Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.915 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 22.362 dəfə oxundu
2 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.397 dəfə oxundu
3 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 3.016 dəfə oxundu
4 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.735 dəfə oxundu
5 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.215 dəfə oxundu
6 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 6.099 dəfə oxundu
7 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.401 dəfə oxundu
8 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.906 dəfə oxundu
9 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 6.303 dəfə oxundu
10 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.476 dəfə oxundu
11 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.549 dəfə oxundu
12 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 275 dəfə oxundu
13 Adəm və İblis 05.07.09 2.538 dəfə oxundu
14 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.313 dəfə oxundu
15 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.449 dəfə oxundu
16 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.157 dəfə oxundu
17 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 6.010 dəfə oxundu
18 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.703 dəfə oxundu
19 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.121 dəfə oxundu
20 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.623 dəfə oxundu
21 Qureyş surəsi 28.07.12 2.760 dəfə oxundu
22 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.805 dəfə oxundu
23 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.375 dəfə oxundu
24 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 250 dəfə oxundu
25 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.129 dəfə oxundu
26 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.701 dəfə oxundu
27 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.770 dəfə oxundu
28 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.803 dəfə oxundu
29 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 5.621 dəfə oxundu
30 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.705 dəfə oxundu
31 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.234 dəfə oxundu
32 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.791 dəfə oxundu
33 Nas surəsi 29.07.12 5.359 dəfə oxundu
34 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 224 dəfə oxundu
35 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.674 dəfə oxundu
36 Təhrif nədir? 13.11.17 141 dəfə oxundu
37 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.347 dəfə oxundu
38 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.348 dəfə oxundu
39 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.341 dəfə oxundu
40 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.695 dəfə oxundu
41 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.297 dəfə oxundu
42 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.822 dəfə oxundu
43 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.915 dəfə oxundu
44 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.857 dəfə oxundu
45 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.889 dəfə oxundu
46 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.585 dəfə oxundu
47 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.170 dəfə oxundu
48 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 153 dəfə oxundu
49 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 16.121 dəfə oxundu
50 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.606 dəfə oxundu
51 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.058 dəfə oxundu
52 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.241 dəfə oxundu
53 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.857 dəfə oxundu
54 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.963 dəfə oxundu
55 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.671 dəfə oxundu
56 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.222 dəfə oxundu
57 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.212 dəfə oxundu
58 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.495 dəfə oxundu
59 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.108 dəfə oxundu
60 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 318 dəfə oxundu
61 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.716 dəfə oxundu
62 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 3.063 dəfə oxundu
63 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.069 dəfə oxundu
64 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.280 dəfə oxundu
65 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 5.248 dəfə oxundu
66 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.373 dəfə oxundu
67 Quranın ecazı 21.11.11 9.127 dəfə oxundu
68 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.608 dəfə oxundu
69 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.064 dəfə oxundu
70 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.440 dəfə oxundu
71 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 732 dəfə oxundu
72 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 234 dəfə oxundu
73 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.323 dəfə oxundu
74 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.244 dəfə oxundu
75 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.616 dəfə oxundu
76 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.253 dəfə oxundu
77 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.676 dəfə oxundu
78 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.807 dəfə oxundu
79 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.915 dəfə oxundu
80 Amənərrəsulu 03.03.12 2.230 dəfə oxundu
81 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.783 dəfə oxundu
82 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.367 dəfə oxundu
83 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.637 dəfə oxundu
84 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 195 dəfə oxundu
85 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.784 dəfə oxundu
86 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.130 dəfə oxundu
87 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.091 dəfə oxundu
88 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.708 dəfə oxundu
89 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.509 dəfə oxundu
90 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.279 dəfə oxundu
91 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.717 dəfə oxundu
92 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.653 dəfə oxundu
93 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.411 dəfə oxundu
94 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.393 dəfə oxundu
95 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.820 dəfə oxundu
96 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 91 dəfə oxundu
97 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.120 dəfə oxundu
98 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.219 dəfə oxundu
99 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.630 dəfə oxundu
100 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.581 dəfə oxundu