Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.278 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.255 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.757 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.678 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.050 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.883 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.640 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.659 dəfə oxundu
9 Donuz dərisi 02.11.09 3.282 dəfə oxundu
10 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.168 dəfə oxundu
11 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.976 dəfə oxundu
12 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.203 dəfə oxundu
13 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.214 dəfə oxundu
14 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 353 dəfə oxundu
15 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.128 dəfə oxundu
16 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.629 dəfə oxundu
17 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.896 dəfə oxundu
18 Şəfaət inancı 08.02.11 2.966 dəfə oxundu
19 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.862 dəfə oxundu
20 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.160 dəfə oxundu
21 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 709 dəfə oxundu
22 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.467 dəfə oxundu
23 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.474 dəfə oxundu
24 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.092 dəfə oxundu
25 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.994 dəfə oxundu
26 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.652 dəfə oxundu
27 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.142 dəfə oxundu
28 Xums nədir? 11.01.19 404 dəfə oxundu
29 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.996 dəfə oxundu
30 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.636 dəfə oxundu
31 Dua 25.11.10 7.119 dəfə oxundu
32 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.028 dəfə oxundu
33 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.214 dəfə oxundu
34 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.153 dəfə oxundu
35 Коран и культурное развитие. 30.01.19 236 dəfə oxundu
36 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.918 dəfə oxundu
37 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.444 dəfə oxundu
38 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.871 dəfə oxundu
39 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.511 dəfə oxundu
40 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.461 dəfə oxundu
41 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.675 dəfə oxundu
42 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 238 dəfə oxundu
43 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.445 dəfə oxundu
44 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.562 dəfə oxundu
45 Şirk və küfr 14.07.11 3.657 dəfə oxundu
46 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.223 dəfə oxundu
47 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.218 dəfə oxundu
48 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.080 dəfə oxundu
49 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.005 dəfə oxundu
50 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.228 dəfə oxundu
51 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.948 dəfə oxundu
52 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.254 dəfə oxundu
53 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.995 dəfə oxundu
54 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.297 dəfə oxundu
55 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.061 dəfə oxundu
56 Hikmət 09.01.16 4.720 dəfə oxundu
57 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.223 dəfə oxundu
58 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.671 dəfə oxundu
59 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.850 dəfə oxundu
60 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.636 dəfə oxundu
61 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.064 dəfə oxundu
62 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.132 dəfə oxundu
63 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.530 dəfə oxundu
64 Faiz 29.03.10 4.653 dəfə oxundu
65 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
66 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.651 dəfə oxundu
67 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.178 dəfə oxundu
68 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
69 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.114 dəfə oxundu
70 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.631 dəfə oxundu
71 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.114 dəfə oxundu
72 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.781 dəfə oxundu
73 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.813 dəfə oxundu
74 Vərdişlər 10.04.10 2.654 dəfə oxundu
75 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.920 dəfə oxundu
76 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.005 dəfə oxundu
77 Tağut 28.04.17 4.090 dəfə oxundu
78 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.766 dəfə oxundu
79 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.798 dəfə oxundu
80 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.844 dəfə oxundu
81 Vəhy 12.04.13 1.817 dəfə oxundu
82 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 855 dəfə oxundu
83 Təsbeh 06.07.09 3.695 dəfə oxundu
84 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.700 dəfə oxundu
85 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.684 dəfə oxundu
86 İsra və Merac 02.04.16 1.211 dəfə oxundu
87 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.399 dəfə oxundu
88 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 915 dəfə oxundu
89 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.377 dəfə oxundu
90 Qəndil 30.06.09 8.073 dəfə oxundu
91 Şəfaət 08.04.10 3.212 dəfə oxundu
92 Surroqat analıq 03.02.12 4.889 dəfə oxundu
93 Təvəssül 10.06.13 3.157 dəfə oxundu
94 “Ən zəif ev” 09.03.18 382 dəfə oxundu
95 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.730 dəfə oxundu
96 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.449 dəfə oxundu
97 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.586 dəfə oxundu
98 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.619 dəfə oxundu
99 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.426 dəfə oxundu
100 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 707 dəfə oxundu