Cövşən nədir?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 21 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Cövşən, dua və bu kimi şeyləri boyuna asıb gəzdirmək olar? Dində yeri var?

Cavab: “Cövşən sözü Fars sözüdür. Mənası zirehdöyüş paltarı deməkdir. Bir istilah kimi Şiə mənbələrində Əhli-Beyt yolu ilə Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) məxsus olduğu irəli sürülən, cövşəni-kəbir və çövşəni-səğir kimi tanınan, mətn və məzmunları bir-birindən fərqlənən 2 dua haqqında işlədilir.”1

Çövşən mənşəyi baxımından Sünni deyil, Şiə mənbələrində özünə yer tutur. Belə bir fikir irəli sürülür ki, bu dua Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) tərəfindən edilib; hətta peyğəmbər onu öz boynundan da asıb və əshabələrinə tapşırıq verib ki, onlar da assınlar. Qeyd edək ki, bütün bunlar barədə hədis kitablarının heç birində məlumat yoxdur. Yəni, bunların heç biri düz deyil. Şübhəsiz ki, bəzi insanlar bu duanı yazıb hazırladıqdan sonra sata bilmək üçün, qısa desək, alver məqsədilə özlərindən belə şeylər uydurublar.

“Cövşəni-kəbir bir hissəsi dini mətnlərdə mövcud olan, məna və məzmun (ehtiva) baxımından Allaha nisbət edilməyində bir problem olmayan söz və cümlələrdən, eləcə də münacat və nəzir-niyazlardan ibarət bir mətndir. Bu kimi mətnlərlə dua etmək dini həyat baxımından məsləhət görülən bir şey kimi qəbul olunur. Buna baxmayaraq cövşəni-kəbir kimi tanınan və imam Musa əl-Kazımdan etibarən imamların vasitəsilə həzrəti peyğəmbərə nisbət edimiş bir hədis kimi rəvayət olunan bu duanın – təqribən 15 səhifəlik bir mətnin səhih (düzgün, mötəbər) olmağı mümkün görünmür. Çünki bu mətn məlum bir hadisə, əhvalat və ya tarixi bir hadisədən bəhs edən, yaddaşda saxlanması asan mətnlərdən fərqli olan (hər söz və cümləsini böyük bir diqqətlə öyrənib təkrar etmək lazımdır) bir mətndir; bunun həzrəti peyğəmbərdən götürülüb rəvayət edilməsi qeyri-mümkün deyilə biləcək səviyyədə çətindir.

Əlavə olaraq qeyd edilməlidir ki, bu dua Sünni hədis külliyatlarında, eyni zamanda Şiə hədis məcmuələrinin əsas mənbəyi hesab olunan kütubi-ərbəədə (dörd kitab) qeyd olunmayıb. Sadəcə olaraq dua məcmuələri kimi ikinci dərəcəli bəzi kitablarda yazılıb. Bütün bunlar da yuxarıdakı fikri dəstəkləyir.”2

Dua boyundan asmaq üçün yox, o duayla Allaha yalvarıb-yaxarmaq üçün öyrənilməli, yaxud da yazılmalıdır. Cövşənin içində gözəl dua və zikrlər var. Amma xurafat və mövhumata inanaraq və heç bir əsası olmayan şeylərin həyata keçməsini umub onu oxumaq və üstündə gəzdirmək düzgün deyil.

İnsan duanı boynuna bir şey asmaqla deyil, daxilən, səmimi bir şəkildə Allaha yalvarıb etməlidir. Peyğəmbərimiz də belə edib. Bununla əlaqədar hədislər belədir:

Əbu Səiddən (r. a.) nəql olunduğuna görə o belə demişdir:

“Rəsulullah (s. a. v.) cinlərdən və insanın gözündən (göz dəyməsindən) (müxtəlif dualar oxuyaraq) Allaha sığınırdı. Muavvizəteyn (Fələq və Nas surələri) nazil olduqdan sonra da bu iki surəni əsas götürdü; digər duaları bir də oxumadı.”3

Həzrəti Aişə belə rəvayət edir:

“Peyğəmbər (s. a. v.) hər gecə yatağına girdiyi vaxt əllərini üfürüb muavvizəteyni (Fələq və Nas surələri) və İxlas surəsini oxuyur, əllərini üzünə və bədəninə sürtürdü. Bunu üç dəfə təkrar edirdi. Xəstələndiyi vaxtlarda məndən onun üçün eyni şeyi yerinə yetirməyimi tələb edirdi.”4

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Mənbə: Mehmet Toprak, Türkiyə Diyanət Vəqfi-nin nəşr etdiyi İslam ensiklopediyası, “Cevşen” bəndi (Türk dilində), İstanbul, 1993,7-ci cild, s. 462. []
  2. Mənbə: eyni əsər, s. 463. []
  3. Tirmizi, Tibb, 16; İbn Macə, Tibb, 33. []
  4. Buxari, Fəzailu-l-Quran, 14, Tibb, 39, Dəavat, 12; Müslim, Salam, 50; Tirmizi, Dəavat, 21; Əbu Davud, Tibb, 19. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
4.161 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 3.980 dəfə oxundu
2 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 3.706 dəfə oxundu
3 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 481 dəfə oxundu
4 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 1.578 dəfə oxundu
5 Cövşən nədir? 21.01.11 4.161 dəfə oxundu
6 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 3.960 dəfə oxundu
7 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 1.970 dəfə oxundu
8 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.361 dəfə oxundu
9 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.633 dəfə oxundu
10 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 3.920 dəfə oxundu
11 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.128 dəfə oxundu
12 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.446 dəfə oxundu
13 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 711 dəfə oxundu
14 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.700 dəfə oxundu
15 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.676 dəfə oxundu
16 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 2.805 dəfə oxundu
17 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 5.888 dəfə oxundu
18 Hicab duası var? 30.01.12 2.907 dəfə oxundu
19 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.054 dəfə oxundu
20 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 20.596 dəfə oxundu
21 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.440 dəfə oxundu
22 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 6.536 dəfə oxundu
23 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 4.505 dəfə oxundu
24 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 1.914 dəfə oxundu
25 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.531 dəfə oxundu
26 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.553 dəfə oxundu
27 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 10.654 dəfə oxundu
28 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.475 dəfə oxundu
29 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 1.896 dəfə oxundu
30 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.614 dəfə oxundu
31 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.713 dəfə oxundu
32 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.452 dəfə oxundu
33 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.068 dəfə oxundu
34 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 1.971 dəfə oxundu
35 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.347 dəfə oxundu
36 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.685 dəfə oxundu
37 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.291 dəfə oxundu
38 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.358 dəfə oxundu
39 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 711 dəfə oxundu
40 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 594 dəfə oxundu
41 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.458 dəfə oxundu
42 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.487 dəfə oxundu
43 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 8.123 dəfə oxundu
44 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.136 dəfə oxundu
45 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.043 dəfə oxundu
46 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 16.120 dəfə oxundu
47 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.647 dəfə oxundu
48 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 717 dəfə oxundu