“Vəhdəti-vücud” nə deməkdir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Təsəvvüf-təriqət Tarix: 28 Aralık 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: “Vəhdəti-vücud” nə deməkdir? Bu əqidəyə yiyələnməyin bir zərəri varmı?

Cavab: Vəhdəti-vücud “varlığın birliyi” və “varlıqda birlik” mənasında bir təsəvvuf terminidir. Bu cəhətdən Tanrı-aləm-insan əlaqələrini izah edən düşüncə sistemidir. Bu düşüncə Muhyiddin İbn Ərəbi tərəfindən sistemləşdirilmişdir. Bunu İbn Ərəbinin deyil, tələbələrinin sistem halına gətirdiyini deyənlər də olmuşdur.

Vəhdəti-vücud təlimi Allahın varlığının zəruriliyi prinsipinə əsaslanır və varlığın “mümkün” və “vacib” olduğuna dair ayırıma qarşı bir nəzəriyyədir. Belə ki, İbn Ərəbinin: “Varlıq birdir, o da Həqqin varlığıdır”, – sözü bunu göstərir. Ümumiyyətlə vəhdəti-vücud Allahın tək varlıq olduğunu, kainatın Allahın görünən forması və əksi, Allahın isə kainatın əsli olduğunu ifadə edən düşüncədir.1

Vəhdəti-vücud əqidəsində tək varlıq olaraq Allah qəbul edilir, bunun xaricindəki varlıqlar isə Allahın təzahür  və təcəllisi hesab edilir. Lakin Allah Təala yaratdığı hər şeyi ayrıhəqiqi varlıqlar olaraq yaratdığını bildirmişdir. Necə ki, bir çox ayədə “Göylərdə və yerdə nə varsa hamısı Onundur…”2 buyuraraq bunların hamısının həqiqi və ayrı bir varlıq olduğunu ifadə etmişdir. Bizim varlığımız da həqiqi bir varlıqdır. Bu məsələ ilə əlaqədar bir çox ayədən bir neçəsi belədir:

“Məgər onlar özlüyündə Allah göyləri, yeri və onların arasındakıları ancaq bir həqiqət kimi və müəyyən müddət üçün yaratdığını fikirləşmirlərmi? Əslində insanların çoxu Rəbbi ilə qarşılaşacağını inkar edir.” (Rum, 30/8)

“Allah göyləri və yeri bir həqiqət olaraq yaratmışdır ki, hər kəs qazandığının əvəzini alsın. Onlara heç bir haqsızlıq edilməyəcəkdir.” (Casiyə, 45/22)

Eyni zamanda O, bizə doğru yolu göstərmək üçün yaratdığı şeylərdə işarələr qoymuşdur. Bir ayədə belə buyrulmuşdur:

“Biz yaxında dəlillərimizi hər yerdə olduğu kimi, onların öz üzərində də göstərəcəyik. Artıq Quranın doğru olduğu onlar tərəfindən də başa düşülsün deyə. Məgər Rəbbinin hər şeyə şahid olması kifayət deyil?” (Fussilət, 41/53)

Ətrafımıza baxanda əlbəttə Allahın varlığını, birliyini, qüdrətini qavrayırıq; amma onları Allahın bir hissəsi və ya bilavasitə Özü olaraq görmək səhvdir.

Nəticə olaraq, vəhdəti-vücud deyilən və insanı Allahın bir hissəsi hesab edən əqidə heç bir vəchlə qəbul edilə bilməz.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Əlavə məlumat üçün bax: Ekrem Demirli, “Vəhdəti vücud”, Diyanət İslam ensiklopediyası, 42-ci cild, s. 431 və davamı; Ahmet Özalp, “ Vəhdəti vücud”, Şamil İslam ensiklopediyası, 8-ci cild, s. 166 və davamı. Bu mənbə BDU-nun İlahiyyat fakültəsinin kitabxanasında və AMEA-nın mərkəzi elmi kitabxanasının şərq zalında mövcuddur. []
  2. Bəqərə, 2/255, 284; Nisa, 4/131; Yunus, 10/155; Loğman, 31/26. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.849 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Səid Nursinin sözləri ilham ola bilməzmi? 11.02.10 1.823 dəfə oxundu
2 Təriqətçilər hansı məqsədlə rabitə ilə məşğul olurlar? 14.04.11 1.574 dəfə oxundu
3 Ənvaru-l Aşiqin necə bir kitabdır? 14.08.14 1.032 dəfə oxundu
4 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.630 dəfə oxundu
5 Feyz nə deməkdir? Şeyxlər feyz paylaya bilərlər? 12.03.10 1.816 dəfə oxundu
6 Rəvasi nə deməkdir? 21.06.11 1.648 dəfə oxundu
7 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.181 dəfə oxundu
8 Nəfsin mərtəbələri nədən ibarətdir? 10.05.10 2.564 dəfə oxundu
9 Təriqət dərsinə getmək lazımdır? 08.07.11 1.645 dəfə oxundu
10 Qurani-Kərimdə təriqətlə əlaqədar hər hansı bir ayə var? 26.07.09 2.261 dəfə oxundu
11 Vəhy və ilhamın arasında fərq var? Vəhy hamıya gələ bilər? 14.05.10 1.999 dəfə oxundu
12 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.914 dəfə oxundu
13 Allah dostları məsələsi 26.07.09 1.880 dəfə oxundu
14 Nəfsimizi tərbiyə etmək üçün halal şeyləri özümüzə haram etməyimiz düzgündür? 18.06.10 1.846 dəfə oxundu
15 Dini məsələlərdə bir alimə tabe olmaq səhvdir? 09.02.12 2.142 dəfə oxundu
16 Təriqətlərdə üstünlük təşkil edən əqidə və anlayışlar 26.07.09 2.686 dəfə oxundu
17 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.445 dəfə oxundu
18 İslamda Üveysilik var? 05.04.12 1.500 dəfə oxundu
19 Bəlqisin taxtının Yəməndən Qüdsə gəririlməsi kəramət deyilmi? 01.03.10 1.835 dəfə oxundu
20 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.114 dəfə oxundu
21 Bəqərə surəsinin 200-cü ayəsi təriqətlərin ucadan zikrinə sübutdur? 28.05.12 1.465 dəfə oxundu
22 Dinin geyim-kecimdən ibarət olduğunu güman etmək 28.07.09 1.685 dəfə oxundu
23 Din 31.03.10 2.977 dəfə oxundu
24 Tayyi-məkan var? Şeyxlər insanın ürəyindən keçənləri bilə bilərlər? 02.03.13 1.370 dəfə oxundu
25 Qurana müvafiq rəftar etmək 28.07.09 1.493 dəfə oxundu
26 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
27 Allahın gözüylə görmək nə deməkdir? 01.05.13 1.470 dəfə oxundu
28 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.852 dəfə oxundu
29 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
30 “Vəhdəti-vücud” nə deməkdir? 28.12.13 1.849 dəfə oxundu
31 Vəkil sözünü insanlar haqqında işlətmək düzdür? 21.05.14 1.026 dəfə oxundu
32 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.882 dəfə oxundu
33 Təriqətlərdəki cəzbə halı nə deməkdir? 26.03.11 1.740 dəfə oxundu
34 Təriqətlərdəki insani-kamil məfhumunun izahı 07.03.11 1.535 dəfə oxundu
35 Təriqətlərin rabitə inancı dini cəhətdən düzgündür? 12.02.10 1.605 dəfə oxundu
36 Siz təsəvvüf əhlinə kafir deyirsiniz? 08.03.11 1.806 dəfə oxundu
37 Təriqətlərdə mövcud olan tövbə almaq nə deməkdir? 12.02.10 2.172 dəfə oxundu
38 18 min aləm söhbəti düzdür? 17.03.11 4.406 dəfə oxundu
39 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.833 dəfə oxundu
40 Şəfa tapmaq üçün silsilə ilə dua və ibadət etmək olar? 12.04.11 3.760 dəfə oxundu