İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.654 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.779 dəfə oxundu
2 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.115 dəfə oxundu
3 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.476 dəfə oxundu
4 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.568 dəfə oxundu
5 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.050 dəfə oxundu
6 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.811 dəfə oxundu
7 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.195 dəfə oxundu
8 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.121 dəfə oxundu
9 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.729 dəfə oxundu
10 Zaman nədir? 11.11.13 1.963 dəfə oxundu
11 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 457 dəfə oxundu
12 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.977 dəfə oxundu
13 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 4.858 dəfə oxundu
14 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.502 dəfə oxundu
15 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.128 dəfə oxundu
16 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.910 dəfə oxundu
17 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.093 dəfə oxundu
18 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.720 dəfə oxundu
19 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 2.047 dəfə oxundu
20 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.470 dəfə oxundu
21 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.513 dəfə oxundu
22 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 742 dəfə oxundu
23 Quranın zikr olması 05.07.09 3.143 dəfə oxundu
24 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.397 dəfə oxundu
25 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.491 dəfə oxundu
26 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 3.986 dəfə oxundu
27 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.105 dəfə oxundu
28 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.168 dəfə oxundu
29 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.462 dəfə oxundu
30 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.515 dəfə oxundu
31 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.740 dəfə oxundu
32 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 3.088 dəfə oxundu
33 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 298 dəfə oxundu
34 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 4.574 dəfə oxundu
35 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.122 dəfə oxundu
36 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.947 dəfə oxundu
37 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.102 dəfə oxundu
38 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.851 dəfə oxundu
39 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.204 dəfə oxundu
40 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.768 dəfə oxundu
41 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.771 dəfə oxundu
42 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.802 dəfə oxundu
43 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.327 dəfə oxundu
44 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 241 dəfə oxundu
45 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.148 dəfə oxundu
46 Şəfaət 08.04.10 3.057 dəfə oxundu
47 Nəsx və izahı 26.05.10 3.786 dəfə oxundu
48 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.702 dəfə oxundu
49 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.984 dəfə oxundu
50 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.628 dəfə oxundu
51 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.420 dəfə oxundu
52 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.571 dəfə oxundu
53 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.533 dəfə oxundu
54 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.534 dəfə oxundu
55 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 247 dəfə oxundu
56 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.292 dəfə oxundu
57 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.096 dəfə oxundu
58 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 5.386 dəfə oxundu
59 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.336 dəfə oxundu
60 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.731 dəfə oxundu
61 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.741 dəfə oxundu
62 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.755 dəfə oxundu
63 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.696 dəfə oxundu
64 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.979 dəfə oxundu
65 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.654 dəfə oxundu
66 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.887 dəfə oxundu
67 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 476 dəfə oxundu
68 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.110 dəfə oxundu
69 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 4.287 dəfə oxundu
70 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.591 dəfə oxundu
71 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 796 dəfə oxundu
72 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.372 dəfə oxundu
73 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.724 dəfə oxundu
74 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.639 dəfə oxundu
75 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.521 dəfə oxundu
76 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.665 dəfə oxundu
77 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.927 dəfə oxundu
78 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.753 dəfə oxundu
79 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 414 dəfə oxundu
80 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.999 dəfə oxundu
81 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.164 dəfə oxundu
82 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.341 dəfə oxundu
83 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.565 dəfə oxundu
84 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.361 dəfə oxundu
85 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.843 dəfə oxundu
86 Təbbət surəsi 11.07.11 2.965 dəfə oxundu
87 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.971 dəfə oxundu
88 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.474 dəfə oxundu
89 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.336 dəfə oxundu
90 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.847 dəfə oxundu
91 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 424 dəfə oxundu
92 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 15.535 dəfə oxundu
93 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.289 dəfə oxundu
94 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.236 dəfə oxundu
95 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.651 dəfə oxundu
96 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.896 dəfə oxundu
97 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.308 dəfə oxundu
98 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.313 dəfə oxundu
99 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.287 dəfə oxundu
100 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.693 dəfə oxundu