Cövşən nədir?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 21 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Cövşən, dua və bu kimi şeyləri boyuna asıb gəzdirmək olar? Dində yeri var?

Cavab: “Cövşən sözü Fars sözüdür. Mənası zirehdöyüş paltarı deməkdir. Bir istilah kimi Şiə mənbələrində Əhli-Beyt yolu ilə Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) məxsus olduğu irəli sürülən, cövşəni-kəbir və çövşəni-səğir kimi tanınan, mətn və məzmunları bir-birindən fərqlənən 2 dua haqqında işlədilir.”1

Çövşən mənşəyi baxımından Sünni deyil, Şiə mənbələrində özünə yer tutur. Belə bir fikir irəli sürülür ki, bu dua Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) tərəfindən edilib; hətta peyğəmbər onu öz boynundan da asıb və əshabələrinə tapşırıq verib ki, onlar da assınlar. Qeyd edək ki, bütün bunlar barədə hədis kitablarının heç birində məlumat yoxdur. Yəni, bunların heç biri düz deyil. Şübhəsiz ki, bəzi insanlar bu duanı yazıb hazırladıqdan sonra sata bilmək üçün, qısa desək, alver məqsədilə özlərindən belə şeylər uydurublar.

“Cövşəni-kəbir bir hissəsi dini mətnlərdə mövcud olan, məna və məzmun (ehtiva) baxımından Allaha nisbət edilməyində bir problem olmayan söz və cümlələrdən, eləcə də münacat və nəzir-niyazlardan ibarət bir mətndir. Bu kimi mətnlərlə dua etmək dini həyat baxımından məsləhət görülən bir şey kimi qəbul olunur. Buna baxmayaraq cövşəni-kəbir kimi tanınan və imam Musa əl-Kazımdan etibarən imamların vasitəsilə həzrəti peyğəmbərə nisbət edimiş bir hədis kimi rəvayət olunan bu duanın – təqribən 15 səhifəlik bir mətnin səhih (düzgün, mötəbər) olmağı mümkün görünmür. Çünki bu mətn məlum bir hadisə, əhvalat və ya tarixi bir hadisədən bəhs edən, yaddaşda saxlanması asan mətnlərdən fərqli olan (hər söz və cümləsini böyük bir diqqətlə öyrənib təkrar etmək lazımdır) bir mətndir; bunun həzrəti peyğəmbərdən götürülüb rəvayət edilməsi qeyri-mümkün deyilə biləcək səviyyədə çətindir.

Əlavə olaraq qeyd edilməlidir ki, bu dua Sünni hədis külliyatlarında, eyni zamanda Şiə hədis məcmuələrinin əsas mənbəyi hesab olunan kütubi-ərbəədə (dörd kitab) qeyd olunmayıb. Sadəcə olaraq dua məcmuələri kimi ikinci dərəcəli bəzi kitablarda yazılıb. Bütün bunlar da yuxarıdakı fikri dəstəkləyir.”2

Dua boyundan asmaq üçün yox, o duayla Allaha yalvarıb-yaxarmaq üçün öyrənilməli, yaxud da yazılmalıdır. Cövşənin içində gözəl dua və zikrlər var. Amma xurafat və mövhumata inanaraq və heç bir əsası olmayan şeylərin həyata keçməsini umub onu oxumaq və üstündə gəzdirmək düzgün deyil.

İnsan duanı boynuna bir şey asmaqla deyil, daxilən, səmimi bir şəkildə Allaha yalvarıb etməlidir. Peyğəmbərimiz də belə edib. Bununla əlaqədar hədislər belədir:

Əbu Səiddən (r. a.) nəql olunduğuna görə o belə demişdir:

“Rəsulullah (s. a. v.) cinlərdən və insanın gözündən (göz dəyməsindən) (müxtəlif dualar oxuyaraq) Allaha sığınırdı. Muavvizəteyn (Fələq və Nas surələri) nazil olduqdan sonra da bu iki surəni əsas götürdü; digər duaları bir də oxumadı.”3

Həzrəti Aişə belə rəvayət edir:

“Peyğəmbər (s. a. v.) hər gecə yatağına girdiyi vaxt əllərini üfürüb muavvizəteyni (Fələq və Nas surələri) və İxlas surəsini oxuyur, əllərini üzünə və bədəninə sürtürdü. Bunu üç dəfə təkrar edirdi. Xəstələndiyi vaxtlarda məndən onun üçün eyni şeyi yerinə yetirməyimi tələb edirdi.”4

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Mənbə: Mehmet Toprak, Türkiyə Diyanət Vəqfi-nin nəşr etdiyi İslam ensiklopediyası, “Cevşen” bəndi (Türk dilində), İstanbul, 1993,7-ci cild, s. 462. []
  2. Mənbə: eyni əsər, s. 463. []
  3. Tirmizi, Tibb, 16; İbn Macə, Tibb, 33. []
  4. Buxari, Fəzailu-l-Quran, 14, Tibb, 39, Dəavat, 12; Müslim, Salam, 50; Tirmizi, Dəavat, 21; Əbu Davud, Tibb, 19. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
4.898 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 4.154 dəfə oxundu
2 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 3.769 dəfə oxundu
3 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 12.092 dəfə oxundu
4 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 3.149 dəfə oxundu
5 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.101 dəfə oxundu
6 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.855 dəfə oxundu
7 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 3.085 dəfə oxundu
8 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.620 dəfə oxundu
9 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.402 dəfə oxundu
10 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.162 dəfə oxundu
11 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 10.628 dəfə oxundu
12 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.927 dəfə oxundu
13 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.501 dəfə oxundu
14 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.493 dəfə oxundu
15 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 865 dəfə oxundu
16 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 777 dəfə oxundu
17 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.618 dəfə oxundu
18 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.711 dəfə oxundu
19 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 10.358 dəfə oxundu
20 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.488 dəfə oxundu
21 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.295 dəfə oxundu
22 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 26.175 dəfə oxundu
23 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.798 dəfə oxundu
24 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.210 dəfə oxundu
25 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.576 dəfə oxundu
26 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 5.021 dəfə oxundu
27 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 707 dəfə oxundu
28 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 2.813 dəfə oxundu
29 Cövşən nədir? 21.01.11 4.898 dəfə oxundu
30 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.372 dəfə oxundu
31 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 131 dəfə oxundu
32 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.113 dəfə oxundu
33 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 6.207 dəfə oxundu
34 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.827 dəfə oxundu
35 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 312 dəfə oxundu
36 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 4.608 dəfə oxundu
37 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.483 dəfə oxundu
38 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.252 dəfə oxundu
39 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 951 dəfə oxundu
40 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.880 dəfə oxundu
41 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.980 dəfə oxundu
42 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.164 dəfə oxundu
43 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 6.768 dəfə oxundu
44 Hicab duası var? 30.01.12 3.331 dəfə oxundu
45 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.249 dəfə oxundu
46 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 24.596 dəfə oxundu
47 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.558 dəfə oxundu
48 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 9.360 dəfə oxundu
49 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 6.217 dəfə oxundu
50 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.161 dəfə oxundu