Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.549 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.368 dəfə oxundu
2 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.139 dəfə oxundu
3 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.506 dəfə oxundu
4 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 1.958 dəfə oxundu
5 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 3.477 dəfə oxundu
6 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 1.780 dəfə oxundu
7 Quranın ecazı 21.11.11 8.837 dəfə oxundu
8 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.380 dəfə oxundu
9 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.619 dəfə oxundu
10 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.217 dəfə oxundu
11 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 510 dəfə oxundu
12 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.609 dəfə oxundu
13 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 2.715 dəfə oxundu
14 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.667 dəfə oxundu
15 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.492 dəfə oxundu
16 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.430 dəfə oxundu
17 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.278 dəfə oxundu
18 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.637 dəfə oxundu
19 Amənərrəsulu 03.03.12 1.571 dəfə oxundu
20 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.516 dəfə oxundu
21 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.142 dəfə oxundu
22 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.636 dəfə oxundu
23 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 7.082 dəfə oxundu
24 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.760 dəfə oxundu
25 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.756 dəfə oxundu
26 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.498 dəfə oxundu
27 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.381 dəfə oxundu
28 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 1.963 dəfə oxundu
29 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.467 dəfə oxundu
30 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.423 dəfə oxundu
31 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 1.880 dəfə oxundu
32 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.186 dəfə oxundu
33 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 387 dəfə oxundu
34 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.526 dəfə oxundu
35 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 894 dəfə oxundu
36 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.245 dəfə oxundu
37 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.397 dəfə oxundu
38 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 1.840 dəfə oxundu
39 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.604 dəfə oxundu
40 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 1.949 dəfə oxundu
41 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 1.899 dəfə oxundu
42 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.448 dəfə oxundu
43 Zaman nədir? 11.11.13 1.708 dəfə oxundu
44 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 242 dəfə oxundu
45 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.773 dəfə oxundu
46 Qadın Quran oxuduğu vaxt başını örtməlidir? 13.03.10 4.336 dəfə oxundu
47 Quranda şirklə əlaqədar hansı ayələr var? 05.05.10 2.226 dəfə oxundu
48 Firon niyə iman gətirmədi? 10.03.11 1.871 dəfə oxundu
49 Sad surəsinin 29-cu ayəsini niyə belə tərcümə etmisiniz? 20.04.11 1.717 dəfə oxundu
50 Ancaq Allahdan kömək diləmək nə məna verir? 26.06.11 1.866 dəfə oxundu
51 Hucurat surəsinin 7-ci ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 02.01.12 1.516 dəfə oxundu
52 Şagirdlər Quran dərsində mütləq dəstəmazlı olmalıdırlar? 04.04.12 1.818 dəfə oxundu
53 Həzrəti İbrahimə nə üçün tapşırıldı ki, kəsəcəyi quşları özünə isinişdirsin? 23.01.13 1.301 dəfə oxundu
54 Peyğəmbərimiz Qiyamət günü qədim ümmətlərə də şahidlik edəcək? 23.05.14 1.307 dəfə oxundu
55 Quran dəstəmazsız oxuna ya da əllə tutula bilərmi? 04.01.17 360 dəfə oxundu
56 Quranın zikr olması 05.07.09 2.918 dəfə oxundu
57 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.221 dəfə oxundu
58 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.275 dəfə oxundu
59 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 3.767 dəfə oxundu
60 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 1.871 dəfə oxundu
61 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 1.978 dəfə oxundu
62 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.098 dəfə oxundu
63 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.338 dəfə oxundu
64 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.491 dəfə oxundu
65 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 2.427 dəfə oxundu
66 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 3.756 dəfə oxundu
67 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 1.913 dəfə oxundu
68 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.621 dəfə oxundu
69 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 2.857 dəfə oxundu
70 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.645 dəfə oxundu
71 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 1.974 dəfə oxundu
72 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.553 dəfə oxundu
73 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.157 dəfə oxundu
74 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.549 dəfə oxundu
75 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.155 dəfə oxundu
76 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 2.827 dəfə oxundu
77 Şəfaət 08.04.10 2.771 dəfə oxundu
78 Nəsx və izahı 26.05.10 3.511 dəfə oxundu
79 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.465 dəfə oxundu
80 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.762 dəfə oxundu
81 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.450 dəfə oxundu
82 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.195 dəfə oxundu
83 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.350 dəfə oxundu
84 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.318 dəfə oxundu
85 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.335 dəfə oxundu
86 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.039 dəfə oxundu
87 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 2.839 dəfə oxundu
88 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 4.475 dəfə oxundu
89 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.084 dəfə oxundu
90 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.504 dəfə oxundu
91 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.535 dəfə oxundu
92 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.545 dəfə oxundu
93 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.528 dəfə oxundu
94 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.753 dəfə oxundu
95 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.424 dəfə oxundu
96 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.643 dəfə oxundu
97 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 1.875 dəfə oxundu
98 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 3.645 dəfə oxundu
99 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.095 dəfə oxundu
100 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 578 dəfə oxundu