Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.811 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.587 dəfə oxundu
2 Cövşən nədir? 21.01.11 4.597 dəfə oxundu
3 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.294 dəfə oxundu
4 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 118 dəfə oxundu
5 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.107 dəfə oxundu
6 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 6.048 dəfə oxundu
7 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.811 dəfə oxundu
8 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 246 dəfə oxundu
9 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.434 dəfə oxundu
10 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.424 dəfə oxundu
11 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.105 dəfə oxundu
12 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 931 dəfə oxundu
13 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.869 dəfə oxundu
14 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.941 dəfə oxundu
15 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.130 dəfə oxundu
16 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.510 dəfə oxundu
17 Hicab duası var? 30.01.12 3.235 dəfə oxundu
18 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.236 dəfə oxundu
19 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 23.661 dəfə oxundu
20 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.557 dəfə oxundu
21 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 8.786 dəfə oxundu
22 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.691 dəfə oxundu
23 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.131 dəfə oxundu
24 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 4.006 dəfə oxundu
25 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 3.433 dəfə oxundu
26 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.853 dəfə oxundu
27 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 3.017 dəfə oxundu
28 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.086 dəfə oxundu
29 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.835 dəfə oxundu
30 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 3.018 dəfə oxundu
31 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.596 dəfə oxundu
32 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.334 dəfə oxundu
33 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.140 dəfə oxundu
34 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 10.384 dəfə oxundu
35 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.911 dəfə oxundu
36 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.478 dəfə oxundu
37 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.490 dəfə oxundu
38 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 858 dəfə oxundu
39 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 757 dəfə oxundu
40 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.607 dəfə oxundu
41 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.681 dəfə oxundu
42 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 9.871 dəfə oxundu
43 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.428 dəfə oxundu
44 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.264 dəfə oxundu
45 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 23.675 dəfə oxundu
46 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.788 dəfə oxundu
47 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.111 dəfə oxundu
48 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.410 dəfə oxundu
49 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 4.406 dəfə oxundu
50 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 683 dəfə oxundu