Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.955 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.326 dəfə oxundu
2 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 7.908 dəfə oxundu
3 Hicab duası var? 30.01.12 3.771 dəfə oxundu
4 Allah, dua edən qullarına nə üçün kömək etmir? 18.02.19 391 dəfə oxundu
5 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.340 dəfə oxundu
6 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 27.931 dəfə oxundu
7 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.585 dəfə oxundu
8 “Sənə gəlib bağışlanma istəsələrdi” ayəsi vəsiləyə dəlil deyilmi? 20.05.19 188 dəfə oxundu
9 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 11.893 dəfə oxundu
10 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 9.608 dəfə oxundu
11 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.269 dəfə oxundu
12 Təhiyyat duası, Allahın Nəbimizlə Meracdakı salamlaşmasıdır? 20.09.19 68 dəfə oxundu
13 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 4.731 dəfə oxundu
14 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.109 dəfə oxundu
15 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 12.967 dəfə oxundu
16 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 3.602 dəfə oxundu
17 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.162 dəfə oxundu
18 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.970 dəfə oxundu
19 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 3.272 dəfə oxundu
20 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.684 dəfə oxundu
21 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.658 dəfə oxundu
22 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.226 dəfə oxundu
23 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 11.319 dəfə oxundu
24 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 2.000 dəfə oxundu
25 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.564 dəfə oxundu
26 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.506 dəfə oxundu
27 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 895 dəfə oxundu
28 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 833 dəfə oxundu
29 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.636 dəfə oxundu
30 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.786 dəfə oxundu
31 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 11.850 dəfə oxundu
32 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.701 dəfə oxundu
33 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.454 dəfə oxundu
34 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 32.916 dəfə oxundu
35 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.845 dəfə oxundu
36 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.534 dəfə oxundu
37 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.114 dəfə oxundu
38 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 6.943 dəfə oxundu
39 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 797 dəfə oxundu
40 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 5.365 dəfə oxundu
41 Cövşən nədir? 21.01.11 5.916 dəfə oxundu
42 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.587 dəfə oxundu
43 Dua yazmaq və üstümüzdə daşımaq bizi şərdən qoruyarmı? 22.06.18 592 dəfə oxundu
44 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.172 dəfə oxundu
45 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 6.876 dəfə oxundu
46 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.955 dəfə oxundu
47 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 156 dəfə oxundu
48 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 5.151 dəfə oxundu
49 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.612 dəfə oxundu
50 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.841 dəfə oxundu
51 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 495 dəfə oxundu
52 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 1.079 dəfə oxundu
53 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.940 dəfə oxundu
54 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 3.180 dəfə oxundu
55 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.679 dəfə oxundu