Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.625 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 1.557 dəfə oxundu
2 Cövşən nədir? 21.01.11 4.147 dəfə oxundu
3 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 3.952 dəfə oxundu
4 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 1.960 dəfə oxundu
5 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.347 dəfə oxundu
6 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.625 dəfə oxundu
7 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 3.892 dəfə oxundu
8 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.115 dəfə oxundu
9 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.432 dəfə oxundu
10 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 702 dəfə oxundu
11 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.691 dəfə oxundu
12 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.664 dəfə oxundu
13 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 2.793 dəfə oxundu
14 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 5.879 dəfə oxundu
15 Hicab duası var? 30.01.12 2.896 dəfə oxundu
16 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.040 dəfə oxundu
17 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 20.543 dəfə oxundu
18 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.429 dəfə oxundu
19 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 6.501 dəfə oxundu
20 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 4.489 dəfə oxundu
21 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 1.907 dəfə oxundu
22 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.518 dəfə oxundu
23 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.533 dəfə oxundu
24 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 10.618 dəfə oxundu
25 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.462 dəfə oxundu
26 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 1.884 dəfə oxundu
27 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.602 dəfə oxundu
28 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.702 dəfə oxundu
29 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.445 dəfə oxundu
30 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.059 dəfə oxundu
31 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 1.962 dəfə oxundu
32 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.318 dəfə oxundu
33 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.674 dəfə oxundu
34 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.286 dəfə oxundu
35 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.352 dəfə oxundu
36 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 703 dəfə oxundu
37 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 584 dəfə oxundu
38 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.448 dəfə oxundu
39 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.479 dəfə oxundu
40 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 8.096 dəfə oxundu
41 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.127 dəfə oxundu
42 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.032 dəfə oxundu
43 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 16.025 dəfə oxundu
44 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.639 dəfə oxundu
45 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 706 dəfə oxundu
46 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 3.968 dəfə oxundu
47 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 3.689 dəfə oxundu
48 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 475 dəfə oxundu