Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.717 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 2.962 dəfə oxundu
2 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.109 dəfə oxundu
3 Hicab duası var? 30.01.12 3.017 dəfə oxundu
4 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.156 dəfə oxundu
5 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 21.483 dəfə oxundu
6 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.510 dəfə oxundu
7 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 7.397 dəfə oxundu
8 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 4.790 dəfə oxundu
9 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.016 dəfə oxundu
10 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.698 dəfə oxundu
11 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.798 dəfə oxundu
12 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.107 dəfə oxundu
13 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.634 dəfə oxundu
14 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 1.983 dəfə oxundu
15 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.745 dəfə oxundu
16 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.835 dəfə oxundu
17 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.516 dəfə oxundu
18 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.176 dəfə oxundu
19 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.063 dəfə oxundu
20 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.685 dəfə oxundu
21 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.794 dəfə oxundu
22 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.369 dəfə oxundu
23 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.436 dəfə oxundu
24 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 797 dəfə oxundu
25 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 680 dəfə oxundu
26 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.544 dəfə oxundu
27 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.575 dəfə oxundu
28 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 8.633 dəfə oxundu
29 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.255 dəfə oxundu
30 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.145 dəfə oxundu
31 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 19.040 dəfə oxundu
32 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.726 dəfə oxundu
33 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 867 dəfə oxundu
34 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.120 dəfə oxundu
35 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 3.905 dəfə oxundu
36 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 568 dəfə oxundu
37 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 1.870 dəfə oxundu
38 Cövşən nədir? 21.01.11 4.275 dəfə oxundu
39 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.106 dəfə oxundu
40 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.045 dəfə oxundu
41 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.608 dəfə oxundu
42 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.717 dəfə oxundu
43 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.094 dəfə oxundu
44 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.248 dəfə oxundu
45 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.657 dəfə oxundu
46 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 803 dəfə oxundu
47 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.778 dəfə oxundu
48 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.807 dəfə oxundu