Zəif hədislə əməl etmək olarmı?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 11 Mayıs 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Zəif hədislərlə əməl etmək caizdirmi?

Cavab: Hədis kitablarında yer verilən hədislərə “səhihlik”, “zəiflik” vəsfi, mənalarının Qurana uyğunluğu nəzərə alınmadan, rivayət zəncirlərinin səhih olub-olmamasına görə verilmişdir. Səhih vəsfi verilən hədis isə onu kitabına əlavə edən alimə və sənədinə görə səhih sayıldığı halda, bir başqa alimə görə səhih sayılmaya bilir. Bu səbəblə əsas ölçü həmişə Quranı Kərim olmaq məcburiyyətindədir. Yəni bir hədis sənəd etibariylə səhih olsa, ancaq mənası Qurana açıq-aşkar tərs olsa onunla əməl edilməz. Bununla birlikdə sənədi zəif görülən, ancaq mənası Qurana uyğun hədislərlə əməl edilə bilər. Lakin hədis kitablarında zəif hədislərlə əməl edib-etməmə məsələsi üzərində çox dayanmırlar. Kitablarda izah edilməyə çalışılan, Quranda yer verilməyən bəzi fəzilətli əməllər, ibadətlər haqqında gələn zəif hədislərlə əməl edilib edilməyəcəyi məsələsidir. Bu mövzuda Subhi əs-Salihin dedikləri diqqətə şayandır. Oxumağınızı tövsiyə edirik:

“Fəzaili əməl (əməllərin fəzilətləri) mövzusunda zəif hədislə əməl etmək caizdir” sözünü hər kəs deməkdədir. Bu sözlə, rəvayətində tolerant göstərdiklərini, özlərinə görə səhih olmayan bütün hədisləri bu qrupa qatarlar. Beləliklə sağlam və möhkəm bir dəlilə əsaslanmadan bir çox prinsipləri dinə əlavə edərlər. Aradan əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu söz Əhməd b. Hənbəl, Abdurrahman b.Mehdi və Abdullah b. Mubarək kimi üç böyük hədis imamının dediyi bir sözün əks sədasından başqa bir şey deyildir. Bu üç böyük imamın sözü budur: “Halal və haram mövzusunda bir şey rəvayət etdiyimiz vaxt çox ehtiyatlı, fəzail və bənzəri mövzularda bir şey rəvayət elədiyimiz vaxt da tolerant davranırdıq.”

Bu imamların sözlərini düzgün başa düşməmişlər. Necəki bizim nəzərimizdə səhihin qarşılığı zəif isə, onların çox ehtiyatlı davrandı sözünün də qarşılığını ifadə edən bir şey mənasında işlədilməmişdir. Halal və harama aid bir şey rəvayət elədikləri vaxt daha təmkinli hərəkət edərək, hədisin ən yüksək dərəcəsində olanlarla hüccət gətirirdilər. Bu da öz dövrlərində ittifaqla “səhih” deyə adlandırılan dərəcədir. Halal və haramla əlaqəsi olmayan, fəzailə aid bir şey rəvayət elədikləri vaxt çox ehtiyatlı davranmaq və ancaq səhihləri ələ almaq məcburiyyətini hiss etmirdilər. Əksinə səhihdən bir mərtəbə aşağıda olan, hələ öz aralarında yayılmamış ifadə olan Həsən hədisləri qəbul edirdilər. Hər nə qədər həsən, özlərindən sonra zəif adı verilən hədislərdən bir mərtəbə üstün görülsədə, mütəqəddiminin (əvvəlkilərin) terminində zəif hədisin bir növü olaraq qəbul edilirdi. Xalq bu imamların fəzail babında ehtiyatlı davranmaları sözüylə, səhih dərəcəsinə çatmayan hədisləri rəvayətə əlverişli görmüşlər. Bu şəkildə başa düşmələrinə baxmayaraq, “Fəzaili əməldə zəif hədislə əməl etmək caizdir” sözüylə razılaşmamışlar.

Bu nöqtədə heç şüphə yoxdur ki, -din nəzərində- zəif rəvayətlər nə şəri bir höküm, nə də əxlaqi bir fəzilət üçün qaynaq təşkil edir; çünki zən həqiqət naminə heç bir şey ifadə etməz. Fəzail də əhkam kimi dinin əsas prinsiplərindəndir. Bilavasitə bu prinsipləri çürük bir bünövrə üzərinə sonra da düşüb parçalanacağı bir uçurumun kənarına inşa etmək doğru deyildir.

Tolerant davrananların, fəzaili əməl mövzusunda zəif hədis rəvayət edə bilmələri üçün irəli sürdükləri şərtlər nə qədər çox və uyğun olursa olsun, izah etdiyimiz səbəbə görə bunu qəbul etmirik. Bilindiyi kimi bu şərtlər üç dənədir:

1-Rəvayət edilən hədis çox zəif olmayacaq.

2-Kitab və ya səhih sünnəylə sabit olan bir əsasa dayanacaq.

3-Özündən daha güclü bir dəlilə müxalif olmayacaq.

Zəif hədis rivayətini – bu şərtlərə baxmayaraq- qəbul etmirik.

İstəyir şəri əhkam və istəyir fəzail babında əlimizdə başqasına ehtiyac qalmayacaq qədər çox səhih və həsən hədislər vardır. Biz –bu şərtlərin çoxluğuna baxmayaraq- zəif hədislərin düzgün olduğuna inanmırıq. Belə olsaydı ona heç zəif deyərdikmi? Əslində dində, yəqin(dəqiq) olmayan şeylərin heç bir dəyəri yoxdur.” (Sübhi əs-Salih, Hədis elmləri və Hədis istilahları, Tərcümə: M. Yaşar Qandəmir, 4. Ankara, 1986,s: 177-180)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.346 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.660 dəfə oxundu
2 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.481 dəfə oxundu
3 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.216 dəfə oxundu
4 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.552 dəfə oxundu
5 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.436 dəfə oxundu
6 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.094 dəfə oxundu
7 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.126 dəfə oxundu
8 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.356 dəfə oxundu
9 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.960 dəfə oxundu
10 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.835 dəfə oxundu
11 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.670 dəfə oxundu
12 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.233 dəfə oxundu
13 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.181 dəfə oxundu
14 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.289 dəfə oxundu
15 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.461 dəfə oxundu
16 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.433 dəfə oxundu
17 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.346 dəfə oxundu
18 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.940 dəfə oxundu
19 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.424 dəfə oxundu
20 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.450 dəfə oxundu
21 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.245 dəfə oxundu
22 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.433 dəfə oxundu
23 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.155 dəfə oxundu
24 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.010 dəfə oxundu
25 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.798 dəfə oxundu
26 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.185 dəfə oxundu
27 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.404 dəfə oxundu
28 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.025 dəfə oxundu
29 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.706 dəfə oxundu
30 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.414 dəfə oxundu
31 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.528 dəfə oxundu
32 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.609 dəfə oxundu
33 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.852 dəfə oxundu
34 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.507 dəfə oxundu
35 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.488 dəfə oxundu
36 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 14.565 dəfə oxundu
37 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.208 dəfə oxundu
38 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.573 dəfə oxundu
39 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 961 dəfə oxundu
40 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.509 dəfə oxundu
41 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.399 dəfə oxundu
42 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.229 dəfə oxundu
43 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.713 dəfə oxundu
44 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.682 dəfə oxundu
45 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.084 dəfə oxundu
46 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.693 dəfə oxundu
47 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 411 dəfə oxundu
48 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.256 dəfə oxundu
49 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.119 dəfə oxundu
50 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.526 dəfə oxundu
51 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.602 dəfə oxundu
52 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 101 dəfə oxundu
53 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.757 dəfə oxundu
54 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 9.799 dəfə oxundu
55 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.623 dəfə oxundu
56 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
57 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 290 dəfə oxundu
58 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.660 dəfə oxundu
59 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.762 dəfə oxundu
60 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.914 dəfə oxundu
61 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.488 dəfə oxundu
62 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 116 dəfə oxundu
63 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.523 dəfə oxundu
64 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.242 dəfə oxundu
65 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.059 dəfə oxundu
66 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.683 dəfə oxundu
67 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 1.996 dəfə oxundu
68 Şəvval orucu 29.06.09 3.536 dəfə oxundu
69 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.049 dəfə oxundu
70 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.319 dəfə oxundu
71 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.693 dəfə oxundu
72 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.144 dəfə oxundu
73 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.639 dəfə oxundu
74 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.191 dəfə oxundu