Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.801 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.099 dəfə oxundu
2 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.927 dəfə oxundu
3 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.801 dəfə oxundu
4 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 209 dəfə oxundu
5 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.373 dəfə oxundu
6 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.404 dəfə oxundu
7 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.015 dəfə oxundu
8 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 911 dəfə oxundu
9 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.861 dəfə oxundu
10 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.925 dəfə oxundu
11 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.099 dəfə oxundu
12 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.394 dəfə oxundu
13 Hicab duası var? 30.01.12 3.182 dəfə oxundu
14 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.228 dəfə oxundu
15 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 23.061 dəfə oxundu
16 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.554 dəfə oxundu
17 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 8.492 dəfə oxundu
18 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.398 dəfə oxundu
19 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.104 dəfə oxundu
20 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.931 dəfə oxundu
21 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 3.190 dəfə oxundu
22 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.675 dəfə oxundu
23 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.935 dəfə oxundu
24 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.067 dəfə oxundu
25 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.825 dəfə oxundu
26 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.971 dəfə oxundu
27 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.582 dəfə oxundu
28 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.306 dəfə oxundu
29 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.135 dəfə oxundu
30 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 10.233 dəfə oxundu
31 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.896 dəfə oxundu
32 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.452 dəfə oxundu
33 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.487 dəfə oxundu
34 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 852 dəfə oxundu
35 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 741 dəfə oxundu
36 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.605 dəfə oxundu
37 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.667 dəfə oxundu
38 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 9.609 dəfə oxundu
39 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.387 dəfə oxundu
40 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.244 dəfə oxundu
41 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 22.439 dəfə oxundu
42 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.785 dəfə oxundu
43 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.058 dəfə oxundu
44 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.316 dəfə oxundu
45 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 4.272 dəfə oxundu
46 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 672 dəfə oxundu
47 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.425 dəfə oxundu
48 Cövşən nədir? 21.01.11 4.534 dəfə oxundu
49 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.250 dəfə oxundu
50 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 110 dəfə oxundu