Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
9.797 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.224 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.127 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.399 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.641 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.015 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.838 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.615 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.414 dəfə oxundu
9 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.869 dəfə oxundu
10 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.320 dəfə oxundu
11 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.826 dəfə oxundu
12 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
13 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
14 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.591 dəfə oxundu
15 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.424 dəfə oxundu
16 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.551 dəfə oxundu
17 Şirk və küfr 14.07.11 3.601 dəfə oxundu
18 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.193 dəfə oxundu
19 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.177 dəfə oxundu
20 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.799 dəfə oxundu
21 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.940 dəfə oxundu
22 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.198 dəfə oxundu
23 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.935 dəfə oxundu
24 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.181 dəfə oxundu
25 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
26 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.131 dəfə oxundu
27 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.582 dəfə oxundu
28 Hikmət 09.01.16 4.546 dəfə oxundu
29 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.959 dəfə oxundu
30 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.641 dəfə oxundu
31 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.809 dəfə oxundu
32 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.580 dəfə oxundu
33 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.044 dəfə oxundu
34 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.985 dəfə oxundu
35 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.506 dəfə oxundu
36 Faiz 29.03.10 4.541 dəfə oxundu
37 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
38 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
39 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.171 dəfə oxundu
40 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
41 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.981 dəfə oxundu
42 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.274 dəfə oxundu
43 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.080 dəfə oxundu
44 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.531 dəfə oxundu
45 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.542 dəfə oxundu
46 Vərdişlər 10.04.10 2.626 dəfə oxundu
47 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.894 dəfə oxundu
48 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.759 dəfə oxundu
49 Tağut 28.04.17 3.620 dəfə oxundu
50 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.742 dəfə oxundu
51 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.780 dəfə oxundu
52 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.273 dəfə oxundu
53 Vəhy 12.04.13 1.810 dəfə oxundu
54 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 696 dəfə oxundu
55 Təsbeh 06.07.09 3.672 dəfə oxundu
56 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.626 dəfə oxundu
57 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.667 dəfə oxundu
58 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
59 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
60 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 805 dəfə oxundu
61 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.370 dəfə oxundu
62 Qəndil 30.06.09 8.001 dəfə oxundu
63 Şəfaət 08.04.10 3.192 dəfə oxundu
64 Surroqat analıq 03.02.12 4.819 dəfə oxundu
65 Təvəssül 10.06.13 3.138 dəfə oxundu
66 “Ən zəif ev” 09.03.18 355 dəfə oxundu
67 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.672 dəfə oxundu
68 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.170 dəfə oxundu
69 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
70 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.601 dəfə oxundu
71 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.393 dəfə oxundu
72 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 515 dəfə oxundu
73 Donuz dərisi 02.11.09 3.268 dəfə oxundu
74 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.965 dəfə oxundu
75 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.879 dəfə oxundu
76 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.130 dəfə oxundu
77 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
78 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
79 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.072 dəfə oxundu
80 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 47.288 dəfə oxundu
81 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.797 dəfə oxundu
82 Şəfaət inancı 08.02.11 2.938 dəfə oxundu
83 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
84 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.102 dəfə oxundu
85 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 585 dəfə oxundu
86 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.127 dəfə oxundu
87 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.461 dəfə oxundu
88 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.968 dəfə oxundu
89 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.856 dəfə oxundu
90 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.546 dəfə oxundu
91 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
92 Xums nədir? 11.01.19 324 dəfə oxundu
93 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.953 dəfə oxundu
94 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
95 Dua 25.11.10 7.087 dəfə oxundu
96 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.856 dəfə oxundu
97 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.115 dəfə oxundu
98 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.135 dəfə oxundu
99 Коран и культурное развитие. 30.01.19 216 dəfə oxundu