Oruc və orucun başlanğıcı
Müsəlmanlar > Ramazan və oruc > Tədqiqatlar Tarix: 27 Ağustos 2010 Tövsiyə et Çap et

Oruc və oruc vaxtları ilə əlaqədar bir tədqiqat yazısı

Oruc dan yerinin ağarmağından günəşin batmağına qədər Allahın razılığına nail olmaq məqsədilə bir şey yeməmək, içməmək  və cinsi əlaqədə olmamaqdır. Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. Belə ki, üfüq xətti boyu işığın çoxaldığını gördükdə yemək-içməyi dayandırır və oruca başlayırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Lakin təqvimlərdə müəyyən səhvlər olduğuna görə biz ən azı 40 dəqiqə qabaqcadan oruc tutmağa başlayırıq. Ekvatora yaxın olan ərazilərdə bu müddət azalsa da, şimal zonalarında bir neçə saata qədər gedib çıxır. Buna xüftən namazı ilə əlaqədar səhvlər də əlavə olunduqda ciddi çətinliklər yaranır.

A) Dan yeri ilə əlaqədar məsələlər

Təqvimlərdə yol verilən səhvin səbəbi günün çıxmağından qabaq 5 ayrı dan hadisəsinin arasında aparılan xətalı seçimdir. Bunlar yalançı dan, astronomik dan, imsak danı, dənizçilərin dan dedikləri dan və mülki dandır.

1. Yalançı dan (fəcri-kazib)

Bu, səhərə yaxın şərqdə yuxarıdan aşağıya tərəf dik surətdə görünən, üstü parlaq, altı isə üfüq xəttinə enməyən aydınlıqdır. Bir müddət görünüb gözdən itir. Bu hal yemək-içməyə maneə təşkil etmir. Bilal Həbəşi həmin vaxt azan oxuduğu üçün peyğəmbər (s. a. v.) belə demişdir:

“Bilalın oxuduğu azan və dik surətdə görünən dan sizin səhurunuza mane olmasın, amma üfüq xəttində eninə yayılan dan belə deyil”.1

Cabir ibn Abdullahın rəvayətinə əsasən peyğəmbərin belə bir hədisi var:

“İki fəcr var. Birinə qurd quyruğu deyilir. Bu, fəcri-kazibdir. Dik olur, üfüqə yayılmır. İkinci fəcr üfüqə yayılır, dikinə getmir”.

Fəcri-Kazib (sanki qurdun quyruğudur)

2. Astronomik dan (astronomical twilight)

Bu isə atmosferin üst təbəqədəsində yaranan və ulduz müşahidəsinin qabağını kəsən dandır. Sübh vaxtı günəş üfüqə 18 dərəcədən artıq yaxınlaşdıqda başlayır, axşam isə üfüqün 18 dərəcə altına endiyi vaxt başa çatır. Bu dan astronomların danıdır. Bu vaxt üfüq yeri qaranlıq olur. Çünki günəş şüaları yerdən təxminən 400 kilometr yuxarıda olur.

Ərəb çöllərində astronomik dan. Üfüqdə heç bir işartı yoxdur.

3. Dənizçilərin dan adlandırdıqları dan (nautical twilight)

Günəşin üfüqün 12 dərəcə altında olduğu andır. Normal atmosfer şəraitində cisimlərin xarici xətləri tam olmasa da, seçilə bilir. Ancaq üfüq tam seçilə bilmir.

Dənizçilər cəhətləri ulduzlara əsasən müəyyənləşdirirlər. Ona görə də həm ulduzu, həm də üfüqü görməli olurlar. Qaranlıqda ulduzu görmək olur, üfüqü isə görmək olmur. Əgər günəş üfüqün 6 dərəcə altındadırsa, bu vaxt üfüqü görmək olur, ulduzları isə yox. Buna görə də müşahidəni dənizçi danı ilə mülki danın arasında aparırlar. Müşahidə aparmaq üçün ən münasib vaxt günəşin üfüqün 10 dərəcə altında olduğu vaxtdır. Həmin vaxta rəsəd danı deyilir.

4. İmsak danı (fəcri-sadiq)

Bu an gurlaşan günəş şüalarının şərq üfüqü boyu yayılıb, açıq-aşkar bir görünüş halını aldığı andır. Gur şüalar üfüqün üst tərəfində ağ bir xətt yaradır. Müşahidə aparanla üfüq arasındakı quru parçası isə qara bir xətt kimi görünür. Oruc tutmaq istəyən şəxs bu iki xəttin adi gözlə açıq-aydın ayırd edildiyi vaxtdan etibarən oruca başlayır. Bizim müşahidələrimizə əsasən bu vaxt günəş üfüqün 10 dərəcə altında olur.

Quranda belə deyilir:

“Fəcrin qara xətti ağ xəttindən sizcə tam seçilənə qədər yeyin, için”. (Bəqərə, 2/187)

Fəcri-Sadiq

5. Mülki dan (civil twilight)

Bu, günəşin üfüqün 6 dərəcə altında olduğu andır. Bu vaxt ətrafdakı cisimlər açıq-aydın formada göründüyü kimi, ən parlaq ulduzları da görmək olur. Fiqh elmində (İslam hüququ) buna الاسفار vaxtı deyilir.

Mülki dan: Gəmi və dəniz açıq-aydın görünür.

Günəşin çıxmağı dairənin üfüqdə göründüyü vaxtdır.

Günəşin doğuşu.

B) Təqvimlə əlaqədar görülən işlər

Qədim dövrlərdə insanlar göyə adi gözlə baxırdılar. İndiki dövrdə isə müşahidə aparılmır, çünki təqvimlər var. Gazə Əhməd Paşa (1839-1919) təqvimlərin astronomik dana əsasən hazırlandığını belə ifadə edib:

“Günəş şərq üfüqünə 21,5 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt imsak vaxtının başlandığına dair ittifaq var. Təqvimlərdə göstərilən imsak vaxtları ona əsasən hesablanır. Bu da fəcri-sadiqdən əvvəlki vaxtı göstərir. Lakin bu da ancaq ehtiyat üçün belə edilib. Çünki fəcri-sadiqin günəşin üfüqə 18 dərəcə yaxınlaşdığı vaxt başlandığına dair həmrəylik var”.

18 dərəcə olan astronomik dan əvvəlcə 19 dərəcə kimi hesablanmış, sonra ehtiyat üçün buna 2,5 dərəcə əlavə edilmişdir. Beləcə, insanları gecənin ortasında oruc tutmağa vadar ediblər. Bu vaxt heç fəcri-kazib də ola bilməz. Ona görə də bürclərdən gələn şüalara (zodiak işıqları) fəcri-kazib deyilib. Onlar isə ancaq axşam vaxtı görülə bildiyinə görə bir də şəfəqi-kazib deyilən bir şey ortaya atılıb.

Bu məsələ ilə əlaqədar çox səhvlərə yol verilib. Misal üçün, oruca başlamaq vaxtını 18 dərəcəyə endiriblər. Buna etiraz edənlər də olub. Bu etirazların nəticəsində bizim də iştirak etdiyimiz müşahidələr aparılıb və hər dəfə məlum olub ki, astronomik danı fəcri-sadiq hesab etmək olmaz. Lakin bunlar öz əksini yenə də təqvimlərdə tapmayıb.

Səhvlərdə təkid etmək oruca başlamaq və xüftən namazının vaxtlarını bir zülm vasitəsi halına gətirməklə qalmamış, qütblərə tərəf heç cür həll oluna bilməyən problemlərə səbəb olan bu səhvin ucbatından İslam dininin nüfuzuna da xələl gəlmişdir.

Astronomik dan ancaq kosmosla əlaqədar tədqiqat aparanları, dənizçilərin dan dedikləri dan isə onların özlərini maraqlandırır. Yəni, bunlar o sahələrlə əlaqədardır. Fəcri-sadiq ayrıq bir məfhumdur. Onun tərifi, səbəbi və nəticələri başqadır. Ona görə də dərhal bu böyük səhvdən üz döndərmək, müsəlmanlara və İslama edilən bu zülmə xitam vermək lazımdır.

Çalışıb əlləşmək bəndələrdən, müvəffəqiyyət isə Allahdandır.

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (ilahiyyat elmləri doktoru, professor. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində müəllim).

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müslim, Siyam, 8. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
8.514 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.931 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.643 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.327 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.472 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.605 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.413 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.223 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.367 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.371 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.612 dəfə oxundu
11 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.541 dəfə oxundu
12 Hikmət 09.01.16 3.172 dəfə oxundu
13 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.599 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.355 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.092 dəfə oxundu
16 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.128 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 890 dəfə oxundu
18 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.489 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.366 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.132 dəfə oxundu
21 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.369 dəfə oxundu
22 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.211 dəfə oxundu
23 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 926 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 4.930 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.502 dəfə oxundu
26 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.608 dəfə oxundu
27 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.775 dəfə oxundu
28 Qadınların döyülməsi 29.03.17 613 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.578 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.631 dəfə oxundu
31 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.664 dəfə oxundu
32 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 6.876 dəfə oxundu
33 Tağut 28.04.17 1.044 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.479 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.105 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.579 dəfə oxundu
37 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.508 dəfə oxundu
38 Vəhy 12.04.13 1.714 dəfə oxundu
39 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.260 dəfə oxundu
40 Qəndil 30.06.09 7.350 dəfə oxundu
41 Qadının döyülməsi 07.06.10 9.117 dəfə oxundu
42 İsra və Merac 02.04.16 1.049 dəfə oxundu
43 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.271 dəfə oxundu
44 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.433 dəfə oxundu
45 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.773 dəfə oxundu
46 Şəfaət 08.04.10 3.021 dəfə oxundu
47 Surroqat analıq 03.02.12 4.455 dəfə oxundu
48 Təvəssül 10.06.13 2.864 dəfə oxundu
49 Donuz dərisi 02.11.09 3.114 dəfə oxundu
50 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.885 dəfə oxundu
51 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.322 dəfə oxundu
52 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.407 dəfə oxundu
53 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.085 dəfə oxundu
54 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.712 dəfə oxundu
55 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 33.132 dəfə oxundu
56 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.514 dəfə oxundu
57 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.252 dəfə oxundu
58 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.709 dəfə oxundu
59 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.140 dəfə oxundu
60 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 6.812 dəfə oxundu
61 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.382 dəfə oxundu
62 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.208 dəfə oxundu
63 Şəfaət inancı 08.02.11 2.793 dəfə oxundu
64 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.795 dəfə oxundu
65 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.755 dəfə oxundu
66 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.693 dəfə oxundu
67 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.457 dəfə oxundu
68 Dua 25.11.10 6.529 dəfə oxundu
69 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.423 dəfə oxundu
70 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.709 dəfə oxundu
71 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.856 dəfə oxundu
72 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.540 dəfə oxundu
73 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.676 dəfə oxundu
74 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.332 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.722 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.283 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.938 dəfə oxundu
78 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.227 dəfə oxundu
79 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.397 dəfə oxundu
80 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.436 dəfə oxundu
81 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.373 dəfə oxundu
82 Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur? 05.06.15 1.274 dəfə oxundu
83 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.237 dəfə oxundu
84 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.288 dəfə oxundu
85 Şirk və küfr 14.07.11 3.207 dəfə oxundu
86 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.897 dəfə oxundu
87 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.854 dəfə oxundu
88 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.942 dəfə oxundu
89 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 8.992 dəfə oxundu
90 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.001 dəfə oxundu
91 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.777 dəfə oxundu
92 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.712 dəfə oxundu