Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.137 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.004 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.276 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.612 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.907 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.722 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.519 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.497 dəfə oxundu
9 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.400 dəfə oxundu
10 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.544 dəfə oxundu
11 Şirk və küfr 14.07.11 3.519 dəfə oxundu
12 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.151 dəfə oxundu
13 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.119 dəfə oxundu
14 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.480 dəfə oxundu
15 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.845 dəfə oxundu
16 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.167 dəfə oxundu
17 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.919 dəfə oxundu
18 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.106 dəfə oxundu
19 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.984 dəfə oxundu
20 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.943 dəfə oxundu
21 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.501 dəfə oxundu
22 Hikmət 09.01.16 4.220 dəfə oxundu
23 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.714 dəfə oxundu
24 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.609 dəfə oxundu
25 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.777 dəfə oxundu
26 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.517 dəfə oxundu
27 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.028 dəfə oxundu
28 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.906 dəfə oxundu
29 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.486 dəfə oxundu
30 Faiz 29.03.10 4.453 dəfə oxundu
31 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.441 dəfə oxundu
32 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.625 dəfə oxundu
33 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.159 dəfə oxundu
34 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.401 dəfə oxundu
35 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.816 dəfə oxundu
36 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.969 dəfə oxundu
37 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.036 dəfə oxundu
38 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.366 dəfə oxundu
39 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.245 dəfə oxundu
40 Vərdişlər 10.04.10 2.600 dəfə oxundu
41 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.858 dəfə oxundu
42 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.508 dəfə oxundu
43 Tağut 28.04.17 3.096 dəfə oxundu
44 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.717 dəfə oxundu
45 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.772 dəfə oxundu
46 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.725 dəfə oxundu
47 Vəhy 12.04.13 1.807 dəfə oxundu
48 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 527 dəfə oxundu
49 Təsbeh 06.07.09 3.638 dəfə oxundu
50 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.572 dəfə oxundu
51 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.655 dəfə oxundu
52 İsra və Merac 02.04.16 1.181 dəfə oxundu
53 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.371 dəfə oxundu
54 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 634 dəfə oxundu
55 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.358 dəfə oxundu
56 Qəndil 30.06.09 7.776 dəfə oxundu
57 Şəfaət 08.04.10 3.152 dəfə oxundu
58 Surroqat analıq 03.02.12 4.786 dəfə oxundu
59 Təvəssül 10.06.13 3.100 dəfə oxundu
60 “Ən zəif ev” 09.03.18 313 dəfə oxundu
61 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.631 dəfə oxundu
62 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.935 dəfə oxundu
63 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.526 dəfə oxundu
64 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.556 dəfə oxundu
65 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.347 dəfə oxundu
66 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 451 dəfə oxundu
67 Donuz dərisi 02.11.09 3.242 dəfə oxundu
68 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.760 dəfə oxundu
69 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.763 dəfə oxundu
70 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.054 dəfə oxundu
71 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.198 dəfə oxundu
72 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 311 dəfə oxundu
73 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.976 dəfə oxundu
74 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.973 dəfə oxundu
75 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.399 dəfə oxundu
76 Şəfaət inancı 08.02.11 2.903 dəfə oxundu
77 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.849 dəfə oxundu
78 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.024 dəfə oxundu
79 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 456 dəfə oxundu
80 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.817 dəfə oxundu
81 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.443 dəfə oxundu
82 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.823 dəfə oxundu
83 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.723 dəfə oxundu
84 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.415 dəfə oxundu
85 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.065 dəfə oxundu
86 Xums nədir? 11.01.19 138 dəfə oxundu
87 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.914 dəfə oxundu
88 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.606 dəfə oxundu
89 Dua 25.11.10 7.026 dəfə oxundu
90 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.654 dəfə oxundu
91 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.999 dəfə oxundu
92 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.086 dəfə oxundu
93 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.839 dəfə oxundu
94 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.186 dəfə oxundu
95 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.765 dəfə oxundu
96 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.495 dəfə oxundu
97 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.446 dəfə oxundu
98 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.512 dəfə oxundu