu
43 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.521 dəfə oxundu
44 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.410 dəfə oxundu
45 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.052 dəfə oxundu
46 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.819 dəfə oxundu
47 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.868 dəfə oxundu
48 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.965 dəfə oxundu
49 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.219 dəfə oxundu
50 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.833 dəfə oxundu
51 Hikmət 09.01.16 3.396 dəfə oxundu
52 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.875 dəfə oxundu
53 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.427 dəfə oxundu
54 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.672 dəfə oxundu
55 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.223 dəfə oxundu
56 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 936 dəfə oxundu
57 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.641 dəfə oxundu
58 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.400 dəfə oxundu
59 Faiz 29.03.10 4.149 dəfə oxundu
60 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.400 dəfə oxundu
61 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.237 dəfə oxundu
62 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.048 dəfə oxundu
63 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.383 dəfə oxundu
64 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.270 dəfə oxundu
65 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.883 dəfə oxundu
66 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.828 dəfə oxundu
67 Qadınların döyülməsi 29.03.17 810 dəfə oxundu
68 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.225 dəfə oxundu
69 Vərdişlər 10.04.10 2.544 dəfə oxundu
70 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.725 dəfə oxundu
71 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.175 dəfə oxundu
72 Tağut 28.04.17 1.471 dəfə oxundu
73 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.635 dəfə oxundu
74 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.692 dəfə oxundu
75 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.907 dəfə oxundu
76 Vəhy 12.04.13 1.749 dəfə oxundu
77 Təsbeh 06.07.09 3.533 dəfə oxundu
78 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.216 dəfə oxundu
79 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.606 dəfə oxundu
80 İsra və Merac 02.04.16 1.094 dəfə oxundu
81 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.316 dəfə oxundu
82 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.289 dəfə oxundu
83 Qəndil 30.06.09 7.408 dəfə oxundu
84 Şəfaət 08.04.10 3.065 dəfə oxundu
85 Surroqat analıq 03.02.12 4.581 dəfə oxundu
86 Təvəssül 10.06.13 2.907 dəfə oxundu
87 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.488 dəfə oxundu
88 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.034 dəfə oxundu
89 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.398 dəfə oxundu
90 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.436 dəfə oxundu
91 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.142 dəfə oxundu