İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni hidayətə çatdırır.” (MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Xədicə Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458.))

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.1

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Türkiyə Din İşləri Təşkilatının Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.748 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.107 dəfə oxundu
2 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.683 dəfə oxundu
3 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.731 dəfə oxundu
4 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.784 dəfə oxundu
5 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 4.987 dəfə oxundu
6 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.499 dəfə oxundu
7 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.210 dəfə oxundu
8 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.784 dəfə oxundu
9 Nas surəsi 29.07.12 5.145 dəfə oxundu
10 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 207 dəfə oxundu
11 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.649 dəfə oxundu
12 Təhrif nədir? 13.11.17 127 dəfə oxundu
13 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.286 dəfə oxundu
14 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.341 dəfə oxundu
15 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.329 dəfə oxundu
16 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.633 dəfə oxundu
17 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.245 dəfə oxundu
18 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.807 dəfə oxundu
19 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.902 dəfə oxundu
20 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.845 dəfə oxundu
21 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.870 dəfə oxundu
22 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.575 dəfə oxundu
23 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.161 dəfə oxundu
24 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 147 dəfə oxundu
25 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 15.577 dəfə oxundu
26 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.576 dəfə oxundu
27 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.018 dəfə oxundu
28 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.138 dəfə oxundu
29 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.842 dəfə oxundu
30 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.947 dəfə oxundu
31 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.655 dəfə oxundu
32 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.212 dəfə oxundu
33 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.163 dəfə oxundu
34 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.487 dəfə oxundu
35 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.104 dəfə oxundu
36 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 263 dəfə oxundu
37 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.689 dəfə oxundu
38 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.879 dəfə oxundu
39 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.001 dəfə oxundu
40 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.266 dəfə oxundu
41 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 5.032 dəfə oxundu
42 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.312 dəfə oxundu
43 Quranın ecazı 21.11.11 9.118 dəfə oxundu
44 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.598 dəfə oxundu
45 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.026 dəfə oxundu
46 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.434 dəfə oxundu
47 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 723 dəfə oxundu
48 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 218 dəfə oxundu
49 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.242 dəfə oxundu
50 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.214 dəfə oxundu
51 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.460 dəfə oxundu
52 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.193 dəfə oxundu
53 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.667 dəfə oxundu
54 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.771 dəfə oxundu
55 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.904 dəfə oxundu
56 Amənərrəsulu 03.03.12 2.178 dəfə oxundu
57 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.774 dəfə oxundu
58 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.360 dəfə oxundu
59 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.558 dəfə oxundu
60 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 186 dəfə oxundu
61 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.640 dəfə oxundu
62 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.092 dəfə oxundu
63 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.071 dəfə oxundu
64 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.704 dəfə oxundu
65 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.282 dəfə oxundu
66 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.258 dəfə oxundu
67 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.705 dəfə oxundu
68 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.645 dəfə oxundu
69 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.365 dəfə oxundu
70 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.386 dəfə oxundu
71 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.523 dəfə oxundu
72 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 88 dəfə oxundu
73 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.054 dəfə oxundu
74 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.193 dəfə oxundu
75 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.602 dəfə oxundu
76 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.580 dəfə oxundu
77 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.098 dəfə oxundu
78 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.861 dəfə oxundu
79 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.245 dəfə oxundu
80 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.212 dəfə oxundu
81 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.896 dəfə oxundu
82 Zaman nədir? 11.11.13 2.115 dəfə oxundu
83 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 530 dəfə oxundu
84 Quranın bəhs etdiyi İncil hansı İncildir? 16.11.18 108 dəfə oxundu
85 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 2.023 dəfə oxundu
86 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 5.941 dəfə oxundu
87 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.790 dəfə oxundu
88 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.305 dəfə oxundu
89 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.993 dəfə oxundu
90 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.253 dəfə oxundu
91 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.784 dəfə oxundu
92 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 2.160 dəfə oxundu
93 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.504 dəfə oxundu
94 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.567 dəfə oxundu
95 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 957 dəfə oxundu
96 Quran, beynəlmiləl bir kitabdırmı? 11.03.19 47 dəfə oxundu
97 Quranın zikr olması 05.07.09 3.228 dəfə oxundu
98 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.441 dəfə oxundu
99 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.537 dəfə oxundu
100 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 4.070 dəfə oxundu