Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.736 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 11.265 dəfə oxundu
2 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.346 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.693 dəfə oxundu
4 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.475 dəfə oxundu
5 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.752 dəfə oxundu
6 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.816 dəfə oxundu
7 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.531 dəfə oxundu
8 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.012 dəfə oxundu
9 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.782 dəfə oxundu
10 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.375 dəfə oxundu
11 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 988 dəfə oxundu
12 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.484 dəfə oxundu
13 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.292 dəfə oxundu
14 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.684 dəfə oxundu
15 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.112 dəfə oxundu
16 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 3.783 dəfə oxundu
17 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 1.950 dəfə oxundu
18 Quranın ecazı 21.11.11 9.020 dəfə oxundu
19 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.500 dəfə oxundu
20 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.788 dəfə oxundu
21 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.347 dəfə oxundu
22 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 642 dəfə oxundu
23 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.798 dəfə oxundu
24 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 2.919 dəfə oxundu
25 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.842 dəfə oxundu
26 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.714 dəfə oxundu
27 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.547 dəfə oxundu
28 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.487 dəfə oxundu
29 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.764 dəfə oxundu
30 Amənərrəsulu 03.03.12 1.753 dəfə oxundu
31 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.655 dəfə oxundu
32 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.286 dəfə oxundu
33 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.997 dəfə oxundu
34 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 7.736 dəfə oxundu
35 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.875 dəfə oxundu
36 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.896 dəfə oxundu
37 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.628 dəfə oxundu
38 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.608 dəfə oxundu
39 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.095 dəfə oxundu
40 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.599 dəfə oxundu
41 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.555 dəfə oxundu
42 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.057 dəfə oxundu
43 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.305 dəfə oxundu
44 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 1.006 dəfə oxundu
45 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.687 dəfə oxundu
46 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.034 dəfə oxundu
47 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.392 dəfə oxundu
48 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.501 dəfə oxundu
49 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 1.986 dəfə oxundu
50 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.746 dəfə oxundu
51 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.124 dəfə oxundu
52 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 2.048 dəfə oxundu
53 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.608 dəfə oxundu
54 Zaman nədir? 11.11.13 1.867 dəfə oxundu
55 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 388 dəfə oxundu
56 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.925 dəfə oxundu
57 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 4.616 dəfə oxundu
58 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.397 dəfə oxundu
59 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 2.044 dəfə oxundu
60 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.849 dəfə oxundu
61 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 2.013 dəfə oxundu
62 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.660 dəfə oxundu
63 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 1.972 dəfə oxundu
64 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.415 dəfə oxundu
65 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.455 dəfə oxundu
66 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 645 dəfə oxundu
67 Quranın zikr olması 05.07.09 3.081 dəfə oxundu
68 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.339 dəfə oxundu
69 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.431 dəfə oxundu
70 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 3.905 dəfə oxundu
71 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.029 dəfə oxundu
72 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.111 dəfə oxundu
73 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.328 dəfə oxundu
74 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.462 dəfə oxundu
75 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.658 dəfə oxundu
76 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 2.773 dəfə oxundu
77 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 232 dəfə oxundu
78 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 4.226 dəfə oxundu
79 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.054 dəfə oxundu
80 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.820 dəfə oxundu
81 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.016 dəfə oxundu
82 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.788 dəfə oxundu
83 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.121 dəfə oxundu
84 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.702 dəfə oxundu
85 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.491 dəfə oxundu
86 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.736 dəfə oxundu
87 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.270 dəfə oxundu
88 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 188 dəfə oxundu
89 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.048 dəfə oxundu
90 Şəfaət 08.04.10 2.961 dəfə oxundu
91 Nəsx və izahı 26.05.10 3.696 dəfə oxundu
92 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.631 dəfə oxundu
93 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.908 dəfə oxundu
94 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.580 dəfə oxundu
95 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.345 dəfə oxundu
96 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.498 dəfə oxundu
97 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.460 dəfə oxundu
98 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.460 dəfə oxundu
99 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 195 dəfə oxundu
100 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.203 dəfə oxundu