Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
8.613 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.977 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.682 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.468 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.495 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.644 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.526 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.321 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.498 dəfə oxundu
9 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.287 dəfə oxundu
10 Qəndil 30.06.09 7.391 dəfə oxundu
11 Qadının döyülməsi 07.06.10 9.247 dəfə oxundu
12 İsra və Merac 02.04.16 1.078 dəfə oxundu
13 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.303 dəfə oxundu
14 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.461 dəfə oxundu
15 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.901 dəfə oxundu
16 Şəfaət 08.04.10 3.050 dəfə oxundu
17 Surroqat analıq 03.02.12 4.530 dəfə oxundu
18 Təvəssül 10.06.13 2.893 dəfə oxundu
19 Donuz dərisi 02.11.09 3.140 dəfə oxundu
20 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.952 dəfə oxundu
21 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.378 dəfə oxundu
22 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.424 dəfə oxundu
23 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.117 dəfə oxundu
24 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.741 dəfə oxundu
25 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 33.624 dəfə oxundu
26 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.613 dəfə oxundu
27 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.303 dəfə oxundu
28 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.746 dəfə oxundu
29 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.165 dəfə oxundu
30 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.041 dəfə oxundu
31 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.403 dəfə oxundu
32 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.241 dəfə oxundu
33 Şəfaət inancı 08.02.11 2.824 dəfə oxundu
34 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.819 dəfə oxundu
35 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.787 dəfə oxundu
36 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.717 dəfə oxundu
37 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.490 dəfə oxundu
38 Dua 25.11.10 6.598 dəfə oxundu
39 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.451 dəfə oxundu
40 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.787 dəfə oxundu
41 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.890 dəfə oxundu
42 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.572 dəfə oxundu
43 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.724 dəfə oxundu
44 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.372 dəfə oxundu
45 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.807 dəfə oxundu
46 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.426 dəfə oxundu
47 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.968 dəfə oxundu
48 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.268 dəfə oxundu
49 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.425 dəfə oxundu
50 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.462 dəfə oxundu
51 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.395 dəfə oxundu
52 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.328 dəfə oxundu
53 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.356 dəfə oxundu
54 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.357 dəfə oxundu
55 Şirk və küfr 14.07.11 3.256 dəfə oxundu
56 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.936 dəfə oxundu
57 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.904 dəfə oxundu
58 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.963 dəfə oxundu
59 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.117 dəfə oxundu
60 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.038 dəfə oxundu
61 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.807 dəfə oxundu
62 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.837 dəfə oxundu
63 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.412 dəfə oxundu
64 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.651 dəfə oxundu
65 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.590 dəfə oxundu
66 Hikmət 09.01.16 3.308 dəfə oxundu
67 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.773 dəfə oxundu
68 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.385 dəfə oxundu
69 Faiz 29.03.10 4.132 dəfə oxundu
70 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.191 dəfə oxundu
71 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 921 dəfə oxundu
72 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.605 dəfə oxundu
73 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.380 dəfə oxundu
74 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.186 dəfə oxundu
75 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.392 dəfə oxundu
76 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.230 dəfə oxundu
77 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.032 dəfə oxundu
78 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.086 dəfə oxundu
79 Vərdişlər 10.04.10 2.530 dəfə oxundu
80 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.744 dəfə oxundu
81 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.812 dəfə oxundu
82 Qadınların döyülməsi 29.03.17 736 dəfə oxundu
83 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.620 dəfə oxundu
84 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.671 dəfə oxundu
85 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.709 dəfə oxundu
86 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.013 dəfə oxundu
87 Tağut 28.04.17 1.287 dəfə oxundu
88 Təsbeh 06.07.09 3.517 dəfə oxundu
89 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.151 dəfə oxundu
90 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.603 dəfə oxundu
91 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.700 dəfə oxundu
92 Vəhy 12.04.13 1.742 dəfə oxundu