“2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 11 Mayıs 2012 Tövsiyə et Çap et
Sual: “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? Əgər hədisdirsə, alimlər tərəfindən nə cür qiymətləndirilir?

Cavab: Qeyd etdiyiniz hədis rəvayətinin mətni aşağıdakı kimidir:

Əbdüləziz ibn Rəvvad nəql edir:

Yuxumda həzrəti Muhəmmədi gördüm. Ona dedim ki, ey Allahın elçisi, mənə öyüd-nəsihət verin. O da cavab olaraq belə dedi:

“İki günü bir-biri ilə eyni olan insan ziyan içərisindədir. Günü gecədən (dünənindən) pis olan lənətlənib. (Gününə) nəsə əlavə etməyən ziyan içindədir. Ölmək onun üçün daha yaxşıdır. Cənnəti arzulayan xeyirli işlər görər.”

Hədis alimlərindən əl-Fəttəni (vəfat tarixi 986-cı il) və Əliyyu-l-Qari (vəfat tarixi 1014-cü il) bu hədisi Beyhəqidən rəvayət etdiyini bildiriblər. Onlar bunu saxta hədislərlə əlaqədar kitablarında qeyd ediblər.1

Əlavə olaraq, deyilir ki, Deyləmi bu hədisi həzrəti Əli ibn Əbu Talibə zəif bir sənədlə aid etməklə nəql edib.2

Digər tərəfdən də bu rəvayət tabein alimlərindən olan Həsən Bəsriyə sənəd göstərilmədən izafə edilib.3 Eyni zamanda məşhur təsəvvüfçülərdən biri olan İbrahim ibn Ədhəmə aid olunan bir rəvayətə əsasən Həsən Bəsri bu hədisi həzrəti peyğəmbərdən yuxuda alıb.4 Başqa rəvayətlərə baxdıqda isə məlum olur ki, hədisi həzrəti peyğəmbəri yuxuda görməklə alan Süleym oğullarından bir şeyx və ya başqa bir nəfər olub. Bütün bunlar da göstərir ki, bu yuxunu kimin gördüyü məlum deyil. Yəni, bu məsələdə belə bir anlaşmazlıq və qeyri-müəyyənlik var.5

Qeyd edilməlidir ki, hədis alimləri tərəfindən müəyyən olunan rəvayət etmə metodlarının siyahısında yuxu deyilən bir şey yoxdur. Odur ki, yuxu və kəşf vasitəsilə hədis rəvayəti məqbul hesab olunmur. Bu fikirdə olan bəzi alimlər bunlardır: Əliyyu-l-Qari, Ləknəvi, Mübarəkfuri, İzmirli İsmayıl Haqqı, Əbdülfəttah Əbu Ğuddə, Albani, Əhməd əz-Zeyn, Xeyri Qırbaşoğlu, İbrahim Canan.6

Yeri gəlmişkən, mərhum hədis elmləri professoru İbrahim Cananın aşağıdakı fikirləri bu məsələyə aydınlıq gətirir:

“Bəzi kitablarda mükaşifə və yuxu vasitəsilə həzrəti peyğəmbərdən alındığı deyilən sözlərə hədis deyilə bilməz, onların dini bir qiyməti yoxdur. Çünki yuxu təkcə onu görən şəxs üçün bir məna ifadə edir. Halbuki hədis Qiyamətədək hamı üçün dini hökmlər bildirən bir şeydir. Bunun da öz qayda-qanunu, obyektiv şərtləri var; hədis həmişə yoxlanması və təhqiq edilməsi mümkün olan bir rəvayətdən keçir. Bunun əksini irəli sürən və subyektivliyi əsas götürən heç bir sünni hədis alimi olmayıb.”7

Məlumdur ki, hədis alimləri mötəbər hədisləri bir yerə yığmaq üçün səyahətə çıxıblar. Hədisləri rəvayət edənlərin kim olduqlarını müəyyənləşdirib nə dərəcədə mötəbər olduqlarını bildirmək üçün müxtəlif kitablar yazıblar. İndi də belədir. İnsanlar hədis elmini öyrənmək üçün illərlə zəhmət çəkirlər. Həm savabı, həm də səhvlərlə birlikdə 1000 ildən çox davam edən bu cidd-cəhdləri hədis elmi barədə yazılmış və sayları yüzlərlə cildə çatan kitablara baxdıqda görmək olar.

Deməli, hədisləri kəşf və ya yuxu vasitəsilə nəql etmək münasib bir şey olsaydı, heç belə əzab-əziyyət və zəhmətə ehtiyac qalmazdı.

“İki günü eyni olan ziyandadır” rəvayəti mötəbər hesab edilən hədis kitablarında qeyd olunmayıb. Yuxu vasitəsilə peyğəmbərdən alındığı irəli sürülən rəvayətləri qəbul etmək ən yüngül ifadə ilə desək, hədislə məşğul olanlara hörmətsizlikdir.

Suala cavab verdi: Cüneyt Coşkun

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Muhəmməd ibn Tahir əl-Fəttəni, Təzkiratu-l-mövzua, s. 22; Əliyyu-l-Qari, əl-Əsraru-l-mərfua fi-l-əxbari-l-mövzua, s. 219; Qeyd edilir ki, bu hədis Beyhəqinin Zühd adlı əsərində də var. Bununla belə, orijinal nüsxədə olub olmaması məsələsi mübahisəlidir. Bununla əlaqədar olaraq baxın: Ənbiya Yıldırım, “Beyhəqi və hədis rəvayətində yuxuya verdiyi qiymət”, Cumhuriyyət Universiteti İlahiyyat fakültəsinin elmi jurnalı, 5-ci cild, nömrə 1, 2001-ci il, s. 183. []
  2. Baxın: Səxavi, əl-Məqasidu-l-həsənə, s. 471. []
  3. Baxın: Əbu-l-Leys əs-Səmərqəndi, Tənbihu-l-qafilin, s. 220. []
  4. Baxın: Əbu Nueym, Hilyətu-l-övliya, 8-ci cild, s. 35. []
  5. Baxın: İbn Əbu-d-Dünya, əl-Mənamat, s. 144; Xətib əl-Bağdadi, İqtizau-l-elm, s. 319. []
  6. Baxın: Seyit Avcı, Kəşf yolu ilə hədis rəvayəti məsələsi”, Din bilimleri akademik araşdırma jurnalı, 4-cü cild, nömrə 4, dekabr, 2004-cü il, s. 183 və digərləri. []
  7. MƏNBƏ: İbrahim Canan, Kütubi-sittə müxtəsəri tərcümə və şərhi, 2-ci cild, s. 68. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.531 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.956 dəfə oxundu
2 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.446 dəfə oxundu
3 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.463 dəfə oxundu
4 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.248 dəfə oxundu
5 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.435 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.168 dəfə oxundu
7 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.014 dəfə oxundu
8 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.836 dəfə oxundu
9 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.187 dəfə oxundu
10 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.415 dəfə oxundu
11 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.028 dəfə oxundu
12 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.724 dəfə oxundu
13 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.435 dəfə oxundu
14 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.531 dəfə oxundu
15 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.617 dəfə oxundu
16 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.864 dəfə oxundu
17 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.676 dəfə oxundu
18 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.491 dəfə oxundu
19 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 15.433 dəfə oxundu
20 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.213 dəfə oxundu
21 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.592 dəfə oxundu
22 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 962 dəfə oxundu
23 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.512 dəfə oxundu
24 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.401 dəfə oxundu
25 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.236 dəfə oxundu
26 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.717 dəfə oxundu
27 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.683 dəfə oxundu
28 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.095 dəfə oxundu
29 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.710 dəfə oxundu
30 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 444 dəfə oxundu
31 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.305 dəfə oxundu
32 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.128 dəfə oxundu
33 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.532 dəfə oxundu
34 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.604 dəfə oxundu
35 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 102 dəfə oxundu
36 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.766 dəfə oxundu
37 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 9.999 dəfə oxundu
38 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.628 dəfə oxundu
39 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
40 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 322 dəfə oxundu
41 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.702 dəfə oxundu
42 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.848 dəfə oxundu
43 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.937 dəfə oxundu
44 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.508 dəfə oxundu
45 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 121 dəfə oxundu
46 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.543 dəfə oxundu
47 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.297 dəfə oxundu
48 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.089 dəfə oxundu
49 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.705 dəfə oxundu
50 Qüdsi hədislərə baxışımız necə olmalıdır? 05.08.19 110 dəfə oxundu
51 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 2.009 dəfə oxundu
52 Şəvval orucu 29.06.09 3.697 dəfə oxundu
53 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.060 dəfə oxundu
54 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.337 dəfə oxundu
55 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.711 dəfə oxundu
56 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.162 dəfə oxundu
57 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.647 dəfə oxundu
58 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.192 dəfə oxundu
59 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.665 dəfə oxundu
60 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.486 dəfə oxundu
61 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.224 dəfə oxundu
62 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.557 dəfə oxundu
63 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.451 dəfə oxundu
64 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.101 dəfə oxundu
65 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.141 dəfə oxundu
66 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.361 dəfə oxundu
67 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.992 dəfə oxundu
68 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.865 dəfə oxundu
69 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.695 dəfə oxundu
70 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.239 dəfə oxundu
71 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.200 dəfə oxundu
72 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.310 dəfə oxundu
73 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.463 dəfə oxundu
74 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.438 dəfə oxundu
75 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.353 dəfə oxundu