Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.237 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.134 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.565 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.647 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.030 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.853 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.624 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.511 dəfə oxundu
9 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
10 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
11 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.587 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.052 dəfə oxundu
13 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.990 dəfə oxundu
14 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.510 dəfə oxundu
15 Faiz 29.03.10 4.547 dəfə oxundu
16 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
17 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
18 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
19 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
20 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.993 dəfə oxundu
21 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.286 dəfə oxundu
22 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.083 dəfə oxundu
23 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.548 dəfə oxundu
24 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.572 dəfə oxundu
25 Vərdişlər 10.04.10 2.632 dəfə oxundu
26 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
27 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.774 dəfə oxundu
28 Tağut 28.04.17 3.667 dəfə oxundu
29 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.744 dəfə oxundu
30 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.783 dəfə oxundu
31 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.316 dəfə oxundu
32 Vəhy 12.04.13 1.811 dəfə oxundu
33 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 706 dəfə oxundu
34 Təsbeh 06.07.09 3.673 dəfə oxundu
35 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.630 dəfə oxundu
36 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.671 dəfə oxundu
37 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
38 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
39 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 818 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
41 Qəndil 30.06.09 8.016 dəfə oxundu
42 Şəfaət 08.04.10 3.194 dəfə oxundu
43 Surroqat analıq 03.02.12 4.822 dəfə oxundu
44 Təvəssül 10.06.13 3.139 dəfə oxundu
45 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
46 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.675 dəfə oxundu
47 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.190 dəfə oxundu
48 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
49 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
50 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.395 dəfə oxundu
51 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 516 dəfə oxundu
52 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
53 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.973 dəfə oxundu
54 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.893 dəfə oxundu
55 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.133 dəfə oxundu
56 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
57 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
58 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.083 dəfə oxundu
59 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 48.174 dəfə oxundu
60 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.826 dəfə oxundu
61 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
62 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
63 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.109 dəfə oxundu
64 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 598 dəfə oxundu
65 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.147 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
67 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.979 dəfə oxundu
68 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.883 dəfə oxundu
69 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.554 dəfə oxundu
70 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
71 Xums nədir? 11.01.19 334 dəfə oxundu
72 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
73 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
74 Dua 25.11.10 7.092 dəfə oxundu
75 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.864 dəfə oxundu
76 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.121 dəfə oxundu
77 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
78 Коран и культурное развитие. 30.01.19 218 dəfə oxundu
79 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.870 dəfə oxundu
80 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.325 dəfə oxundu
81 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.831 dəfə oxundu
82 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
83 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
84 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.593 dəfə oxundu
85 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 34 dəfə oxundu
86 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.426 dəfə oxundu
87 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.554 dəfə oxundu
88 Şirk və küfr 14.07.11 3.606 dəfə oxundu
89 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.195 dəfə oxundu
90 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.179 dəfə oxundu
91 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.817 dəfə oxundu
92 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.941 dəfə oxundu
93 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.199 dəfə oxundu
94 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.937 dəfə oxundu
95 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.186 dəfə oxundu
96 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
97 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.138 dəfə oxundu
98 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.585 dəfə oxundu
99 Hikmət 09.01.16 4.572 dəfə oxundu
100 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.969 dəfə oxundu