Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət
Müsəlmanlar > Fitvalar > Həcc-ömrə > Tədqiqatlar Tarix: 01 Temmuz 2009 Tövsiyə et Çap et

Allah Təala İbrahim peyğəmbərə (ə. s.) belə əmr etmişdi:

“Həcc üçün insanları dəvət et ki, (onlar) piyada və yorğun-arğın miniklər üzərində dərin vadilərdən adlayıb sənə (tərəf) gəlsinlər. Gəlsinlər ki, özləri üçün bir sıra mənfəətlər görsünlər və onlara ruzi kimi verdiyi kiçik və böyük baş heyvanların üzərində müəyyən günlərdə Allahın adını ansınlar. Onlardan yeyin, darda qalmış yoxsula da yedizdirin. Sonra Ərəfat vəqfəsini1 başa vursunlar. Nəzirlərini yerinə yetirsinlər və beyti-ətiqi (Kəbə) təvaf etsinlər” (Həcc, 22/27-28).

Əgər diqqət yetirsək, görərik ki, ayələr bir-birindən fərqlənən iki şeyi vurğulayır. Bunlardan biri əldə olunacaq mənfəət, digəri isə yerinə yetirilən ibadətdir. Bunların hər ikisi də mənfəətdir: Biri din ilə əlaqədardır, digəri isə dünyaya aiddir.

Bu ayədə də buna oxşar bir məqam var:

“(Həcc mövsümündə) Rəbbinizdən ruzi diləməyiniz sizin üçün günah deyildir. Ərəfatdan qayıdıb, axın etdiyiniz zaman Məşərul-Haramın yanında Allahı xatırlayın. Sizə necə göstəribsə, Onu o cür xatırlayın. Siz bundan əvvəl həqiqətən, yanlış yolda idiniz!” (Bəqərə, 2/198).

Əshabədən Abdulla ibn Abbas nəql edib:

“Həcc ibadəti başlamamışdan əvvəl insanlar Mina, Ərəfat və Zul-məcaz yarmarkasında və digər bazarlarda ticarətlə məşğul olurdular. Alan alır, satan satırdı. Sonra ehramlı halda bu işlə məşğul olmaqdan qorxub çəkindilər. Bunun üstündən Allah tərəfindən yuxarıdakı ayə nazil oldu”.2

Bu bazar və yarmarkalar İslamdan sonra da qurulmağa davam etdi. İlk tərk edilən Ukaz bazarı oldu. Xaricilərin dövründə (hicri 129-cu ildə) qurula bilmədi və ondan sonra tamamilə tərk olundu.3

Həcc ibadəti hər insanın can və mal-mülk təhlükəsizliyinin təmin edildiyi haram ayların ortasında yerinə yetirilir. Bu aylar zilqədə, zilhiccə və məhərrəm aylarıdır. Hacı namizədləri zilhiccənin 9-unda Ərəfata çıxırlar və həcc ibadəti bu ayın 13-ünədək davam edir. Bu aylardan başqa rəcəb ayı da var. Bu minvalla haram ayların sayı 4-ə çatır. Allah Təala belə buyurur:

“Göyləri və yeri yaratdığı gündən bəri Allah yanında – Allahın kitabında ayların sayı 12-dir. Bunlardan 4-ü haram aylardır. Bu, düppədüz bir hesabdır. Nəbadə, özünüzü bu aylarda yanliş bir şeyə atasınız (səhvə yol verəsiniz)” (Tövbə, 9/36).

Həcc ibadəti İbrahim peyğəmbərin (ə. s.) dəvəti ilə başladı və Kəbə onun nəslindən olan Qureyşilərin4 (Ukaz – عـكاظ) bazarı,5 zilhiccənin 1-ci günündən 9-cu tövriyə gününə qədər Mina yaxınlığında Zul-məcaz yarmarkası təşkil olunur, sonra Minaya gedilir və həccə başlanırdı.6 Bazar və yarmarkalarda ticarətlə məşğul olur, şeir oxuyur və söhbət edirdilər. cəhdlərilə həmişə ibadətə açıq vəziyyətdə saxlandı. Buraya gələn hacılara müxtəlif xidmətlər göstərildi7 və həccin iqtisadı və ictimai cəhəti məsələsində səhlənkarlığa yol verilmədi. Ayələrə müvafiq olaraq zilqədə ayının 1-indən 20-sinə qədər8 Ərəfat yaxınlığında Ukaz

Muhəmməd peyğəmbər (ə. s.) də bazar və yarmarkalarda iştirak etmiş və bunu peyğəmbər olduqdan sonra da davam etdirmişdir. Ətraf yerlərdəki qəbilələrdən gələn insanları Allahın dininə dəvət etmək üçün həmin yarmarkalarda onlarla üzbəüz görüşmüşdür.9 Bəzi Mədinə sakinlərinin müsəlman olaraq Əqəbədə peyğəmbərimizlə (ə. s.) etdiyi biətlər də məhz bu dövrdə baş vermişdir.

Xəlifə Ömər də bu mövsümdə valilərini Haramda toplayır, xalqın qarşısında haqq-hesaba çəkirdi. Şikayəti olanlar şikayətlərini danışırdılar. Lazım gələrsə, elə xəlifənin hüzurundaca mühakimə edilirdilər.10

Hicrətin 9-cu ilində müşriklərin həcc və ömrə ziyarəti qadağan olundu. Bu da öz növbəsində ticarətin canlılığını itirəcəyinə dair təşviş doğurdu. Buna qarşı aşağıdakı ayə nazil oldu:

“Ey iman gətirənlər! Müşriklər sadəcə olaraq murdardırlar. Nəbadə, bu ildən sonra məscidi-harama yaxınlaşalar. Əgər yoxsulluqdan qorxursunuzsa, (bilin ki) Allah fürsət verən kimi sizi öz ikramı ilə zəngin edəcək. Şübhəsiz ki, Allah biləndir, doğru qərar verir!” (Tövbə, 9/28).

Haram ayları ilə əlaqədar hökmlər Qiyamətə qədər qüvvədədir.11 Həmin aylarda bizimlə müharibə halında olmayan hər insanın can və mal təhlükəsizliyini təmin etmək Allah tərəfindən bizə verilmiş vəzifədir. Unudulan bu vəzifəni (borcu) yerinə yetirəcəyimizi elan etməli və Haram hüdudlarından kənarda müşriklərin də iştirak edə bilmələri üçün hamıya açıq olan bazarlar qurmalıyıq.

Allah Təala müşriklərin Harama daxil olmasını qadağan etdikdən sonra bizə bu əmri verib:

“O müşriklərdən biri sənin yanında olmaq istəsə, ona bu imkanı ver ki, gəlsin, Allahın sözünü (Quranı) dinləsin. Sonra onu özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi yerə çatdır. Belə et, çünki onlar (Quranı) bilməyən bir cəmiyyətdir” (Tövbə, 9/6).

Müşriklər Qurana qulaq asmaq üçün Harama girə biləcəkləri üçün Haram daxilində onların öz dilləri ilə Qurana qulaq asacaqları şərait hazırlanmalıdır. Bu yolla onların Quranla əlaqədar məlumatları ilk mənbədən almaqları təmin edilər.

Müsəlmanların Quran məlumatları kifayət qədər olmadığına görə eyni şərait onlar üçün də təmin olunmalıdır.

Orada başqa fəaliyyətlərlə məşğul olmaq da mümkündür. Misal üçün, hər bir sahədə inkişafa dəstək olanlara mükafat vermək yoluyla insanları xeyir əməllərdə yarışdırmaq olar. Mükafatlara Kəbə mükafatı adı verib Məkkə və ətrafını dünyanın bir nömrəli cazibə mərkəzi halına gətirmək olar.

Müsəlman olmaq insanın şəxsi seçimi, necə deyərlər, öz qərarıdır. Hamının özünə görə tutduğu bir yol var. Bizim öhdəmizə düşən şey sadəcə olaraq təbliğ etməkdir. Dünya işlərinə gəldikdə, biz insanları insanlığın xeyrinə olan şeylərdə yarışdıra bilərik. Allah Təala belə buyurur:

“Hər kəsin üz tutduğu bir yolu vardır, siz onlarla yaxşı işlər görməkdə yarışın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!” (Bəqərə, 2/148).

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin professoru)

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Ayədəki “təfəs” (تفث) sözünə Ərəfat vəqfəsi mənası verməyimizin səbəbi belədir:

    Tay qəbiləsindən Urvə ibn Müdərris nəql edir ki, mən rəsulullaha (ə. s.) Cəmdə (Müzdəlifə) vəqfə yerində çatdım. Mən soruşdum ki, ey peyğəmbər, Tay dağından gəlirəm, miniyim pis vəziyyətə düşdü, özümü də yordum. Vallah, elə bir qum təpəsi qalmadı ki, dayanıb üstündə dincəlməyim. Mən hacı ola bilərəm? Rəsulullah (ə. s.) mənə cavab olaraq: “Kim bizimlə bu namazı qılsa və daha əvvəl gecə, ya da gündüz vaxtı Ərəfata gəlmiş olsa, həccini başa vurmuş, təfəsini də yerinə yetirmiş hesab edilir”, – deyə buyurdu (Əbu Davud, Mənasik, 69). []

  2. Əbu Davud, Sünən, Mənasik, 7, hədis nömrə 1734. []
  3. İbrahim Canan, Kutubu-sittə tərcümə və şərhi, Akçağ nəşriyyatı, 3/288-289. []
  4. İbn Hişam, Sirətun-nəbi, təhqiq edən Mühyiddin Əbdülhəmid, Beyrut, hicri 1401, miladi 1981-ci il, 1-ci cild, s. 216. []
  5. Məhəmməd Həmidullah, İslam peyğəmbəri, 2-ci cild, s. 946, abzas 1593, Ankara, 2003. []
  6. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 375. []
  7. Onlar bu xidmətlə öyündükləri üçün Allah belə buyurmuşdur:

    “Siz hacılara su vermək və məscidi-haramı ibadətə açıq saxlamağı Allaha və axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə birmi hesab edirsiniz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalımlar dəstəsini hidayətə çatdırmaz” (Tövbə, 9/19). []

  8. Cavad Əli, Tarixul-Ərəb qəbləl-İslam (İslamdan əvvəl Ərəblərin tarixi), 7-ci cild, s. 377 və digər səhifələr. Bağdad universitetinin köməyilə nəşr edilmişdir. Tarix və yer göstərilməyib. []
  9. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 382. []
  10. Hakkı Dursun Yıldızın rəhbərlik etdiyi bir heyət, Böyük İslam tarixi, 2-ci cild, s. 179 və digər səhifələr, İstanbul, 1992. []
  11. Baxın: Maidə sursəi, 2-ci ayə. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.380 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.977 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.683 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 12.469 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.495 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.645 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.526 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.321 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 17.500 dəfə oxundu
9 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 7.051 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.403 dəfə oxundu
11 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.246 dəfə oxundu
12 Şəfaət inancı 08.02.11 2.824 dəfə oxundu
13 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.819 dəfə oxundu
14 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.789 dəfə oxundu
15 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.717 dəfə oxundu
16 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.490 dəfə oxundu
17 Dua 25.11.10 6.600 dəfə oxundu
18 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.453 dəfə oxundu
19 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.788 dəfə oxundu
20 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.891 dəfə oxundu
21 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.572 dəfə oxundu
22 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.726 dəfə oxundu
23 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.376 dəfə oxundu
24 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.809 dəfə oxundu
25 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.430 dəfə oxundu
26 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.969 dəfə oxundu
27 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.269 dəfə oxundu
28 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.425 dəfə oxundu
29 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.462 dəfə oxundu
30 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.395 dəfə oxundu
31 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.328 dəfə oxundu
32 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.375 dəfə oxundu
33 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.366 dəfə oxundu
34 Şirk və küfr 14.07.11 3.260 dəfə oxundu
35 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.936 dəfə oxundu
36 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.905 dəfə oxundu
37 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.963 dəfə oxundu
38 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.122 dəfə oxundu
39 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.038 dəfə oxundu
40 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.808 dəfə oxundu
41 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.839 dəfə oxundu
42 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.414 dəfə oxundu
43 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.653 dəfə oxundu
44 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.599 dəfə oxundu
45 Hikmət 09.01.16 3.317 dəfə oxundu
46 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.777 dəfə oxundu
47 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.385 dəfə oxundu
48 Faiz 29.03.10 4.132 dəfə oxundu
49 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.192 dəfə oxundu
50 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 922 dəfə oxundu
51 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.607 dəfə oxundu
52 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.380 dəfə oxundu
53 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.189 dəfə oxundu
54 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.393 dəfə oxundu
55 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.230 dəfə oxundu
56 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.032 dəfə oxundu
57 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 5.097 dəfə oxundu
58 Vərdişlər 10.04.10 2.532 dəfə oxundu
59 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.755 dəfə oxundu
60 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.812 dəfə oxundu
61 Qadınların döyülməsi 29.03.17 740 dəfə oxundu
62 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.620 dəfə oxundu
63 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.672 dəfə oxundu
64 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.709 dəfə oxundu
65 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 7.025 dəfə oxundu
66 Tağut 28.04.17 1.302 dəfə oxundu
67 Təsbeh 06.07.09 3.517 dəfə oxundu
68 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.152 dəfə oxundu
69 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.603 dəfə oxundu
70 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.709 dəfə oxundu
71 Vəhy 12.04.13 1.742 dəfə oxundu
72 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.287 dəfə oxundu
73 Qəndil 30.06.09 7.391 dəfə oxundu
74 Qadının döyülməsi 07.06.10 9.257 dəfə oxundu
75 İsra və Merac 02.04.16 1.078 dəfə oxundu
76 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.306 dəfə oxundu
77 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.466 dəfə oxundu
78 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.909 dəfə oxundu
79 Şəfaət 08.04.10 3.050 dəfə oxundu
80 Surroqat analıq 03.02.12 4.531 dəfə oxundu
81 Təvəssül 10.06.13 2.895 dəfə oxundu
82 Donuz dərisi 02.11.09 3.140 dəfə oxundu
83 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.960 dəfə oxundu
84 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.378 dəfə oxundu
85 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.424 dəfə oxundu
86 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.119 dəfə oxundu
87 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.743 dəfə oxundu
88 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 33.661 dəfə oxundu
89 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 8.617 dəfə oxundu
90 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.307 dəfə oxundu
91 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.746 dəfə oxundu
92 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.165 dəfə oxundu