Zəif hədislə əməl etmək olarmı?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 11 Mayıs 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Zəif hədislərlə əməl etmək caizdirmi?

Cavab: Hədis kitablarında yer verilən hədislərə “səhihlik”, “zəiflik” vəsfi, mənalarının Qurana uyğunluğu nəzərə alınmadan, rivayət zəncirlərinin səhih olub-olmamasına görə verilmişdir. Səhih vəsfi verilən hədis isə onu kitabına əlavə edən alimə və sənədinə görə səhih sayıldığı halda, bir başqa alimə görə səhih sayılmaya bilir. Bu səbəblə əsas ölçü həmişə Quranı Kərim olmaq məcburiyyətindədir. Yəni bir hədis sənəd etibariylə səhih olsa, ancaq mənası Qurana açıq-aşkar tərs olsa onunla əməl edilməz. Bununla birlikdə sənədi zəif görülən, ancaq mənası Qurana uyğun hədislərlə əməl edilə bilər. Lakin hədis kitablarında zəif hədislərlə əməl edib-etməmə məsələsi üzərində çox dayanmırlar. Kitablarda izah edilməyə çalışılan, Quranda yer verilməyən bəzi fəzilətli əməllər, ibadətlər haqqında gələn zəif hədislərlə əməl edilib edilməyəcəyi məsələsidir. Bu mövzuda Subhi əs-Salihin dedikləri diqqətə şayandır. Oxumağınızı tövsiyə edirik:

“Fəzaili əməl (əməllərin fəzilətləri) mövzusunda zəif hədislə əməl etmək caizdir” sözünü hər kəs deməkdədir. Bu sözlə, rəvayətində tolerant göstərdiklərini, özlərinə görə səhih olmayan bütün hədisləri bu qrupa qatarlar. Beləliklə sağlam və möhkəm bir dəlilə əsaslanmadan bir çox prinsipləri dinə əlavə edərlər. Aradan əsrlər keçməsinə baxmayaraq bu söz Əhməd b. Hənbəl, Abdurrahman b.Mehdi və Abdullah b. Mubarək kimi üç böyük hədis imamının dediyi bir sözün əks sədasından başqa bir şey deyildir. Bu üç böyük imamın sözü budur: “Halal və haram mövzusunda bir şey rəvayət etdiyimiz vaxt çox ehtiyatlı, fəzail və bənzəri mövzularda bir şey rəvayət elədiyimiz vaxt da tolerant davranırdıq.”

Bu imamların sözlərini düzgün başa düşməmişlər. Necəki bizim nəzərimizdə səhihin qarşılığı zəif isə, onların çox ehtiyatlı davrandı sözünün də qarşılığını ifadə edən bir şey mənasında işlədilməmişdir. Halal və harama aid bir şey rəvayət elədikləri vaxt daha təmkinli hərəkət edərək, hədisin ən yüksək dərəcəsində olanlarla hüccət gətirirdilər. Bu da öz dövrlərində ittifaqla “səhih” deyə adlandırılan dərəcədir. Halal və haramla əlaqəsi olmayan, fəzailə aid bir şey rəvayət elədikləri vaxt çox ehtiyatlı davranmaq və ancaq səhihləri ələ almaq məcburiyyətini hiss etmirdilər. Əksinə səhihdən bir mərtəbə aşağıda olan, hələ öz aralarında yayılmamış ifadə olan Həsən hədisləri qəbul edirdilər. Hər nə qədər həsən, özlərindən sonra zəif adı verilən hədislərdən bir mərtəbə üstün görülsədə, mütəqəddiminin (əvvəlkilərin) terminində zəif hədisin bir növü olaraq qəbul edilirdi. Xalq bu imamların fəzail babında ehtiyatlı davranmaları sözüylə, səhih dərəcəsinə çatmayan hədisləri rəvayətə əlverişli görmüşlər. Bu şəkildə başa düşmələrinə baxmayaraq, “Fəzaili əməldə zəif hədislə əməl etmək caizdir” sözüylə razılaşmamışlar.

Bu nöqtədə heç şüphə yoxdur ki, -din nəzərində- zəif rəvayətlər nə şəri bir höküm, nə də əxlaqi bir fəzilət üçün qaynaq təşkil edir; çünki zən həqiqət naminə heç bir şey ifadə etməz. Fəzail də əhkam kimi dinin əsas prinsiplərindəndir. Bilavasitə bu prinsipləri çürük bir bünövrə üzərinə sonra da düşüb parçalanacağı bir uçurumun kənarına inşa etmək doğru deyildir.

Tolerant davrananların, fəzaili əməl mövzusunda zəif hədis rəvayət edə bilmələri üçün irəli sürdükləri şərtlər nə qədər çox və uyğun olursa olsun, izah etdiyimiz səbəbə görə bunu qəbul etmirik. Bilindiyi kimi bu şərtlər üç dənədir:

1-Rəvayət edilən hədis çox zəif olmayacaq.

2-Kitab və ya səhih sünnəylə sabit olan bir əsasa dayanacaq.

3-Özündən daha güclü bir dəlilə müxalif olmayacaq.

Zəif hədis rivayətini – bu şərtlərə baxmayaraq- qəbul etmirik.

İstəyir şəri əhkam və istəyir fəzail babında əlimizdə başqasına ehtiyac qalmayacaq qədər çox səhih və həsən hədislər vardır. Biz –bu şərtlərin çoxluğuna baxmayaraq- zəif hədislərin düzgün olduğuna inanmırıq. Belə olsaydı ona heç zəif deyərdikmi? Əslində dində, yəqin(dəqiq) olmayan şeylərin heç bir dəyəri yoxdur.” (Sübhi əs-Salih, Hədis elmləri və Hədis istilahları, Tərcümə: M. Yaşar Qandəmir, 4. Ankara, 1986,s: 177-180)

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.351 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.688 dəfə oxundu
2 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.826 dəfə oxundu
3 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.926 dəfə oxundu
4 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.504 dəfə oxundu
5 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 120 dəfə oxundu
6 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.540 dəfə oxundu
7 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.275 dəfə oxundu
8 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.085 dəfə oxundu
9 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.700 dəfə oxundu
10 Qüdsi hədislərə baxışımız necə olmalıdır? 05.08.19 75 dəfə oxundu
11 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 2.005 dəfə oxundu
12 Şəvval orucu 29.06.09 3.696 dəfə oxundu
13 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.059 dəfə oxundu
14 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.336 dəfə oxundu
15 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.711 dəfə oxundu
16 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.159 dəfə oxundu
17 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.647 dəfə oxundu
18 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.192 dəfə oxundu
19 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.664 dəfə oxundu
20 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.484 dəfə oxundu
21 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.222 dəfə oxundu
22 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.554 dəfə oxundu
23 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.447 dəfə oxundu
24 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.100 dəfə oxundu
25 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.137 dəfə oxundu
26 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.360 dəfə oxundu
27 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.976 dəfə oxundu
28 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.860 dəfə oxundu
29 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.692 dəfə oxundu
30 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.237 dəfə oxundu
31 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.196 dəfə oxundu
32 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.307 dəfə oxundu
33 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.462 dəfə oxundu
34 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.437 dəfə oxundu
35 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.351 dəfə oxundu
36 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.951 dəfə oxundu
37 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.439 dəfə oxundu
38 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.461 dəfə oxundu
39 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.248 dəfə oxundu
40 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.434 dəfə oxundu
41 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.166 dəfə oxundu
42 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.013 dəfə oxundu
43 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.830 dəfə oxundu
44 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.187 dəfə oxundu
45 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.414 dəfə oxundu
46 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.027 dəfə oxundu
47 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.724 dəfə oxundu
48 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.427 dəfə oxundu
49 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.530 dəfə oxundu
50 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.614 dəfə oxundu
51 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.862 dəfə oxundu
52 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.640 dəfə oxundu
53 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.489 dəfə oxundu
54 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 15.236 dəfə oxundu
55 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.210 dəfə oxundu
56 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.587 dəfə oxundu
57 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 961 dəfə oxundu
58 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.512 dəfə oxundu
59 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.401 dəfə oxundu
60 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.233 dəfə oxundu
61 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.714 dəfə oxundu
62 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.683 dəfə oxundu
63 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.094 dəfə oxundu
64 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.709 dəfə oxundu
65 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 440 dəfə oxundu
66 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.296 dəfə oxundu
67 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.127 dəfə oxundu
68 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.532 dəfə oxundu
69 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.603 dəfə oxundu
70 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 102 dəfə oxundu
71 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.765 dəfə oxundu
72 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 9.946 dəfə oxundu
73 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.625 dəfə oxundu
74 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
75 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 317 dəfə oxundu