Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət
Müsəlmanlar > Fitvalar > Həcc-ömrə > Tədqiqatlar Tarix: 01 Temmuz 2009 Tövsiyə et Çap et

Allah Təala İbrahim peyğəmbərə (ə. s.) belə əmr etmişdi:

“Həcc üçün insanları dəvət et ki, (onlar) piyada və yorğun-arğın miniklər üzərində dərin vadilərdən adlayıb sənə (tərəf) gəlsinlər. Gəlsinlər ki, özləri üçün bir sıra mənfəətlər görsünlər və onlara ruzi kimi verdiyi kiçik və böyük baş heyvanların üzərində müəyyən günlərdə Allahın adını ansınlar. Onlardan yeyin, darda qalmış yoxsula da yedizdirin. Sonra Ərəfat vəqfəsini1 başa vursunlar. Nəzirlərini yerinə yetirsinlər və beyti-ətiqi (Kəbə) təvaf etsinlər” (Həcc, 22/27-28).

Əgər diqqət yetirsək, görərik ki, ayələr bir-birindən fərqlənən iki şeyi vurğulayır. Bunlardan biri əldə olunacaq mənfəət, digəri isə yerinə yetirilən ibadətdir. Bunların hər ikisi də mənfəətdir: Biri din ilə əlaqədardır, digəri isə dünyaya aiddir.

Bu ayədə də buna oxşar bir məqam var:

“(Həcc mövsümündə) Rəbbinizdən ruzi diləməyiniz sizin üçün günah deyildir. Ərəfatdan qayıdıb, axın etdiyiniz zaman Məşərul-Haramın yanında Allahı xatırlayın. Sizə necə göstəribsə, Onu o cür xatırlayın. Siz bundan əvvəl həqiqətən, yanlış yolda idiniz!” (Bəqərə, 2/198).

Əshabədən Abdulla ibn Abbas nəql edib:

“Həcc ibadəti başlamamışdan əvvəl insanlar Mina, Ərəfat və Zul-məcaz yarmarkasında və digər bazarlarda ticarətlə məşğul olurdular. Alan alır, satan satırdı. Sonra ehramlı halda bu işlə məşğul olmaqdan qorxub çəkindilər. Bunun üstündən Allah tərəfindən yuxarıdakı ayə nazil oldu”.2

Bu bazar və yarmarkalar İslamdan sonra da qurulmağa davam etdi. İlk tərk edilən Ukaz bazarı oldu. Xaricilərin dövründə (hicri 129-cu ildə) qurula bilmədi və ondan sonra tamamilə tərk olundu.3

Həcc ibadəti hər insanın can və mal-mülk təhlükəsizliyinin təmin edildiyi haram ayların ortasında yerinə yetirilir. Bu aylar zilqədə, zilhiccə və məhərrəm aylarıdır. Hacı namizədləri zilhiccənin 9-unda Ərəfata çıxırlar və həcc ibadəti bu ayın 13-ünədək davam edir. Bu aylardan başqa rəcəb ayı da var. Bu minvalla haram ayların sayı 4-ə çatır. Allah Təala belə buyurur:

“Göyləri və yeri yaratdığı gündən bəri Allah yanında – Allahın kitabında ayların sayı 12-dir. Bunlardan 4-ü haram aylardır. Bu, düppədüz bir hesabdır. Nəbadə, özünüzü bu aylarda yanliş bir şeyə atasınız (səhvə yol verəsiniz)” (Tövbə, 9/36).

Həcc ibadəti İbrahim peyğəmbərin (ə. s.) dəvəti ilə başladı və Kəbə onun nəslindən olan Qureyşilərin4 (Ukaz – عـكاظ) bazarı,5 zilhiccənin 1-ci günündən 9-cu tövriyə gününə qədər Mina yaxınlığında Zul-məcaz yarmarkası təşkil olunur, sonra Minaya gedilir və həccə başlanırdı.6 Bazar və yarmarkalarda ticarətlə məşğul olur, şeir oxuyur və söhbət edirdilər. cəhdlərilə həmişə ibadətə açıq vəziyyətdə saxlandı. Buraya gələn hacılara müxtəlif xidmətlər göstərildi7 və həccin iqtisadı və ictimai cəhəti məsələsində səhlənkarlığa yol verilmədi. Ayələrə müvafiq olaraq zilqədə ayının 1-indən 20-sinə qədər8 Ərəfat yaxınlığında Ukaz

Muhəmməd peyğəmbər (ə. s.) də bazar və yarmarkalarda iştirak etmiş və bunu peyğəmbər olduqdan sonra da davam etdirmişdir. Ətraf yerlərdəki qəbilələrdən gələn insanları Allahın dininə dəvət etmək üçün həmin yarmarkalarda onlarla üzbəüz görüşmüşdür.9 Bəzi Mədinə sakinlərinin müsəlman olaraq Əqəbədə peyğəmbərimizlə (ə. s.) etdiyi biətlər də məhz bu dövrdə baş vermişdir.

Xəlifə Ömər də bu mövsümdə valilərini Haramda toplayır, xalqın qarşısında haqq-hesaba çəkirdi. Şikayəti olanlar şikayətlərini danışırdılar. Lazım gələrsə, elə xəlifənin hüzurundaca mühakimə edilirdilər.10

Hicrətin 9-cu ilində müşriklərin həcc və ömrə ziyarəti qadağan olundu. Bu da öz növbəsində ticarətin canlılığını itirəcəyinə dair təşviş doğurdu. Buna qarşı aşağıdakı ayə nazil oldu:

“Ey iman gətirənlər! Müşriklər sadəcə olaraq murdardırlar. Nəbadə, bu ildən sonra məscidi-harama yaxınlaşalar. Əgər yoxsulluqdan qorxursunuzsa, (bilin ki) Allah fürsət verən kimi sizi öz ikramı ilə zəngin edəcək. Şübhəsiz ki, Allah biləndir, doğru qərar verir!” (Tövbə, 9/28).

Haram ayları ilə əlaqədar hökmlər Qiyamətə qədər qüvvədədir.11 Həmin aylarda bizimlə müharibə halında olmayan hər insanın can və mal təhlükəsizliyini təmin etmək Allah tərəfindən bizə verilmiş vəzifədir. Unudulan bu vəzifəni (borcu) yerinə yetirəcəyimizi elan etməli və Haram hüdudlarından kənarda müşriklərin də iştirak edə bilmələri üçün hamıya açıq olan bazarlar qurmalıyıq.

Allah Təala müşriklərin Harama daxil olmasını qadağan etdikdən sonra bizə bu əmri verib:

“O müşriklərdən biri sənin yanında olmaq istəsə, ona bu imkanı ver ki, gəlsin, Allahın sözünü (Quranı) dinləsin. Sonra onu özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi yerə çatdır. Belə et, çünki onlar (Quranı) bilməyən bir cəmiyyətdir” (Tövbə, 9/6).

Müşriklər Qurana qulaq asmaq üçün Harama girə biləcəkləri üçün Haram daxilində onların öz dilləri ilə Qurana qulaq asacaqları şərait hazırlanmalıdır. Bu yolla onların Quranla əlaqədar məlumatları ilk mənbədən almaqları təmin edilər.

Müsəlmanların Quran məlumatları kifayət qədər olmadığına görə eyni şərait onlar üçün də təmin olunmalıdır.

Orada başqa fəaliyyətlərlə məşğul olmaq da mümkündür. Misal üçün, hər bir sahədə inkişafa dəstək olanlara mükafat vermək yoluyla insanları xeyir əməllərdə yarışdırmaq olar. Mükafatlara Kəbə mükafatı adı verib Məkkə və ətrafını dünyanın bir nömrəli cazibə mərkəzi halına gətirmək olar.

Müsəlman olmaq insanın şəxsi seçimi, necə deyərlər, öz qərarıdır. Hamının özünə görə tutduğu bir yol var. Bizim öhdəmizə düşən şey sadəcə olaraq təbliğ etməkdir. Dünya işlərinə gəldikdə, biz insanları insanlığın xeyrinə olan şeylərdə yarışdıra bilərik. Allah Təala belə buyurur:

“Hər kəsin üz tutduğu bir yolu vardır, siz onlarla yaxşı işlər görməkdə yarışın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!” (Bəqərə, 2/148).

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin professoru)

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Ayədəki “təfəs” (تفث) sözünə Ərəfat vəqfəsi mənası verməyimizin səbəbi belədir:

    Tay qəbiləsindən Urvə ibn Müdərris nəql edir ki, mən rəsulullaha (ə. s.) Cəmdə (Müzdəlifə) vəqfə yerində çatdım. Mən soruşdum ki, ey peyğəmbər, Tay dağından gəlirəm, miniyim pis vəziyyətə düşdü, özümü də yordum. Vallah, elə bir qum təpəsi qalmadı ki, dayanıb üstündə dincəlməyim. Mən hacı ola bilərəm? Rəsulullah (ə. s.) mənə cavab olaraq: “Kim bizimlə bu namazı qılsa və daha əvvəl gecə, ya da gündüz vaxtı Ərəfata gəlmiş olsa, həccini başa vurmuş, təfəsini də yerinə yetirmiş hesab edilir”, – deyə buyurdu (Əbu Davud, Mənasik, 69). []

  2. Əbu Davud, Sünən, Mənasik, 7, hədis nömrə 1734. []
  3. İbrahim Canan, Kutubu-sittə tərcümə və şərhi, Akçağ nəşriyyatı, 3/288-289. []
  4. İbn Hişam, Sirətun-nəbi, təhqiq edən Mühyiddin Əbdülhəmid, Beyrut, hicri 1401, miladi 1981-ci il, 1-ci cild, s. 216. []
  5. Məhəmməd Həmidullah, İslam peyğəmbəri, 2-ci cild, s. 946, abzas 1593, Ankara, 2003. []
  6. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 375. []
  7. Onlar bu xidmətlə öyündükləri üçün Allah belə buyurmuşdur:

    “Siz hacılara su vermək və məscidi-haramı ibadətə açıq saxlamağı Allaha və axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə birmi hesab edirsiniz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalımlar dəstəsini hidayətə çatdırmaz” (Tövbə, 9/19). []

  8. Cavad Əli, Tarixul-Ərəb qəbləl-İslam (İslamdan əvvəl Ərəblərin tarixi), 7-ci cild, s. 377 və digər səhifələr. Bağdad universitetinin köməyilə nəşr edilmişdir. Tarix və yer göstərilməyib. []
  9. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 382. []
  10. Hakkı Dursun Yıldızın rəhbərlik etdiyi bir heyət, Böyük İslam tarixi, 2-ci cild, s. 179 və digər səhifələr, İstanbul, 1992. []
  11. Baxın: Maidə sursəi, 2-ci ayə. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.249 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.128 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.460 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 11.394 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.325 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.175 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.114 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 4.924 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 15.476 dəfə oxundu
9 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 4.547 dəfə oxundu
10 Vərdişlər 10.04.10 2.392 dəfə oxundu
11 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.326 dəfə oxundu
12 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.577 dəfə oxundu
13 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.418 dəfə oxundu
14 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.507 dəfə oxundu
15 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.533 dəfə oxundu
16 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 6.406 dəfə oxundu
17 Təsbeh 06.07.09 3.310 dəfə oxundu
18 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 3.920 dəfə oxundu
19 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.434 dəfə oxundu
20 Kişinin seksuallığı 09.01.12 12.805 dəfə oxundu
21 Vəhy 12.04.13 1.604 dəfə oxundu
22 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.113 dəfə oxundu
23 Qəndil 30.06.09 7.037 dəfə oxundu
24 Qadının döyülməsi 07.06.10 8.808 dəfə oxundu
25 İsra və Merac 02.04.16 849 dəfə oxundu
26 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.133 dəfə oxundu
27 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.285 dəfə oxundu
28 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.340 dəfə oxundu
29 Şəfaət 08.04.10 2.867 dəfə oxundu
30 Surroqat analıq 03.02.12 4.180 dəfə oxundu
31 Təvəssül 10.06.13 2.730 dəfə oxundu
32 Donuz dərisi 02.11.09 3.007 dəfə oxundu
33 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.545 dəfə oxundu
34 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.115 dəfə oxundu
35 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.280 dəfə oxundu
36 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 2.936 dəfə oxundu
37 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.459 dəfə oxundu
38 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 26.798 dəfə oxundu
39 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 7.700 dəfə oxundu
40 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.010 dəfə oxundu
41 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.571 dəfə oxundu
42 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.040 dəfə oxundu
43 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 6.278 dəfə oxundu
44 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.283 dəfə oxundu
45 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.023 dəfə oxundu
46 Şəfaət inancı 08.02.11 2.680 dəfə oxundu
47 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.690 dəfə oxundu
48 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.606 dəfə oxundu
49 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.559 dəfə oxundu
50 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.326 dəfə oxundu
51 Dua 25.11.10 6.228 dəfə oxundu
52 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.278 dəfə oxundu
53 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.439 dəfə oxundu
54 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.693 dəfə oxundu
55 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.382 dəfə oxundu
56 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.427 dəfə oxundu
57 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.115 dəfə oxundu
58 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.488 dəfə oxundu
59 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 7.968 dəfə oxundu
60 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.757 dəfə oxundu
61 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.084 dəfə oxundu
62 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.269 dəfə oxundu
63 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.331 dəfə oxundu
64 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.248 dəfə oxundu
65 Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur? 05.06.15 1.162 dəfə oxundu
66 Nişanlıların kəbini 14.05.09 9.924 dəfə oxundu
67 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.074 dəfə oxundu
68 Şirk və küfr 14.07.11 3.073 dəfə oxundu
69 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.746 dəfə oxundu
70 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.674 dəfə oxundu
71 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.841 dəfə oxundu
72 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 8.625 dəfə oxundu
73 Quranda əşyaların dili 04.07.11 13.835 dəfə oxundu
74 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.672 dəfə oxundu
75 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.401 dəfə oxundu
76 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.227 dəfə oxundu
77 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.490 dəfə oxundu
78 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.398 dəfə oxundu
79 Hikmət 09.01.16 2.647 dəfə oxundu
80 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.011 dəfə oxundu
81 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.235 dəfə oxundu
82 Faiz 29.03.10 3.929 dəfə oxundu
83 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.832 dəfə oxundu
84 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 768 dəfə oxundu
85 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.127 dəfə oxundu
86 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.249 dəfə oxundu
87 Namazları cəm etmək 08.04.10 5.855 dəfə oxundu
88 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.240 dəfə oxundu
89 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.099 dəfə oxundu
90 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 722 dəfə oxundu