Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.816 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.504 dəfə oxundu
2 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 4.614 dəfə oxundu
3 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 697 dəfə oxundu
4 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.688 dəfə oxundu
5 Cövşən nədir? 21.01.11 4.633 dəfə oxundu
6 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.328 dəfə oxundu
7 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 123 dəfə oxundu
8 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.110 dəfə oxundu
9 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 6.117 dəfə oxundu
10 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.816 dəfə oxundu
11 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 268 dəfə oxundu
12 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.505 dəfə oxundu
13 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.449 dəfə oxundu
14 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.172 dəfə oxundu
15 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 941 dəfə oxundu
16 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.872 dəfə oxundu
17 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.953 dəfə oxundu
18 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.146 dəfə oxundu
19 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.635 dəfə oxundu
20 Hicab duası var? 30.01.12 3.266 dəfə oxundu
21 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.241 dəfə oxundu
22 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 24.095 dəfə oxundu
23 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.557 dəfə oxundu
24 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 9.075 dəfə oxundu
25 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.917 dəfə oxundu
26 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.143 dəfə oxundu
27 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 4.080 dəfə oxundu
28 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 3.592 dəfə oxundu
29 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.981 dəfə oxundu
30 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 3.072 dəfə oxundu
31 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.092 dəfə oxundu
32 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.843 dəfə oxundu
33 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 3.042 dəfə oxundu
34 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.613 dəfə oxundu
35 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.366 dəfə oxundu
36 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.142 dəfə oxundu
37 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 10.518 dəfə oxundu
38 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.920 dəfə oxundu
39 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.491 dəfə oxundu
40 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.490 dəfə oxundu
41 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 862 dəfə oxundu
42 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 765 dəfə oxundu
43 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.614 dəfə oxundu
44 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.699 dəfə oxundu
45 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 10.030 dəfə oxundu
46 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.445 dəfə oxundu
47 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.281 dəfə oxundu
48 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 24.534 dəfə oxundu
49 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.792 dəfə oxundu
50 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.152 dəfə oxundu