Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.272 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.206 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.673 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.639 dəfə oxundu
9 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
10 Faiz 29.03.10 4.589 dəfə oxundu
11 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
12 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
13 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
14 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
15 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.073 dəfə oxundu
16 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.447 dəfə oxundu
17 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.092 dəfə oxundu
18 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.652 dəfə oxundu
19 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.689 dəfə oxundu
20 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
21 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
22 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.878 dəfə oxundu
23 Tağut 28.04.17 3.871 dəfə oxundu
24 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
25 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
26 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.557 dəfə oxundu
27 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
28 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 768 dəfə oxundu
29 Təsbeh 06.07.09 3.683 dəfə oxundu
30 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.671 dəfə oxundu
31 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
32 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
33 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
34 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu
35 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
36 Qəndil 30.06.09 8.051 dəfə oxundu
37 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
38 Surroqat analıq 03.02.12 4.840 dəfə oxundu
39 Təvəssül 10.06.13 3.148 dəfə oxundu
40 “Ən zəif ev” 09.03.18 366 dəfə oxundu
41 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.694 dəfə oxundu
42 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.290 dəfə oxundu
43 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
44 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
45 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.414 dəfə oxundu
46 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 620 dəfə oxundu
47 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
48 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.054 dəfə oxundu
49 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.930 dəfə oxundu
50 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.166 dəfə oxundu
51 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.211 dəfə oxundu
52 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 342 dəfə oxundu
53 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.121 dəfə oxundu
54 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.450 dəfə oxundu
55 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.885 dəfə oxundu
56 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
57 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
58 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.133 dəfə oxundu
59 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 647 dəfə oxundu
60 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.284 dəfə oxundu
61 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
62 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.054 dəfə oxundu
63 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.942 dəfə oxundu
64 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.612 dəfə oxundu
65 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
66 Xums nədir? 11.01.19 369 dəfə oxundu
67 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.977 dəfə oxundu
68 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.629 dəfə oxundu
69 Dua 25.11.10 7.111 dəfə oxundu
70 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.935 dəfə oxundu
71 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.161 dəfə oxundu
72 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
73 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
74 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.895 dəfə oxundu
75 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.397 dəfə oxundu
76 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.839 dəfə oxundu
77 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
78 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
79 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
80 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
81 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
82 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.560 dəfə oxundu
83 Şirk və küfr 14.07.11 3.629 dəfə oxundu
84 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.211 dəfə oxundu
85 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
86 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.933 dəfə oxundu
87 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.965 dəfə oxundu
88 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
89 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
90 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
91 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
92 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.215 dəfə oxundu
93 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.634 dəfə oxundu
94 Hikmət 09.01.16 4.644 dəfə oxundu
95 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.098 dəfə oxundu
96 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.655 dəfə oxundu
97 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
98 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.615 dəfə oxundu
99 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
100 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.079 dəfə oxundu