Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.922 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.734 dəfə oxundu
2 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 3.131 dəfə oxundu
3 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.100 dəfə oxundu
4 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.284 dəfə oxundu
5 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 5.294 dəfə oxundu
6 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.399 dəfə oxundu
7 Quranın ecazı 21.11.11 9.129 dəfə oxundu
8 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.613 dəfə oxundu
9 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.073 dəfə oxundu
10 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.446 dəfə oxundu
11 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 733 dəfə oxundu
12 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 235 dəfə oxundu
13 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.344 dəfə oxundu
14 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.259 dəfə oxundu
15 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.692 dəfə oxundu
16 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.278 dəfə oxundu
17 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.677 dəfə oxundu
18 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.823 dəfə oxundu
19 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.921 dəfə oxundu
20 Amənərrəsulu 03.03.12 2.247 dəfə oxundu
21 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.786 dəfə oxundu
22 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.369 dəfə oxundu
23 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.662 dəfə oxundu
24 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 199 dəfə oxundu
25 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.824 dəfə oxundu
26 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.143 dəfə oxundu
27 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.095 dəfə oxundu
28 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.711 dəfə oxundu
29 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.596 dəfə oxundu
30 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.286 dəfə oxundu
31 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.719 dəfə oxundu
32 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.663 dəfə oxundu
33 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.444 dəfə oxundu
34 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.395 dəfə oxundu
35 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.900 dəfə oxundu
36 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 92 dəfə oxundu
37 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.158 dəfə oxundu
38 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.235 dəfə oxundu
39 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.642 dəfə oxundu
40 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.585 dəfə oxundu
41 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 2.126 dəfə oxundu
42 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.875 dəfə oxundu
43 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.260 dəfə oxundu
44 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.256 dəfə oxundu
45 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.946 dəfə oxundu
46 Zaman nədir? 11.11.13 2.148 dəfə oxundu
47 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 567 dəfə oxundu
48 Quranın bəhs etdiyi İncil hansı İncildir? 16.11.18 137 dəfə oxundu
49 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 2.045 dəfə oxundu
50 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 6.511 dəfə oxundu
51 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.920 dəfə oxundu
52 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.344 dəfə oxundu
53 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 2.027 dəfə oxundu
54 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.314 dəfə oxundu
55 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.809 dəfə oxundu
56 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 2.194 dəfə oxundu
57 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.517 dəfə oxundu
58 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.591 dəfə oxundu
59 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 1.013 dəfə oxundu
60 Quran, beynəlmiləl bir kitabdırmı? 11.03.19 55 dəfə oxundu
61 Quranın zikr olması 05.07.09 3.257 dəfə oxundu
62 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.466 dəfə oxundu
63 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.547 dəfə oxundu
64 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 4.110 dəfə oxundu
65 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.203 dəfə oxundu
66 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.253 dəfə oxundu
67 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.889 dəfə oxundu
68 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.543 dəfə oxundu
69 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.809 dəfə oxundu
70 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 5.296 dəfə oxundu
71 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 384 dəfə oxundu
72 Bir müsəlmanın Qurandan gündə ən az bir ayə oxuması fərzdirmi? 06.09.19 69 dəfə oxundu
73 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 6.791 dəfə oxundu
74 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.213 dəfə oxundu
75 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 3.491 dəfə oxundu
76 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.322 dəfə oxundu
77 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.927 dəfə oxundu
78 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.401 dəfə oxundu
79 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.821 dəfə oxundu
80 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 5.357 dəfə oxundu
81 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.922 dəfə oxundu
82 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.365 dəfə oxundu
83 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 278 dəfə oxundu
84 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.318 dəfə oxundu
85 Şəfaət 08.04.10 3.223 dəfə oxundu
86 Nəsx və izahı 26.05.10 4.002 dəfə oxundu
87 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.823 dəfə oxundu
88 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 2.328 dəfə oxundu
89 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.677 dəfə oxundu
90 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.448 dəfə oxundu
91 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.602 dəfə oxundu
92 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.707 dəfə oxundu
93 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.574 dəfə oxundu
94 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 286 dəfə oxundu
95 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.429 dəfə oxundu
96 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.303 dəfə oxundu
97 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 7.119 dəfə oxundu
98 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.587 dəfə oxundu
99 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.768 dəfə oxundu
100 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.759 dəfə oxundu