Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.892 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 20.472 dəfə oxundu
2 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.372 dəfə oxundu
3 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.757 dəfə oxundu
4 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.716 dəfə oxundu
5 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.130 dəfə oxundu
6 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.918 dəfə oxundu
7 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.382 dəfə oxundu
8 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.714 dəfə oxundu
9 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 5.488 dəfə oxundu
10 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.475 dəfə oxundu
11 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.524 dəfə oxundu
12 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 239 dəfə oxundu
13 Adəm və İblis 05.07.09 2.494 dəfə oxundu
14 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.252 dəfə oxundu
15 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.429 dəfə oxundu
16 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.135 dəfə oxundu
17 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 5.641 dəfə oxundu
18 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.701 dəfə oxundu
19 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.090 dəfə oxundu
20 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.517 dəfə oxundu
21 Qureyş surəsi 28.07.12 2.621 dəfə oxundu
22 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.765 dəfə oxundu
23 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.351 dəfə oxundu
24 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 235 dəfə oxundu
25 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.103 dəfə oxundu
26 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.680 dəfə oxundu
27 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.713 dəfə oxundu
28 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.778 dəfə oxundu
29 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 4.901 dəfə oxundu
30 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.455 dəfə oxundu
31 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.208 dəfə oxundu
32 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.780 dəfə oxundu
33 Nas surəsi 29.07.12 5.070 dəfə oxundu
34 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 198 dəfə oxundu
35 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.644 dəfə oxundu
36 Təhrif nədir? 13.11.17 121 dəfə oxundu
37 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.275 dəfə oxundu
38 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.335 dəfə oxundu
39 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.327 dəfə oxundu
40 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.609 dəfə oxundu
41 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.234 dəfə oxundu
42 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.799 dəfə oxundu
43 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.897 dəfə oxundu
44 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.844 dəfə oxundu
45 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.870 dəfə oxundu
46 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.572 dəfə oxundu
47 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.161 dəfə oxundu
48 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 145 dəfə oxundu
49 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 15.386 dəfə oxundu
50 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.571 dəfə oxundu
51 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.008 dəfə oxundu
52 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.115 dəfə oxundu
53 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.842 dəfə oxundu
54 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.939 dəfə oxundu
55 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.655 dəfə oxundu
56 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.211 dəfə oxundu
57 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.153 dəfə oxundu
58 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.485 dəfə oxundu
59 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.104 dəfə oxundu
60 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 259 dəfə oxundu
61 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.687 dəfə oxundu
62 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.831 dəfə oxundu
63 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.994 dəfə oxundu
64 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.262 dəfə oxundu
65 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 4.970 dəfə oxundu
66 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 2.291 dəfə oxundu
67 Quranın ecazı 21.11.11 9.114 dəfə oxundu
68 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.596 dəfə oxundu
69 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 2.011 dəfə oxundu
70 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.433 dəfə oxundu
71 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 722 dəfə oxundu
72 Quran təhrif edilə bilərmi? 14.05.18 213 dəfə oxundu
73 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 3.230 dəfə oxundu
74 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 3.205 dəfə oxundu
75 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 3.430 dəfə oxundu
76 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 3.180 dəfə oxundu
77 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.665 dəfə oxundu
78 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.765 dəfə oxundu
79 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.899 dəfə oxundu
80 Amənərrəsulu 03.03.12 2.164 dəfə oxundu
81 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.772 dəfə oxundu
82 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.359 dəfə oxundu
83 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.544 dəfə oxundu
84 “Qurandan din öyrənilməz” deyən din xadimlərinin hökmü nədir? 30.07.18 181 dəfə oxundu
85 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 9.603 dəfə oxundu
86 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 2.075 dəfə oxundu
87 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 2.069 dəfə oxundu
88 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.703 dəfə oxundu
89 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 4.246 dəfə oxundu
90 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.258 dəfə oxundu
91 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.699 dəfə oxundu
92 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.645 dəfə oxundu
93 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 2.355 dəfə oxundu
94 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.382 dəfə oxundu
95 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 2.462 dəfə oxundu
96 Quranda keçən “quran, quranlar” qavramı nə mənaya gəlir? 22.10.18 87 dəfə oxundu
97 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 3.019 dəfə oxundu
98 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 1.188 dəfə oxundu
99 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.597 dəfə oxundu
100 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.577 dəfə oxundu