Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.855 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Quranın zikr olması 05.07.09 3.186 dəfə oxundu
2 Quranı nüzul cərgəsinə əsasən başa düşməyə çalışmaq düzdür? 20.09.14 1.425 dəfə oxundu
3 İblisin haqq yoldan azmağı 12.05.09 2.509 dəfə oxundu
4 İbrahim peyğəmbərin sınağa çəkildiyi kəlmələr nədir? 11.03.11 4.026 dəfə oxundu
5 Günahkarlar Qiyamət günü kor vəziyyətdə həşr olunacaqlar? 18.04.11 2.133 dəfə oxundu
6 Qurana əsasən cansız varlıqların da öz dilləri var? 04.07.11 2.204 dəfə oxundu
7 Zina cəzasının qeyd edildiyi ayələrdəki əzab axirətdəki əzabdır? 04.01.12 3.608 dəfə oxundu
8 Əshabi-qəryə 10.04.12 1.526 dəfə oxundu
9 İbrahim peyğəmbər quşları dağa diri buraxıb, yoxsa ölü? 24.01.13 1.757 dəfə oxundu
10 Quranda cəmi neçə ayə var? 12.12.13 3.771 dəfə oxundu
11 Sünnətullah nədir? Fıtratullahla arasındakı fərqi izah edə bilərsiniz? 03.03.17 332 dəfə oxundu
12 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 5.172 dəfə oxundu
13 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.158 dəfə oxundu
14 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 3.101 dəfə oxundu
15 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.200 dəfə oxundu
16 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.873 dəfə oxundu
17 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.266 dəfə oxundu
18 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.781 dəfə oxundu
19 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 4.341 dəfə oxundu
20 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.855 dəfə oxundu
21 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.336 dəfə oxundu
22 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 253 dəfə oxundu
23 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.223 dəfə oxundu
24 Şəfaət 08.04.10 3.096 dəfə oxundu
25 Nəsx və izahı 26.05.10 3.860 dəfə oxundu
26 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.760 dəfə oxundu
27 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 2.031 dəfə oxundu
28 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.644 dəfə oxundu
29 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.427 dəfə oxundu
30 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.583 dəfə oxundu
31 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.615 dəfə oxundu
32 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.551 dəfə oxundu
33 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 260 dəfə oxundu
34 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.340 dəfə oxundu
35 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.178 dəfə oxundu
36 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 6.151 dəfə oxundu
37 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.432 dəfə oxundu
38 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.741 dəfə oxundu
39 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.748 dəfə oxundu
40 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.778 dəfə oxundu
41 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.709 dəfə oxundu
42 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 2.041 dəfə oxundu
43 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.675 dəfə oxundu
44 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.928 dəfə oxundu
45 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 550 dəfə oxundu
46 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.132 dəfə oxundu
47 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 4.858 dəfə oxundu
48 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.751 dəfə oxundu
49 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 860 dəfə oxundu
50 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.479 dəfə oxundu
51 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.738 dəfə oxundu
52 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.652 dəfə oxundu
53 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.634 dəfə oxundu
54 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.786 dəfə oxundu
55 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.986 dəfə oxundu
56 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.795 dəfə oxundu
57 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 449 dəfə oxundu
58 Quran və anaxronizm 05.07.09 2.024 dəfə oxundu
59 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.278 dəfə oxundu
60 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.412 dəfə oxundu
61 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.640 dəfə oxundu
62 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.562 dəfə oxundu
63 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.886 dəfə oxundu
64 Təbbət surəsi 11.07.11 3.200 dəfə oxundu
65 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.015 dəfə oxundu
66 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.701 dəfə oxundu
67 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.353 dəfə oxundu
68 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.879 dəfə oxundu
69 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 434 dəfə oxundu
70 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 18.390 dəfə oxundu
71 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.327 dəfə oxundu
72 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.539 dəfə oxundu
73 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.684 dəfə oxundu
74 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.066 dəfə oxundu
75 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.644 dəfə oxundu
76 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.355 dəfə oxundu
77 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.425 dəfə oxundu
78 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 4.631 dəfə oxundu
79 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.462 dəfə oxundu
80 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.498 dəfə oxundu
81 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 202 dəfə oxundu
82 Adəm və İblis 05.07.09 2.428 dəfə oxundu
83 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.173 dəfə oxundu
84 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.377 dəfə oxundu
85 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.103 dəfə oxundu
86 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 5.125 dəfə oxundu
87 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.694 dəfə oxundu
88 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.033 dəfə oxundu
89 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.351 dəfə oxundu
90 Qureyş surəsi 28.07.12 2.384 dəfə oxundu
91 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.719 dəfə oxundu
92 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.292 dəfə oxundu
93 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 221 dəfə oxundu
94 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.068 dəfə oxundu
95 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.659 dəfə oxundu
96 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.586 dəfə oxundu
97 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.755 dəfə oxundu
98 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.972 dəfə oxundu
99 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.124 dəfə oxundu
100 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.156 dəfə oxundu