Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət
Müsəlmanlar > Fitvalar > Həcc-ömrə > Tədqiqatlar Tarix: 01 Temmuz 2009 Tövsiyə et Çap et

Allah Təala İbrahim peyğəmbərə (ə. s.) belə əmr etmişdi:

“Həcc üçün insanları dəvət et ki, (onlar) piyada və yorğun-arğın miniklər üzərində dərin vadilərdən adlayıb sənə (tərəf) gəlsinlər. Gəlsinlər ki, özləri üçün bir sıra mənfəətlər görsünlər və onlara ruzi kimi verdiyi kiçik və böyük baş heyvanların üzərində müəyyən günlərdə Allahın adını ansınlar. Onlardan yeyin, darda qalmış yoxsula da yedizdirin. Sonra Ərəfat vəqfəsini1 başa vursunlar. Nəzirlərini yerinə yetirsinlər və beyti-ətiqi (Kəbə) təvaf etsinlər” (Həcc, 22/27-28).

Əgər diqqət yetirsək, görərik ki, ayələr bir-birindən fərqlənən iki şeyi vurğulayır. Bunlardan biri əldə olunacaq mənfəət, digəri isə yerinə yetirilən ibadətdir. Bunların hər ikisi də mənfəətdir: Biri din ilə əlaqədardır, digəri isə dünyaya aiddir.

Bu ayədə də buna oxşar bir məqam var:

“(Həcc mövsümündə) Rəbbinizdən ruzi diləməyiniz sizin üçün günah deyildir. Ərəfatdan qayıdıb, axın etdiyiniz zaman Məşərul-Haramın yanında Allahı xatırlayın. Sizə necə göstəribsə, Onu o cür xatırlayın. Siz bundan əvvəl həqiqətən, yanlış yolda idiniz!” (Bəqərə, 2/198).

Əshabədən Abdulla ibn Abbas nəql edib:

“Həcc ibadəti başlamamışdan əvvəl insanlar Mina, Ərəfat və Zul-məcaz yarmarkasında və digər bazarlarda ticarətlə məşğul olurdular. Alan alır, satan satırdı. Sonra ehramlı halda bu işlə məşğul olmaqdan qorxub çəkindilər. Bunun üstündən Allah tərəfindən yuxarıdakı ayə nazil oldu”.2

Bu bazar və yarmarkalar İslamdan sonra da qurulmağa davam etdi. İlk tərk edilən Ukaz bazarı oldu. Xaricilərin dövründə (hicri 129-cu ildə) qurula bilmədi və ondan sonra tamamilə tərk olundu.3

Həcc ibadəti hər insanın can və mal-mülk təhlükəsizliyinin təmin edildiyi haram ayların ortasında yerinə yetirilir. Bu aylar zilqədə, zilhiccə və məhərrəm aylarıdır. Hacı namizədləri zilhiccənin 9-unda Ərəfata çıxırlar və həcc ibadəti bu ayın 13-ünədək davam edir. Bu aylardan başqa rəcəb ayı da var. Bu minvalla haram ayların sayı 4-ə çatır. Allah Təala belə buyurur:

“Göyləri və yeri yaratdığı gündən bəri Allah yanında – Allahın kitabında ayların sayı 12-dir. Bunlardan 4-ü haram aylardır. Bu, düppədüz bir hesabdır. Nəbadə, özünüzü bu aylarda yanliş bir şeyə atasınız (səhvə yol verəsiniz)” (Tövbə, 9/36).

Həcc ibadəti İbrahim peyğəmbərin (ə. s.) dəvəti ilə başladı və Kəbə onun nəslindən olan Qureyşilərin4 (Ukaz – عـكاظ) bazarı,5 zilhiccənin 1-ci günündən 9-cu tövriyə gününə qədər Mina yaxınlığında Zul-məcaz yarmarkası təşkil olunur, sonra Minaya gedilir və həccə başlanırdı.6 Bazar və yarmarkalarda ticarətlə məşğul olur, şeir oxuyur və söhbət edirdilər. cəhdlərilə həmişə ibadətə açıq vəziyyətdə saxlandı. Buraya gələn hacılara müxtəlif xidmətlər göstərildi7 və həccin iqtisadı və ictimai cəhəti məsələsində səhlənkarlığa yol verilmədi. Ayələrə müvafiq olaraq zilqədə ayının 1-indən 20-sinə qədər8 Ərəfat yaxınlığında Ukaz

Muhəmməd peyğəmbər (ə. s.) də bazar və yarmarkalarda iştirak etmiş və bunu peyğəmbər olduqdan sonra da davam etdirmişdir. Ətraf yerlərdəki qəbilələrdən gələn insanları Allahın dininə dəvət etmək üçün həmin yarmarkalarda onlarla üzbəüz görüşmüşdür.9 Bəzi Mədinə sakinlərinin müsəlman olaraq Əqəbədə peyğəmbərimizlə (ə. s.) etdiyi biətlər də məhz bu dövrdə baş vermişdir.

Xəlifə Ömər də bu mövsümdə valilərini Haramda toplayır, xalqın qarşısında haqq-hesaba çəkirdi. Şikayəti olanlar şikayətlərini danışırdılar. Lazım gələrsə, elə xəlifənin hüzurundaca mühakimə edilirdilər.10

Hicrətin 9-cu ilində müşriklərin həcc və ömrə ziyarəti qadağan olundu. Bu da öz növbəsində ticarətin canlılığını itirəcəyinə dair təşviş doğurdu. Buna qarşı aşağıdakı ayə nazil oldu:

“Ey iman gətirənlər! Müşriklər sadəcə olaraq murdardırlar. Nəbadə, bu ildən sonra məscidi-harama yaxınlaşalar. Əgər yoxsulluqdan qorxursunuzsa, (bilin ki) Allah fürsət verən kimi sizi öz ikramı ilə zəngin edəcək. Şübhəsiz ki, Allah biləndir, doğru qərar verir!” (Tövbə, 9/28).

Haram ayları ilə əlaqədar hökmlər Qiyamətə qədər qüvvədədir.11 Həmin aylarda bizimlə müharibə halında olmayan hər insanın can və mal təhlükəsizliyini təmin etmək Allah tərəfindən bizə verilmiş vəzifədir. Unudulan bu vəzifəni (borcu) yerinə yetirəcəyimizi elan etməli və Haram hüdudlarından kənarda müşriklərin də iştirak edə bilmələri üçün hamıya açıq olan bazarlar qurmalıyıq.

Allah Təala müşriklərin Harama daxil olmasını qadağan etdikdən sonra bizə bu əmri verib:

“O müşriklərdən biri sənin yanında olmaq istəsə, ona bu imkanı ver ki, gəlsin, Allahın sözünü (Quranı) dinləsin. Sonra onu özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi yerə çatdır. Belə et, çünki onlar (Quranı) bilməyən bir cəmiyyətdir” (Tövbə, 9/6).

Müşriklər Qurana qulaq asmaq üçün Harama girə biləcəkləri üçün Haram daxilində onların öz dilləri ilə Qurana qulaq asacaqları şərait hazırlanmalıdır. Bu yolla onların Quranla əlaqədar məlumatları ilk mənbədən almaqları təmin edilər.

Müsəlmanların Quran məlumatları kifayət qədər olmadığına görə eyni şərait onlar üçün də təmin olunmalıdır.

Orada başqa fəaliyyətlərlə məşğul olmaq da mümkündür. Misal üçün, hər bir sahədə inkişafa dəstək olanlara mükafat vermək yoluyla insanları xeyir əməllərdə yarışdırmaq olar. Mükafatlara Kəbə mükafatı adı verib Məkkə və ətrafını dünyanın bir nömrəli cazibə mərkəzi halına gətirmək olar.

Müsəlman olmaq insanın şəxsi seçimi, necə deyərlər, öz qərarıdır. Hamının özünə görə tutduğu bir yol var. Bizim öhdəmizə düşən şey sadəcə olaraq təbliğ etməkdir. Dünya işlərinə gəldikdə, biz insanları insanlığın xeyrinə olan şeylərdə yarışdıra bilərik. Allah Təala belə buyurur:

“Hər kəsin üz tutduğu bir yolu vardır, siz onlarla yaxşı işlər görməkdə yarışın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!” (Bəqərə, 2/148).

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin professoru)

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Ayədəki “təfəs” (تفث) sözünə Ərəfat vəqfəsi mənası verməyimizin səbəbi belədir:

    Tay qəbiləsindən Urvə ibn Müdərris nəql edir ki, mən rəsulullaha (ə. s.) Cəmdə (Müzdəlifə) vəqfə yerində çatdım. Mən soruşdum ki, ey peyğəmbər, Tay dağından gəlirəm, miniyim pis vəziyyətə düşdü, özümü də yordum. Vallah, elə bir qum təpəsi qalmadı ki, dayanıb üstündə dincəlməyim. Mən hacı ola bilərəm? Rəsulullah (ə. s.) mənə cavab olaraq: “Kim bizimlə bu namazı qılsa və daha əvvəl gecə, ya da gündüz vaxtı Ərəfata gəlmiş olsa, həccini başa vurmuş, təfəsini də yerinə yetirmiş hesab edilir”, – deyə buyurdu (Əbu Davud, Mənasik, 69). []

  2. Əbu Davud, Sünən, Mənasik, 7, hədis nömrə 1734. []
  3. İbrahim Canan, Kutubu-sittə tərcümə və şərhi, Akçağ nəşriyyatı, 3/288-289. []
  4. İbn Hişam, Sirətun-nəbi, təhqiq edən Mühyiddin Əbdülhəmid, Beyrut, hicri 1401, miladi 1981-ci il, 1-ci cild, s. 216. []
  5. Məhəmməd Həmidullah, İslam peyğəmbəri, 2-ci cild, s. 946, abzas 1593, Ankara, 2003. []
  6. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 375. []
  7. Onlar bu xidmətlə öyündükləri üçün Allah belə buyurmuşdur:

    “Siz hacılara su vermək və məscidi-haramı ibadətə açıq saxlamağı Allaha və axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə birmi hesab edirsiniz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalımlar dəstəsini hidayətə çatdırmaz” (Tövbə, 9/19). []

  8. Cavad Əli, Tarixul-Ərəb qəbləl-İslam (İslamdan əvvəl Ərəblərin tarixi), 7-ci cild, s. 377 və digər səhifələr. Bağdad universitetinin köməyilə nəşr edilmişdir. Tarix və yer göstərilməyib. []
  9. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 382. []
  10. Hakkı Dursun Yıldızın rəhbərlik etdiyi bir heyət, Böyük İslam tarixi, 2-ci cild, s. 179 və digər səhifələr, İstanbul, 1992. []
  11. Baxın: Maidə sursəi, 2-ci ayə. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.420 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.237 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.134 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.565 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.647 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.030 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.853 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.624 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.511 dəfə oxundu
9 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.572 dəfə oxundu
10 Vərdişlər 10.04.10 2.632 dəfə oxundu
11 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.895 dəfə oxundu
12 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.774 dəfə oxundu
13 Tağut 28.04.17 3.667 dəfə oxundu
14 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.744 dəfə oxundu
15 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.783 dəfə oxundu
16 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.316 dəfə oxundu
17 Vəhy 12.04.13 1.811 dəfə oxundu
18 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 706 dəfə oxundu
19 Təsbeh 06.07.09 3.673 dəfə oxundu
20 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.630 dəfə oxundu
21 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.670 dəfə oxundu
22 İsra və Merac 02.04.16 1.203 dəfə oxundu
23 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.390 dəfə oxundu
24 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 818 dəfə oxundu
25 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.371 dəfə oxundu
26 Qəndil 30.06.09 8.016 dəfə oxundu
27 Şəfaət 08.04.10 3.194 dəfə oxundu
28 Surroqat analıq 03.02.12 4.822 dəfə oxundu
29 Təvəssül 10.06.13 3.139 dəfə oxundu
30 “Ən zəif ev” 09.03.18 357 dəfə oxundu
31 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.675 dəfə oxundu
32 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.190 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.564 dəfə oxundu
34 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.602 dəfə oxundu
35 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.395 dəfə oxundu
36 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 516 dəfə oxundu
37 Donuz dərisi 02.11.09 3.269 dəfə oxundu
38 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.973 dəfə oxundu
39 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.893 dəfə oxundu
40 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.133 dəfə oxundu
41 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.205 dəfə oxundu
42 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 337 dəfə oxundu
43 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.083 dəfə oxundu
44 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 48.171 dəfə oxundu
45 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.826 dəfə oxundu
46 Şəfaət inancı 08.02.11 2.940 dəfə oxundu
47 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
48 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.109 dəfə oxundu
49 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 598 dəfə oxundu
50 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.147 dəfə oxundu
51 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.462 dəfə oxundu
52 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.979 dəfə oxundu
53 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.883 dəfə oxundu
54 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.554 dəfə oxundu
55 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.104 dəfə oxundu
56 Xums nədir? 11.01.19 334 dəfə oxundu
57 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.954 dəfə oxundu
58 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.622 dəfə oxundu
59 Dua 25.11.10 7.092 dəfə oxundu
60 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.864 dəfə oxundu
61 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.121 dəfə oxundu
62 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.136 dəfə oxundu
63 Коран и культурное развитие. 30.01.19 218 dəfə oxundu
64 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.870 dəfə oxundu
65 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.325 dəfə oxundu
66 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.831 dəfə oxundu
67 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.505 dəfə oxundu
68 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.453 dəfə oxundu
69 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.593 dəfə oxundu
70 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 34 dəfə oxundu
71 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.426 dəfə oxundu
72 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.554 dəfə oxundu
73 Şirk və küfr 14.07.11 3.606 dəfə oxundu
74 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.195 dəfə oxundu
75 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.179 dəfə oxundu
76 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.817 dəfə oxundu
77 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.941 dəfə oxundu
78 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.199 dəfə oxundu
79 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.937 dəfə oxundu
80 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.186 dəfə oxundu
81 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.990 dəfə oxundu
82 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.138 dəfə oxundu
83 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.585 dəfə oxundu
84 Hikmət 09.01.16 4.572 dəfə oxundu
85 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.969 dəfə oxundu
86 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.642 dəfə oxundu
87 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.814 dəfə oxundu
88 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.587 dəfə oxundu
89 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.052 dəfə oxundu
90 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.990 dəfə oxundu
91 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.510 dəfə oxundu
92 Faiz 29.03.10 4.547 dəfə oxundu
93 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.450 dəfə oxundu
94 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.637 dəfə oxundu
95 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.174 dəfə oxundu
96 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.420 dəfə oxundu
97 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.993 dəfə oxundu
98 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.286 dəfə oxundu
99 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.083 dəfə oxundu
100 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.548 dəfə oxundu