Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət
Müsəlmanlar > Fitvalar > Həcc-ömrə > Tədqiqatlar Tarix: 01 Temmuz 2009 Tövsiyə et Çap et

Allah Təala İbrahim peyğəmbərə (ə. s.) belə əmr etmişdi:

“Həcc üçün insanları dəvət et ki, (onlar) piyada və yorğun-arğın miniklər üzərində dərin vadilərdən adlayıb sənə (tərəf) gəlsinlər. Gəlsinlər ki, özləri üçün bir sıra mənfəətlər görsünlər və onlara ruzi kimi verdiyi kiçik və böyük baş heyvanların üzərində müəyyən günlərdə Allahın adını ansınlar. Onlardan yeyin, darda qalmış yoxsula da yedizdirin. Sonra Ərəfat vəqfəsini1 başa vursunlar. Nəzirlərini yerinə yetirsinlər və beyti-ətiqi (Kəbə) təvaf etsinlər” (Həcc, 22/27-28).

Əgər diqqət yetirsək, görərik ki, ayələr bir-birindən fərqlənən iki şeyi vurğulayır. Bunlardan biri əldə olunacaq mənfəət, digəri isə yerinə yetirilən ibadətdir. Bunların hər ikisi də mənfəətdir: Biri din ilə əlaqədardır, digəri isə dünyaya aiddir.

Bu ayədə də buna oxşar bir məqam var:

“(Həcc mövsümündə) Rəbbinizdən ruzi diləməyiniz sizin üçün günah deyildir. Ərəfatdan qayıdıb, axın etdiyiniz zaman Məşərul-Haramın yanında Allahı xatırlayın. Sizə necə göstəribsə, Onu o cür xatırlayın. Siz bundan əvvəl həqiqətən, yanlış yolda idiniz!” (Bəqərə, 2/198).

Əshabədən Abdulla ibn Abbas nəql edib:

“Həcc ibadəti başlamamışdan əvvəl insanlar Mina, Ərəfat və Zul-məcaz yarmarkasında və digər bazarlarda ticarətlə məşğul olurdular. Alan alır, satan satırdı. Sonra ehramlı halda bu işlə məşğul olmaqdan qorxub çəkindilər. Bunun üstündən Allah tərəfindən yuxarıdakı ayə nazil oldu”.2

Bu bazar və yarmarkalar İslamdan sonra da qurulmağa davam etdi. İlk tərk edilən Ukaz bazarı oldu. Xaricilərin dövründə (hicri 129-cu ildə) qurula bilmədi və ondan sonra tamamilə tərk olundu.3

Həcc ibadəti hər insanın can və mal-mülk təhlükəsizliyinin təmin edildiyi haram ayların ortasında yerinə yetirilir. Bu aylar zilqədə, zilhiccə və məhərrəm aylarıdır. Hacı namizədləri zilhiccənin 9-unda Ərəfata çıxırlar və həcc ibadəti bu ayın 13-ünədək davam edir. Bu aylardan başqa rəcəb ayı da var. Bu minvalla haram ayların sayı 4-ə çatır. Allah Təala belə buyurur:

“Göyləri və yeri yaratdığı gündən bəri Allah yanında – Allahın kitabında ayların sayı 12-dir. Bunlardan 4-ü haram aylardır. Bu, düppədüz bir hesabdır. Nəbadə, özünüzü bu aylarda yanliş bir şeyə atasınız (səhvə yol verəsiniz)” (Tövbə, 9/36).

Həcc ibadəti İbrahim peyğəmbərin (ə. s.) dəvəti ilə başladı və Kəbə onun nəslindən olan Qureyşilərin4 (Ukaz – عـكاظ) bazarı,5 zilhiccənin 1-ci günündən 9-cu tövriyə gününə qədər Mina yaxınlığında Zul-məcaz yarmarkası təşkil olunur, sonra Minaya gedilir və həccə başlanırdı.6 Bazar və yarmarkalarda ticarətlə məşğul olur, şeir oxuyur və söhbət edirdilər. cəhdlərilə həmişə ibadətə açıq vəziyyətdə saxlandı. Buraya gələn hacılara müxtəlif xidmətlər göstərildi7 və həccin iqtisadı və ictimai cəhəti məsələsində səhlənkarlığa yol verilmədi. Ayələrə müvafiq olaraq zilqədə ayının 1-indən 20-sinə qədər8 Ərəfat yaxınlığında Ukaz

Muhəmməd peyğəmbər (ə. s.) də bazar və yarmarkalarda iştirak etmiş və bunu peyğəmbər olduqdan sonra da davam etdirmişdir. Ətraf yerlərdəki qəbilələrdən gələn insanları Allahın dininə dəvət etmək üçün həmin yarmarkalarda onlarla üzbəüz görüşmüşdür.9 Bəzi Mədinə sakinlərinin müsəlman olaraq Əqəbədə peyğəmbərimizlə (ə. s.) etdiyi biətlər də məhz bu dövrdə baş vermişdir.

Xəlifə Ömər də bu mövsümdə valilərini Haramda toplayır, xalqın qarşısında haqq-hesaba çəkirdi. Şikayəti olanlar şikayətlərini danışırdılar. Lazım gələrsə, elə xəlifənin hüzurundaca mühakimə edilirdilər.10

Hicrətin 9-cu ilində müşriklərin həcc və ömrə ziyarəti qadağan olundu. Bu da öz növbəsində ticarətin canlılığını itirəcəyinə dair təşviş doğurdu. Buna qarşı aşağıdakı ayə nazil oldu:

“Ey iman gətirənlər! Müşriklər sadəcə olaraq murdardırlar. Nəbadə, bu ildən sonra məscidi-harama yaxınlaşalar. Əgər yoxsulluqdan qorxursunuzsa, (bilin ki) Allah fürsət verən kimi sizi öz ikramı ilə zəngin edəcək. Şübhəsiz ki, Allah biləndir, doğru qərar verir!” (Tövbə, 9/28).

Haram ayları ilə əlaqədar hökmlər Qiyamətə qədər qüvvədədir.11 Həmin aylarda bizimlə müharibə halında olmayan hər insanın can və mal təhlükəsizliyini təmin etmək Allah tərəfindən bizə verilmiş vəzifədir. Unudulan bu vəzifəni (borcu) yerinə yetirəcəyimizi elan etməli və Haram hüdudlarından kənarda müşriklərin də iştirak edə bilmələri üçün hamıya açıq olan bazarlar qurmalıyıq.

Allah Təala müşriklərin Harama daxil olmasını qadağan etdikdən sonra bizə bu əmri verib:

“O müşriklərdən biri sənin yanında olmaq istəsə, ona bu imkanı ver ki, gəlsin, Allahın sözünü (Quranı) dinləsin. Sonra onu özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi yerə çatdır. Belə et, çünki onlar (Quranı) bilməyən bir cəmiyyətdir” (Tövbə, 9/6).

Müşriklər Qurana qulaq asmaq üçün Harama girə biləcəkləri üçün Haram daxilində onların öz dilləri ilə Qurana qulaq asacaqları şərait hazırlanmalıdır. Bu yolla onların Quranla əlaqədar məlumatları ilk mənbədən almaqları təmin edilər.

Müsəlmanların Quran məlumatları kifayət qədər olmadığına görə eyni şərait onlar üçün də təmin olunmalıdır.

Orada başqa fəaliyyətlərlə məşğul olmaq da mümkündür. Misal üçün, hər bir sahədə inkişafa dəstək olanlara mükafat vermək yoluyla insanları xeyir əməllərdə yarışdırmaq olar. Mükafatlara Kəbə mükafatı adı verib Məkkə və ətrafını dünyanın bir nömrəli cazibə mərkəzi halına gətirmək olar.

Müsəlman olmaq insanın şəxsi seçimi, necə deyərlər, öz qərarıdır. Hamının özünə görə tutduğu bir yol var. Bizim öhdəmizə düşən şey sadəcə olaraq təbliğ etməkdir. Dünya işlərinə gəldikdə, biz insanları insanlığın xeyrinə olan şeylərdə yarışdıra bilərik. Allah Təala belə buyurur:

“Hər kəsin üz tutduğu bir yolu vardır, siz onlarla yaxşı işlər görməkdə yarışın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!” (Bəqərə, 2/148).

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin professoru)

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Ayədəki “təfəs” (تفث) sözünə Ərəfat vəqfəsi mənası verməyimizin səbəbi belədir:

    Tay qəbiləsindən Urvə ibn Müdərris nəql edir ki, mən rəsulullaha (ə. s.) Cəmdə (Müzdəlifə) vəqfə yerində çatdım. Mən soruşdum ki, ey peyğəmbər, Tay dağından gəlirəm, miniyim pis vəziyyətə düşdü, özümü də yordum. Vallah, elə bir qum təpəsi qalmadı ki, dayanıb üstündə dincəlməyim. Mən hacı ola bilərəm? Rəsulullah (ə. s.) mənə cavab olaraq: “Kim bizimlə bu namazı qılsa və daha əvvəl gecə, ya da gündüz vaxtı Ərəfata gəlmiş olsa, həccini başa vurmuş, təfəsini də yerinə yetirmiş hesab edilir”, – deyə buyurdu (Əbu Davud, Mənasik, 69). []

  2. Əbu Davud, Sünən, Mənasik, 7, hədis nömrə 1734. []
  3. İbrahim Canan, Kutubu-sittə tərcümə və şərhi, Akçağ nəşriyyatı, 3/288-289. []
  4. İbn Hişam, Sirətun-nəbi, təhqiq edən Mühyiddin Əbdülhəmid, Beyrut, hicri 1401, miladi 1981-ci il, 1-ci cild, s. 216. []
  5. Məhəmməd Həmidullah, İslam peyğəmbəri, 2-ci cild, s. 946, abzas 1593, Ankara, 2003. []
  6. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 375. []
  7. Onlar bu xidmətlə öyündükləri üçün Allah belə buyurmuşdur:

    “Siz hacılara su vermək və məscidi-haramı ibadətə açıq saxlamağı Allaha və axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə birmi hesab edirsiniz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalımlar dəstəsini hidayətə çatdırmaz” (Tövbə, 9/19). []

  8. Cavad Əli, Tarixul-Ərəb qəbləl-İslam (İslamdan əvvəl Ərəblərin tarixi), 7-ci cild, s. 377 və digər səhifələr. Bağdad universitetinin köməyilə nəşr edilmişdir. Tarix və yer göstərilməyib. []
  9. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 382. []
  10. Hakkı Dursun Yıldızın rəhbərlik etdiyi bir heyət, Böyük İslam tarixi, 2-ci cild, s. 179 və digər səhifələr, İstanbul, 1992. []
  11. Baxın: Maidə sursəi, 2-ci ayə. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.423 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.273 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 5.207 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.745 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.674 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 6.047 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.876 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.636 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 20.642 dəfə oxundu
9 Təsbeh 06.07.09 3.685 dəfə oxundu
10 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.672 dəfə oxundu
11 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.683 dəfə oxundu
12 İsra və Merac 02.04.16 1.210 dəfə oxundu
13 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.395 dəfə oxundu
14 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 864 dəfə oxundu
15 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.375 dəfə oxundu
16 Qəndil 30.06.09 8.053 dəfə oxundu
17 Şəfaət 08.04.10 3.204 dəfə oxundu
18 Surroqat analıq 03.02.12 4.841 dəfə oxundu
19 Təvəssül 10.06.13 3.151 dəfə oxundu
20 “Ən zəif ev” 09.03.18 367 dəfə oxundu
21 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.696 dəfə oxundu
22 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 13.301 dəfə oxundu
23 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.577 dəfə oxundu
24 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.616 dəfə oxundu
25 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.415 dəfə oxundu
26 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 621 dəfə oxundu
27 Donuz dərisi 02.11.09 3.276 dəfə oxundu
28 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 8.056 dəfə oxundu
29 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.934 dəfə oxundu
30 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 3.170 dəfə oxundu
31 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.212 dəfə oxundu
32 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 343 dəfə oxundu
33 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 4.124 dəfə oxundu
34 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 49.457 dəfə oxundu
35 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.885 dəfə oxundu
36 Şəfaət inancı 08.02.11 2.951 dəfə oxundu
37 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.857 dəfə oxundu
38 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 3.136 dəfə oxundu
39 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 652 dəfə oxundu
40 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 9.295 dəfə oxundu
41 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.465 dəfə oxundu
42 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.057 dəfə oxundu
43 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.943 dəfə oxundu
44 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.615 dəfə oxundu
45 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.122 dəfə oxundu
46 Xums nədir? 11.01.19 370 dəfə oxundu
47 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.978 dəfə oxundu
48 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.630 dəfə oxundu
49 Dua 25.11.10 7.114 dəfə oxundu
50 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.945 dəfə oxundu
51 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.163 dəfə oxundu
52 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.142 dəfə oxundu
53 Коран и культурное развитие. 30.01.19 230 dəfə oxundu
54 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.896 dəfə oxundu
55 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.398 dəfə oxundu
56 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.840 dəfə oxundu
57 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.510 dəfə oxundu
58 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.460 dəfə oxundu
59 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.632 dəfə oxundu
60 Oruc Kəffarəsi 24.05.19 227 dəfə oxundu
61 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.436 dəfə oxundu
62 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.561 dəfə oxundu
63 Şirk və küfr 14.07.11 3.631 dəfə oxundu
64 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.213 dəfə oxundu
65 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.202 dəfə oxundu
66 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.937 dəfə oxundu
67 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.966 dəfə oxundu
68 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.215 dəfə oxundu
69 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.944 dəfə oxundu
70 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.238 dəfə oxundu
71 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.992 dəfə oxundu
72 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 10.217 dəfə oxundu
73 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.640 dəfə oxundu
74 Hikmət 09.01.16 4.647 dəfə oxundu
75 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 3.103 dəfə oxundu
76 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.655 dəfə oxundu
77 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.831 dəfə oxundu
78 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.619 dəfə oxundu
79 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 1.057 dəfə oxundu
80 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.079 dəfə oxundu
81 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.513 dəfə oxundu
82 Faiz 29.03.10 4.591 dəfə oxundu
83 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.456 dəfə oxundu
84 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.643 dəfə oxundu
85 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.175 dəfə oxundu
86 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.423 dəfə oxundu
87 Namazları cəm etmək 08.04.10 7.077 dəfə oxundu
88 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 8.454 dəfə oxundu
89 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.093 dəfə oxundu
90 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.661 dəfə oxundu
91 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.691 dəfə oxundu
92 Vərdişlər 10.04.10 2.641 dəfə oxundu
93 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.909 dəfə oxundu
94 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.884 dəfə oxundu
95 Tağut 28.04.17 3.880 dəfə oxundu
96 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.759 dəfə oxundu
97 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.794 dəfə oxundu
98 Kişinin seksuallığı 09.01.12 16.570 dəfə oxundu
99 Vəhy 12.04.13 1.815 dəfə oxundu
100 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 772 dəfə oxundu