Dua sözünə ibadət mənası vermək olar?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 22 Haziran 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Qurani-Kərimə əsasən Ərəb dilindəki dua sözünü ibadət sözü ilə eyni mənada qəbul etmək və bu cür işlətmək nə dərəcədə düzdür?

Cavab: “Dua də­vət sö­zü­nün məs­də­ri­dir. Da­ha son­ra ki­çik­dən bö­yü­yə, aşa­ğı­dan yu­xa­rı­ya çatdı­rı­lan is­tək və eh­ti­yac mə­na­sı­nda adət ol­muş, isim ki­mi də iş­lə­dil­miş­dir. “Dua­ya qu­laq asdım, dua oxu­dum”, – deyilməsi də, bu­na bən­zər­dir.”1

İ­ba­dət isə itaət et­mək mə­na­sı­na gə­lir. İtaət ta­be ol­maq de­mək­dir. Bu, da­ha çox əm­rə ta­be olmaq və onun izi ilə get­mək mə­na­sın­da iş­lə­di­lir.2 Azərbaycan və Türk di­llərin­də bu­na “qulluq” de­yi­lir. İba­dət ter­min ki­mi Alla­hın əm­ri­ni ye­ri­nə ye­tir­mək üçün sə­mi­mi niy­yət­lə na­maz qıl­maq və oruc tut­maq ki­mi davra­nış­la­ra ve­ri­lən ad­dır.

Dua ilə iba­dət ara­sın­da ya­xın əla­qə var­dır. İba­də­tin əsas məq­sə­di dua­dır. Yə­ni Al­la­ha iba­dət edən in­san bə­zi is­tək­lə­ri­ni əl­də et­mək is­tə­yir. Al­lah Təa­la da dua­la­rı­mı­zın qə­bu­lu üçün həm na­maz qıl­ma­ğı­mı­zı, həm də sə­bir­li ol­ma­ğı­mı­zı əmr edə­rək be­lə bu­yu­rur:

يَا اَيُّهَا الَّذِينَ اَمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَوةِ اِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

“Ey iman gə­ti­rən­lər! Sə­bir göstərərək və namaz qılaraq kö­mək di­lə­yin. Çün­ki Al­lah səbir edən­lər­lə­ bərabərdir” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/153). Bir ayə də be­lə­dir:

وَاِذَا سَاَلَكَ عِبَادِى عَنِّى فَاِنِّى قَرِيبٌ اُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ اِذَا دَعَانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِى وَلْيُؤْمِنُوا بِى لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ

“Qullarım Mə­ni sən­dən so­ruş­duq­da söy­lə ki, Mən ya­xı­nam. Mənə dua edəndə dua duası­nı qə­bul edə­rəm. Gə­rək on­lar da Mə­nim ça­ğı­rı­şı­mı qə­bul etsinlər. Mənə güvənsinlər. Bəlkə də yetkinləşirlər” (“Bə­qə­rə” su­rə­si, 2/186).

İn­san Al­lah­dan bir şey is­tə­dik­də ona da­ha yax­şı qul ol­ma­ğa ça­lı­şır. Bu sə­bəb­dən iba­dət qa­bıq, dua isə nüvə ki­mi­dir. Mu­həm­məd sal­lal­la­hu aley­hi va səl­ləm be­lə de­miş­dir: “Dua iba­dət­dir,3 Dua iba­də­tin ili­yi­dir, əsa­sı­dır.”4 Əsas məq­səd Al­la­ha is­tək­lə­ri­ni qə­bul et­dir­mək­dir. Dua əvə­zi­nə iba­dət sö­zü işlədildik­də, bu əla­qə­lər ta­ma­mi­lə itir. O za­man in­san­lar va­si­tə­çi­lər­dən kö­mək göz­lə­mə­yə başlayırlar.

İs­tək­lə­ri­ni bir öv­li­ya və ya bir ru­ha­ni va­si­tə­si ilə Al­la­ha bil­di­rən, əv­vəl­cə onu ra­zı sal­maq istəyir. Ona hə­diy­yə­lər, qur­ban­lar təq­dim edir, mə­nə­vi hü­zu­run­da tə­zim edir. Bu­nun ona qulluq, yəni iba­dət ol­du­ğu “Əh­qaf” su­rə­si­nin 6-cı ayə­sin­də be­lə ifa­də edil­miş­dir:

وَاِذَا حُشِرَ النَّاسُ كَانُوا لَهُمْ اَعْدَاءً وَكَانُوا بِعِبَادَتِهِمْ كَافِرِينَ

“O in­san­lar bir yerə top­la­na­caq­la­rı gün bun­lar on­la­ra düş­mən ola­caq və on­la­rın qulluğunu (iba­də­tləri­ni) qəbul etməyəcəklər” (“Əh­qaf” su­rə­si, 46/6).

Bu ayə də bu işin şirk ol­du­ğu­nu hökm­ə bağlayır. Al­lah Təa­la be­lə bu­yu­rur:

قُلْ اِنَّمَا اَدْعُوا رَبِّى وَلَا اُشْرِكُ بِهِ اَحَدًا

“De: “Mə­n ancaq Rəbbimə dua edirəm, ona heç kimi şərik qoşmaram!” (“Cinn” su­rə­si, 72/20).

Nə­ti­cə eti­ba­ri­lə, dua­ya iba­dət mə­na­sı ver­mək bə­zi ayə­lə­ri Qu­ran­dan çı­xar­ıb atmaq ki­mi­dir. Mə­sə­lən, bu dav­ra­nış yu­xa­rı­da­kı üç ayə­ni bü­tə iba­dət edən­lər­ə məxsus hala gə­tir­miş­dir. Al­lah Təa­la iba­dət və dua söz­lə­ri­ni fərq­li mə­na­lar­da iş­lət­di­yi­nə gö­rə Qu­ra­nın təf­sirini və tər­cü­məsini edən­lər bu fər­qə diq­qət ye­tir­mə­li­dir­lər.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Elmalılı Muhammed Hamdi YAZIR, Hak Dini Kuran Dili, c. I, s. 662, (“Bə­qə­rə” su­rə­si 186-cı ayə­nin təf­si­ri) İs­tan­bul 1935. []
  2. İbn Mən­zur, «Li­sa­nul-arab». İ­taət “tav” kö­kün­dən­dir. “Tav” bo­yun əy­mək de­mək­dir. Bu­nun ək­si səhv nif­rət et­mək, xoş­la­ma­maq­dır. Ayə­də be­lə bu­yu­ru­lur: “Son­ra Al­lah du­man ha­lın­da olan gö­yə üz tut­du ona və ye­rə be­lə buyur­du: “İs­tər-is­tə­məz buyruğuma gə­lin!” İkisi də: “İs­tə­yə­rək gəl­dik!” – de­dilər” (“Fus­si­lət” surə­si, 41/11). “İtaət” sö­zü də ey­ni kök­dən olub “bo­yun əy­mək” mə­na­sı­nı ve­rir və da­ha çox “Əm­rə ta­be ol­maq və izi ilə get­mək” mə­na­sın­da iş­lə­di­lir. (Rağıb el­İsfahânî, el­ Müfredât, طوع mad­də­si). []
  3. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3372. []
  4. Tir­mi­zi «Dua»,1, hə­dis N: 3371. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.789 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.078 dəfə oxundu
2 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.336 dəfə oxundu
3 Hicab duası var? 30.01.12 3.141 dəfə oxundu
4 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.219 dəfə oxundu
5 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 22.605 dəfə oxundu
6 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.551 dəfə oxundu
7 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 8.233 dəfə oxundu
8 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.196 dəfə oxundu
9 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.081 dəfə oxundu
10 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.864 dəfə oxundu
11 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 3.073 dəfə oxundu
12 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 11.519 dəfə oxundu
13 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.879 dəfə oxundu
14 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.051 dəfə oxundu
15 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.812 dəfə oxundu
16 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.949 dəfə oxundu
17 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.578 dəfə oxundu
18 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.275 dəfə oxundu
19 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.119 dəfə oxundu
20 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 10.075 dəfə oxundu
21 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.887 dəfə oxundu
22 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.447 dəfə oxundu
23 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.484 dəfə oxundu
24 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 851 dəfə oxundu
25 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 739 dəfə oxundu
26 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.604 dəfə oxundu
27 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.653 dəfə oxundu
28 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 9.414 dəfə oxundu
29 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.362 dəfə oxundu
30 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.229 dəfə oxundu
31 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 21.935 dəfə oxundu
32 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.784 dəfə oxundu
33 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.020 dəfə oxundu
34 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.268 dəfə oxundu
35 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 4.150 dəfə oxundu
36 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 665 dəfə oxundu
37 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.144 dəfə oxundu
38 Cövşən nədir? 21.01.11 4.502 dəfə oxundu
39 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.218 dəfə oxundu
40 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 60 dəfə oxundu
41 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.094 dəfə oxundu
42 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.844 dəfə oxundu
43 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.789 dəfə oxundu
44 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 45 dəfə oxundu
45 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.297 dəfə oxundu
46 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.385 dəfə oxundu
47 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.940 dəfə oxundu
48 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 884 dəfə oxundu
49 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.848 dəfə oxundu
50 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.907 dəfə oxundu