Xums nədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Halal və haram > Tədqiqatlar Tarix: 11 Ocak 2019 Tövsiyə et Çap et

 

Xums nədir?

“Xəmsun” ərəbcə beş, “Xums” isə 1/5 deməkdir.

Xums kəliməsi, Qurani Kərimdə savaşda əldə edilən qənimət mallarının 1/5-inin paylanılmasını göstərmək üçün  ifadə edilmişdir. Bunu aşağıdakı ayədən də başa düşürük:

وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَىٰ وَالْيَتَامَىٰ وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ إِنْ كُنْتُمْ آمَنْتُمْ بِاللَّهِ وَمَا أَنْزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ۗ وَاللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

“Əgər siz Allaha və qulumuza nazil etdiyimizə iman gətirmisinizsə, haqla batilin ayırd edildiyi gün (savaş zamanı) bilin ki, ələ keçirdiyiniz qənimətlərin beşdə biri Allaha, Onun Elçisinə, onun əqrəbasına, yetimlərə, kasıblara və yolçulara məxsusdur. Allah hər şeyə qadirdir. (Ənfal, 8/41)

Bu ayə bizə Xumsun yəni qənimət mallarının 1/5-ni necə və kimə böləcəyimizi açıq-aşkar göstərməkdədir. Bunlar: 1.Allah, 2. Onun Elçisi, 3. Əqrəbası, 4. Yetimlər, 5. Kasıblar, 6. Yolçular.

Surəni oxuyanın burada qəsd edilən qənimətlərin savaş qənimətləri olduğunda heçbir şübhəsi qalmaz.

Fəqət bu açıq-aşkar ayəni gözardı edib, dini öz mənfəətlərinə alət edənlər, ayədəki qənimət bölgüsünü təkcə savaş zamanına deyil, bütün hallara aid edərək, qazanılan malların hər birinin 1/5-nin verilməsi hökmünü çıxarmaqdadırlar. Bu iddianın sahibləri Şiə məzhəbinin din xadimləridir.

Şiə din xadimlərinə görə xums, təkcə ayədə ifadə edilən savaş qənimətlərində deyil, digər mallarda da vardır. Əlavə edilən bu mallar aşağıdakılardır:

  1. Qazanc
  2. Mədənlər
  3. Xəzinələr
  4. Dəniz mücəvhərləri
  5. Haram qatılmış halal mallar.
  6. Qeyri-müsəlmanın müsəlmandan aldığı mallar.

Yəni, bu əlavə sadalananan malların da xumsu 1/5-i paylanılmasına fətva vermişlər. Kimə paylanmalıdır? Ayədə ifadə edilən şəxslərəmi? Şiə din xadimlərinə görə, Xeyr! Burada da ayənin paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək, iki sinfə təxsis edərlər. Yəni, həm ayədəki savaş qənimətlərinə əlavə qataraq digər malları daxil edir həm də paylaşılmasını əmr etdiyi şəxsləri ixtisar edərək iki sinifə şamil edərlər. Bu iki sinif: Seyyidlər və Müctəhidlərdir. Yəni bir malın xumsu 1/5-i ayədə əmr edilən şəxslərə deyil, bu ikisinə verilməlidir hökmünü çıxarmışlar.[1]

Allahın kitabına zidd olan bu fətvalarını belə bir məntiqlə (!) müdafiə etməyə çalışırlar:

Buna görə Şiə alimləri, dövlət idarəçilərinə bağlı deyillər. Yəni, saraylardan, köşklərdən aylıq maaş və əmr almırlar. Çünki, xumsdan gələn gəlir, onların ehtiyacını qarşılayır.

Amma əhli Sünnə alimləri, başda olan dövlət idarəçilərinə möhtac və bağlı olub, onlardan rəsmi əmr, vəzifə alırlar.  Dövlət başçıları onların istədiyini vəzifəyə gətirir, istədiyini vəzifədən atır və tamamilə onlara bağlıdırlar. Bu isə onların xums fərizəsinə əhli Beytin izah etdiyi (!) şəkildə əməl etməməklərindən qaynaqlanan qorxunc aqibətlərindən birisidir.

Əvvəlcə bunu qeyd edək ki, əhli Beyt imamları, xums və onun paylaşımı barədə şiə din xadimləri kimi əsla düşünməmişlər. Bu, onlara iftiradır.

Qaldı ki, bir alimin elminə əməl etməsi ya da bir idarəçiyə bağlı qalması, bu tamamilə o alimin şəxsiyyətiylə əlaqədardır. Əgər bir alim, şəxsiyyətli və təqvalı isə onu heç bir idarəçi özünə bağlı edə bilməz. Belə bir alim, ancaq Allaha bağlanır. Saraylarda yetişən və bağını Allahla deyil, dövlət başçısıyla quran alimə isə müsəlman bir cəmiyyət etibar etməz.

Ədalətdən və məntiqdən bəhs edən bir alim, xumsa aid etdiyi xalqın malını hansı səbəbdən Quranda ifadə edilən siniflərə deyil, təkcə öz sinfinə və istismar etdiyi əhli beytin seyyid (!) qisminə paylaşılmasına fətva verə bilər? Allahın əmrinə uyan, xalqın rəfahının yüksəlməsini istəyən alim belə bir fətva verə bilərmi?

Ayədə açıq-aşkar xumsun savaş qənimətlərindən verilməsi əmr edildiyi halda, şiə din xadimləri digər malları, xüsusiylə hər hansı bir işdə əldə edilən qazanc mallarını da daxil etmələrinə dəlil olaraq aşağıdakı hədisi təqdim edirlər:

قَالَ: “آمُرُكُمْ بِأَرْبَعٍ، وَأَنْهَاكُمْ عَنْ أَرْبَعٍ، الإِيمَانِ بِاللَّهِ: شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، – وَعَقَدَ بِيَدِهِ – وَإِقَامِ الصَّلاَةِ، وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ، وَصِيَامِ رَمَضَانَ، وَأَنْ تُؤَدُّوا لِلَّهِ خُمُسَ مَا غَنِمْتُمْ،

“Mən sizə dörd şeyi əmr edirəm: Allahdan başqa ilah olmadığına iman etməyi, namaz qılmağı, zəkat verməyi, Ramazanda oruç tutmağı və qənimətlərin xumsunu verməyi.”[2]
Bu hədisdəki qənimətlər kəliməsini şiə din xadimləri qazanc deyə tərcümə etmiş və beləliklə, qazancın da xumsu olduğunu və güya peyğəmbərimizin də bunu əmr etdiyini irəli sürmüşlər. Gördüyümüz kimi, hədisdə qazancın deyil, qənimətlərin 1/5-nin paylanması əmr edilmiş, lakin ərəbcədən başqa dillərə qazanc deyə tərcümə edilərək, hədisi də öz batıl məqsədlərinə alət etmişlər.

Nəticə olaraq, Quranda xumsun sadəcə savaşda əldə edilən qənimətlərdən verilməsi əmr edilməkdə və bunun 6 sinifə paylaştırılması göstərilməkdədir. Lakin, şiə müctəhidləri Qurandakı ayənin ziddinə, xumsun təkcə savaş qənimətlərindən deyil, hər cür qazanc mallarından verilməsinə və bu malların Quranda bildirilən 6 sinifə deyil, təkcə özlərinə və seyyid kimi[3] qələmə verdikləri şəxslərə paylaştırılmasına fətva vermişlər.

Müəllif: Aydın Mülayim.

[1] Ayetullah Seyyid Ali Hüseyn El Sistani, “Tevzihul Məşail”, (Şiə Elmihalı).

[2] Səhih-i Buxari. “Kitabul Farzul Xums”, hədis no:.3095, c.2. 

(3] Hal-hazırda peyğəmbər əleyhissəlam həyatda olmadığı və əqrabası qalmadığı üçün bunlara düşən payın beytulmal/xalqın malına daxil edilməsi daha doğrudur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.289 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.309 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.770 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.686 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.058 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.886 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.644 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.678 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.661 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.476 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.142 dəfə oxundu
12 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 4.084 dəfə oxundu
13 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.709 dəfə oxundu
14 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.171 dəfə oxundu
15 Xums nədir? 11.01.19 441 dəfə oxundu
16 Qadınların şahidliyi 14.05.09 3.009 dəfə oxundu
17 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.645 dəfə oxundu
18 Dua 25.11.10 7.132 dəfə oxundu
19 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 6.099 dəfə oxundu
20 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.263 dəfə oxundu
21 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.175 dəfə oxundu
22 Коран и культурное развитие. 30.01.19 240 dəfə oxundu
23 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.943 dəfə oxundu
24 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.538 dəfə oxundu
25 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.891 dəfə oxundu
26 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.514 dəfə oxundu
27 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.466 dəfə oxundu
28 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.733 dəfə oxundu
29 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 246 dəfə oxundu
30 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.455 dəfə oxundu
31 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.571 dəfə oxundu
32 Şirk və küfr 14.07.11 3.688 dəfə oxundu
33 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.241 dəfə oxundu
34 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.243 dəfə oxundu
35 SÜFRƏ MÖCÜZƏSİ 16.09.19 168 dəfə oxundu
36 Nişanlıların kəbini 14.05.09 12.204 dəfə oxundu
37 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 7.033 dəfə oxundu
38 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.249 dəfə oxundu
39 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.954 dəfə oxundu
40 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.292 dəfə oxundu
41 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.998 dəfə oxundu
42 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.379 dəfə oxundu
43 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 3.099 dəfə oxundu
44 Hikmət 09.01.16 4.817 dəfə oxundu
45 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.339 dəfə oxundu
46 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.677 dəfə oxundu
47 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.863 dəfə oxundu
48 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.671 dəfə oxundu
49 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.071 dəfə oxundu
50 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.259 dəfə oxundu
51 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.539 dəfə oxundu
52 Faiz 29.03.10 4.716 dəfə oxundu
53 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.465 dəfə oxundu
54 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.661 dəfə oxundu
55 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.208 dəfə oxundu
56 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.425 dəfə oxundu
57 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.182 dəfə oxundu
58 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.813 dəfə oxundu
59 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.140 dəfə oxundu
60 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.946 dəfə oxundu
61 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.920 dəfə oxundu
62 Vərdişlər 10.04.10 2.662 dəfə oxundu
63 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.942 dəfə oxundu
64 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 9.094 dəfə oxundu
65 Tağut 28.04.17 4.282 dəfə oxundu
66 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.782 dəfə oxundu
67 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.806 dəfə oxundu
68 Kişinin seksuallığı 09.01.12 17.067 dəfə oxundu
69 Vəhy 12.04.13 1.821 dəfə oxundu
70 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 964 dəfə oxundu
71 Təsbeh 06.07.09 3.704 dəfə oxundu
72 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.743 dəfə oxundu
73 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.686 dəfə oxundu
74 İsra və Merac 02.04.16 1.217 dəfə oxundu
75 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.406 dəfə oxundu
76 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 958 dəfə oxundu
77 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.388 dəfə oxundu
78 Qəndil 30.06.09 8.110 dəfə oxundu
79 Şəfaət 08.04.10 3.226 dəfə oxundu
80 Surroqat analıq 03.02.12 4.907 dəfə oxundu
81 Təvəssül 10.06.13 3.167 dəfə oxundu
82 “Ən zəif ev” 09.03.18 391 dəfə oxundu
83 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.742 dəfə oxundu
84 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.542 dəfə oxundu
85 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.598 dəfə oxundu
86 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.638 dəfə oxundu
87 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.445 dəfə oxundu
88 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 776 dəfə oxundu
89 Donuz dərisi 02.11.09 3.292 dəfə oxundu
90 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.300 dəfə oxundu
91 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 8.006 dəfə oxundu
92 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.227 dəfə oxundu
93 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.222 dəfə oxundu
94 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 359 dəfə oxundu
95 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.135 dəfə oxundu
96 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.765 dəfə oxundu
97 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.916 dəfə oxundu
98 Şəfaət inancı 08.02.11 2.970 dəfə oxundu
99 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.863 dəfə oxundu
100 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.216 dəfə oxundu