Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.593 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 3.891 dəfə oxundu
2 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 1.945 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.668 dəfə oxundu
4 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 2.883 dəfə oxundu
5 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.677 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.013 dəfə oxundu
7 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.583 dəfə oxundu
8 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.238 dəfə oxundu
9 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.593 dəfə oxundu
10 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.172 dəfə oxundu
11 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 2.871 dəfə oxundu
12 Şəfaət 08.04.10 2.806 dəfə oxundu
13 Nəsx və izahı 26.05.10 3.557 dəfə oxundu
14 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.512 dəfə oxundu
15 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.785 dəfə oxundu
16 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.480 dəfə oxundu
17 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.221 dəfə oxundu
18 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.385 dəfə oxundu
19 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.345 dəfə oxundu
20 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.356 dəfə oxundu
21 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.077 dəfə oxundu
22 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 2.875 dəfə oxundu
23 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 4.612 dəfə oxundu
24 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.118 dəfə oxundu
25 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.546 dəfə oxundu
26 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.565 dəfə oxundu
27 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.567 dəfə oxundu
28 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.550 dəfə oxundu
29 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.785 dəfə oxundu
30 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.479 dəfə oxundu
31 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.674 dəfə oxundu
32 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 1.917 dəfə oxundu
33 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 3.753 dəfə oxundu
34 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.155 dəfə oxundu
35 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 612 dəfə oxundu
36 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.161 dəfə oxundu
37 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.556 dəfə oxundu
38 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.479 dəfə oxundu
39 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.292 dəfə oxundu
40 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.445 dəfə oxundu
41 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.675 dəfə oxundu
42 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.580 dəfə oxundu
43 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.824 dəfə oxundu
44 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 919 dəfə oxundu
45 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.118 dəfə oxundu
46 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.323 dəfə oxundu
47 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.081 dəfə oxundu
48 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.663 dəfə oxundu
49 Təbbət surəsi 11.07.11 2.550 dəfə oxundu
50 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.791 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.172 dəfə oxundu
52 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.213 dəfə oxundu
53 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.664 dəfə oxundu
54 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 13.261 dəfə oxundu
55 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.089 dəfə oxundu
56 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 1.967 dəfə oxundu
57 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.465 dəfə oxundu
58 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.625 dəfə oxundu
59 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 4.875 dəfə oxundu
60 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.095 dəfə oxundu
61 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.109 dəfə oxundu
62 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.120 dəfə oxundu
63 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.274 dəfə oxundu
64 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.322 dəfə oxundu
65 Adəm və İblis 05.07.09 2.224 dəfə oxundu
66 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 2.760 dəfə oxundu
67 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.088 dəfə oxundu
68 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 1.877 dəfə oxundu
69 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 3.646 dəfə oxundu
70 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.516 dəfə oxundu
71 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.799 dəfə oxundu
72 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.024 dəfə oxundu
73 Qureyş surəsi 28.07.12 1.930 dəfə oxundu
74 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.466 dəfə oxundu
75 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.023 dəfə oxundu
76 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 1.839 dəfə oxundu
77 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.412 dəfə oxundu
78 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.229 dəfə oxundu
79 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.590 dəfə oxundu
80 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.207 dəfə oxundu
81 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.554 dəfə oxundu
82 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 1.925 dəfə oxundu
83 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.603 dəfə oxundu
84 Nas surəsi 29.07.12 4.311 dəfə oxundu
85 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quranın Allahın kitabıdir? 16.04.13 1.493 dəfə oxundu
86 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.280 dəfə oxundu
87 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.755 dəfə oxundu
88 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.107 dəfə oxundu
89 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.089 dəfə oxundu
90 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.126 dəfə oxundu
91 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.768 dəfə oxundu
92 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.603 dəfə oxundu
93 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.667 dəfə oxundu
94 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.595 dəfə oxundu
95 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.641 dəfə oxundu
96 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.318 dəfə oxundu
97 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 851 dəfə oxundu
98 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 10.681 dəfə oxundu
99 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.229 dəfə oxundu
100 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.539 dəfə oxundu