İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.520 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 2.958 dəfə oxundu
2 Şəfaət 08.04.10 2.871 dəfə oxundu
3 Nəsx və izahı 26.05.10 3.625 dəfə oxundu
4 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.565 dəfə oxundu
5 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.830 dəfə oxundu
6 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.523 dəfə oxundu
7 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.268 dəfə oxundu
8 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.429 dəfə oxundu
9 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.397 dəfə oxundu
10 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.397 dəfə oxundu
11 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 137 dəfə oxundu
12 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.129 dəfə oxundu
13 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 2.926 dəfə oxundu
14 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 4.757 dəfə oxundu
15 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.169 dəfə oxundu
16 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.593 dəfə oxundu
17 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.609 dəfə oxundu
18 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.619 dəfə oxundu
19 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.583 dəfə oxundu
20 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.821 dəfə oxundu
21 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.520 dəfə oxundu
22 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.722 dəfə oxundu
23 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 271 dəfə oxundu
24 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 1.974 dəfə oxundu
25 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 3.895 dəfə oxundu
26 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.221 dəfə oxundu
27 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 648 dəfə oxundu
28 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.216 dəfə oxundu
29 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.600 dəfə oxundu
30 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.514 dəfə oxundu
31 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.344 dəfə oxundu
32 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.486 dəfə oxundu
33 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.736 dəfə oxundu
34 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.622 dəfə oxundu
35 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.864 dəfə oxundu
36 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 967 dəfə oxundu
37 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.169 dəfə oxundu
38 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.370 dəfə oxundu
39 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.143 dəfə oxundu
40 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.708 dəfə oxundu
41 Təbbət surəsi 11.07.11 2.647 dəfə oxundu
42 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.836 dəfə oxundu
43 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.239 dəfə oxundu
44 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.236 dəfə oxundu
45 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.709 dəfə oxundu
46 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 13.605 dəfə oxundu
47 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.131 dəfə oxundu
48 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.031 dəfə oxundu
49 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.511 dəfə oxundu
50 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.683 dəfə oxundu
51 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 4.981 dəfə oxundu
52 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.149 dəfə oxundu
53 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.143 dəfə oxundu
54 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.216 dəfə oxundu
55 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.305 dəfə oxundu
56 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.361 dəfə oxundu
57 Adəm və İblis 05.07.09 2.262 dəfə oxundu
58 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 2.851 dəfə oxundu
59 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.147 dəfə oxundu
60 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 1.921 dəfə oxundu
61 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 3.768 dəfə oxundu
62 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.556 dəfə oxundu
63 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.845 dəfə oxundu
64 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.076 dəfə oxundu
65 Qureyş surəsi 28.07.12 2.014 dəfə oxundu
66 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.502 dəfə oxundu
67 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.076 dəfə oxundu
68 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 1.890 dəfə oxundu
69 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.453 dəfə oxundu
70 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.296 dəfə oxundu
71 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.624 dəfə oxundu
72 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.273 dəfə oxundu
73 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.628 dəfə oxundu
74 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 1.973 dəfə oxundu
75 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.637 dəfə oxundu
76 Nas surəsi 29.07.12 4.422 dəfə oxundu
77 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quranın Allahın kitabıdir? 16.04.13 1.546 dəfə oxundu
78 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.331 dəfə oxundu
79 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.806 dəfə oxundu
80 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.140 dəfə oxundu
81 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.128 dəfə oxundu
82 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.177 dəfə oxundu
83 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.827 dəfə oxundu
84 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.645 dəfə oxundu
85 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.709 dəfə oxundu
86 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.644 dəfə oxundu
87 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.692 dəfə oxundu
88 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.362 dəfə oxundu
89 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 891 dəfə oxundu
90 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 10.946 dəfə oxundu
91 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.280 dəfə oxundu
92 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.592 dəfə oxundu
93 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.387 dəfə oxundu
94 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.707 dəfə oxundu
95 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.757 dəfə oxundu
96 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.478 dəfə oxundu
97 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 1.932 dəfə oxundu
98 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.642 dəfə oxundu
99 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.306 dəfə oxundu
100 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 919 dəfə oxundu