Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.145 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.057 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.297 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.621 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.917 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.747 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.521 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.559 dəfə oxundu
9 Təsbeh 06.07.09 3.645 dəfə oxundu
10 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.598 dəfə oxundu
11 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.656 dəfə oxundu
12 İsra və Merac 02.04.16 1.187 dəfə oxundu
13 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.382 dəfə oxundu
14 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 704 dəfə oxundu
15 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.368 dəfə oxundu
16 Qəndil 30.06.09 7.878 dəfə oxundu
17 Şəfaət 08.04.10 3.169 dəfə oxundu
18 Surroqat analıq 03.02.12 4.802 dəfə oxundu
19 Təvəssül 10.06.13 3.121 dəfə oxundu
20 “Ən zəif ev” 09.03.18 332 dəfə oxundu
21 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.651 dəfə oxundu
22 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.038 dəfə oxundu
23 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.538 dəfə oxundu
24 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.579 dəfə oxundu
25 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.369 dəfə oxundu
26 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 475 dəfə oxundu
27 Donuz dərisi 02.11.09 3.251 dəfə oxundu
28 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.854 dəfə oxundu
29 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.805 dəfə oxundu
30 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.080 dəfə oxundu
31 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.204 dəfə oxundu
32 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 329 dəfə oxundu
33 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.979 dəfə oxundu
34 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 44.297 dəfə oxundu
35 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.447 dəfə oxundu
36 Şəfaət inancı 08.02.11 2.917 dəfə oxundu
37 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.853 dəfə oxundu
38 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.063 dəfə oxundu
39 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 521 dəfə oxundu
40 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.958 dəfə oxundu
41 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.450 dəfə oxundu
42 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.897 dəfə oxundu
43 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.779 dəfə oxundu
44 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.471 dəfə oxundu
45 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.083 dəfə oxundu
46 Xums nədir? 11.01.19 265 dəfə oxundu
47 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.934 dəfə oxundu
48 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.618 dəfə oxundu
49 Dua 25.11.10 7.058 dəfə oxundu
50 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.754 dəfə oxundu
51 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.049 dəfə oxundu
52 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.107 dəfə oxundu
53 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.854 dəfə oxundu
54 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.252 dəfə oxundu
55 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.801 dəfə oxundu
56 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.498 dəfə oxundu
57 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.447 dəfə oxundu
58 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.553 dəfə oxundu
59 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.414 dəfə oxundu
60 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.547 dəfə oxundu
61 Şirk və küfr 14.07.11 3.556 dəfə oxundu
62 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.173 dəfə oxundu
63 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.145 dəfə oxundu
64 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.618 dəfə oxundu
65 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.892 dəfə oxundu
66 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.189 dəfə oxundu
67 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.929 dəfə oxundu
68 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.148 dəfə oxundu
69 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
70 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.020 dəfə oxundu
71 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.546 dəfə oxundu
72 Hikmət 09.01.16 4.408 dəfə oxundu
73 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.847 dəfə oxundu
74 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.617 dəfə oxundu
75 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.796 dəfə oxundu
76 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.545 dəfə oxundu
77 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.035 dəfə oxundu
78 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.955 dəfə oxundu
79 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.495 dəfə oxundu
80 Faiz 29.03.10 4.502 dəfə oxundu
81 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.445 dəfə oxundu
82 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.630 dəfə oxundu
83 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.165 dəfə oxundu
84 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.408 dəfə oxundu
85 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.895 dəfə oxundu
86 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.105 dəfə oxundu
87 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.061 dəfə oxundu
88 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.426 dəfə oxundu
89 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.370 dəfə oxundu
90 Vərdişlər 10.04.10 2.606 dəfə oxundu
91 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.875 dəfə oxundu
92 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.625 dəfə oxundu
93 Tağut 28.04.17 3.334 dəfə oxundu
94 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.726 dəfə oxundu
95 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.775 dəfə oxundu
96 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.974 dəfə oxundu
97 Vəhy 12.04.13 1.809 dəfə oxundu
98 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 594 dəfə oxundu