İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.422 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 10.464 dəfə oxundu
2 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.182 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.488 dəfə oxundu
4 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.270 dəfə oxundu
5 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.639 dəfə oxundu
6 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.675 dəfə oxundu
7 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.417 dəfə oxundu
8 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 1.833 dəfə oxundu
9 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.504 dəfə oxundu
10 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.243 dəfə oxundu
11 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 858 dəfə oxundu
12 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.367 dəfə oxundu
13 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.137 dəfə oxundu
14 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.505 dəfə oxundu
15 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 1.953 dəfə oxundu
16 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 3.469 dəfə oxundu
17 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 1.778 dəfə oxundu
18 Quranın ecazı 21.11.11 8.833 dəfə oxundu
19 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.378 dəfə oxundu
20 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.618 dəfə oxundu
21 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.214 dəfə oxundu
22 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 509 dəfə oxundu
23 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.607 dəfə oxundu
24 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 2.713 dəfə oxundu
25 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.664 dəfə oxundu
26 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.487 dəfə oxundu
27 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.429 dəfə oxundu
28 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.275 dəfə oxundu
29 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.636 dəfə oxundu
30 Amənərrəsulu 03.03.12 1.570 dəfə oxundu
31 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.513 dəfə oxundu
32 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.141 dəfə oxundu
33 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.631 dəfə oxundu
34 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 7.068 dəfə oxundu
35 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.758 dəfə oxundu
36 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.754 dəfə oxundu
37 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.496 dəfə oxundu
38 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.377 dəfə oxundu
39 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 1.962 dəfə oxundu
40 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.466 dəfə oxundu
41 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.422 dəfə oxundu
42 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 1.876 dəfə oxundu
43 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.185 dəfə oxundu
44 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 383 dəfə oxundu
45 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.524 dəfə oxundu
46 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 892 dəfə oxundu
47 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.242 dəfə oxundu
48 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.396 dəfə oxundu
49 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 1.839 dəfə oxundu
50 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.602 dəfə oxundu
51 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 1.946 dəfə oxundu
52 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 1.898 dəfə oxundu
53 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.447 dəfə oxundu
54 Zaman nədir? 11.11.13 1.706 dəfə oxundu
55 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 242 dəfə oxundu
56 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.772 dəfə oxundu
57 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 4.331 dəfə oxundu
58 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.224 dəfə oxundu
59 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 1.869 dəfə oxundu
60 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.715 dəfə oxundu
61 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 1.863 dəfə oxundu
62 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.514 dəfə oxundu
63 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 1.816 dəfə oxundu
64 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.299 dəfə oxundu
65 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.303 dəfə oxundu
66 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 349 dəfə oxundu
67 Quranın zikr olması 05.07.09 2.916 dəfə oxundu
68 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.219 dəfə oxundu
69 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.272 dəfə oxundu
70 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 3.763 dəfə oxundu
71 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 1.870 dəfə oxundu
72 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 1.977 dəfə oxundu
73 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.096 dəfə oxundu
74 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.337 dəfə oxundu
75 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.489 dəfə oxundu
76 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 2.421 dəfə oxundu
77 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 3.750 dəfə oxundu
78 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 1.911 dəfə oxundu
79 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.620 dəfə oxundu
80 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 2.854 dəfə oxundu
81 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.644 dəfə oxundu
82 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 1.972 dəfə oxundu
83 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.552 dəfə oxundu
84 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.155 dəfə oxundu
85 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.546 dəfə oxundu
86 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.154 dəfə oxundu
87 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 2.823 dəfə oxundu
88 Şəfaət 08.04.10 2.770 dəfə oxundu
89 Nəsx və izahı 26.05.10 3.507 dəfə oxundu
90 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.464 dəfə oxundu
91 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.760 dəfə oxundu
92 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.449 dəfə oxundu
93 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.192 dəfə oxundu
94 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.348 dəfə oxundu
95 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.317 dəfə oxundu
96 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.333 dəfə oxundu
97 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.037 dəfə oxundu
98 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 2.836 dəfə oxundu
99 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 4.468 dəfə oxundu
100 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.076 dəfə oxundu