“Əgər bir arvadın yerinə başqa bir arvad almaq istəsəniz, onlardan birinə yığın-yığın mal vermiş olsanız belə, heç bir şeyi geri almayın! Məgər (verdiyinizi) böhtan atmaq və açıq-aşkar günah işlətməkləmi geri alacaqsınız?

Onu necə geri ala bilərsiniz ki, siz bir-birinizlə yaxınlıq etmişdiniz və onlar da sizdən möhkəm əhd-peyman almışdılar?”. (Nisa, 4/20-21)

Ancaq boşanmağı qadın istəsə və bunda kişinin hər hansı bir təqsir və qəbahətli əməli yoxdursa, bu vaxt qadın kişidən aldığı mehri qaytarmalıdır.

Bu məsələdə başa düşülməyəsi bir şey yoxdur. Çünki əgər bu şərt olmasaydı, bəzi qadınlar iftidanı pul qazanmaq vasitəsinə çevirərdilər. Bir kişi ilə evlənər, mehri alar, sonra da iftida yolu ilə ondan ayrılar, başqa bir kişi ilə evlənər, ondan da mehir alardı. Ancaq iftidada aldıqlarını qaytarmaq şərti bu yolu kəsib.

Bu barədə ətraflı məlumat üçün aşağıdakı keçidə daxil olun:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/152.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Uşaqların dolanışıq xərcləri

Uşaqlar istər qız, istərsə də oğlan uşaqları olsun, onların dolanışıq xərclərini təmin etmək atanın borcudur. Ana bu məsələdə məsuliyyət daşımır. Ataları yoxdursa, uşaqları saxlayıb himayə etmək atanın atasının, yəni, babanın borcudur. Baba da yoxdursa, uşaqların dolanışıq xərcləri başqa bir qohum tərəfindən təmin edilməlidir.

Ata öz kiçik uşaqlarını işləyib qazanacaqları dövrə qədər himayə etməyə məcburdur. Uşaqlar üçün müəyyənləşdirilən dolanışıq xərcləri onların yaşlarına və atanın maddi vəziyyətinə müvafiq və lazımi qədər olmalıdır. Əgər atalarının maddi vəziyyəti yaxşıdırsa, uşaqlar üçün bir və yaxud lazım gələrsə, iki xidmətçi tutmaq da olar.

Qız uşağının öz dolanışığını təmin etmək üçün lazımi qədər maddi ehtiyatı yoxdursa və ərdə deyilsə, onun dolanışıq xərclərini atası ödəməlidir. Qızın bakirə və yaxud gözləmə müddətini başa vurmuş dul bir qadın olmasının məsələyə dəxli yoxdur.

Uşağın təhsil xərclərini ödəmək də atanın borcudur.

Ailənin böyük övladının gəlir və qazancları özlərinə çatmırsa, əksik qalan hissəsini ata tamamlamalıdır.

Uşaq üçün müəyyənləşdirilən dolanışıq xərcləri anaya verilir. Əgər ana bu dolanışıq xərclərini uşaq üçün xərcləmirsə, uşağa ayrılmış xərcliklər anadan alınıb mötəbər bir şəxsə verilir. Anaya da öz növbəsində o xərcliklərdən səhər-axşam müəyyən qədər verilir ki, uşağa sərf etsin. Belə bir hal baş verərsə, yəni, ananın uşaq üçün ayrılmış pulları ona xərcləmədiyi sübut olunsa, həmin pullar anasına deyil, başqa bir şəxsə də verilə bilər.

Uşaqları böyüdüb ərsəyə gətirmək (hidanə) hüququ

Hidanə uşağın işin əhli olan bir şəxs tərəfindən müəyyən bir müddət ərzində saxlanılıb böyüdülməsi deməkdir. Uşağın böyüdülüb ərsəyə gətirilməsi isə öz növbəsində anaya aid bir hüquqdur. Lakin hüquqi baxımdan ananı bu barədə məsul hesab etmək olmaz. Başqa sözlə, ananı uşağı saxlamağa və böyütməyə məcbur etmək olmaz. Amma əgər uşağa baxan başqa bir şəxs yoxdursa, o vaxt ananı uşağı saxlamağa məcbur etmək olar.

Ana boşanıb ayrıldıqdan sonra atadan hidanə üçün haqq, yəni, bir növ aliment tələb edə bilər. Uşağın saxlanacağı evin kirayəsini ata ödəməlidir. Əgər ata yoxdursa, ev kirayəsini onun ən yaxın qohumu ödəməlidir. Amma əgər ananın özünün uşağı saxlaya biləcəyi ayrı bir qalacaq yeri olsa, artıq heç bir kirayə pulu tələb edə bilməz.

Ana başqa bir adamla evləndiyi vaxt uşağı saxlamaq hüququnu itirir. Çünki belə bir vəziyyətdə uşaq başqaları tərəfindən təhqirə məruz qalıb narahat edilə bilər. Lakin ana öz uşağının yaxın qohumlarından biri ilə, məsələn, onun əmisi ilə evlənibsə, uşağı saxlamaq hüququnu itirmir.

Ana başqa bir adamla evləndiyi vaxt həmin adam uşağı saxlamağı qəbul etsə, uşağı anasından almaq olmaz. Çünki bəzən elə olur ki, ögey bir ata arvadının xətri və Allah rizası üçün uşağa həmin uşağın öz qohumlarından yaxşı baxır.

Oğlan uşaqları özləri işləyə biləcəkləri bir vaxta qədər analarının yanında qalır, sonra isə ataya təhvil verilirlər. Bu müddət 7, 8 və ya 9 yaşın tamamlanmasına qədər olan müddətdir. Bu məsələdə adətən 7 yaş əsas götürülmüşdür. Çünki oğlan uşaqları bu yaşdan sonra bir kişi kimi yetişməyə, elm və peşə öyrənməyə ehtiyac hiss edirlər. Onların ata və babaları bu məsələni daha yaxşı bilirlər.

Qız uşaqları isə aybaşı (menstruasiya) görməyə və həddi-buluğ çağına çatıb kişilərdə maraq oyatmağa başladıqları vaxta qədər analarının yanında qalırlar. Sonra isə onları daha çox ata və babalarının himayə etməsinə ehtiyacları olduğuna görə analarından alınırlar.

Bir şəxs uşağını götürüb başqa bir yerə aparmaq istəsə, ana buna mane ola bilər. Çünki belə olan halda, onun uşağa tərbiyə vermək hüququ tapdanır. Lakin ata istədiyi vaxt gəlib öz uşağını görə bilər.

Ana da böyüdülüb boya-başa çatdırılma haqqı başa çatmış uşağını istənilən vaxt görə bilər. Ona heç kim mane olmamalıdır.

Materiallardan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Bu məsələdən bəhs edən Quran ayələrindən bəziləri bunlardır:

“Əlif, Lam, Ra. Bu, ayələri hakim və xabir olan Allah tərəfindən möhkəm qılınmış və izah edilmiş bir kitabdır. Belə olmağı Allahdan başqasına ibadət etməməyiniz üçündür. (De:) Mən də Onun tərəfindən sizi xəbərdar edən və müjdə verən bir kəsəm”. (Hud, 11/1-2)

Məsələ ilə əlaqədar ayələri birlikdə qiymətləndirdikdə məlum olur ki, təlaq barədə bəzi şərtlər və öhdəliklər var, bunları şahid olmadan həyata keçirmək mümkün deyil. Buna əsasən aşağıdakılara rəayət edilməlidir:

a) Təlaq vaxtı qadının heyzli olmadığını, eləcə də o təmizlik müddətində ər-arvadın cinsi əlaqədə olmadığını müəyyən etmək lazımdır.  Bu da ancaq tərəflərin şahidlərin qabağında izahatı ilə baş tuta bilər.

b) Müsəlmanlar ayrılmaq ərəfəsində olan ər-arvadı barışdırmaq üçün hakim göndərməlidirlər. Bu da tələb edir ki, vəziyyət yerli-yataqlı bilinsin. Allah belə buyurur:

“Ərlə arvadın arasının açılmağından xavf (xof) etsəniz, kişinin ailəsindən bir, qadının ailəsindən də bir hakim göndərin. Əgər barışıq istəsələr, Allah aralarını düzəldər. Allah bilir və işin əslindən xəbərdardır”. (Nisa, 4/35)

Xavf (xof) zənn və ya biliyə əsaslanan bir işarəyə görə pis bir şey gözləməkdir. Belə bir bilik (məlumat) ancaq məsələni bilənlərin sözü ilə üzə çıxa bilər. Bunu bilə bilənlər də şahidlərdir.

Yeri gəlmişkən, sualınızla əlaqədar olaraq bu yazını da oxuyun:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/1861.html

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

“Ey peyğəmbər! Qadınları boşadığınız zaman, onları iddə [gözləmə] müddətlərində boşayın və gözləmə müddətini sayın. Rəbbiniz Allahdan qorxun! Onları evlərindən çıxartmayın. Onlar özləri də çıxmasınlar. Açıq-aşkar bir fahişəlik ediblərsə, bu başqa. Bunlar Allahın hədləridir. Kim Allahın hədlərini aşsa, özünə zülm etmiş olar. Nə bilirsən, bəlkə də, Allah bundan sonra meydana yeni bir vəziyyət çıxardacaqdır”. (Talaq, 65/1)

Qadınları iddə müddətlərinin daxilində boşamaq talağın ən vacib şərtidir. Quranda deyilir:

“(Ərləri tərəfindən) boşanmış qadınlar öz başlarına 3 qur gözləyərlər”.

Aybaşı halında cinsi əlaqə qadağan olduğuna görə qadın bu halda onsuz da öz başınadır. İddə müddəti daxilində əri ilə eyni evdə yaşadığı üşün buradakı qur onunla əlaqədə ola biləcəyi təmizlik dövrüdür.

Elə isə boşanmanın iddə daxilində olmağı qadının bu vaxt heyzdən təmizlənmiş, amma əri ilə əlaqədə olmamış olmağı deməkdir.

Yuxarıdakı ayədə bundan başqa 3 şərt də sayılıb. Bunlar iddəni saymaq, qadını evdən çıxartmamaq və qadının evdən çıxmamağı şərtidir. Bunları yerinə yetirməyən özünü çətinliyə salır. Amma boşanma qüvvədədir, yəni, səhihdir. Çünki Allah belə buyurur:

“Bunlar Allahın hədləridir. Kim Allahın hədlərini aşsa, özünə zülm etmiş olar”

Kişinin iddənin axırına qədər arvadına dönməyə ixtiyarı var. Əgər iddəni saymasa, müddətin başa çatdığını başa düşə bilməz. Buna görə də həmin haqqını itirə bilər. İddə müddəti daxilində ər arvadını evdən çıxartmasa, aradakı narazılığın həlli asan olar. Beləcə, vəziyyəti qiymətləndirib daha münasib bir nəticəyə gələ bilər.

Əgər qadın evdən çıxmasa, ərini qane etmək imkanı qazanar. Bu müddət ərzində onun ərinə qarşı hərəkətlərində bircə qadağa var: cinsi əlaqə. Bu da öz növbəsində ərinin ona qarşı hiss etdiyi marağı artırır. Əgər ər arvadına qayıtmağa qərar versə və bunu şahidlərin yanında sübut etsə, həmin qadağa da aradan qalxır.

Sualınızla əlaqədar olaraq aşağıdakı yazını da oxuyun:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/2780.html

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Aydındır ki, məzhəblərə məxsus olduğu irəli sürülməklə fitvada əsas tutulan fikirlərin bir çoxu Quran və Sünnəyə müvafiq deyil. Ona görə də bu kimi şeylər müsəlmanlar üçün qüvvədə deyil. Sizin qeyd etdiyiniz fitva da onlardandır.

İndi isə talaq məsələsi barədə ətraflı məlumat üçün bu keçidlərə baxın:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/2282.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/bosanmaq

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

“O talaq iki dəfə olur. Hər birindən sonra qadını ya xoşluqla saxlamaq, ya da xoşluqla ayırmaq lazımdır”. (Bəqərə, 2/229)

Qurandakı talaq sistemini digər hüquq sistemlərindəki boşanmaya əsasən qiymətləndirib: “Təzə bir kəbin kəsilmədən təzə talaq olmur”, – demək Quranın boşanma sisteminə ziddir.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Bu barədə aşağıdakı keçiddən ətraflı məlumat ala bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/1861.html

Allah Quranda belə buyurur:

“Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxsanız, onda kişinin ailəsindən bir hakim və qadının ailəsindən bir hakim göndərin. Əgər bunlar islah etmək istəsələr, Allah da onları barışdırar. Həqiqətən, Allah Biləndir, (hər şeydən) Xəbərdardır”. (Nisa, 4/35)

Bu ayə müsəlmanlara vacib bir borc yükləyir və bunu da qorxmaq, yəni, (خوف = xavf, xof) şərtinə bağlayır.

Xavf, xof: Bu, gümana və yaxud bir məlumata əsaslanan bir əlamətə görə pis bir şey baş verəcəyini gözləmək, belə bir hiss içində olmaqdır. Əgər şahidlər olmasa, müsəlmanlar belə bir nəticə əldə edə bilməzlər. Həmin məlumat məlum olan kimi iş başlayır. Əgər belə bir məlumatı əvvəlcə əldə edə bilməyiblərsə, boşanmağı gözləmədən hakimlərə müraciət edə bilərlər. Bu halda boşanma yenə də həyata keçibsə, hakimləri təzədən bu işə cəlb etmək lazımdır.

Yeri gəlmişkən, talaq və iftida məsələləri ilə buradan tanış ola bilərsiniz:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/2282.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/152.html

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Bu məsələlərlə əlaqədar geniş məlumat üçün aşağıdakı yazıları oxuyun:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/334.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/152.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/2282.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/3276.html

Saytımızın materiallarından istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.