Cövşən nədir?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 21 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Cövşən, dua və bu kimi şeyləri boyuna asıb gəzdirmək olar? Dində yeri var?

Cavab: “Cövşən sözü Fars sözüdür. Mənası zirehdöyüş paltarı deməkdir. Bir istilah kimi Şiə mənbələrində Əhli-Beyt yolu ilə Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) məxsus olduğu irəli sürülən, cövşəni-kəbir və çövşəni-səğir kimi tanınan, mətn və məzmunları bir-birindən fərqlənən 2 dua haqqında işlədilir.”1

Çövşən mənşəyi baxımından Sünni deyil, Şiə mənbələrində özünə yer tutur. Belə bir fikir irəli sürülür ki, bu dua Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) tərəfindən edilib; hətta peyğəmbər onu öz boynundan da asıb və əshabələrinə tapşırıq verib ki, onlar da assınlar. Qeyd edək ki, bütün bunlar barədə hədis kitablarının heç birində məlumat yoxdur. Yəni, bunların heç biri düz deyil. Şübhəsiz ki, bəzi insanlar bu duanı yazıb hazırladıqdan sonra sata bilmək üçün, qısa desək, alver məqsədilə özlərindən belə şeylər uydurublar.

“Cövşəni-kəbir bir hissəsi dini mətnlərdə mövcud olan, məna və məzmun (ehtiva) baxımından Allaha nisbət edilməyində bir problem olmayan söz və cümlələrdən, eləcə də münacat və nəzir-niyazlardan ibarət bir mətndir. Bu kimi mətnlərlə dua etmək dini həyat baxımından məsləhət görülən bir şey kimi qəbul olunur. Buna baxmayaraq cövşəni-kəbir kimi tanınan və imam Musa əl-Kazımdan etibarən imamların vasitəsilə həzrəti peyğəmbərə nisbət edimiş bir hədis kimi rəvayət olunan bu duanın – təqribən 15 səhifəlik bir mətnin səhih (düzgün, mötəbər) olmağı mümkün görünmür. Çünki bu mətn məlum bir hadisə, əhvalat və ya tarixi bir hadisədən bəhs edən, yaddaşda saxlanması asan mətnlərdən fərqli olan (hər söz və cümləsini böyük bir diqqətlə öyrənib təkrar etmək lazımdır) bir mətndir; bunun həzrəti peyğəmbərdən götürülüb rəvayət edilməsi qeyri-mümkün deyilə biləcək səviyyədə çətindir.

Əlavə olaraq qeyd edilməlidir ki, bu dua Sünni hədis külliyatlarında, eyni zamanda Şiə hədis məcmuələrinin əsas mənbəyi hesab olunan kütubi-ərbəədə (dörd kitab) qeyd olunmayıb. Sadəcə olaraq dua məcmuələri kimi ikinci dərəcəli bəzi kitablarda yazılıb. Bütün bunlar da yuxarıdakı fikri dəstəkləyir.”2

Dua boyundan asmaq üçün yox, o duayla Allaha yalvarıb-yaxarmaq üçün öyrənilməli, yaxud da yazılmalıdır. Cövşənin içində gözəl dua və zikrlər var. Amma xurafat və mövhumata inanaraq və heç bir əsası olmayan şeylərin həyata keçməsini umub onu oxumaq və üstündə gəzdirmək düzgün deyil.

İnsan duanı boynuna bir şey asmaqla deyil, daxilən, səmimi bir şəkildə Allaha yalvarıb etməlidir. Peyğəmbərimiz də belə edib. Bununla əlaqədar hədislər belədir:

Əbu Səiddən (r. a.) nəql olunduğuna görə o belə demişdir:

“Rəsulullah (s. a. v.) cinlərdən və insanın gözündən (göz dəyməsindən) (müxtəlif dualar oxuyaraq) Allaha sığınırdı. Muavvizəteyn (Fələq və Nas surələri) nazil olduqdan sonra da bu iki surəni əsas götürdü; digər duaları bir də oxumadı.”3

Həzrəti Aişə belə rəvayət edir:

“Peyğəmbər (s. a. v.) hər gecə yatağına girdiyi vaxt əllərini üfürüb muavvizəteyni (Fələq və Nas surələri) və İxlas surəsini oxuyur, əllərini üzünə və bədəninə sürtürdü. Bunu üç dəfə təkrar edirdi. Xəstələndiyi vaxtlarda məndən onun üçün eyni şeyi yerinə yetirməyimi tələb edirdi.”4

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Mənbə: Mehmet Toprak, Türkiyə Diyanət Vəqfi-nin nəşr etdiyi İslam ensiklopediyası, “Cevşen” bəndi (Türk dilində), İstanbul, 1993,7-ci cild, s. 462. []
  2. Mənbə: eyni əsər, s. 463. []
  3. Tirmizi, Tibb, 16; İbn Macə, Tibb, 33. []
  4. Buxari, Fəzailu-l-Quran, 14, Tibb, 39, Dəavat, 12; Müslim, Salam, 50; Tirmizi, Dəavat, 21; Əbu Davud, Tibb, 19. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
5.945 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 11.957 dəfə oxundu
2 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 9.829 dəfə oxundu
3 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 2.275 dəfə oxundu
4 Təhiyyat duası, Allahın Nəbimizlə Meracdakı salamlaşmasıdır? 20.09.19 81 dəfə oxundu
5 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 4.777 dəfə oxundu
6 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 5.174 dəfə oxundu
7 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 12.996 dəfə oxundu
8 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 3.632 dəfə oxundu
9 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.165 dəfə oxundu
10 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.974 dəfə oxundu
11 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 3.282 dəfə oxundu
12 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.689 dəfə oxundu
13 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.678 dəfə oxundu
14 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 2.236 dəfə oxundu
15 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 11.375 dəfə oxundu
16 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 2.010 dəfə oxundu
17 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.567 dəfə oxundu
18 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.508 dəfə oxundu
19 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 907 dəfə oxundu
20 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 838 dəfə oxundu
21 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.639 dəfə oxundu
22 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.787 dəfə oxundu
23 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 11.917 dəfə oxundu
24 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.714 dəfə oxundu
25 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.467 dəfə oxundu
26 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 33.109 dəfə oxundu
27 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.845 dəfə oxundu
28 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 1.545 dəfə oxundu
29 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 5.134 dəfə oxundu
30 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 7.043 dəfə oxundu
31 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 799 dəfə oxundu
32 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 5.587 dəfə oxundu
33 Cövşən nədir? 21.01.11 5.945 dəfə oxundu
34 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.602 dəfə oxundu
35 Dua yazmaq və üstümüzdə daşımaq bizi şərdən qoruyarmı? 22.06.18 603 dəfə oxundu
36 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 2.177 dəfə oxundu
37 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 6.895 dəfə oxundu
38 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.964 dəfə oxundu
39 Camaatla bərabər dua etməyin dinimizdəki yeri nədir? 08.09.17 158 dəfə oxundu
40 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 5.162 dəfə oxundu
41 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.615 dəfə oxundu
42 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 4.863 dəfə oxundu
43 “Allahım! Səndən Sənə sığınıram” deyə bir dua varmı? 20.09.17 499 dəfə oxundu
44 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 1.081 dəfə oxundu
45 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.944 dəfə oxundu
46 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 3.187 dəfə oxundu
47 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.694 dəfə oxundu
48 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 3.335 dəfə oxundu
49 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 7.954 dəfə oxundu
50 Hicab duası var? 30.01.12 3.787 dəfə oxundu
51 Allah, dua edən qullarına nə üçün kömək etmir? 18.02.19 397 dəfə oxundu
52 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.344 dəfə oxundu
53 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 28.104 dəfə oxundu
54 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.585 dəfə oxundu
55 “Sənə gəlib bağışlanma istəsələrdi” ayəsi vəsiləyə dəlil deyilmi? 20.05.19 198 dəfə oxundu