İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.594 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 7.736 dəfə oxundu
2 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.875 dəfə oxundu
3 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.896 dəfə oxundu
4 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.628 dəfə oxundu
5 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.608 dəfə oxundu
6 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.095 dəfə oxundu
7 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.599 dəfə oxundu
8 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.555 dəfə oxundu
9 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.057 dəfə oxundu
10 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.305 dəfə oxundu
11 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 1.006 dəfə oxundu
12 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.687 dəfə oxundu
13 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.034 dəfə oxundu
14 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.392 dəfə oxundu
15 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.501 dəfə oxundu
16 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 1.986 dəfə oxundu
17 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.746 dəfə oxundu
18 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.124 dəfə oxundu
19 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.048 dəfə oxundu
20 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.608 dəfə oxundu
21 Zaman nədir? 11.11.13 1.867 dəfə oxundu
22 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 388 dəfə oxundu
23 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.925 dəfə oxundu
24 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 4.616 dəfə oxundu
25 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.397 dəfə oxundu
26 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.044 dəfə oxundu
27 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.849 dəfə oxundu
28 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.013 dəfə oxundu
29 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.660 dəfə oxundu
30 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 1.972 dəfə oxundu
31 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.415 dəfə oxundu
32 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.455 dəfə oxundu
33 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 645 dəfə oxundu
34 Quranın zikr olması 05.07.09 3.081 dəfə oxundu
35 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.339 dəfə oxundu
36 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.431 dəfə oxundu
37 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 3.905 dəfə oxundu
38 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.029 dəfə oxundu
39 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.111 dəfə oxundu
40 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.328 dəfə oxundu
41 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.462 dəfə oxundu
42 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.658 dəfə oxundu
43 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 2.773 dəfə oxundu
44 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 232 dəfə oxundu
45 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 4.226 dəfə oxundu
46 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.054 dəfə oxundu
47 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.820 dəfə oxundu
48 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.016 dəfə oxundu
49 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.788 dəfə oxundu
50 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.121 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.702 dəfə oxundu
52 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.491 dəfə oxundu
53 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.735 dəfə oxundu
54 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.270 dəfə oxundu
55 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 188 dəfə oxundu
56 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.048 dəfə oxundu
57 Şəfaət 08.04.10 2.961 dəfə oxundu
58 Nəsx və izahı 26.05.10 3.696 dəfə oxundu
59 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.631 dəfə oxundu
60 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.908 dəfə oxundu
61 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.580 dəfə oxundu
62 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.345 dəfə oxundu
63 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.498 dəfə oxundu
64 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.460 dəfə oxundu
65 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.460 dəfə oxundu
66 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 195 dəfə oxundu
67 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.203 dəfə oxundu
68 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.001 dəfə oxundu
69 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 5.015 dəfə oxundu
70 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.245 dəfə oxundu
71 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.666 dəfə oxundu
72 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.680 dəfə oxundu
73 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.683 dəfə oxundu
74 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.643 dəfə oxundu
75 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.903 dəfə oxundu
76 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.594 dəfə oxundu
77 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.794 dəfə oxundu
78 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 394 dəfə oxundu
79 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.041 dəfə oxundu
80 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 4.036 dəfə oxundu
81 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.390 dəfə oxundu
82 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 710 dəfə oxundu
83 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.274 dəfə oxundu
84 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.659 dəfə oxundu
85 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.576 dəfə oxundu
86 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.416 dəfə oxundu
87 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.563 dəfə oxundu
88 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.819 dəfə oxundu
89 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.682 dəfə oxundu
90 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 256 dəfə oxundu
91 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.938 dəfə oxundu
92 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.043 dəfə oxundu
93 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.248 dəfə oxundu
94 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.447 dəfə oxundu
95 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.235 dəfə oxundu
96 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.765 dəfə oxundu
97 Təbbət surəsi 11.07.11 2.739 dəfə oxundu
98 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.900 dəfə oxundu
99 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.323 dəfə oxundu
100 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.281 dəfə oxundu