Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 12 Şubat 2013 Tövsiyə et Çap et
Sual: Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsində Allah Təala nəbilərdən söz aldığını bildirir. Bu sözə görə, təzə bir peyğəmbər gələndə əvvəl gələn peyğəmbərlərin kitabını təsdiq edərsə, əvvəlki peyğəmbər təzə gələn peyğəmbərə inanacaq və ona kömək edəcək. Başımı qarışdıran məsələ budur: Peyğəmbərlər vəfat etdikdən sonra da bu dünyada bizim bilmədiyimiz şəkildə təzə göndərilən peyğəmbərə kömək edəcəklərmi? Eyni dövrdə birdən çox kitab endirilən peyğəmbər olmayacağına görə (ya da mən bunu indiyə kimi heç eşitmədim və əslində bu ayənin bağlayıcılığından uzaq görünür) daha əvvəl gələn peyğəmbəri təsdiqləyici təzə bir peyğəmbər gələndə; əvvəlki peyğəmbərin təzə peyğəmbərə köməyi və onu təsdiq etməsi necə olur?

Cavab: Sualınızla əlaqəli olaraq aşağıdakı yazını oxumanızı tövsiyə edirik. Çünki bu yazı, sualınıza geniş məramda cavab xüsusiyyəti daşımaqdadır:

Bütün nəbilər, əvvəlki ilahi kitabları təsdiq edici olaraq gəlir. Bu, onların Nəbi olduqlarının bir növ sənədidir.Bu ayə bu yöndən çox mühümdür:

“Allah nəbilərdən söz aldığı gün onlara, “ Sizə bir kitap və hikmət verəndə əlinizdə olanı təsdiq edən bir elçi gələrsə ona şüphəsiz inanacaqsınız və dəstək verəcəksiniz.” demişdi.” (Ali-İmran  3/81)

Yuxarıdakı ayədə, nəbilərdən alınan ifadə misaq/söz, onlar vasitəsiylə ümmətlərdən alınan sözdür.İnsanlar bu sözü, əllərindəki Kitaba iman etməklə vermiş olurlar. Bu söz, ilahi bir kitaba bağlı olub bir nəbi gözləyənlərə, əllərindəki kitabı təsdiq edən bir nəbi gələndə, ona inanıb dəstəkləmə məsuliyyəti yükləyir. Bu məsuliyyətdən ötrü Əhl-i Kitaba, ilk inkar edənlərin özləri olmaması nəsihət edilmişdir. (Bəqərə 2/41) Yenə bundan ötrü, əllərindəki Kitabı təsdiq edən bir rəsulə inansalar özlərinə ikiqat mükafat veriləcəyi bildirilməktədir. (Qəsas 8/54) Bu məsuliyyət, Qurana hələ inanmamış olan bütün Əhl-i Kitab üçün qüvvədədir. Ayətdə keçən rəsul kəliməsinin bu cəhətiylə əhəmiyyəti olmalıdır. Çünki insanlar, əllərindəki ilahi bir Kitaba verdikləri sözü, bir “Nəbiylə” bərabər Allahın kitabını təbliğ edən bir “Rəsulə” inanaraq da yerinə gətirə bilərlər.

Rəsulullahın yaşadığı dövrdə yaşamamış insanlar üçün əllərindəki kitabı təsdiq edən “rəsul” əslində Quranı onlara təbliğ edən şəxslərdir. Bu, nəticədə təsdiq edənin Quran olması mənasına gəlir. Həqiqətən də özünə kitab verilən “nəbi”, “rəsul” vəsfiylə kitabı təbliğ etdiyi üçün “musaddiq” olan həm rəsul həm də kitabdır. Bu iki ayə bunu göstərməkdədir:

“Gün gəldi, Allah qatından onlara, əllərində olanı doğru sayan bir kitab çatdı. Daha əvvəl onun, inanmayanlara qarşı qabaqlarını açacağını ümid edirdilər. Nə vaxt ki, o gələcəyini əvvəlcədən bildikləri Quran onlara çatdı, onu görməməzlik etdilər. Allahın lənəti o kafirlər üzərinədir.” (Bəqərə 2/89)

“Nə vaxt Allah qatından, əllərində olanı təsdiq edən bir elçi gəlsə, özlərinə Kitab verilənlərdən bir qrupu tutub, Allahın kitabını arxalarına atarlar. Sanki bunu bilməyənlər kimi davranırlar.” (Bəqərə 2/101)

Yuxarıdakı iki ayəni bərabər fikirləşəndə, kitab və rəsul kəlimələrinin eyni mənaya gəldiyi görülür. Çünki insanlara “əllərində olanı təsdiq edən bir elçinin gəlməsi”, ancaq kitabla olur.

Elçilər kitabı təbliğ etdiklərinə görə,(1) onların gəlməsi kitabın yəni risalətin gəlməsi mənasına gəlir. Yuxarıda 89-cu ayədə, Əhl-i Kitabın bir nəbi gözləmələri, o nəbinin gəlməsiylə kafirlərə qarşı bir güc qazanacaqlarını umduqları, necəki gözlədikləri nəbi gəldiyi vaxt onun gözlənən nəbi olduğunu bilmələrinə baxmayaraq inkar etdikləri bildirilməkdədir. Əhl-i Kitabın, Rəsulullahın gözlənən nəbi olduğunu başa düşmələri, Quranın əllərindəki kitabı təsdiq etməsiylə mümkün olmuşdur. Necəki, Rəsulullahdan möcüzə istəyənlərə, Quranın əllərindəki kitabları təsdiq edən ayələri əhatə etməsinin, onlar üçün kifayət edəcək bir dəlil olduğu xatırladılaraq belə cavab verilmişdir:

“Sənə endirdiyimiz kitabdan  özlərinə oxuduqların, onlar üçün kifayət bir dəlil deyilmi?” (Ankəbut 29/51)

Təsdiq, külli (tamamilə) olmaya bilər. İlahi kitablar özlərindən əvvəlki kitabların bir qismini daha xeyirlisi ilə nəsx edə bilər. İsa (a.s.) Tövratı təsdiq edici olaraq gəlməsiylə bərabər haram edilən bəzi şeyləri də halal etmək üçün gəldiyini demişdir:

“Mən qarşımdakı Tövratı təsdiq edən və sizə haram edilmiş bəzi şeyləri halal etmək üçün gələn bir elçiyəm. Sizə Rəbbinizin bir sübutunu da gətirdim, Allahdan qorxun və mənə itaət edin.” (Əli-İmran 3/50)

“Quranın əvvəlki kitabları təsdiq etməsi, o kitablarda olan və Quranın da misliylə (eynisiylə) nəsx etdiyi ayələrə şamildir. Uca Allah belə buyurur:

“Özündə olanla əvvəlkiləri təsdiqləyən və müdafiə edən bu kitabı sənə həqq olaraq endirdik. O halda aralarında Allahın endirdiyi ilə hökm et. Sənə gələn doğruları buraxıb onların arzularına uyma.” (Maidə 5/48)

Yuxarıda keçən ayədə Kitab kəliməsinin iki dəfə təkrarlanması bunu göstərir. Yəni Quran, özündə olan ayələr nisbətində əvvəlki kitabları təsdiq etmiş olur. Bunu ayədə keçən “mühəymin” kəliməsi də təsdiqləməktədir. Quranın əvvəlki kitablar üzərində mühəymin olması, o kitabdakıların Allahın ayələri olub olmaması xüsusunda son söz sahibi olması mənasındadır.(2) Quranı qəbul etmək, bütün ilahi kitabları qəbul etmək mənasına gəlir. Bütün nəbi və kitablara iman etmək də ancaq belə mümkün olur.

Nəticə olaraq Quran, əvvəlki kitabları böyük ölçüdə təsdiq etmişdir. Bu, misliylə nəsxdir. Əvvəlki kitablardakı bir qisim hökümləri də daha xeyrlisi ilə nəsx etmişdir. Əlavə olaraq Quran, əvvəlki kitablarda gizlənən və ya üzərində mübahisə edilən mövzuları da təbyin (açıqlama) etmişdir.”

Mənbə: Fatih Orum, Quran və Sünnət Təməlində Quranı Anlama Üsulu, Süleymaniyə Vəqfi Yayınları, İstanbul, 2013, s: 137-140.

[1] Maidə 5/67, 92; Nəhl 16/35, 82; Əraf 7/62, 68, 79, 93; Hud 11/57; Əhkaf 46/23; Əhzab 33/39.

[2] Zəmaxşəri, el-Kəşşaf, II, 246.

Türk dilindən çevirən: Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.805 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Bismillahi-r-Rəhmani-r-Rəhim ifadəsi 05.07.09 4.625 dəfə oxundu
2 Qurbanlıq buğa əhvalatı 01.04.10 2.123 dəfə oxundu
3 Bəqərə surəsi, 7-ci ayə (II hissə) 28.03.10 2.963 dəfə oxundu
4 Quran kitab halına salındığı vaxt ona bir müdaxilə olub? 18.03.11 3.113 dəfə oxundu
5 Quran təkcə kişilərə müraciət edir? 21.04.11 1.854 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər bizim bütün əməllərimizi görür? 05.07.11 2.210 dəfə oxundu
7 Peyğəmbərin Quranı şərh etmək kimi bir missiyası olub, yoxsa yox? 06.01.12 1.768 dəfə oxundu
8 Yataq otağına Quran qoymaq olar? 23.05.12 3.818 dəfə oxundu
9 Ali-İmran surəsinin 81-ci ayəsi 12.02.13 1.805 dəfə oxundu
10 Cəlcəlutiyyə deyilən bir vəhy nazil edilibmi? 24.12.13 1.327 dəfə oxundu
11 Quranda “Əhbar” kəliməsiylə qəsd edilənlər kimlərdir? 27.02.17 241 dəfə oxundu
12 Mələyin peyğəmbərə yuxuda gətirdiyi vəhyin Quran olmadığını demək olar? 05.07.09 3.157 dəfə oxundu
13 Şəfaət 08.04.10 3.064 dəfə oxundu
14 Nəsx və izahı 26.05.10 3.796 dəfə oxundu
15 Qurani-Kərimin xüsusiyyəti 15.03.11 9.708 dəfə oxundu
16 Quranda ümmət sözü neçə mənada işlənir? 26.04.11 1.984 dəfə oxundu
17 Qurandakı “ulu-l-əlbab” nə məna verir? 07.07.11 1.629 dəfə oxundu
18 Quran insanlara verilmiş təmiz sudur, havadır 28.02.11 2.420 dəfə oxundu
19 Quranın tarixi bir yanaşma ilə oxunmalı olduğunu demək düzgündür? 08.06.12 1.573 dəfə oxundu
20 Bəzi xəstəliklərə qarşı Quran oxunması nə dərəcədə düzgündür? 03.11.14 1.539 dəfə oxundu
21 Allah üçün qeybdən söhbət gedə bilərmi? 01.01.14 1.535 dəfə oxundu
22 Quranda “Ruhban” kəliməsi ilə qəsd edilənlər kimlərdir? 01.03.17 248 dəfə oxundu
23 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.304 dəfə oxundu
24 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.108 dəfə oxundu
25 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 5.474 dəfə oxundu
26 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.348 dəfə oxundu
27 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.731 dəfə oxundu
28 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.741 dəfə oxundu
29 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.756 dəfə oxundu
30 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.696 dəfə oxundu
31 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 1.986 dəfə oxundu
32 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.656 dəfə oxundu
33 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.891 dəfə oxundu
34 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 481 dəfə oxundu
35 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.115 dəfə oxundu
36 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 4.352 dəfə oxundu
37 Bəqərə surəsi 19.04.10 4.613 dəfə oxundu
38 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 802 dəfə oxundu
39 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.385 dəfə oxundu
40 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.726 dəfə oxundu
41 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.639 dəfə oxundu
42 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.531 dəfə oxundu
43 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.684 dəfə oxundu
44 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 1.935 dəfə oxundu
45 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.755 dəfə oxundu
46 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 418 dəfə oxundu
47 Quran və anaxronizm 05.07.09 2.004 dəfə oxundu
48 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.171 dəfə oxundu
49 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.343 dəfə oxundu
50 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.574 dəfə oxundu
51 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.389 dəfə oxundu
52 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 1.844 dəfə oxundu
53 Təbbət surəsi 11.07.11 2.985 dəfə oxundu
54 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 1.974 dəfə oxundu
55 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.497 dəfə oxundu
56 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.337 dəfə oxundu
57 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.852 dəfə oxundu
58 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 425 dəfə oxundu
59 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 15.749 dəfə oxundu
60 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.295 dəfə oxundu
61 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 2.246 dəfə oxundu
62 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.651 dəfə oxundu
63 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 2.915 dəfə oxundu
64 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 5.348 dəfə oxundu
65 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.317 dəfə oxundu
66 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.296 dəfə oxundu
67 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 3.770 dəfə oxundu
68 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.443 dəfə oxundu
69 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.482 dəfə oxundu
70 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 155 dəfə oxundu
71 Adəm və İblis 05.07.09 2.386 dəfə oxundu
72 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.072 dəfə oxundu
73 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.326 dəfə oxundu
74 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.065 dəfə oxundu
75 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 4.414 dəfə oxundu
76 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.671 dəfə oxundu
77 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 1.977 dəfə oxundu
78 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.263 dəfə oxundu
79 Qureyş surəsi 28.07.12 2.219 dəfə oxundu
80 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.675 dəfə oxundu
81 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.245 dəfə oxundu
82 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 137 dəfə oxundu
83 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.035 dəfə oxundu
84 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.623 dəfə oxundu
85 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.485 dəfə oxundu
86 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.741 dəfə oxundu
87 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 3.583 dəfə oxundu
88 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 1.899 dəfə oxundu
89 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.115 dəfə oxundu
90 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.756 dəfə oxundu
91 Nas surəsi 29.07.12 4.706 dəfə oxundu
92 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 137 dəfə oxundu
93 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.527 dəfə oxundu
94 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.044 dəfə oxundu
95 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.293 dəfə oxundu
96 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.267 dəfə oxundu
97 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.377 dəfə oxundu
98 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.024 dəfə oxundu
99 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.756 dəfə oxundu
100 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.831 dəfə oxundu