Qəndil
Müsəlmanlar > Fitvalar > Qəndil > Tədqiqatlar Tarix: 30 Haziran 2009 Tövsiyə et Çap et

QƏNDİL VƏ QƏNDİL GECƏLƏRİ 

Qəndil gecələri adı ilə tanınan gecələr Rəbiüləvvəl ayının 12-ci gecəsi Mövlud, Rəcəb ayının ilk cümə gecəsi olan Rəqaib və yenə bu ayın 27-ci gecəsi olan Mirac, Şaban ayının 15-ci gecəsi Bəraət və Ramazan ayının 27-ci gecəsi olan Qədr gecələridir.

Osmanlı dövləti dövründə, daha dəqiq desək, padşah II Səlimin hakimiyyət illərindən etibarən bu gecələr minarələrdə qəndil yandırılıb elan edildiyinə görə qəndil adlandırılmağa başlanmışdır.1

Qurani-Kərimdə bu gecələrdən biri olan Qədr gecəsi ilə əlaqədar müstəqil bir surə var. Quranın 97-ci surəsi olan həmin surədə Allah Qədr gecəsinin min aydan daha xeyirli olduğunu bildirib. Lakin bu gecənin Ramazan ayının 27-ci gecəsi olduğuna dair dəqiq və qəti bir dəlil yoxdur. Qədr gecəsi ilə əlaqədar hədislərə baxıldıqda isə məlum olur ki, peyğəmbərimiz Mühəmməd (s. a. v.) müsəlmanlara Qədr gecəsini Ramazan ayının axırıncı on gününün tək gecələrində axtarmağı məsləhət görüb. Buradan da belə bir nəticə çıxır ki, bu gecə Ramazanın 21, 23, 25, 27 və 29-cu gecələrindən hər hansı biri ola bilər. Başqa sözlə, Qədr gecəsi indiki dövrdə müsəlmanlar tərəfindən canlandırılmağa cəhd edildiyi kimi hamı tərəfindən bilinən bir gecə olmamış, əksinə, gizlənmişdir. Hətta peyğəmbər (s. a. v.) belə Qədr gecəsinin Ramazan ayının neçənci gecəsi olduğunu bilmirdi.

Peyğəmbərimiz (s. a. v.) Qədr gecəsinin ehya edilməsi ilə əlaqədar olaraq bir duadan başqa hər hansı bir ibadəti məsləhət görməyib. Amma həzrəti Aişə (r. a.) bildirib ki, peyğəmbər (s. a. v.) Ramazan ayında digər aylarda olmayan bir ab-havada olardı. Bu ayın axırıncı on günündə isə gecələri ehya edər, ailəsini də (gecəni ehya etmək üçün) yuxudan oyandırar və etikafa2 girərdi.3

Bir gün həzrəti Aişə (r. a.) peyğəmbərimizdən (s. a. v.): “Ey Allahın elçisi, Qədr gecəsinin hansı gecə olduğunu başa düşsəm, o gecə necə dua edim?”, – deyə soruşduğu vaxt peyğəmbərimiz (s. a. v.) ona aşağıdakı duanı oxumağı buyurdu:

Allahım! Sən bağışlayansan, səxavət sahibisən. Bağışlamağı sevərsən. Məni də bağışla.4

Qədr gecəsi xaricində, qeyd edilən gecələrin nə Quranda nə də səhih hədislərdə yeri yoxdur. Bu qəndillər, insanların sonradan icad etdikləri bidatlardır. Məsələn, Bəraət gecəsinin fəziləti ilə əlaqədar olaraq da peyğəmbərimizdən (s. a. v.) nəql olunan bir neçə hədis var. Bu hədislərdən birində deyilir ki, Allah həmin gecədə dünya səmasına təcəlli edib Kəlb qəbiləsinin qoyunlarının tüklərinin (yun) sayı qədər5 insanı bağışlayacaq və Ona edilən bütün duaları qəbul edəcək.6

Bir çox alim bildirib ki, bu hədislərin istinad nöqtələrində problem var. Buna görə də bu hədislər zəifdir və onları əsas götürüb hansısa əməli yerinə yetirmək düz deyil.

Müfəssirlərdən biri olan Əbu Bəkr İbnul-Ərəbi deyib ki, Bəraət gecəsinin fəziləti haqqında heç bir səhih (mötəbər) hədis nəql edilməyib. Buna görə də ortada bu məsələyə dair hədis kimi dolaşan sözlərə etibar etmək lazım deyil.7 Həqiqətən də, peyğəmbərimizin (s. a. v.) və onun əshabəsinin bu gecəni ehya etmək üçün məscidlərdə yığışdığına, xüsusi dualar etdiyinə və indiki dövrdə olduğu kimi camaatın bu gecəyə məxsus namaz qıldığına dair bir hədis rəvayət edilməyib. Bəziləri də Duxan surəsindəki “Hər bir hikmətli işə o gecədə hökm olunur və bizim dərgahımızdan bir əmrlə aid olana göndərilir” (Duxan, 44/4-5) ayələrinə baxıb həmin gecənin Şaban ayının 15-ci gecəsi olan Bəraət gecəsi olduğunu qeyd ediblər. Onlar buna əsaslanaraq belə bir fikir irəli sürüblər ki, Allah o gecə bəndələrinin ruzilərini bölüşdürür, növbəti Şaban ayının 15-inə qədər baş verəcək bütün hadisələri müəyyənləşdirir və elə buna görə də bu gecə edilən dua və ibadətlər mütləq qəbul olunacaq.

Belə şeylərdən hasil olan nəticə ilə bu gecəyə məxsus bir sıra ibadətlər meydana gəlib. Qeyd edək ki, peyğəmbərimiz (s. a. v.) və onun əshabəsi bu ibadətləri, ümumiyyətlə, bu gecəyə məxsus kimi qələmə verilən şeyləri etməyib. Halbuki, Allah həmin surədə belə buyurur:

Ha, Mim. O açıq-aydın kitaba and olsun ki, biz onu mübarək bir gecədə endirdik. Çünki biz xəbərdarlıq edənik. Hər bir hikmətli işə o gecədə hökm olunur və bizim dərgahımızdan bir əmrlə aid olana göndərilir (Duxan, 44/1-5).

Göründüyü kimi bu ayələrdə Allah işlərin bölüşdürüldüyü gecənin məhz Quranın nazil edildiyi gecə olduğunu bildirir. Eyni zamanda biz Quranın Şaban ayının 15-ində deyil, Ramazan ayında və Qədr gecəsində nazil edildiyini elə onun özündən öyrənirik:

Ramazan elə bir aydır ki, insanlara yol göstərən, doğrunun (haqqın) və doğrunu əyridən ayırmağın açıq dəlilləri olan Quran o ayda endirilmişdir (Bəqərə, 2/185).

Şübhəsiz ki, biz Quranı Qədr gecəsində endirdik (Qədr, 97/1).

Alimlərin böyük əksəriyyəti belə hesab edir ki, Duxan surəsində qeyd edilən mübarək gecə elə Qədr gecəsidir. Müfəssir alimlərdən Əbu Bəkr İbnul-Ərəbi bu barədə belə deyir: “Həmin ayədə qeyd olunan mübarək gecənin Qədr gecəsi deyil, başqa bir gecə olduğunu irəli sürənlər Allaha böyük bir iftira (böhtan) atırlar”.

Bunlardan əlavə, camaat arasında Bəraət gecəsi ilə əlaqədar “Bəraət gecəsi namazı” yayılıb. Ümumilikdə 100 rükətdən ibarət olan və hər bir rükətində Fatihə surəsi və 10 dəfə İxlas surəsinin oxunmalı olduğu deyilən8 bu namazın miladi 1010 (hicri 400) və yaxud 1056-cı (hicri 448) ildə Qüdsdə ortaya çıxdığı da mənbələrdə göstərilib.9

Rəcəb ayında olan Rəqaib və Mirac qəndilləri və onların fəzilətləri haqqında da hər hansı bir dəlil-sübut yoxdur. Lakin Rəcəb və Şaban ayları barədə bir neçə məqam qeyd edilməlidir: Rəcəb ayı dörd haram aydan biridir. Digər haram aylar Zilqədə, Zilhiccə və Məhərrəm aylarıdır. Bu aylarda döyüşmək haram buyurulub. Buna görə də bu ayların digər aylara nisbətən bir fəziləti var. Alimlər bu aylarda oruc tutmağın müstəhəb olduğunu qeyd ediblər. Lakin peyğəmbər (s. a. v.) və əshabəsindən xüsusilə bu ayda oruc tutmağın fəziləti ilə əlaqədar hər hansı səhih bir rəvayət nəql olunmayıb.

Bütün bunlarla yanaşı, alimlərin çoxu xalq arasında “üç ay” kimi bilinən Rəcəb, Şaban və Ramazan ayları haqqında rəvayət olunan “Rəcəb Allahın, Şaban mənim, Ramazan da ümmətin ayıdır” sözünü uydurma söz hesab ediblər. Əlavə olaraq yenə Rəcəb ayının fəziləti haqqında deyilən “Kim o ayda filan qədər namaz qılsa, ona bu qədər savab yazılır. Kim o ayda istiğfar etsə, ona filan qədər əcir verilir” sözlərinin hamısı mübaliğədir. Bunlar alimlər tərəfindən təkzib edilib.

Tarixi qaynaqlarda xüsusilə qeyd edilir ki, xalq arasında Rəqaib gecəsi ilə əlaqədar məşhur olan Rəqaib namazı rəvayəti 1023-cü (hicri 414) ildə ölən Əli ibn Abdulla ibn Cəhdam adlı Məkkəli bir sufi tərəfindən ortaya atılıb.10

Şaban ayına gəlincə, mötəbər rəvayətlərə əsasən peyğəmbərimizin (s. a. v.) Ramazan ayından sonra ən çox oruc tutduğu ay Şaban ayıdır.11

Üsamə ibn Zeyd belə bir hədis nəql edib:

“Peyğəmbər (s. a. v.) Şaban ayında tutduğu orucu başqa bir ayda tutmayıb. Ona: “Ey Allahın elçisi, sənin Şaban ayında tutduğun orucu başqa bir ayda görmədim”, – dedim. O da belə buyurdu: “Şaban ayı Rəcəb və Ramazan aylarının arasında insanların qafil olduğu və əməllərin aləmlərin Rəbbi olan Allaha yüksəldiyi aydır. Mən də əməlimin (Allaha) oruc olduğum halda yüksəlməsini xoşlayıram”.12 Deməli, asanlıqla demək olar ki, bu ayda oruc tutmaq peyğəmbərin (s. a. v.) gözəl bir sünnəsidir.

Peyğəmbərimizin (s. a. v.), onun əshabəsinin, Əməvi və Abbasi dövlətlərinin dövründə qeyd edilməyən Rəbiüləvvəl ayının 12-ci gecəsi olan Mövlud qəndili ilk dəfə hicrətdən təxminən 350 il keçdikdən sonra Misirdə Fatimi dövləti dövründə qeyd edilməyə başlanıb.13

Eyyubilər dövründə mərasim və bayramlar aradan qaldırılmış, Mövlud mərasimləri Ərbil atabəyi Bəgtəginli Müzəffərəddin Kökböri (ölüm tarixi: hicri 629, miladi 1232-ci il) tərəfindən böyük şənliklərlə yenidən qeyd edilməyə başlanmışdır. Belə deyilir ki, Müzəffərəddin Kökbörinin bu mərasimləri yenidən başladılması fikrinin arxasında Mosullu sufi Ömər ibn Mühəmməd Əl-Məlla olub. Peyğəmbərimizin (s. a. v.) dünyaya gəldiyi gün olan bu günün, yaxud gecənin fəzilətinə dair də hər hansı bir dəlil yoxdur.

Əbu Şamə Əl-Məqdisi, Şihabəddin Əl-Qəstallani, İbn Həcər Əl-Əsqəlani, Cəlaləddin Əs-Süyuti kimi bəzi alimlər peyğəmbərimizin (s. a. v.) dünyaya gəlməsi münasibətilə sevinməyin, bu günə görə möhtaclara kömək etməyin, peyğəmbərimizə (s. a. v.) şeir (mövlud kimi) oxumağın gözəl bir əməl olduğunu qeyd edərək bu kimi Mövlud mərasimlərinin “bidəti-həsənə” sayılmalı olduğunu bildiriblər. Maliki fəqihi İbnul-Həc Əl-Əbdəri, Ömər ibn Əli Əl-Ləhmi Əl-Fəqihani, İbn Teymiyyə, Mühəmməd Abduh, Abdulaziz ibn Baz və Həmmud ibn Abdulla Ət-Tuveyciri kimi alimlər isə mövlud şənlik və mərasimlərinə “bidəti-seyyiə” gözüylə baxmış və şiddətlə bunun əleyhinə çıxmışlar.14

Peyğəmbər (s. a. v.) dində sonradan meydana gələn və haqqında heç bir dəlil olmayan bu kimi hallar barəsində belə buyurub:

Ən pis işlər sonradan ihdas edilən –  ortaya atılan işlərdir.15

Sonradan ortaya atılan hər şey bidətdir.16

Hər bidət zəlalətdir. Hər zəlalət isə atəşdədir (Cəhənnəm odundadır).17

Nəticə olaraq bunları demək mümkündür: Bu gün geniş xalq kütlələri tərəfindən qeyd edilən qəndil gecələrinə nə Quranda, nə də Sünnədə işarə var. Mübarək qəbul olunan həmin gecələr peyğəmbərimiz (s. a. v.) və əshabəsinin dövründən çox-çox sonra – Misir və Qüdsdə qeyd edilməyə başlanmış, sonralar isə İslam dünyasının müxtəlif yerlərinə yayılmışdır. Bu mərasimlər qətiyyən İslam dininin bir buyruğu, yaxud tövsiyəsi deyil. Bunlar müsəlman cəmiyyətləri tərəfindən meydana çıxarılmış və ənənə halına gəlmişdir. Osmanlı padşahı II Səlimin dövründən etibarən “qəndil” adlandırılan həmin gecələr miraciyyə, rəqaibiyyə, mövlud kimi müxtəlif mərasimlərlə ehya edilmişdir (bunların canlılığı qorunub saxlanmışdır). Qəndil gecələrini qeyd edən hər bir cəmiyyət də öz növbəsində onlara öz mədəniyyətindən nəsə əlavə etmiş və beləliklə, bu gecələrin qeyd edilməsi məsələsi adət-ənənə halını almışdır. Bu gecələr son zamanlarda da camaat arasında və məscidlərdə qeyd edilməyə davam edir.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Nebi Bozkurt, Kandil bəndi, Türkiyə Diyanət Vakfı İslam Ensiklopediyası, İstanbul, 2001, XXIV cild, s. 300. []
  2. Etikaf sözünə lüğətlərdə həbs etmək, bir yerə yerləşmək, oraya bağlanıb qalmaq mənaları verilir. Bir fiqh (İslam hüququ) termini kimi isə ibadət məqsədi ilə bir məsciddə müəyyən qaydalara riayət edib qalmağı ifadə edir. []
  3. Buxari, Fəzlu leylətil-qədr (Qədr gecəsinin fəziləti), 5; Müslim, Etikaf, 8 (1175); Əbu Davud, Səlat (namaz), 318; Tirmizi, Savm (oruc), 73; Nəsai, Qiyamul-leyl (gecə oyanıb qalxmaq), 17. []
  4. Tirmizi, Dəavat, 84. []
  5. Bu ifadə çoxluq bildirmək üçün istifadə edilmiş bir ifadədir. []
  6. Tirmizi, Siyam, 39; İbn Macə, İqamət, 191. []
  7. Geniş məlumat üçün baxın: Əbu Bəkr İbnul-Ərəbi, Əhkamul-Quran, 2-ci nəşr (nəşr edildiyi yer göstərilməyib), 1968-ci il, IV cild, s. 1678. Duxan surəsinin 2-ci ayətinin təfsiri. []
  8. Ömər Nasuhi Bilmən, Böyük İslam elmihalı, İstanbul, 1986, s. 188. []
  9. Əliyyul-Qari və Fəqihidən nəql etməklə Halit Ünal, Türkiyə Diyanət Vakfı İslam Ensiklopediyası, Bərat gecəsi bəndi, V cild, s. 475. []
  10. İsmail ibn Ömər ibn Kəsir, Əl-bidayə vən-nihayə, Beyrut, XII cild, s. 16; Nəbi Bozkurt, adı çəkilən mənbə, s. 301. []
  11. Buxari, Savm, 52; Müslim, Siyam, 176; Tirmizi, Savm, 36; İbn Macə, Siyam, 30. []
  12. İbn Macə, Siyam, 70. []
  13. Ahmet Özel, Mevlid bəndi, Türkiyə Diyanət Vakfı İslam Ensiklopediyası, XXIX cild, s. 475. []
  14. Eyni mənbə, s. 477-478; Eyni müəllif, Mövlud: tarixi və dini hökmü, Divan elmi araşdırmalar dərgisi, Bilim və Sənət Vəqfi, İstanbul, 2002/1, nömrə 12, s. 243-246. []
  15. Müslim, Cümə, 43. []
  16. Nəsai, İdeyn, 22; İbn Macə, Müqəddimə, 7. []
  17. Müslim, Cümə, 43; Əbu Davud, Sünnət, 6. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
7.707 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.121 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.940 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.252 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.591 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.894 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.708 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.511 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.452 dəfə oxundu
9 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.878 dəfə oxundu
10 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.579 dəfə oxundu
11 Dua 25.11.10 6.964 dəfə oxundu
12 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.488 dəfə oxundu
13 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.895 dəfə oxundu
14 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.063 dəfə oxundu
15 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.795 dəfə oxundu
16 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.086 dəfə oxundu
17 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.677 dəfə oxundu
18 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.487 dəfə oxundu
19 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.442 dəfə oxundu
20 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.449 dəfə oxundu
21 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.381 dəfə oxundu
22 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.524 dəfə oxundu
23 Şirk və küfr 14.07.11 3.469 dəfə oxundu
24 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.099 dəfə oxundu
25 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.080 dəfə oxundu
26 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.279 dəfə oxundu
27 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.732 dəfə oxundu
28 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.146 dəfə oxundu
29 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.892 dəfə oxundu
30 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.050 dəfə oxundu
31 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.982 dəfə oxundu
32 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.778 dəfə oxundu
33 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.424 dəfə oxundu
34 Hikmət 09.01.16 4.081 dəfə oxundu
35 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.525 dəfə oxundu
36 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.555 dəfə oxundu
37 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.748 dəfə oxundu
38 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.431 dəfə oxundu
39 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 995 dəfə oxundu
40 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.839 dəfə oxundu
41 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.469 dəfə oxundu
42 Faiz 29.03.10 4.367 dəfə oxundu
43 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.429 dəfə oxundu
44 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.415 dəfə oxundu
45 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.145 dəfə oxundu
46 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
47 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.702 dəfə oxundu
48 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.690 dəfə oxundu
49 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.985 dəfə oxundu
50 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.250 dəfə oxundu
51 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.077 dəfə oxundu
52 Vərdişlər 10.04.10 2.590 dəfə oxundu
53 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.821 dəfə oxundu
54 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.276 dəfə oxundu
55 Tağut 28.04.17 2.721 dəfə oxundu
56 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.698 dəfə oxundu
57 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.760 dəfə oxundu
58 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.377 dəfə oxundu
59 Vəhy 12.04.13 1.799 dəfə oxundu
60 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 369 dəfə oxundu
61 Təsbeh 06.07.09 3.620 dəfə oxundu
62 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.478 dəfə oxundu
63 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.652 dəfə oxundu
64 İsra və Merac 02.04.16 1.158 dəfə oxundu
65 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.344 dəfə oxundu
66 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 556 dəfə oxundu
67 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.338 dəfə oxundu
68 Qəndil 30.06.09 7.707 dəfə oxundu
69 Şəfaət 08.04.10 3.124 dəfə oxundu
70 Surroqat analıq 03.02.12 4.740 dəfə oxundu
71 Təvəssül 10.06.13 3.045 dəfə oxundu
72 “Ən zəif ev” 09.03.18 284 dəfə oxundu
73 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.614 dəfə oxundu
74 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.773 dəfə oxundu
75 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.514 dəfə oxundu
76 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.511 dəfə oxundu
77 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.296 dəfə oxundu
78 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 397 dəfə oxundu
79 Donuz dərisi 02.11.09 3.213 dəfə oxundu
80 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.583 dəfə oxundu
81 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.671 dəfə oxundu
82 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.976 dəfə oxundu
83 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.193 dəfə oxundu
84 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 111 dəfə oxundu
85 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.969 dəfə oxundu
86 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.379 dəfə oxundu
87 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.374 dəfə oxundu
88 Şəfaət inancı 08.02.11 2.880 dəfə oxundu
89 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.842 dəfə oxundu
90 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.979 dəfə oxundu
91 Quranda Hicab/Başörtüsü. 24.09.18 217 dəfə oxundu
92 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.531 dəfə oxundu
93 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.431 dəfə oxundu
94 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.703 dəfə oxundu
95 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.666 dəfə oxundu
96 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.302 dəfə oxundu
97 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.030 dəfə oxundu