Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.768 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Quran və anaxronizm 05.07.09 1.979 dəfə oxundu
2 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.097 dəfə oxundu
3 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.299 dəfə oxundu
4 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.501 dəfə oxundu
5 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.296 dəfə oxundu
6 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.803 dəfə oxundu
7 Təbbət surəsi 11.07.11 2.861 dəfə oxundu
8 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.946 dəfə oxundu
9 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.403 dəfə oxundu
10 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.315 dəfə oxundu
11 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.818 dəfə oxundu
12 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 320 dəfə oxundu
13 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 14.986 dəfə oxundu
14 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.250 dəfə oxundu
15 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.181 dəfə oxundu
16 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.630 dəfə oxundu
17 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.846 dəfə oxundu
18 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.210 dəfə oxundu
19 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.277 dəfə oxundu
20 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.255 dəfə oxundu
21 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.566 dəfə oxundu
22 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.422 dəfə oxundu
23 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.457 dəfə oxundu
24 Adəm və İblis 05.07.09 2.358 dəfə oxundu
25 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 2.991 dəfə oxundu
26 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.282 dəfə oxundu
27 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.028 dəfə oxundu
28 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 4.178 dəfə oxundu
29 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.642 dəfə oxundu
30 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.939 dəfə oxundu
31 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.207 dəfə oxundu
32 Qureyş surəsi 28.07.12 2.157 dəfə oxundu
33 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.628 dəfə oxundu
34 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.197 dəfə oxundu
35 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.006 dəfə oxundu
36 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.584 dəfə oxundu
37 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.431 dəfə oxundu
38 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.707 dəfə oxundu
39 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.444 dəfə oxundu
40 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.797 dəfə oxundu
41 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.073 dəfə oxundu
42 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.733 dəfə oxundu
43 Nas surəsi 29.07.12 4.640 dəfə oxundu
44 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 99 dəfə oxundu
45 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.473 dəfə oxundu
46 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.949 dəfə oxundu
47 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.261 dəfə oxundu
48 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.232 dəfə oxundu
49 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.311 dəfə oxundu
50 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.964 dəfə oxundu
51 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.727 dəfə oxundu
52 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.804 dəfə oxundu
53 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.753 dəfə oxundu
54 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.804 dəfə oxundu
55 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.454 dəfə oxundu
56 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.092 dəfə oxundu
57 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 11.624 dəfə oxundu
58 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.395 dəfə oxundu
59 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.750 dəfə oxundu
60 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.537 dəfə oxundu
61 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.784 dəfə oxundu
62 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.852 dəfə oxundu
63 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.569 dəfə oxundu
64 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.057 dəfə oxundu
65 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.880 dəfə oxundu
66 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.411 dəfə oxundu
67 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.031 dəfə oxundu
68 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.534 dəfə oxundu
69 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.353 dəfə oxundu
70 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.726 dəfə oxundu
71 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.147 dəfə oxundu
72 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 3.924 dəfə oxundu
73 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.009 dəfə oxundu
74 Quranın ecazı 21.11.11 9.060 dəfə oxundu
75 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.530 dəfə oxundu
76 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.824 dəfə oxundu
77 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.385 dəfə oxundu
78 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 677 dəfə oxundu
79 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.859 dəfə oxundu
80 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 2.978 dəfə oxundu
81 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.909 dəfə oxundu
82 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.775 dəfə oxundu
83 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.590 dəfə oxundu
84 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.553 dəfə oxundu
85 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.799 dəfə oxundu
86 Amənərrəsulu 03.03.12 1.810 dəfə oxundu
87 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.690 dəfə oxundu
88 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.322 dəfə oxundu
89 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.127 dəfə oxundu
90 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 8.056 dəfə oxundu
91 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.913 dəfə oxundu
92 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.941 dəfə oxundu
93 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.671 dəfə oxundu
94 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.685 dəfə oxundu
95 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.135 dəfə oxundu
96 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.635 dəfə oxundu
97 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.586 dəfə oxundu
98 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.113 dəfə oxundu
99 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.338 dəfə oxundu
100 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 1.273 dəfə oxundu