Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.781 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.112 dəfə oxundu
2 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.949 dəfə oxundu
3 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.876 dəfə oxundu
4 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.434 dəfə oxundu
5 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.482 dəfə oxundu
6 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 848 dəfə oxundu
7 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 733 dəfə oxundu
8 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.603 dəfə oxundu
9 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.638 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 9.204 dəfə oxundu
11 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.345 dəfə oxundu
12 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.212 dəfə oxundu
13 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 21.348 dəfə oxundu
14 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.782 dəfə oxundu
15 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 989 dəfə oxundu
16 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.236 dəfə oxundu
17 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 4.079 dəfə oxundu
18 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 631 dəfə oxundu
19 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.006 dəfə oxundu
20 Cövşən nədir? 21.01.11 4.455 dəfə oxundu
21 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.203 dəfə oxundu
22 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.091 dəfə oxundu
23 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.778 dəfə oxundu
24 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.781 dəfə oxundu
25 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.238 dəfə oxundu
26 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.350 dəfə oxundu
27 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.813 dəfə oxundu
28 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 883 dəfə oxundu
29 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.828 dəfə oxundu
30 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.877 dəfə oxundu
31 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.059 dəfə oxundu
32 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.253 dəfə oxundu
33 Hicab duası var? 30.01.12 3.100 dəfə oxundu
34 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.218 dəfə oxundu
35 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 22.122 dəfə oxundu
36 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.549 dəfə oxundu
37 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 7.947 dəfə oxundu
38 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.030 dəfə oxundu
39 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.067 dəfə oxundu
40 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.816 dəfə oxundu
41 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.990 dəfə oxundu
42 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.332 dəfə oxundu
43 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.789 dəfə oxundu
44 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.041 dəfə oxundu
45 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.801 dəfə oxundu
46 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.917 dəfə oxundu
47 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.567 dəfə oxundu
48 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.248 dəfə oxundu