Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət
Müsəlmanlar > Fitvalar > Həcc-ömrə > Tədqiqatlar Tarix: 01 Temmuz 2009 Tövsiyə et Çap et

Allah Təala İbrahim peyğəmbərə (ə. s.) belə əmr etmişdi:

“Həcc üçün insanları dəvət et ki, (onlar) piyada və yorğun-arğın miniklər üzərində dərin vadilərdən adlayıb sənə (tərəf) gəlsinlər. Gəlsinlər ki, özləri üçün bir sıra mənfəətlər görsünlər və onlara ruzi kimi verdiyi kiçik və böyük baş heyvanların üzərində müəyyən günlərdə Allahın adını ansınlar. Onlardan yeyin, darda qalmış yoxsula da yedizdirin. Sonra Ərəfat vəqfəsini1 başa vursunlar. Nəzirlərini yerinə yetirsinlər və beyti-ətiqi (Kəbə) təvaf etsinlər” (Həcc, 22/27-28).

Əgər diqqət yetirsək, görərik ki, ayələr bir-birindən fərqlənən iki şeyi vurğulayır. Bunlardan biri əldə olunacaq mənfəət, digəri isə yerinə yetirilən ibadətdir. Bunların hər ikisi də mənfəətdir: Biri din ilə əlaqədardır, digəri isə dünyaya aiddir.

Bu ayədə də buna oxşar bir məqam var:

“(Həcc mövsümündə) Rəbbinizdən ruzi diləməyiniz sizin üçün günah deyildir. Ərəfatdan qayıdıb, axın etdiyiniz zaman Məşərul-Haramın yanında Allahı xatırlayın. Sizə necə göstəribsə, Onu o cür xatırlayın. Siz bundan əvvəl həqiqətən, yanlış yolda idiniz!” (Bəqərə, 2/198).

Əshabədən Abdulla ibn Abbas nəql edib:

“Həcc ibadəti başlamamışdan əvvəl insanlar Mina, Ərəfat və Zul-məcaz yarmarkasında və digər bazarlarda ticarətlə məşğul olurdular. Alan alır, satan satırdı. Sonra ehramlı halda bu işlə məşğul olmaqdan qorxub çəkindilər. Bunun üstündən Allah tərəfindən yuxarıdakı ayə nazil oldu”.2

Bu bazar və yarmarkalar İslamdan sonra da qurulmağa davam etdi. İlk tərk edilən Ukaz bazarı oldu. Xaricilərin dövründə (hicri 129-cu ildə) qurula bilmədi və ondan sonra tamamilə tərk olundu.3

Həcc ibadəti hər insanın can və mal-mülk təhlükəsizliyinin təmin edildiyi haram ayların ortasında yerinə yetirilir. Bu aylar zilqədə, zilhiccə və məhərrəm aylarıdır. Hacı namizədləri zilhiccənin 9-unda Ərəfata çıxırlar və həcc ibadəti bu ayın 13-ünədək davam edir. Bu aylardan başqa rəcəb ayı da var. Bu minvalla haram ayların sayı 4-ə çatır. Allah Təala belə buyurur:

“Göyləri və yeri yaratdığı gündən bəri Allah yanında – Allahın kitabında ayların sayı 12-dir. Bunlardan 4-ü haram aylardır. Bu, düppədüz bir hesabdır. Nəbadə, özünüzü bu aylarda yanliş bir şeyə atasınız (səhvə yol verəsiniz)” (Tövbə, 9/36).

Həcc ibadəti İbrahim peyğəmbərin (ə. s.) dəvəti ilə başladı və Kəbə onun nəslindən olan Qureyşilərin4 (Ukaz – عـكاظ) bazarı,5 zilhiccənin 1-ci günündən 9-cu tövriyə gününə qədər Mina yaxınlığında Zul-məcaz yarmarkası təşkil olunur, sonra Minaya gedilir və həccə başlanırdı.6 Bazar və yarmarkalarda ticarətlə məşğul olur, şeir oxuyur və söhbət edirdilər. cəhdlərilə həmişə ibadətə açıq vəziyyətdə saxlandı. Buraya gələn hacılara müxtəlif xidmətlər göstərildi7 və həccin iqtisadı və ictimai cəhəti məsələsində səhlənkarlığa yol verilmədi. Ayələrə müvafiq olaraq zilqədə ayının 1-indən 20-sinə qədər8 Ərəfat yaxınlığında Ukaz

Muhəmməd peyğəmbər (ə. s.) də bazar və yarmarkalarda iştirak etmiş və bunu peyğəmbər olduqdan sonra da davam etdirmişdir. Ətraf yerlərdəki qəbilələrdən gələn insanları Allahın dininə dəvət etmək üçün həmin yarmarkalarda onlarla üzbəüz görüşmüşdür.9 Bəzi Mədinə sakinlərinin müsəlman olaraq Əqəbədə peyğəmbərimizlə (ə. s.) etdiyi biətlər də məhz bu dövrdə baş vermişdir.

Xəlifə Ömər də bu mövsümdə valilərini Haramda toplayır, xalqın qarşısında haqq-hesaba çəkirdi. Şikayəti olanlar şikayətlərini danışırdılar. Lazım gələrsə, elə xəlifənin hüzurundaca mühakimə edilirdilər.10

Hicrətin 9-cu ilində müşriklərin həcc və ömrə ziyarəti qadağan olundu. Bu da öz növbəsində ticarətin canlılığını itirəcəyinə dair təşviş doğurdu. Buna qarşı aşağıdakı ayə nazil oldu:

“Ey iman gətirənlər! Müşriklər sadəcə olaraq murdardırlar. Nəbadə, bu ildən sonra məscidi-harama yaxınlaşalar. Əgər yoxsulluqdan qorxursunuzsa, (bilin ki) Allah fürsət verən kimi sizi öz ikramı ilə zəngin edəcək. Şübhəsiz ki, Allah biləndir, doğru qərar verir!” (Tövbə, 9/28).

Haram ayları ilə əlaqədar hökmlər Qiyamətə qədər qüvvədədir.11 Həmin aylarda bizimlə müharibə halında olmayan hər insanın can və mal təhlükəsizliyini təmin etmək Allah tərəfindən bizə verilmiş vəzifədir. Unudulan bu vəzifəni (borcu) yerinə yetirəcəyimizi elan etməli və Haram hüdudlarından kənarda müşriklərin də iştirak edə bilmələri üçün hamıya açıq olan bazarlar qurmalıyıq.

Allah Təala müşriklərin Harama daxil olmasını qadağan etdikdən sonra bizə bu əmri verib:

“O müşriklərdən biri sənin yanında olmaq istəsə, ona bu imkanı ver ki, gəlsin, Allahın sözünü (Quranı) dinləsin. Sonra onu özünü təhlükəsiz hiss edəcəyi yerə çatdır. Belə et, çünki onlar (Quranı) bilməyən bir cəmiyyətdir” (Tövbə, 9/6).

Müşriklər Qurana qulaq asmaq üçün Harama girə biləcəkləri üçün Haram daxilində onların öz dilləri ilə Qurana qulaq asacaqları şərait hazırlanmalıdır. Bu yolla onların Quranla əlaqədar məlumatları ilk mənbədən almaqları təmin edilər.

Müsəlmanların Quran məlumatları kifayət qədər olmadığına görə eyni şərait onlar üçün də təmin olunmalıdır.

Orada başqa fəaliyyətlərlə məşğul olmaq da mümkündür. Misal üçün, hər bir sahədə inkişafa dəstək olanlara mükafat vermək yoluyla insanları xeyir əməllərdə yarışdırmaq olar. Mükafatlara Kəbə mükafatı adı verib Məkkə və ətrafını dünyanın bir nömrəli cazibə mərkəzi halına gətirmək olar.

Müsəlman olmaq insanın şəxsi seçimi, necə deyərlər, öz qərarıdır. Hamının özünə görə tutduğu bir yol var. Bizim öhdəmizə düşən şey sadəcə olaraq təbliğ etməkdir. Dünya işlərinə gəldikdə, biz insanları insanlığın xeyrinə olan şeylərdə yarışdıra bilərik. Allah Təala belə buyurur:

“Hər kəsin üz tutduğu bir yolu vardır, siz onlarla yaxşı işlər görməkdə yarışın! Harada olursunuzsa olun, Allah sizi bir yerə toplayacaqdır. Həqiqətən, Allah hər şeyə qadirdir!” (Bəqərə, 2/148).

Müəllif: Abdulaziz Bayındır (İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsinin professoru)

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Ayədəki “təfəs” (تفث) sözünə Ərəfat vəqfəsi mənası verməyimizin səbəbi belədir:

    Tay qəbiləsindən Urvə ibn Müdərris nəql edir ki, mən rəsulullaha (ə. s.) Cəmdə (Müzdəlifə) vəqfə yerində çatdım. Mən soruşdum ki, ey peyğəmbər, Tay dağından gəlirəm, miniyim pis vəziyyətə düşdü, özümü də yordum. Vallah, elə bir qum təpəsi qalmadı ki, dayanıb üstündə dincəlməyim. Mən hacı ola bilərəm? Rəsulullah (ə. s.) mənə cavab olaraq: “Kim bizimlə bu namazı qılsa və daha əvvəl gecə, ya da gündüz vaxtı Ərəfata gəlmiş olsa, həccini başa vurmuş, təfəsini də yerinə yetirmiş hesab edilir”, – deyə buyurdu (Əbu Davud, Mənasik, 69). []

  2. Əbu Davud, Sünən, Mənasik, 7, hədis nömrə 1734. []
  3. İbrahim Canan, Kutubu-sittə tərcümə və şərhi, Akçağ nəşriyyatı, 3/288-289. []
  4. İbn Hişam, Sirətun-nəbi, təhqiq edən Mühyiddin Əbdülhəmid, Beyrut, hicri 1401, miladi 1981-ci il, 1-ci cild, s. 216. []
  5. Məhəmməd Həmidullah, İslam peyğəmbəri, 2-ci cild, s. 946, abzas 1593, Ankara, 2003. []
  6. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 375. []
  7. Onlar bu xidmətlə öyündükləri üçün Allah belə buyurmuşdur:

    “Siz hacılara su vermək və məscidi-haramı ibadətə açıq saxlamağı Allaha və axirət gününə iman gətirib Allah yolunda cihad edənlərlə birmi hesab edirsiniz? Onlar Allah yanında eyni olmazlar. Allah zalımlar dəstəsini hidayətə çatdırmaz” (Tövbə, 9/19). []

  8. Cavad Əli, Tarixul-Ərəb qəbləl-İslam (İslamdan əvvəl Ərəblərin tarixi), 7-ci cild, s. 377 və digər səhifələr. Bağdad universitetinin köməyilə nəşr edilmişdir. Tarix və yer göstərilməyib. []
  9. Cavad Əli, eyni əsər və cild, s. 382. []
  10. Hakkı Dursun Yıldızın rəhbərlik etdiyi bir heyət, Böyük İslam tarixi, 2-ci cild, s. 179 və digər səhifələr, İstanbul, 1992. []
  11. Baxın: Maidə sursəi, 2-ci ayə. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
2.292 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 5.768 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.521 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 11.506 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.367 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.248 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.190 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.017 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 15.667 dəfə oxundu
9 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.336 dəfə oxundu
10 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 11.488 dəfə oxundu
11 Şəfaət 08.04.10 2.925 dəfə oxundu
12 Surroqat analıq 03.02.12 4.251 dəfə oxundu
13 Təvəssül 10.06.13 2.787 dəfə oxundu
14 Donuz dərisi 02.11.09 3.040 dəfə oxundu
15 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 6.670 dəfə oxundu
16 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.198 dəfə oxundu
17 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.334 dəfə oxundu
18 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 2.989 dəfə oxundu
19 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.509 dəfə oxundu
20 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 27.306 dəfə oxundu
21 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 7.835 dəfə oxundu
22 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.116 dəfə oxundu
23 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.625 dəfə oxundu
24 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.077 dəfə oxundu
25 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 6.443 dəfə oxundu
26 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.312 dəfə oxundu
27 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.084 dəfə oxundu
28 Şəfaət inancı 08.02.11 2.721 dəfə oxundu
29 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.727 dəfə oxundu
30 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.666 dəfə oxundu
31 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.618 dəfə oxundu
32 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.373 dəfə oxundu
33 Dua 25.11.10 6.356 dəfə oxundu
34 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.332 dəfə oxundu
35 Qadınların sünnəti 15.07.12 12.532 dəfə oxundu
36 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 1.756 dəfə oxundu
37 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.437 dəfə oxundu
38 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 5.519 dəfə oxundu
39 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.193 dəfə oxundu
40 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 4.570 dəfə oxundu
41 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.079 dəfə oxundu
42 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 1.840 dəfə oxundu
43 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.135 dəfə oxundu
44 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.314 dəfə oxundu
45 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.379 dəfə oxundu
46 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.292 dəfə oxundu
47 Ölüm hökmünün bərpa edilməsi nə dərəcədə doğrudur? 05.06.15 1.215 dəfə oxundu
48 Nişanlıların kəbini 14.05.09 10.038 dəfə oxundu
49 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.156 dəfə oxundu
50 Şirk və küfr 14.07.11 3.126 dəfə oxundu
51 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 2.800 dəfə oxundu
52 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 1.739 dəfə oxundu
53 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.881 dəfə oxundu
54 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 8.757 dəfə oxundu
55 Quranda əşyaların dili 04.07.11 13.896 dəfə oxundu
56 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.705 dəfə oxundu
57 Vəsilə nədir? 27.05.16 1.497 dəfə oxundu
58 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.272 dəfə oxundu
59 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.532 dəfə oxundu
60 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 1.458 dəfə oxundu
61 Hikmət 09.01.16 2.852 dəfə oxundu
62 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 1.326 dəfə oxundu
63 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.285 dəfə oxundu
64 Faiz 29.03.10 3.989 dəfə oxundu
65 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 3.925 dəfə oxundu
66 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 812 dəfə oxundu
67 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.291 dəfə oxundu
68 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.292 dəfə oxundu
69 Namazları cəm etmək 08.04.10 5.942 dəfə oxundu
70 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.292 dəfə oxundu
71 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.138 dəfə oxundu
72 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 798 dəfə oxundu
73 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 4.678 dəfə oxundu
74 Vərdişlər 10.04.10 2.426 dəfə oxundu
75 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 6.425 dəfə oxundu
76 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.655 dəfə oxundu
77 Qadınların döyülməsi 29.03.17 398 dəfə oxundu
78 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.485 dəfə oxundu
79 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.556 dəfə oxundu
80 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.581 dəfə oxundu
81 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 6.550 dəfə oxundu
82 Tağut 28.04.17 255 dəfə oxundu
83 Təsbeh 06.07.09 3.361 dəfə oxundu
84 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 3.995 dəfə oxundu
85 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.475 dəfə oxundu
86 Kişinin seksuallığı 09.01.12 13.057 dəfə oxundu
87 Vəhy 12.04.13 1.647 dəfə oxundu
88 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.163 dəfə oxundu
89 Qəndil 30.06.09 7.192 dəfə oxundu
90 Qadının döyülməsi 07.06.10 8.913 dəfə oxundu
91 İsra və Merac 02.04.16 947 dəfə oxundu
92 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.189 dəfə oxundu