İnsan cəsədi və avtopsiya
Müsəlmanlar > Tədqiqatlar Tarix: 05 Şubat 2010 Tövsiyə et Çap et

İNSAN CƏSƏDİ VƏ AVTOPSİYA1

Avtopsiya ölüm səbəbini müəyyənləşdirmək üçün bir cəsədi götürüb tədqiq etmək deməkdir. Ölüm səbəbinin müəyyən edilməsi çox vaxt ehtiyac halını alır. Bir insanın meyitinin boş-boşuna tədqiq edilməsi isə insanı təhqir etməkdir. Lakin avtopsiya aparmağa ehtiyac yarandığı vaxt belə bir tədqiqat dini baxımdan da caiz (düzgün) olur.

Qurani-Kərimdə buna bir misal var. Belə ki, Bəqərə surəsində qatili müəyyənləşdirmək üçün ölünün qəbirdən çıxardılmasından danışılır. Allah Təala həzrəti Musa dövründə yaşayan İsrail oğulları ilə əlaqədar belə buyurur:

“Siz bir gün bir adamı öldürüb günahı bir-birinizin üstünə yıxmışdınız. Halbuki Allah sizin gizlədiyiniz şeyi meydana çıxardır.

Sonra: “O inəyin bir parçasını o ölüyə vurun”, – dedik. Allah ölüləri bax belə dirildir və sizə möcüzələrini göstərir ki, bəlkə siz, ağlınızı işlədəsiniz”.2

Bu əhvalatda qatil meyitin qəbirdən çıxardılması nəticəsində müəyyən edilib. Bu hadisə Həzrəti Musanın dövründə bir möcüzə kimi baş verib. Bu hadisənin bizi maraqlandıran cəhəti cəsədin qatilin müəyyən edilməsi məqsədi ilə qəbirdən çıxardılmağıdır.

Burada meyit qəbirdən çıxanda ona can verilib. Ardından da: “Allah ölüləri bax belə dirildir” ifadəsi gəlir. Bu ifadə də bizim mövzumuzla əlaqədardır. Belə ki, bu, Qurani-Kərimin insan cəsədinə münasibətini göstərir. Cəsəd ruhun yuvasıdır. O, ruhu daşıya bildiyi müddət qədər canlı olur. Bunu düzgün başa düşmək üçün lazımi ayələrə nəzər salmaq  yaxşı olar.

İNSAN PALÇIQDAN (TİN: SULANMIŞ TORPAQ) YARADILMIŞDIR

Allah Təala buyurur:

“Yaratdığı hər şeyi gözəl yaradan Odur. O, insanı yaratmağa palçıqdan (tin) başladı.

Sonra onun nəslini süzülmüş bir özdən, dəyərsiz bir sudan əmələ gətirdi.

Sonra onu nizamlı bir formaya saldı və ona öz ruhundan üfürdü. O, sizə qulaq, göz və ürək verdi. Siz nə qədər az şükr edirsiniz”.3

Palçıq kimi tərcümə edilən tin sözü Ərəb dilində su ilə torpağın qarışmış halı mənasını verir.4 Əgər su torpağa qarışmasa, bitki də bitməz. Bizim bütün qidalarımız bu cür əmələ gəlir. Biz o qida məhsullarını ya birbaşa, ya da bir heyvanın bədənində ət, süd və yağa çevrildikdən sonra yeyirik. Beləliklə, təkcə Həzrəti Adəmin deyil, bütün insanların bədəni torpaqdan yaradılıb və müntəzəm olaraq torpaqdan qidalanır. Bu qidalardan süzülən bir özək sperm və yumurtanı əmələ gətirir.

Bədəndən kənar edilən hüceyrələr və digər şeylər isə torpağa çevrilir. Bizim torpaqla daimi bir əlaqəmiz var. Ondan alıb, ona veririk.

İNSAN RUHU

Bədən ana bətnində müəyyən bir səviyyəyə çatdıqdan sonra Allah ona ruh üfürür. Bu ruh digər canlılarda yoxdur. Bədən digər canlılar kimi yemək-içmək və əylənmək istədiyi halda, ruh daha çox şey tələb edir. Onu bu dünyada doydurmaq qeyri-mümkündür.

Ruh problemsiz bir həyat istəyir; o həyat bu dünyada yoxdur.

Ruh ölümsüzlük, başqa sözlə, ölməzlik axtarır. Bu dünyada hər şey ölümlüdür.

Ruh sonsuz gözəllik istəyir; onu bu dünyada tapmaq qeyri-mümkündür.

Ruh sonsuz bir zənginlik axtarır amma bu dünyanın sərhədləri məlumdur. İstədiyimiz hər şeyi də əldə edə bilmirik.

Bu dünya heç bir insanı doydurmur. Xoşbəxt olanlar əllərində olanlara qane olmağı bacaranlardır. Ruhu doydura bilən şeylər ancaq Cənnətdədir.

Bəşəriyyətin atası Adəm, anası isə Həvvadır. Onlar Cənnətdən gəliblər. Buna görə də Cənnət insanın ana vətənidir. İnsan həmişə Cənnət həsrəti ilə yaşayır.

ÖLÜM VƏ YUXU

Ölüm bir yuxu, qəbir yatmaq yeri, öldükdən sonra dirilmək də yuxudan oyanmaqdır. Qurandakı ayələrdən biri belədir:

“Gecə sizi öldürən və gündüz nə etdiklərinizi bilən Odur. O sonra müəyyən bir müddət başa çatana qədər gündüz sizi oyandırır”.5

Ruh bədəni bir ev kimi istifadə edir. Bədən ana bətnində düzgün bir formaya düşdükdən sonra ruh ona üfürülür. Bədən yatdığı vaxt ruh çıxıb gedir. Oyanmaq əsnasında yenə gəlir. Ölən bədən uçmuş ev kimidir. O ev təzədən tikilənə qədər ruh oraya gəlməz. Təzə tikili uçmayan, köhnəlməyən və dağılmayan formada tikilir. Bu, insanın axirətdə yenidən dirilişidir. Ruh o vaxt yenidən girəcəyi bu bədəndən bir daha çıxmır. Aşağıdakı ayə bundan bəhs edir:

“Allah ölüm əsnasında ruhları alır, ölməyəninkini də yuxuda alır. O, ölümünə hökm etdiyini saxlayır, digərini müəyyən bir vaxta qədər azad buraxır”.6

OYANMA VƏ QİYAMƏT

Qiyamət qalxış deməkdir. Öldükdən sonra dirilmək yataqdan qalxmağa, Surun çalınması isə qalx! borusunun çalınmağına oxşayır. Allah belə buyurur:

“Onlar Sur çalınan kimi qəbirlərindən qalxıb qaça-qaça Rəbblərinə tərəf gedərlər.

Onlar deyəcəklər: “Vay bizim halımıza! Bizi yatdığımız yerdən kim oyandırdı”?7

YUXUDA VƏ ÖLÜMDƏ ZAMAN MƏFHUMU

Yatan insan yuxuda keçən vaxtı bilə bilməz. Ölü də belədir. Qurani-Kərimdə biri ölü, digəri yatan şəxslə əlaqədar iki misal var. Əshabi-Kəhf mağarada 309 il qalıb.8

Quranda deyilir:

“Onları bir-birlərindən soruşsunlar deyə oyandırdıq. Aralarından bir nəfər: “Siz burada nə qədər qaldınız?”, – deyə soruşdu. Onlar: “Bir gün, bəlkə də daha az qaldıq”, – dedilər”.9

Ölümlə əlaqədar ayə belədir:

“Buna da baxmırsanmı?10 O, tavanları çökmüş, divarları uçub dağılmış bir kənddən keçəndə: “Allah buranı ölümündən sonra necə dirildəcək?”, – dedi. Belə olduqda, Allah onu 100 il ölü halında saxladı. Sonra oyandırdı və: “Sən nə qədər belə qaldın?”, – deyə soruşdu. O: “Bir gün, bəlkə də bir gündən də az qaldım”, – dedi. Allah buyurdu: “Xeyr, sən düz 100 il qaldın. İndi yemək-içməyinə bax. Onlar hələ heç xarab olmayıblar. Bir də öz uzunqulağına bax. Biz səni insanlara görk (ibrət) olmağın üçün belə etdik. Sümüklərə bax, gör onları necə birləşdirəcək və sonra onlara ət geyindirəcəyik”. Bütün bunlar o kimsəyə yaxşıca aydın olduqdan sonra belə dedi: “Mən artıq başa düşdüm ki, Allah həqiqətən də, hər şeyə qadirdir!”.11

100 il ölü qalanla 309 il yuxuda olanlar orada bir gün və ya bir gündən də az qaldıqlarını zənn edirlər.

YATANIN VƏ ÖLÜNÜN BƏDƏNİ

Yatan adam öz bədənindən necə xəbərsizdirsə, ölü də elədir. Yatan insanın bədəni diri olduğuna görə ruhu bədəni oyandığı vaxt gəlib yenidən ona daxil olur. Ölənin ruhu isə bədənə geri qayıtmır; müəyyən bir yerdə saxlanılır. O ruh bədənin yenidən yaradılmağını gözləyir.

Axirətdə yeni bədənə gələn ruh özünü sanki yuxudan oyanıbmış kimi hesab edir və belə soruşur: “Bizi yatdığımız yerdən kim qaldırdı (oyandırdı)?”12

Bədən torpaqda çürümüş, sonra bir də yaradılmışdır. Lakin ruh bunun fərqində deyil. Ona elə gəlir ki, yatıb durub. Aradan keçən vaxtın fərqində deyil.

ÖLÜM VƏ YUXU BİR ZƏRURƏTDİR

Yatan da, ölən də bədəndir. Ruh nə ölür, nə də yatır. İnsan ruhla bədənin vəhdətidir, başqa sözlə, ruh və bədənin birləşməsindən ibarətdir.

Yatmaq həyatda bir fasilə deyil; davamlılıq daxilində zəruri bir istirahətdir. Ölüm də fasilə deyil. Ölüm xarab olmayan, qocalmayan və xəstələnməyən ölməz bir bədənə qovuşmaq, başqa sözlə, axirət həyatına uyğun hala gəlmək üçün lazım olan bir dövrdür. İnsana elə gəlir ki, bu, göz qırpıb açana qədər baş verir. Allah Təala belə buyurur:

Qiyamət qopması ancaq bir göz qırpımı qədər, bəlkə, ondan da az çəkər. Çünki Allah hər şeyə qadirdir”.13

ÖLƏN BƏDƏN TORPAĞA ÇEVRİLİR

Allah Təala belə buyurur:

“Biz sizi torpaqdan yaratdıq və torpağa da qaytaracağıq. Sizi ondan bir dəfə də çıxardacağıq”.14

ÖLÜNÜ BASDIRMAĞIN SƏBƏBİ

Meyit onu (yerdən) göz qabağından götürmək, yırtıcı heyvanların və yaxud selin ortaya çıxartmağının və iyinin ətrafa yayılmağının qarşısını almaq məqsədilə dəfn edilir.15

AXİRƏT DÜNYA HƏYATININ DAVAMIDIR

Bu məsələnin hələ əvvəlində aşağıdakı iki Quran ayəsinə nəzər salmışdıq:

“Siz bir gün bir adamı öldürüb günahı bir-birinizin üstünə yıxmışdınız. Halbuki, Allah sizin gizlədiyiniz şeyi meydana çıxardır.

Sonra: “O inəyin bir parçasını o ölüyə vurun”, – dedik. Allah ölüləri bax belə dirildir və sizə möcüzələrini göstərir ki, bəlkə siz, ağlınızı işlədəsiniz”.16

Ayələrdən belə məlum olur ki, təzə öldürülmüş bir bədən hələ çürüməyib. Allah Təala onun xarab olan orqanlarını öz qüdrəti ilə düzəldərək o bədənin daxilinə göndərib. Ölülərin dirildilməsi də məhz belə olacaq. Başqa sözlə, bədən o ruhun qala biləcəyi bir vəziyyətə gəldiyi vaxt ruh öz evinə geri qaytarılacaq.

Ayədə göstərilir ki, ölünün dirilməsi ona o buzovun bir hissəsi ilə vurmaq vasitəsilə baş tutub. Yatan şəxsə də bir şeylə vurulduğu vaxt oyanır. Çünki ölünün dirilməyi yatanın oyanmağı kimidir.

Həzrəti Məhəmməd (s. a. v.) bu sözü ilə yenidən dirilməyin də dünya həyatının davamı kimi olacağını bildirib:

Hər bəndə, nə üzrə ölübsə, o şəkildə dirildilir.17

Vida həcci vaxtı bir nəfər miniyindən yıxılmış və boynu qırılmışdı. Həzrəti peyğəmbər (s. a. v.) dedi ki, onu su və sidr ilə yuyun, sonra 2 parça bezlə kəfənləyin. Ona ətir vurmayın, başını da açıq saxlayın. Çünki o, Qiyamət günü təlbiyə18 edən vəziyyətdə oyandırılacaqdır.19

Bu hədis həqiqətən də, düşündürücüdür. Burada o şəxsin ölümü ehramlı bir hacının yatmağı kimi qəbul edilib. Məlum olduğu kimi, ehrama girən20 bir şəxs özünə ətir vurmur və yatanda başını örtmür. Yuxudan oyananda isə təlbiyə gətirir.

NƏTİCƏ

Göründüyü kimi ölən bədən torpaq olacaq. Ona hörmət etmək özümüzə hörmət etməkdir. Yenidən dirilmə yeni bir bədən daxilində baş verəcək. Meyitin tədqiq edilməsi ehtiyac halına gəlsə, onu tədqiq etməyin eybi yoxdur. Çünki belə olan halda, meyitə bir hörmətsizlik göstərilmir. Bunu qadağan edən bir ayə və ya hədis də yoxdur.

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bu yazı ilahiyyat elmləri doktoru, professor Abdulaziz Bayındır tərəfindən 2-6 Oktyabr 2001-ci ildə İstanbul şəhərində IX Congress of European Society for the Study and Prevention of infant Death Espid Prenatal Health Care and Postnatal Development adı ilə keçirilən elmi yığıncaqda edilmiş məruzədən götürülmüşdür. []
  2. Bəqərə, 2/72-73. Qeyd: Ayələrin əvvəli belədir:

    67. Bir gün Musa qövmünə dedi: “Allah sizə əmr edir ki, bir inək kəsəsiniz”. Onlar: “Sən bizi lağa qoymusan?”, – dedilər. Musa: “Elə bir cahillik etməkdən Allaha sığınıram”, – deyə cavab verdi.

    68. Onlar: “Bizim üçün Rəbbindən soruş ki, onun nə olduğunu bizə izah etsin”, – dedilər. Dedi: “Nə qart (çox qoca), nə körpə olsun. İkisinin arasında bir şey olsun. Sizə verilən əmri yerinə yetirin!”.

    69. Dedilər ki, Rəbbindən bizim üçün bir soruş, onun rəngini də bizə bildirsin. Dedi ki, o, görənlərə xoş gələn sapsarı bir inəkdir.

    70. Dedilər: “Bizim üçün Rəbbindən soruş ki, onun nə olduğunu bizə yaxşı-yaxşı izah etsin. Çünki inək inəyə oxşayır axı. Allah istəsə, biz hədəfə çatarıq (bu məsələdə deyiləni yerinə yetirərik)”.

    71. Dedi ki, o nə torpaq sürüb əldən düşmüş, nə də əkin suvarmış bir inəkdir. Eyibsiz-qüsursuz və heç qaşqası da olmayan bir heyvandır. Onlar: “Yaxşı, indi işi həqiqətə gətirib çıxartdın (indi artıq bizi başa saldın)”, – dedilər və nəhayət, onu kəsdilər. Amma az qala kəsməyəcəklərdi. []

  3. Səcdə, 32/7-9. []
  4. Rağib Əl-İsfahani, Müfrədatu əlfazil-Quran (Səfvan Adnan Davudinin tənqid və təhqiqi ilə), Dəməşq/Beyrut, h. 1412/m. 1992-ci il, tyn bəndi. []
  5. Ənam, 6/70. []
  6. Zumər, 39/42. []
  7. Yasin, 36/51-52. []
  8. Kəhf, 18/25. []
  9. Kəhf, 18/19. []
  10. Bu ayə bundan əvvəlki ayənin əvvəlindəki görmədinmi? ifadəsi ilə əlaqədar olduğuna görə tərcüməyə buna da baxmırsanmı? ifadəsini əlavə etdik. []
  11. Bəqərə, 2/259. []
  12. Yasin, 36/51-52. []
  13. Nəhl, 16/77. []
  14. Taha, 20/55. []
  15. Məhəmməd ibn Əbi Səhl Əs-Səraxsi, Əl-Məbsut, Beyrut, 1406, IX cild, s. 160; İbn Həcər Əl-Heytəmi, Tuhfətul-muhtac bi şərhil-minhac, İstanbul, III cild, s. 167, fəsl fid-dəfn və ğeyrih. []
  16. Bəqərə, 2/72-73. []
  17. Müslim, Cənnət, 19, 83 (2878) nömrəli hədis. []
  18. Təlbiyə həcc və yaxud umrə üçün ehrama girən şəxslərin oxuduqları zikrdir. O zikr belədir: Ləbbeyk Allahummə ləbbeyk, la şərikə ləkə ləbbeyk. İnnəl-həmdə vən-nemətə ləkə vəl-mülk, la şərikə lək. []
  19. Buxari, Cənaiz, 20. []
  20. Ehrama girmək həcc və umrə üçün niyyət edib təlbiyə gətirdikdən sonra bu ibadətlərlə əlaqədar qadağaların başlaması deməkdir. Kişilərin ehramlı olduqları müddət ərzində başlarını örtməkləri qadağandır. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.543 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.135 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.002 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.275 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.610 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.906 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.722 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.519 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.493 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.608 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.774 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.515 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.028 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.903 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.486 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.453 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.439 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.624 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.152 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.401 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.811 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.961 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.030 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.362 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.242 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.600 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.857 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.503 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 3.091 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.716 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.772 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.718 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.807 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 522 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.638 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.570 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.655 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.180 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.369 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 629 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.358 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 7.770 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.152 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.781 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.089 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 313 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.631 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.932 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.526 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.553 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.345 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 449 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.241 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.754 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.760 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.051 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.198 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 309 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.975 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.954 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.397 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.902 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.849 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.024 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 450 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.805 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.443 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.819 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.722 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.414 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.064 dəfə oxundu
71 Xums nədir? 11.01.19 119 dəfə oxundu
72 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.914 dəfə oxundu
73 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.599 dəfə oxundu
74 Dua 25.11.10 7.024 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.642 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.994 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.085 dəfə oxundu
78 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.839 dəfə oxundu
79 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.181 dəfə oxundu
80 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.762 dəfə oxundu
81 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.494 dəfə oxundu
82 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.446 dəfə oxundu
83 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.511 dəfə oxundu
84 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.399 dəfə oxundu
85 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.543 dəfə oxundu
86 Şirk və küfr 14.07.11 3.518 dəfə oxundu
87 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.150 dəfə oxundu
88 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.118 dəfə oxundu
89 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.472 dəfə oxundu
90 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.841 dəfə oxundu
91 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.167 dəfə oxundu
92 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.919 dəfə oxundu
93 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.098 dəfə oxundu
94 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
95 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.937 dəfə oxundu
96 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.494 dəfə oxundu
97 Hikmət 09.01.16 4.211 dəfə oxundu
98 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.713 dəfə oxundu