İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.652 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 15.182 dəfə oxundu
2 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.283 dəfə oxundu
3 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.213 dəfə oxundu
4 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.647 dəfə oxundu
5 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.880 dəfə oxundu
6 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.256 dəfə oxundu
7 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.306 dəfə oxundu
8 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.273 dəfə oxundu
9 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.603 dəfə oxundu
10 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.441 dəfə oxundu
11 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.476 dəfə oxundu
12 Adəm və İblis 05.07.09 2.378 dəfə oxundu
13 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.029 dəfə oxundu
14 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.311 dəfə oxundu
15 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.050 dəfə oxundu
16 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 4.241 dəfə oxundu
17 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.664 dəfə oxundu
18 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.961 dəfə oxundu
19 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.240 dəfə oxundu
20 Qureyş surəsi 28.07.12 2.190 dəfə oxundu
21 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.656 dəfə oxundu
22 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.226 dəfə oxundu
23 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.029 dəfə oxundu
24 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.607 dəfə oxundu
25 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.466 dəfə oxundu
26 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.734 dəfə oxundu
27 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.499 dəfə oxundu
28 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.846 dəfə oxundu
29 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.103 dəfə oxundu
30 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.755 dəfə oxundu
31 Nas surəsi 29.07.12 4.668 dəfə oxundu
32 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 125 dəfə oxundu
33 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.505 dəfə oxundu
34 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.983 dəfə oxundu
35 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.283 dəfə oxundu
36 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.257 dəfə oxundu
37 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.345 dəfə oxundu
38 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.986 dəfə oxundu
39 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.748 dəfə oxundu
40 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.823 dəfə oxundu
41 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.778 dəfə oxundu
42 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.823 dəfə oxundu
43 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.479 dəfə oxundu
44 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.113 dəfə oxundu
45 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 11.732 dəfə oxundu
46 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.416 dəfə oxundu
47 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.784 dəfə oxundu
48 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.573 dəfə oxundu
49 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.812 dəfə oxundu
50 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.878 dəfə oxundu
51 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.593 dəfə oxundu
52 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.086 dəfə oxundu
53 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.926 dəfə oxundu
54 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.435 dəfə oxundu
55 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.048 dəfə oxundu
56 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.558 dəfə oxundu
57 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.384 dəfə oxundu
58 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.759 dəfə oxundu
59 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.176 dəfə oxundu
60 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 4.002 dəfə oxundu
61 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.036 dəfə oxundu
62 Quranın ecazı 21.11.11 9.079 dəfə oxundu
63 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.555 dəfə oxundu
64 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.850 dəfə oxundu
65 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.404 dəfə oxundu
66 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 691 dəfə oxundu
67 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.901 dəfə oxundu
68 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.016 dəfə oxundu
69 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.950 dəfə oxundu
70 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.806 dəfə oxundu
71 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.608 dəfə oxundu
72 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.582 dəfə oxundu
73 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.822 dəfə oxundu
74 Amənərrəsulu 03.03.12 1.859 dəfə oxundu
75 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.709 dəfə oxundu
76 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.347 dəfə oxundu
77 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.178 dəfə oxundu
78 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 8.165 dəfə oxundu
79 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.937 dəfə oxundu
80 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.967 dəfə oxundu
81 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.695 dəfə oxundu
82 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.726 dəfə oxundu
83 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.151 dəfə oxundu
84 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.654 dəfə oxundu
85 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.609 dəfə oxundu
86 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.139 dəfə oxundu
87 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.349 dəfə oxundu
88 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 1.398 dəfə oxundu
89 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.761 dəfə oxundu
90 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.103 dəfə oxundu
91 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.465 dəfə oxundu
92 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.564 dəfə oxundu
93 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.035 dəfə oxundu
94 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.803 dəfə oxundu
95 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.188 dəfə oxundu
96 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.117 dəfə oxundu
97 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.693 dəfə oxundu
98 Zaman nədir? 11.11.13 1.942 dəfə oxundu
99 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 449 dəfə oxundu
100 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.975 dəfə oxundu