Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.447 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.145 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.057 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.297 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.621 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.917 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.747 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.521 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.559 dəfə oxundu
9 Donuz dərisi 02.11.09 3.251 dəfə oxundu
10 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.854 dəfə oxundu
11 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.805 dəfə oxundu
12 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.080 dəfə oxundu
13 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.204 dəfə oxundu
14 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 329 dəfə oxundu
15 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.979 dəfə oxundu
16 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 44.297 dəfə oxundu
17 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.447 dəfə oxundu
18 Şəfaət inancı 08.02.11 2.917 dəfə oxundu
19 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.853 dəfə oxundu
20 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.063 dəfə oxundu
21 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 521 dəfə oxundu
22 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.958 dəfə oxundu
23 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.450 dəfə oxundu
24 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.897 dəfə oxundu
25 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.779 dəfə oxundu
26 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.471 dəfə oxundu
27 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.083 dəfə oxundu
28 Xums nədir? 11.01.19 265 dəfə oxundu
29 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.934 dəfə oxundu
30 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.618 dəfə oxundu
31 Dua 25.11.10 7.058 dəfə oxundu
32 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.754 dəfə oxundu
33 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.049 dəfə oxundu
34 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.107 dəfə oxundu
35 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.854 dəfə oxundu
36 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.252 dəfə oxundu
37 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.801 dəfə oxundu
38 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.498 dəfə oxundu
39 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.447 dəfə oxundu
40 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.553 dəfə oxundu
41 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.414 dəfə oxundu
42 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.547 dəfə oxundu
43 Şirk və küfr 14.07.11 3.556 dəfə oxundu
44 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.173 dəfə oxundu
45 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.145 dəfə oxundu
46 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.618 dəfə oxundu
47 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.892 dəfə oxundu
48 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.189 dəfə oxundu
49 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.929 dəfə oxundu
50 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.148 dəfə oxundu
51 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
52 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.020 dəfə oxundu
53 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.546 dəfə oxundu
54 Hikmət 09.01.16 4.408 dəfə oxundu
55 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.847 dəfə oxundu
56 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.617 dəfə oxundu
57 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.796 dəfə oxundu
58 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.545 dəfə oxundu
59 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.035 dəfə oxundu
60 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.955 dəfə oxundu
61 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.495 dəfə oxundu
62 Faiz 29.03.10 4.502 dəfə oxundu
63 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.445 dəfə oxundu
64 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.630 dəfə oxundu
65 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.165 dəfə oxundu
66 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.408 dəfə oxundu
67 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.895 dəfə oxundu
68 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.105 dəfə oxundu
69 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.061 dəfə oxundu
70 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.426 dəfə oxundu
71 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.370 dəfə oxundu
72 Vərdişlər 10.04.10 2.606 dəfə oxundu
73 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.875 dəfə oxundu
74 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.626 dəfə oxundu
75 Tağut 28.04.17 3.334 dəfə oxundu
76 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.726 dəfə oxundu
77 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.775 dəfə oxundu
78 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.974 dəfə oxundu
79 Vəhy 12.04.13 1.809 dəfə oxundu
80 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 594 dəfə oxundu
81 Təsbeh 06.07.09 3.645 dəfə oxundu
82 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.598 dəfə oxundu
83 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.656 dəfə oxundu
84 İsra və Merac 02.04.16 1.187 dəfə oxundu
85 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.382 dəfə oxundu
86 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 704 dəfə oxundu
87 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.368 dəfə oxundu
88 Qəndil 30.06.09 7.878 dəfə oxundu
89 Şəfaət 08.04.10 3.169 dəfə oxundu
90 Surroqat analıq 03.02.12 4.802 dəfə oxundu
91 Təvəssül 10.06.13 3.121 dəfə oxundu
92 “Ən zəif ev” 09.03.18 332 dəfə oxundu
93 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.651 dəfə oxundu
94 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.038 dəfə oxundu
95 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.538 dəfə oxundu
96 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.579 dəfə oxundu
97 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.369 dəfə oxundu
98 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 475 dəfə oxundu