Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi
Müsəlmanlar > Allah-Tanrı-Rəbb > Düşüncə sahəsi > Fitvalar > Tədqiqatlar Tarix: 13 Temmuz 2018 Tövsiyə et Çap et

 Müəllif: Sankt Petersburq Ziraat fakültəsi Üniversiteti Rektoru,

İqtisad elmləri    namizədi Professor: 

Viktor Yefimov.

 

Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi

                  

“O, Mərhəmətlidir! O, Muhəmmədə nurlu Quranı yolladı.

Biz də gedək bu nura doğru ki, gözlərdən pərdə qalxsın.” (A. S. Puşkin)

   Quran və Muhəmməd (ə.s.)

Muhəmməd (ə.s.), nə oxumağı nə də yazmağı bilmirdi. Digər insanlar kimi, Yəhudi və Xristian dinləri haqda ümumi məlumata sahib idi. Onun, İbranicə mətnlərdən bir şeylər götürərək, öz məqsədləri yönündə istifadə etdiyini deyənlər, əsassız bir iddia irəli sürürlər. Belə bir iddia, o dövrün Yəhudi və Xristian din xadimlərinə də bir təhqirdir. Çünki, elə bir şey olsaydı, din xadimlərinin bu cür etirazlarına həm Quranda həm də siyər kitablarında rast gələrdik. Eyni zamanda Muhəmməd (ə.s.)-ın bir neçə dil bilməsi və Məkkədə olmayan mətnlərdən də xəbərdar olması lazımdı.

Quran, Yəhudi və Xristianların Musaya və İsaya gələn həqiqətlərdən üz çevirdiklərini ifşa etməkdədir. Quranın bu açıq ifşasından narahat olan Yəhudi və Xristianlar, Müsəlmanların “Allah” adında başqa bir tanrıya sitayiş etdiklərini göstərmək üçün “Allah” kəliməsini rusca daxil olmaq üzərə heç bir dilə “Tanrı” şəklində tərcümə etməmişlər. Bu da digər millətlərin təsəvvüründə müsəlmanların Tanrıya deyil, “Allah” adında başqa bir varlığa sitayiş etdikləri mənasına gəlir. Halbuki, Quranı oxuyan ağlı başında hər insanın İbrahimə, Musaya, İsaya və son Nəbi Muhəmmədə (hamısına salam olsun!) vəhy nazil edən Tanrının eyni Tanrı olduğunu görməməsi imkansızdır. Tanrı kəliməsinin təkcə ərəb dilindəki ifadəsi fərqlidir və bu ifadə bilərək tərcümə edilməməkdədir.

Muhəmməd (ə.s.), Quranı özü yazdı iftirasına qarşı hər dəfə özünün ancaq bir elçi olduğunu və bu elçiliğinin xaricində hamı kimi bir insan olduğunu deyirdi. Bununla bərabər, səhabəsi də; “Muhəmmədin öz xitabının Quran vəhyindən üslub yönündən fərqli olduğunu” söyləməkdədir. Səhabə, eyni zamanda Muhəmmədin, “gələcək olan vəhyin zamanı xüsusunda da heç bir şey bilmədiyini” rəvayət etməkdədir.

Qısaca ifadə edərsək, Quran bütün dövrlər üçün beynəlxalq həqiqətləri insanlığa çatdırmaqdadır. Bu beynəlxalq həqiqətlərin bir qismini Müsəlman din xadimləri özlərinə məxsus həqiqətlərə çevirmişlər. Buna ayələrin mövzuyla əlaqəsini qopararaq müvəffəq olmuşlar. İslam düşməni misyonerlər də bunu fürsət bilərək, mövzunu biraz daha şişirtmək surətiylə, informasiya vasitələrinin təsiriylə terorla bir tutmağa çalışmaqdadır. Bu kimi mövzulara məsələn, Qurandakı “Cihad” qavramını daha çox alət etmişlər:

  • Quran və Cihad

Muhəmməd (ə.s.), Məkkə cəmiyyətində güvənilən şəxsiyyət olduğu üçün “əmin” vəsfiylə xatırlanırdı. Əshabı ilə birlikdə 10 il nümunəvi bir təbliğ fəaliyyəti apardı. Bu müddət ərzində heç kimlə nə əlaqəsini kəsmədi nə də heç kimdən küsmədi…[1]

Mədinədə bir neçə il sonra insanlardan bəziləri qəhramanlıq sövdasına düşməyə və döyüşmək üçün Allahın elçisini məcbur etməyə başlayırlar. Baş verən hadisələr və Məkkəlilərin də təzyiqi üzərinə Müsəlmanlara cihad etmələri barədə ayə nazil olur. Belə bir qərar, yəni öz vətənlərini qorumaq, Xristian din xadimlərinin də savab olaraq qəbul etdikləri bir şeydir. Başqa ölkələrin işğalı və qonşuların əsir alınması məqsədilə edilən müharibə təcavüz sayıldığı kimi başqalarının təcavüzündən özünü qorumaq da müqəddəs bir vəzifə sayılmışdır. Nəticə olaraq, müharibə və sülh haqqında Pravoslav məzhəbi və İslam eyni mənəvi/etik mövqedə durur.

Quran, siyasi və şəxsi mənfəətləri ilə hərəkət edənləri, üzdə müsəlman görünənləri də tənqid etməkdə və onların İslamla bir əlaqələrinin olmadığını, belələrinin riyakar/münafiq olduqlarını ifşa etməkdədir. Bu münafiqlər, Quranı özlərinə rəhbər götürməyən və həyatdakı hadisələri öz vicdanları/fitrətləri ilə ölçməyən bir çox insanı yoldan çıxarıb saflarına qatmışdı.

İlk baxışda Quranda “din uğrunda” müharibənin təbliği və kafirlərin yox edilməsinə yönəlik bir çox ifadələrin yer aldığını görürük:

“Fitnə aradan qalxana qədər və din ancaq Tanrıya məxsus edilənədək onlarla vuruşun!…” (Bəqərə, 2/193)

Əslində ayələrin bir birilə əlaqəsi qoparılaraq və kəlimələr lazımınca diqqət edilmədən oxunduğu zaman Quranın ümumi olaraq insanlara qarşı döyüşməyi əmr etdiyi nəticəsinə gəlirik. Halbuki ayəni Quranda ifadə edilən bir əvvəlki ayələrlə birlikdə oxuduğumuz zaman “sizinlə savaşanlara qarşı savaşın” ifadəsi yer almaqda və nəticədə: “Əgər son qoysalar, (bilin ki,) düşmənçilik ancaq zalımlara qarşı olur.” buyrulmaqdadır. (Bəqərə, 2/193)

Müharibə ilə əlaqəli hər hansı bir ayəni digərləri ilə bağını qoparanda və ya mənasını qəsd edildiyi yerə deyil, ümumi bir yerə götürdüyümüz zaman daha faciəvi bir nəticəylə üzləşmiş oluruq. Məsələn:

“Haram aylar bitdikdə o müşriklərə harada rast gəlsəniz, öldürün, onları əsir tutun, onları mühasirəyə alın və onlara hər yerdə pusqu qurun. Əgər tövbə etsələr, namaz qılıb zəkat versələr, onları sərbəst buraxın. Çünki Tanrı Bağışlayandır, Rəhmlidir.” (Tövbə, 9/5)

Bu ayədə “o müşriklər” ifadəsi ümuma aid olmayıb, anlaşmayı (Hüdeybiyə anlaşmasını) pozan, müsəlmanları Məkkədən çıxaran və müsəlmanlara qarşı müharibə edən müşriklərlə əlaqəli olduğunu görməkdəyik. Bütün bunlardan başa düşülür ki; Quranda ifadə edilən cihad, müsəlmanlara qəsd etməyə çalışanlara qarşı məcburi olaraq həyata keçirilən bir müdafiə hərəkatıdır. Cihadı səhv yönə yönləndirənlərin və terorla eyni müstəvidə görənlərin bu ayəni oxuyub susmaqları yaxşı olardı:

“Tanrı, din uğrunda sizinlə vuruşmayan və sizi öz diyarınızdan qovub çıxartmayan kimsələrə yaxşılıq etmənizi və onlarla insafla davranmanızı sizə qadağan etmir. Şübhəsiz ki, Tanrı insaflı olanları sevir.” (Mümtəhinə, 60/8)

“Din uğrunda” müharibənin sürdürülməsini müdafiə edənlər və bunu özlərinin ortaya qoyduğu hüquqa əsaslandıranlar, həqiqi pozğunçular və həqiqi teroristlərdir. Bunlar da hər cür din mənsublarından əmələ gəldiyi kimi, hər cür dini mənfəət yuvalarından, silah tacirlərindən və siyasətçilərdən meydana gələ bilir.

Muhəmməd (ə.s.), öz müasirlərinə beynəlxalq həqiqətlər barəsində məlumat vermiş və vəhylə gələn bu həqiqətləri yazdırmış, təbliğ etmiş və günümüzə qədər (Quran olaraq) çatmasına köməklik göstərmişdir. Fəqət, günümüzdə isə xarici güclərin dəstəklədiyi teroristlər, səhv bir din təbliğatını təqdim etməyə çalışmaqda və başqa dindən olanlara qarşı Quranın göstərdiyi strategiyadan başqa bir strategiyaya yönləndirməkdədir. Məsələn, Quranda açıq-aşkar insanlara dini zorla qəbul etdirmədiyi bildirilməkdədir:

“Dində məcburiyyət yoxdur. Artıq doğru yol azğınlıqdan aydın fərqlənir. Hər kəs tağutu inkar edib Tanrıya iman gətirərsə, heç vaxt qırılmayan ən möhkəm dəstəkdən yapışmış olar. Tanrı Eşidəndir, Biləndir.” (Bəqərə, 2/256)

Burada istənilən; ağıllı və dürüst insanın Qurandakı din anlayışını mənimsəyərək onu həyatına əks etdirməsi və doğru bir seçimə qərar verməsidir. Belə edərsə, Tanrı ona bu məsələdə köməklik göstərəcəkdir. Tanrı heç kimi həqiqətə məcbur etmir və heç kimə inanç məsələsində bir başqasına təzyiq göstərməsini istəmir:

“Əgər müşriklərdən biri səndən aman diləsə, ona aman ver ki, Tanrının sözünü eşitsin. Sonra onu özünün xatircəm olduğu yerə çatdır. Çünki onlar (haqqı) bilməyən bir camaatdır.” (Tövbə, 9/6)

Yəni, başqa bir dindən olan şəxsin inancından ötrü incidilməsinə icazə verilmir.

Hətta, bir insana İslamı tanıtdıqdan sonra həmin insanın qəbul etməməsi halında yenə də ona (İslama qarşı müharibəyə qatılmadığı müddətcə) zərər verməməyi, müqəddəs dəyərlərinə toxunmaması və səbrli davranması tövsiyə edilməkdədir.

Quran, Tanrının göndərdiyi kitabları, ayələri və tövsiyələri bir tərəfə ataraq, bunları öz mənfəətləri və ideologiyalarıyla örtənləri pisləməkdə, ayrı-seçkilik etməmələri üçün xəbərdar etməkdədir:

“Ey iman gətirənlər! Tanrı yolunda (döyüşə) çıxdığınız zaman (kiminlə vuruşacağınızı) yəqin edin və sizə salam verən şəxsə, dünya həyatının fani mən-fəətinə can ataraq: ‘Sən mömin deyilsən!’– deməyin. Allah yanında çox qənimətlər vardır. Əvvəllər siz də belə idiniz, Allah sizə mərhəmət göstərdi. Odur ki, (kiminlə vuruşacağınızı) yəqin edin! Şübhəsiz ki, Allah nə etdiklərinizdən xəbərdardır.” (Nisə, 4/94)

Son illərdə avropa siyasətçiləri özlərinə bir “İslam problemi (!)” yaratmışlar. Bunun da səbəbi Qurana kifayət qədər diqqət yetirməmələridir. Belə ki, Quranı ateizmin ya da hər hansı bir dini görüşün təsirində qalaraq oxumaqdadırlar. Belə oxuduqları təqdirdə, səhvən öz Müqəddəs mətnlərinə bənzədilməkdə və bu kitabların bir yansıması kimi görünməkdədir. Belə bir yanaşma səbəbiylədir ki, qeyri-müsəlman siyasətçilərin bir çoxu İslama və Qurana öz riyakar hörmətlərini sərgiləyirlər. Halbuki Quran, onların bu səmimiyyətsiz hisslərinin fövqündədir və çox dərin dünya görüşünə sahib bir kitab olaraq qəbul edilməsi halında başa düşülür.

“Hakim güclərin” səhv yanaşmaları (eyni zamanda müsəlman ölklələrinin bir qismi) üzündən əsrlərdir milyardlarla insanın azadlığı məhdudlaşdırılır. Eyni zamanda onların haqq və hüquqlarına həyasızca təcavüz edilir. Elə buna davam edənlər üçün Quran qəbul edilməz görünür.

Yaddan çıxarılmamalıdır ki; Yaradan, yer üzündə olanlara qarşı nə laqeyid deyil, nə də insanların gücü çatan şeyləri və yerinə gətirməsi lazım olan şeyləri onların yerinə həyata keçirəcək deyildir.

  • Quran və Faiz

Quran, tarixin dərin məsələlərindən və sosial sahələrindən bəhs edən bir kitabdır. Bu məsələlərdən birinə toxunduğu zaman məsələn; kasıbla varlı arasındaki uçurumun yaranmasına səbəb olan ana faktörün faiz olduğuna təmas edər və bir çox sosial problemlərin də faizli sistemlərdən qaynaqlandığına diqqət çəkər:

“Faiz yeyənlər, şeytan toxunub dəli eləmiş kimsənin davranışını sərgiləyərlər. Bu onların: ‘Alış-veriş də faiz kimidir!’– demələrinə görədir. Halbuki, Tanrı alış-verişi halal, faizçiliyi isə haram etmişdir. Hər kim özünə Rəbbindən xəbərdarlıq gəldikdən sonra son qoyarsa, olub-keçənlər ona bağışlanar və onun işi Tanrıya qalar. Hər kim də buna davam edərsə, onlar Od sakinləridirlər. Onlar orada əbədi qalacaqlar.” (Bəqərə, 2/275)

Quran, faizi şeytani davranışlardan biri olaraq göstərmiş və qəti qadağa gətirmişdir. Kitabı Müqəddəsdə və özlərinin mədəni saydıqları sistemlərində isə faizli müqavilələr bankacılığın olmazsa olmaz şərtlərindən biridir.

Quran, faizin sosial ədaləti məhv etdiyini və istismarın yaranmasına zəmin yaradan ana səbəb olduğunu vurğulamaqdadır. Qurandan sosial problemlərin həlli yolunda çox şeyləri öyrənə bilərik. Məsələn:

“Ey iman gətirənlər! Şübhəsiz ki, sərxoşedici (içki) də, qumar da, (tapınmaq məqsədilə) dik qoyulmuş daşlar da, fal oxları da şeytan əməlindən olan murdar şeylərdir. Bunlardan çəkinin ki, bəlkə nicat tapasınız.” (Maidə, 5/90)

Ayədən başa düşüldüyü kimi istər narkotik maddələr və istərsə qumar oyunları sosial və mədəni inkişafın qarşısında duran maneələrdəndir. Çünki, bu kimi şeylər istismarı məşrulaşdırır, zehni fəlc edir və insanların aldatılmasına böyük təsir göstərir. Ən böyük zərəri isə gənclərin mənəvi duyğularına və çalışma əzmlərinə verirlər.

İnsan, dünyanı Ağıl və Din yoluyla idrak edər. Əgər insan, öz həyatını Tanrının istədiyi şəkildə qoruyursa, yəni, nə özünə nə çevrəsinə nə də dünyaya zərər vermirsə, o zaman Tanrının köməyinə və hakimiyyətinə şübhəsiz inanır deməkdir.

İslam dini insanlara hər kəsin həyatdan aldığı beynəlxalq/fitri dəyərləri təqdim etməkdədir. Burada Tanrının verəcəkləriylə aradaki komissionerlər/vasitəçilər yersizdir. Bu eyni zamanda yer üzündə Tanrının hakimiyyətinin qorunmasıdır. Eyni zamanda Davud (ə.s.)-ın duasına da uyğundur: “Bizim göylərdəki həqiqi Atamız! Sənin adın xatırlansın! Sənin hakimiyyətin gəlsin! Həm yerdə həm səmada Sənin iradən olsun..!”[2]

Vasitəçilər qoymaq, əvvəlki kitablarda olduğu kimi Quranda da qəti qadağandır. Əqidə məsələlərində olduğu kimi sosial ədalətin qorunması məsələsində də vasitəçilərə ehtiyac yoxdur və Yaradanın qüdrətinə layiqi şəkildə inanmaq məcburiyyətindəyik:

“Qullarım səndən Mənim barəmdə soruşsalar, Mən (onlara) yaxınam, Mənə yalvaranın duasını yalvardığı vaxt qəbul edərəm. Qoy onlar da Mənim çağırışımı qəbul edib Mənə iman gətirsinlər ki, doğru yola yönələ bilsinlər.” (Bəqərə, 2/186)

Bu cümlələr İsa (ə.s.)-ın dediyi cümlələrə bənzəyir: “Siz niyə məni çağırırsız: Əfəndi! Əfəndi! – Deyilənləri yerinə yetirmirsiz?” (Luka, 6/46).

Dini qaidələrə əsasən, insan insana zülm etməməli, biri digərinə qul olmamalıdır:

“De: ‘Ey Kitab əhli! Bizim və sizin aranızda olan eyni bir kəlməyə gəlin ki, Tanrıdan başqasına ibadət etməyək, Ona heç bir şeyi şərik qoşmayaq və Tanrıyı qoyub bir-birimizi ilahiləşdirməyək’. Əgər onlar üz döndərsələr, deyin: ‘Şahid olun ki, biz müsəlmanlarıq!’ (Əli İmran, 3/64)

Musa, İsa və Muhəmməd (ə.s.)-a göndərilən kitabların mahiyyəti eyni olmuş və bu elçilərin hamısı eyni məqsədə xidmət etmişlər.  Fəqət sionistlər, yer üzündəki ədaləti və haqları paylaşmaq istəmədikləri üçün insanlar və dinlər arasında siniflər yaratmış, onları parçalayaraq bir birlərinə düşmən etmişlər.

Quran, din yoluyla insana lazım olan məlumatları verir. Eyni zamanda aydınlıq gələcəyini təmin etməsində rəhbər rol oynayır. Amma müsəlmanların çoxu bu rəhbərə layiqli əsgər ola bilmirlər.

Biz görürük ki, Quranın hədəflərinin həyata keçməsi zalımlar üçün qəbuledilməzdir. Müqəddəs kitablarda yazılan və Tanrının elçiləri vasitəsiylə təqdim edilən hədəflərin həyata keçməsində yalnız zalım ya da zehnlərini kirayəyə verənlər mane olmaq istəyərlər. Bu maneələri aşmaq üçün insanlar başqalarına hörmət göstərməyi öyrənməli, öz-özlərini mənasız müqəddəsləşdirmələrdən uzaq tutmalı və fikir ayrılıqlarına səbəb olan məsələləri mədəni dialoqlar çərçivəsində (Tanrının kitabıyla) həll etməyi bacarmalıdırlar. Əksi təqdirdə, zalımların hegemonluğu və insanların din, haq naminə uydurduğu nəzəriyyələr millətlər üzərinə hakimiyyətini, istismarını sürdürməyə davam edəcəkdir.

Müəllif: Sankt Petersburq Ziraat fakültəsi Üniversiteti Rektoru, İqtisad elmləri namizədi Professor: Viktor YEFİMOV.

Tərcümə: AYDIN MÜLAYİM.

[1] Bir dəfə kör birinə xoş olmayan davranışından ötrü ilahi vəhylə xəbərdar edilmişdi. Bax: Əbəsə, 80/1-5.

[2] Qədim Əhd, Məzmurlar, 10-13.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
38 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.111 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.897 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.222 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.577 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.882 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.693 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.497 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.407 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.327 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.423 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.606 dəfə oxundu
12 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.639 dəfə oxundu
13 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.187 dəfə oxundu
14 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.999 dəfə oxundu
15 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.849 dəfə oxundu
16 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.554 dəfə oxundu
17 Dua 25.11.10 6.912 dəfə oxundu
18 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.370 dəfə oxundu
19 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.803 dəfə oxundu
20 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.034 dəfə oxundu
21 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.746 dəfə oxundu
22 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.016 dəfə oxundu
23 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.622 dəfə oxundu
24 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.477 dəfə oxundu
25 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.438 dəfə oxundu
26 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.412 dəfə oxundu
27 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.353 dəfə oxundu
28 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.514 dəfə oxundu
29 Şirk və küfr 14.07.11 3.434 dəfə oxundu
30 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.074 dəfə oxundu
31 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.052 dəfə oxundu
32 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.096 dəfə oxundu
33 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.659 dəfə oxundu
34 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.122 dəfə oxundu
35 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.880 dəfə oxundu
36 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.016 dəfə oxundu
37 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.980 dəfə oxundu
38 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.670 dəfə oxundu
39 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.006 dəfə oxundu
40 Hikmət 09.01.16 3.941 dəfə oxundu
41 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.333 dəfə oxundu
42 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.535 dəfə oxundu
43 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.738 dəfə oxundu
44 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.397 dəfə oxundu
45 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 984 dəfə oxundu
46 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.805 dəfə oxundu
47 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.460 dəfə oxundu
48 Faiz 29.03.10 4.310 dəfə oxundu
49 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.421 dəfə oxundu
50 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.404 dəfə oxundu
51 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.135 dəfə oxundu
52 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.394 dəfə oxundu
53 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.617 dəfə oxundu
54 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.494 dəfə oxundu
55 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.946 dəfə oxundu
56 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.133 dəfə oxundu
57 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.934 dəfə oxundu
58 Vərdişlər 10.04.10 2.581 dəfə oxundu
59 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.802 dəfə oxundu
60 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.096 dəfə oxundu
61 Tağut 28.04.17 2.454 dəfə oxundu
62 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.681 dəfə oxundu
63 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.747 dəfə oxundu
64 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.067 dəfə oxundu
65 Vəhy 12.04.13 1.791 dəfə oxundu
66 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 302 dəfə oxundu
67 Təsbeh 06.07.09 3.606 dəfə oxundu
68 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.433 dəfə oxundu
69 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
70 İsra və Merac 02.04.16 1.145 dəfə oxundu
71 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.339 dəfə oxundu
72 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 449 dəfə oxundu
73 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.329 dəfə oxundu
74 Qəndil 30.06.09 7.689 dəfə oxundu
75 Şəfaət 08.04.10 3.100 dəfə oxundu
76 Surroqat analıq 03.02.12 4.721 dəfə oxundu
77 Təvəssül 10.06.13 3.015 dəfə oxundu
78 “Ən zəif ev” 09.03.18 241 dəfə oxundu
79 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.566 dəfə oxundu
80 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.622 dəfə oxundu
81 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.500 dəfə oxundu
82 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.495 dəfə oxundu
83 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.271 dəfə oxundu
84 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 355 dəfə oxundu
85 Donuz dərisi 02.11.09 3.197 dəfə oxundu
86 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.471 dəfə oxundu
87 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.598 dəfə oxundu
88 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.931 dəfə oxundu
89 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.186 dəfə oxundu
90 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 38 dəfə oxundu
91 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.960 dəfə oxundu
92 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 42.721 dəfə oxundu
93 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.347 dəfə oxundu
94 Şəfaət inancı 08.02.11 2.858 dəfə oxundu
95 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.835 dəfə oxundu
96 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.939 dəfə oxundu