İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub?
Müsəlmanlar > Fitvalar > İman-əqidə-ibadət > Quran Tarix: 26 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Siz Quranın İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə digərlərindən fərlənən bir tərcümə-məal verirsiniz. Burada belə bir sual yaranır: Görəsən, bu ayəni qədim alimlərdən indiyədək sizin kimi anlayanlar olub, ya yox?

Cavab: Bizim həmin ayəyə verdiyimiz məna aşağıdakı kimidir:

“Biz hər rəsulu (elçi) öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın izah etsin. Allah bundan sonra zəlaləti seçəni zəlil sayar, hidayəti seçəni də Öz yoluna qəbul edər. Güclü olan, düzgün qərar verən Odur.”

Biz bu ayəyə belə bir məna verdikdən sonra (üstündən 8 il keçdi) gördük ki, İmam Maturidi də eyni mənanı verib. Bu, bizi məmnun etdi. Hicri təqvimlə 333, miladi təqvimlə 944-cü ildə vəfat edən Maturidi qeyd etdiyimiz ayəni belə təfsir etmişdir:

لِيُبَيِّنَ لَهُمْ فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ : أي يضلُّ اللّهُ مَن آثر سبب الضلال و يهدي مَن آثر سبب الذي به يهتدي ، يهدي ذلك. وقال قائلون: فيضلُّ اللّهُ مَن يَشَاء وَيَهْدِي مَن يَشَاء، هذا حكم الله أن يضل المكذبين و يهدي المصدقين. لكن الوجه فيه ما ذكرنا بدءً أنه يضل من آثر سبب الضلال ويهدي من يشاء، أي من آثر سبب الإهتداء.

“Allah zəlalət yolunu üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət yolunu seçəni isə hidayətə çatdırır. Bəziləri (فَيُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِي مَنْ يَشَاءُ) ayəsi haqqında: “Bu, Allahın inkarçıları yoldan çıxartmağı, təsdiq edənləri də hidayətə çatdırmasına dair bir hökmdür, – deyiblər. Lakin düzgün olan bizim dediyimizdir. Yəni, Allah zəlalət səbəbini (yol) üstün tutanı yoldan çıxardır, hidayət səbəbini (yol) seçəni hidayətə çatdırır.”1

Hicri 425-ci ildə vəfat edən Rağib əl-İsfahani bu ayə başda olmaqla, bir çox Quran ayəsində qeyd edilən şaə felinə (شاء) bir çox kəlam aliminin əradə (اراد), yəni, istəmək mənasını veriklərini qeyd edib.2

Belə çıxır ki, bir kəlam alimi olan Maturidi Rağib əl-İsfahaninin qeyd etdiyi kəlam alimlərindən deyilmiş. Ancaq Maturididən sonra gələn və Maturidiyyə cərəyanına mənsub olan kəlamçı alimlər onun əksinə, müvafiq kəlməyə “iradə” (istəmək) mənası veriblər. Bu isə çox təəccüb doğurucu və ibrətamiz bir haldır.

Din işləri üzrə başqanlığın (türkiyə) Quran məal-tərcüməsində qeyd edilən ayəyə belə məna verilib:

“Biz hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara (Allahın əmrlərini) yaxşıca izah etsin. Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, mütləq güc sahibidir, hökm və hikmət sahibidir.”

Türkiyə Diyanət Vəqfi isə bu ayəni aşağıdakı kimi tərcümə edib:

“(Allahın əmrlərini) onlara yaxşıca izah etsin deyə, hər peyğəmbəri ancaq öz qövmünün dili ilə göndərdik. Artıq Allah istədiyini yoldan çıxardır, istədiyini də düzgün yola salır. Çünki O, güc və hikmət sahibidir.”

Yenə eyni qurum tərəfindən nəşr edilən Quran Yolu adlı təfsir kitabında isə belə deyilir:

“İstisnasız olaraq hər peyğəmbəri öz qövmünün dili ilə göndərdik ki, onlara açıq-aydın başa salsın. Bundan sonra Allah istədiyini zəlalətdə saxlayır, istədiyini də düzgün yola çatdırır. O, güclüdür, hikmət sahibidir.”

İslam alimlərindən biri olan Elmalılı Hamdi Yazır-ın eyni ayəyə verdiyi məna isə belədir:

“Və biz hər göndərdiyimiz rəsulu ancaq öz cəmiyyətinin dili ilə göndərdik ki, onlara yaxşı bəyan etsin. Sonra da Allah istədiyini zəlalətdə qoyur, istədiyini də hidayətə çatdırır. Və elə Əziz Həkimdir O.”

Bu məqamda ortaya çox mühüm bir sual çıxır: Allah Öz istədiyini düzgün yola, istədiyini də zəlalətə gətitirsə, o halda nə üçün elçi göndərir? Belə bir vəziyyətdə həmin elçinin o cəmiyyətin dili ilə nəyi isə izah etməyinin nə mənası qalır? Bu cür mənasız bir işi düzgün qərar verən Allaha yaraşdırmaq mümkündürmü? İçində ciddi surətdə ziddiyyətlər olan bir kəlam (söz) Allaha məxsus ola bilərmi?

Qeyd edək ki, Hənəfi məzhəbindən olanlar özlərini Maturidi məzhəbinə mənsub hesab edirlər. Məlum olduğu kimi, məzhəblərin tarix boyu əsas xətdən ciddi surətdə uzaqlaşdırılması Quran məna-tərcümələrini belə, mənasız hala gətirib çıxarmışdır.

Yeri gəlmişkən, bu məsələ ilə bağlı ətraflı məlumat almaq istəyənlər aşağıdakı keçidə müraciət edə bilərlər:

http://www.muselmanlar.com/dusunce-sahesi/471.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. MƏNBƏ: Əbu Mənsur Muhəmməd ibn Muhəmməd əl-Maturidi, Təvilatu-l-Quran, təhqiq edən Hatice Boynukalın, Daru-l-mizan, İstanbul, 2006, 7-ci cild, s. 458. []
  2. Rağib əl-İsfahani, əl-Müfrədat, ş-y-ə bəndi. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.480 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 3.893 dəfə oxundu
2 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 1.945 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.668 dəfə oxundu
4 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 2.883 dəfə oxundu
5 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.677 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.013 dəfə oxundu
7 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.583 dəfə oxundu
8 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.238 dəfə oxundu
9 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.593 dəfə oxundu
10 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.172 dəfə oxundu
11 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 2.871 dəfə oxundu
12 Şəfaət 08.04.10 2.806 dəfə oxundu
13 Nəsx və izahı 26.05.10 3.557 dəfə oxundu
14 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.512 dəfə oxundu
15 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.785 dəfə oxundu
16 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.480 dəfə oxundu
17 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.221 dəfə oxundu
18 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.385 dəfə oxundu
19 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.345 dəfə oxundu
20 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.357 dəfə oxundu
21 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.077 dəfə oxundu
22 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 2.875 dəfə oxundu
23 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 4.612 dəfə oxundu
24 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.118 dəfə oxundu
25 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.546 dəfə oxundu
26 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.565 dəfə oxundu
27 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.568 dəfə oxundu
28 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.551 dəfə oxundu
29 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.785 dəfə oxundu
30 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.480 dəfə oxundu
31 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.674 dəfə oxundu
32 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 1.917 dəfə oxundu
33 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 3.753 dəfə oxundu
34 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.155 dəfə oxundu
35 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 612 dəfə oxundu
36 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.161 dəfə oxundu
37 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.556 dəfə oxundu
38 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.479 dəfə oxundu
39 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.292 dəfə oxundu
40 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.445 dəfə oxundu
41 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.675 dəfə oxundu
42 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.580 dəfə oxundu
43 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.824 dəfə oxundu
44 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 919 dəfə oxundu
45 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.118 dəfə oxundu
46 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.323 dəfə oxundu
47 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.081 dəfə oxundu
48 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.663 dəfə oxundu
49 Təbbət surəsi 11.07.11 2.550 dəfə oxundu
50 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.791 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.173 dəfə oxundu
52 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.213 dəfə oxundu
53 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.664 dəfə oxundu
54 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 13.265 dəfə oxundu
55 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.089 dəfə oxundu
56 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 1.967 dəfə oxundu
57 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.465 dəfə oxundu
58 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.625 dəfə oxundu
59 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 4.876 dəfə oxundu
60 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.095 dəfə oxundu
61 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.109 dəfə oxundu
62 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.120 dəfə oxundu
63 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.274 dəfə oxundu
64 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.322 dəfə oxundu
65 Adəm və İblis 05.07.09 2.224 dəfə oxundu
66 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 2.760 dəfə oxundu
67 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.088 dəfə oxundu
68 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 1.877 dəfə oxundu
69 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 3.646 dəfə oxundu
70 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.517 dəfə oxundu
71 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.800 dəfə oxundu
72 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.024 dəfə oxundu
73 Qureyş surəsi 28.07.12 1.930 dəfə oxundu
74 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.466 dəfə oxundu
75 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.023 dəfə oxundu
76 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 1.839 dəfə oxundu
77 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.412 dəfə oxundu
78 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.230 dəfə oxundu
79 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.590 dəfə oxundu
80 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.207 dəfə oxundu
81 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.554 dəfə oxundu
82 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 1.925 dəfə oxundu
83 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.604 dəfə oxundu
84 Nas surəsi 29.07.12 4.311 dəfə oxundu
85 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quranın Allahın kitabıdir? 16.04.13 1.493 dəfə oxundu
86 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.281 dəfə oxundu
87 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.755 dəfə oxundu
88 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.107 dəfə oxundu
89 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.089 dəfə oxundu
90 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.127 dəfə oxundu
91 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.768 dəfə oxundu
92 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.603 dəfə oxundu
93 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.667 dəfə oxundu
94 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.595 dəfə oxundu
95 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.641 dəfə oxundu
96 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.318 dəfə oxundu
97 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 851 dəfə oxundu
98 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 10.682 dəfə oxundu
99 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.229 dəfə oxundu
100 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.539 dəfə oxundu