Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.650 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 13.605 dəfə oxundu
2 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.131 dəfə oxundu
3 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.031 dəfə oxundu
4 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.511 dəfə oxundu
5 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.683 dəfə oxundu
6 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 4.981 dəfə oxundu
7 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.149 dəfə oxundu
8 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.143 dəfə oxundu
9 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.216 dəfə oxundu
10 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.305 dəfə oxundu
11 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.361 dəfə oxundu
12 Adəm və İblis 05.07.09 2.262 dəfə oxundu
13 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 2.851 dəfə oxundu
14 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.147 dəfə oxundu
15 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 1.921 dəfə oxundu
16 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 3.768 dəfə oxundu
17 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.556 dəfə oxundu
18 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.845 dəfə oxundu
19 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.076 dəfə oxundu
20 Qureyş surəsi 28.07.12 2.014 dəfə oxundu
21 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.502 dəfə oxundu
22 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.076 dəfə oxundu
23 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 1.890 dəfə oxundu
24 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.453 dəfə oxundu
25 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.296 dəfə oxundu
26 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.624 dəfə oxundu
27 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.273 dəfə oxundu
28 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.628 dəfə oxundu
29 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 1.973 dəfə oxundu
30 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.637 dəfə oxundu
31 Nas surəsi 29.07.12 4.422 dəfə oxundu
32 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quranın Allahın kitabıdir? 16.04.13 1.546 dəfə oxundu
33 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.331 dəfə oxundu
34 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 2.806 dəfə oxundu
35 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.140 dəfə oxundu
36 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.128 dəfə oxundu
37 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.177 dəfə oxundu
38 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 1.827 dəfə oxundu
39 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.645 dəfə oxundu
40 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.709 dəfə oxundu
41 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.644 dəfə oxundu
42 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.692 dəfə oxundu
43 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.362 dəfə oxundu
44 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 891 dəfə oxundu
45 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 10.946 dəfə oxundu
46 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.280 dəfə oxundu
47 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 2.592 dəfə oxundu
48 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 3.387 dəfə oxundu
49 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.707 dəfə oxundu
50 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.757 dəfə oxundu
51 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.478 dəfə oxundu
52 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 1.932 dəfə oxundu
53 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 18.642 dəfə oxundu
54 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.306 dəfə oxundu
55 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 919 dəfə oxundu
56 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.440 dəfə oxundu
57 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 2.220 dəfə oxundu
58 Quranı başa düşmək 26.04.10 2.611 dəfə oxundu
59 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.040 dəfə oxundu
60 Quran oxuduqda əuzu-bəsmələ deməyin hökmü nədir? 02.04.11 3.649 dəfə oxundu
61 Qiraət və tilavətin bir-birindən nə fərqi var? 08.06.11 1.872 dəfə oxundu
62 Quranın ecazı 21.11.11 8.957 dəfə oxundu
63 Bəqərə surəsinin 208-ci ayəsindəki İslam sözü sülh deməkdir? 29.02.12 1.445 dəfə oxundu
64 Allahın zahir və batin olmağı nə deməkdir? 04.11.12 1.710 dəfə oxundu
65 Rəsulullahın Quranı təbyin etməyi onu izah mənasına gəlirmi? 03.07.13 1.288 dəfə oxundu
66 Quranı tarixsəl bir kitab olaraq görmənin nə ziyanı var? 01.12.15 573 dəfə oxundu
67 Qurana qulaq asmaq və səcdə ayəsi 05.07.09 2.714 dəfə oxundu
68 Radio və televizordan Qurana qulaq asmaq onu xətm etmək hesab edilir? 29.12.09 2.821 dəfə oxundu
69 Həmd, şükür, təşəkkür və mədh etmək nə deməkdir? 27.04.10 2.755 dəfə oxundu
70 Allah yeri əvvəl yaradıb, yoxsa göyü? 07.02.11 2.613 dəfə oxundu
71 Quranda hal-hazırda tətbiq oluna bilməyən hökmlər var? 10.04.11 1.496 dəfə oxundu
72 Fatihə surəsi neçə ayədir? Bismillah bu surənin 1-ci ayəsidir? 08.06.11 3.379 dəfə oxundu
73 Quranı beldən aşağıda tutmaq olar? 26.12.11 1.707 dəfə oxundu
74 Amənərrəsulu 03.03.12 1.650 dəfə oxundu
75 Duha surəsinin 3-cü ayəsi təkcə peyğəmbərə müraciət edir? 21.11.12 1.582 dəfə oxundu
76 Yaxşıca başa düşdüyümüz Quran ayələrini tanış-bilişə çatdırmalıyıq? 05.07.13 1.212 dəfə oxundu
77 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.838 dəfə oxundu
78 Quranı qaydalara əsasən oxumaq 05.07.09 7.462 dəfə oxundu
79 Ərafın 54-cü ayəsinə əsasən gecə qabaq gəlir, yoxsa gündüz? 25.03.11 1.823 dəfə oxundu
80 Peyğəmbər Qurani-Kərimi necə təbliğ və şərh edib? 28.04.10 1.833 dəfə oxundu
81 Nəcva sədəqəsi məsələsi indi də qüvvədədir? 28.02.11 1.559 dəfə oxundu
82 Quran Azərbaycanca oxunmalıdır, yoxsa Ərəbcə? 12.04.11 3.496 dəfə oxundu
83 Quranı musiqi kimi gözəl oxumağın bir eybi var? 13.06.11 2.038 dəfə oxundu
84 Zorla Quran oxutmaq olar? 26.12.11 1.535 dəfə oxundu
85 Vərəsəyə dair hökmlər nəyə görə müxtəlif ayələrdə verilib? 12.03.12 1.495 dəfə oxundu
86 Qurandakı “Allahın əli” kimi ifadələri necə başa düşməliyik? 17.01.13 1.989 dəfə oxundu
87 Bəqərənin 261-ci ayəsindəki “mən yəşau” birləşməsi nə cür başa düşülməlidir? 26.10.13 1.243 dəfə oxundu
88 Rəsulullaha verilən hikmət, Quranı izah etmək səlahiyyətidirmi? 05.12.16 712 dəfə oxundu
89 “İnsanları və cinləri ancaq Mənə ibadət etsinlər deyə yaratdım” ayəsi nə deməkdir? 05.07.09 2.602 dəfə oxundu
90 “Quran kifayət deyil!”- deyənlər kafir olurlamı? 23.05.16 957 dəfə oxundu
91 Ali-İmran surəsinin 86-cı ayəsi kəlimeyi-şəhadətin sübutudur? 03.05.14 1.325 dəfə oxundu
92 Qurandakı əshabul-yəmin və əshabuş-şimal ifadələri nə deməkdir? 05.03.11 1.446 dəfə oxundu
93 Qərb alimlərinin Quranın təhrif edildiyinə dair iddiaları düzdür? 16.04.11 1.921 dəfə oxundu
94 “Ancaq Səndən kömək istəyirik” ayəsinin izahı 26.06.11 1.681 dəfə oxundu
95 “Allah və peyğəmbərin qabağına keçməyin” ayəsi nə məna verir? 29.12.11 2.045 dəfə oxundu
96 Quranı satmaq düzgündür? 13.03.12 1.976 dəfə oxundu
97 Ali-İmran surəsinin 103-104-cü ayələri 13.01.13 1.538 dəfə oxundu
98 Zaman nədir? 11.11.13 1.788 dəfə oxundu
99 Təfsirlərə baxmadan Quranı başa düşmək mümkündürmü? 23.11.16 315 dəfə oxundu
100 Quranın hamı tərəfindən başa düşülməsi 05.07.09 1.856 dəfə oxundu