İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni hidayətə çatdırır.” (MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Xədicə Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458.))

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.1

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Türkiyə Din İşləri Təşkilatının Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.720 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 14.840 dəfə oxundu
2 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.549 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.962 dəfə oxundu
4 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.028 dəfə oxundu
5 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.840 dəfə oxundu
6 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.924 dəfə oxundu
7 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.649 dəfə oxundu
8 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.189 dəfə oxundu
9 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.109 dəfə oxundu
10 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.473 dəfə oxundu
11 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.089 dəfə oxundu
12 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 242 dəfə oxundu
13 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.658 dəfə oxundu
14 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.723 dəfə oxundu
15 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.940 dəfə oxundu
16 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.240 dəfə oxundu
17 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 4.826 dəfə oxundu
18 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.243 dəfə oxundu
19 Quranın ecazı 21.11.11 9.109 dəfə oxundu
20 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.591 dəfə oxundu
21 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.983 dəfə oxundu
22 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.429 dəfə oxundu
23 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 710 dəfə oxundu
24 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 203 dəfə oxundu
25 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.195 dəfə oxundu
26 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.189 dəfə oxundu
27 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.327 dəfə oxundu
28 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.131 dəfə oxundu
29 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.640 dəfə oxundu
30 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.733 dəfə oxundu
31 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.889 dəfə oxundu
32 Amənərrəsulu 03.03.12 2.102 dəfə oxundu
33 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.761 dəfə oxundu
34 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.359 dəfə oxundu
35 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.464 dəfə oxundu
36 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 159 dəfə oxundu
37 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.442 dəfə oxundu
38 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.039 dəfə oxundu
39 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.049 dəfə oxundu
40 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.701 dəfə oxundu
41 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.150 dəfə oxundu
42 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.235 dəfə oxundu
43 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.689 dəfə oxundu
44 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.640 dəfə oxundu
45 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.328 dəfə oxundu
46 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.374 dəfə oxundu
47 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.309 dəfə oxundu
48 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 81 dəfə oxundu
49 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.943 dəfə oxundu
50 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.168 dəfə oxundu
51 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.578 dəfə oxundu
52 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.576 dəfə oxundu
53 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.084 dəfə oxundu
54 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.842 dəfə oxundu
55 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.229 dəfə oxundu
56 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.193 dəfə oxundu
57 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.857 dəfə oxundu
58 Zaman nədir? 11.11.13 2.065 dəfə oxundu
59 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 515 dəfə oxundu
60 Quranın bəhs etdiyi İncil hansı İncildir? 16.11.18 61 dəfə oxundu
61 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 2.013 dəfə oxundu
62 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 5.728 dəfə oxundu
63 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.719 dəfə oxundu
64 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.273 dəfə oxundu
65 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.967 dəfə oxundu
66 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.218 dəfə oxundu
67 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.765 dəfə oxundu
68 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 2.132 dəfə oxundu
69 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.491 dəfə oxundu
70 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.551 dəfə oxundu
71 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 912 dəfə oxundu
72 Quranın zikr olması 05.07.09 3.212 dəfə oxundu
73 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.435 dəfə oxundu
74 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.528 dəfə oxundu
75 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 4.045 dəfə oxundu
76 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.157 dəfə oxundu
77 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.217 dəfə oxundu
78 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.697 dəfə oxundu
79 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.532 dəfə oxundu
80 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.764 dəfə oxundu
81 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 4.229 dəfə oxundu
82 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 348 dəfə oxundu
83 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 5.556 dəfə oxundu
84 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.177 dəfə oxundu
85 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 3.250 dəfə oxundu
86 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.244 dəfə oxundu
87 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.888 dəfə oxundu
88 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.304 dəfə oxundu
89 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.788 dəfə oxundu
90 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 4.687 dəfə oxundu
91 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.885 dəfə oxundu
92 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.344 dəfə oxundu
93 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 260 dəfə oxundu
94 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.238 dəfə oxundu
95 Şəfaət 08.04.10 3.133 dəfə oxundu
96 Nəsx və izahı 26.05.10 3.902 dəfə oxundu
97 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.777 dəfə oxundu
98 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 2.108 dəfə oxundu
99 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.650 dəfə oxundu
100 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.435 dəfə oxundu