Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.901 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.166 dəfə oxundu
2 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 5.589 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsi 19.04.10 5.169 dəfə oxundu
4 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 937 dəfə oxundu
5 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.618 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.769 dəfə oxundu
7 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.663 dəfə oxundu
8 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.748 dəfə oxundu
9 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.895 dəfə oxundu
10 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 2.114 dəfə oxundu
11 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.864 dəfə oxundu
12 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 486 dəfə oxundu
13 Quran və anaxronizm 05.07.09 2.044 dəfə oxundu
14 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.535 dəfə oxundu
15 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.514 dəfə oxundu
16 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.759 dəfə oxundu
17 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.778 dəfə oxundu
18 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.976 dəfə oxundu
19 Təbbət surəsi 11.07.11 3.687 dəfə oxundu
20 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.045 dəfə oxundu
21 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.882 dəfə oxundu
22 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.393 dəfə oxundu
23 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.900 dəfə oxundu
24 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 455 dəfə oxundu
25 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 21.221 dəfə oxundu
26 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.376 dəfə oxundu
27 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.820 dəfə oxundu
28 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.727 dəfə oxundu
29 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.179 dəfə oxundu
30 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.977 dəfə oxundu
31 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.391 dəfə oxundu
32 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.781 dəfə oxundu
33 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 5.813 dəfə oxundu
34 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.476 dəfə oxundu
35 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.531 dəfə oxundu
36 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 248 dəfə oxundu
37 Adəm və İblis 05.07.09 2.508 dəfə oxundu
38 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.274 dəfə oxundu
39 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.436 dəfə oxundu
40 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.138 dəfə oxundu
41 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 5.779 dəfə oxundu
42 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.701 dəfə oxundu
43 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.101 dəfə oxundu
44 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.548 dəfə oxundu
45 Qureyş surəsi 28.07.12 2.678 dəfə oxundu
46 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.775 dəfə oxundu
47 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.357 dəfə oxundu
48 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 240 dəfə oxundu
49 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.111 dəfə oxundu
50 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.683 dəfə oxundu
51 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.740 dəfə oxundu
52 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.794 dəfə oxundu
53 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 5.067 dəfə oxundu
54 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.545 dəfə oxundu
55 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.222 dəfə oxundu
56 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.787 dəfə oxundu
57 Nas surəsi 29.07.12 5.201 dəfə oxundu
58 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 214 dəfə oxundu
59 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.656 dəfə oxundu
60 Təhrif nədir? 13.11.17 129 dəfə oxundu
61 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.297 dəfə oxundu
62 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.345 dəfə oxundu
63 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.335 dəfə oxundu
64 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.650 dəfə oxundu
65 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.255 dəfə oxundu
66 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.808 dəfə oxundu
67 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.906 dəfə oxundu
68 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.846 dəfə oxundu
69 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.872 dəfə oxundu
70 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.576 dəfə oxundu
71 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.162 dəfə oxundu
72 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 147 dəfə oxundu
73 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 15.681 dəfə oxundu
74 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.578 dəfə oxundu
75 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.038 dəfə oxundu
76 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.168 dəfə oxundu
77 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.848 dəfə oxundu
78 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.951 dəfə oxundu
79 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.655 dəfə oxundu
80 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.215 dəfə oxundu
81 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.178 dəfə oxundu
82 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.488 dəfə oxundu
83 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.104 dəfə oxundu
84 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 285 dəfə oxundu
85 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.694 dəfə oxundu
86 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.897 dəfə oxundu
87 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.011 dəfə oxundu
88 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.270 dəfə oxundu
89 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 5.089 dəfə oxundu
90 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.335 dəfə oxundu
91 Quranın ecazı 21.11.11 9.119 dəfə oxundu
92 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.605 dəfə oxundu
93 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.034 dəfə oxundu
94 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.438 dəfə oxundu
95 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 726 dəfə oxundu
96 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 219 dəfə oxundu
97 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.264 dəfə oxundu
98 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.218 dəfə oxundu
99 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.494 dəfə oxundu
100 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.205 dəfə oxundu