Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.896 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.258 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.758 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
10 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
11 Şirk və küfr 14.07.11 3.658 dəfə oxundu
12 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.224 dəfə oxundu
13 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.219 dəfə oxundu
14 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 77 dəfə oxundu
15 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.086 dəfə oxundu
16 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.005 dəfə oxundu
17 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.229 dəfə oxundu
18 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
19 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.258 dəfə oxundu
20 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
21 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.301 dəfə oxundu
22 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.061 dəfə oxundu
23 Hikmət 09.01.16 4.723 dəfə oxundu
24 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.233 dəfə oxundu
25 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
26 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.851 dəfə oxundu
27 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
28 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
29 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.134 dəfə oxundu
30 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
31 Faiz 29.03.10 4.656 dəfə oxundu
32 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
33 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
34 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
35 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
36 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.119 dəfə oxundu
37 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.644 dəfə oxundu
38 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.116 dəfə oxundu
39 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.790 dəfə oxundu
40 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.816 dəfə oxundu
41 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
42 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
43 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.010 dəfə oxundu
44 Tağut 28.04.17 4.104 dəfə oxundu
45 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.769 dəfə oxundu
46 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
47 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.854 dəfə oxundu
48 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
49 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 864 dəfə oxundu
50 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
51 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.702 dəfə oxundu
52 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.685 dəfə oxundu
53 İsra və Merac 02.04.16 1.212 dəfə oxundu
54 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
55 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 917 dəfə oxundu
56 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.379 dəfə oxundu
57 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
58 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
59 Surroqat analıq 03.02.12 4.891 dəfə oxundu
60 Təvəssül 10.06.13 3.158 dəfə oxundu
61 “Ən zəif ev” 09.03.18 383 dəfə oxundu
62 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
63 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.453 dəfə oxundu
64 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.587 dəfə oxundu
65 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
66 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.427 dəfə oxundu
67 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 712 dəfə oxundu
68 Donuz dərisi 02.11.09 3.283 dəfə oxundu
69 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.175 dəfə oxundu
70 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.981 dəfə oxundu
71 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.205 dəfə oxundu
72 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
73 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 354 dəfə oxundu
74 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
75 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.635 dəfə oxundu
76 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
77 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
78 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
79 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.167 dəfə oxundu
80 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 711 dəfə oxundu
81 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.477 dəfə oxundu
82 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
83 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.092 dəfə oxundu
84 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.995 dəfə oxundu
85 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.653 dəfə oxundu
86 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.144 dəfə oxundu
87 Xums nədir? 11.01.19 406 dəfə oxundu
88 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
89 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.637 dəfə oxundu
90 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
91 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.035 dəfə oxundu
92 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.216 dəfə oxundu
93 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.155 dəfə oxundu
94 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
95 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.919 dəfə oxundu
96 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.444 dəfə oxundu
97 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
98 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
99 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
100 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.676 dəfə oxundu