Cövşən nədir?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 21 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Cövşən, dua və bu kimi şeyləri boyuna asıb gəzdirmək olar? Dində yeri var?

Cavab: “Cövşən sözü Fars sözüdür. Mənası zirehdöyüş paltarı deməkdir. Bir istilah kimi Şiə mənbələrində Əhli-Beyt yolu ilə Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) məxsus olduğu irəli sürülən, cövşəni-kəbir və çövşəni-səğir kimi tanınan, mətn və məzmunları bir-birindən fərqlənən 2 dua haqqında işlədilir.”1

Çövşən mənşəyi baxımından Sünni deyil, Şiə mənbələrində özünə yer tutur. Belə bir fikir irəli sürülür ki, bu dua Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) tərəfindən edilib; hətta peyğəmbər onu öz boynundan da asıb və əshabələrinə tapşırıq verib ki, onlar da assınlar. Qeyd edək ki, bütün bunlar barədə hədis kitablarının heç birində məlumat yoxdur. Yəni, bunların heç biri düz deyil. Şübhəsiz ki, bəzi insanlar bu duanı yazıb hazırladıqdan sonra sata bilmək üçün, qısa desək, alver məqsədilə özlərindən belə şeylər uydurublar.

“Cövşəni-kəbir bir hissəsi dini mətnlərdə mövcud olan, məna və məzmun (ehtiva) baxımından Allaha nisbət edilməyində bir problem olmayan söz və cümlələrdən, eləcə də münacat və nəzir-niyazlardan ibarət bir mətndir. Bu kimi mətnlərlə dua etmək dini həyat baxımından məsləhət görülən bir şey kimi qəbul olunur. Buna baxmayaraq cövşəni-kəbir kimi tanınan və imam Musa əl-Kazımdan etibarən imamların vasitəsilə həzrəti peyğəmbərə nisbət edimiş bir hədis kimi rəvayət olunan bu duanın – təqribən 15 səhifəlik bir mətnin səhih (düzgün, mötəbər) olmağı mümkün görünmür. Çünki bu mətn məlum bir hadisə, əhvalat və ya tarixi bir hadisədən bəhs edən, yaddaşda saxlanması asan mətnlərdən fərqli olan (hər söz və cümləsini böyük bir diqqətlə öyrənib təkrar etmək lazımdır) bir mətndir; bunun həzrəti peyğəmbərdən götürülüb rəvayət edilməsi qeyri-mümkün deyilə biləcək səviyyədə çətindir.

Əlavə olaraq qeyd edilməlidir ki, bu dua Sünni hədis külliyatlarında, eyni zamanda Şiə hədis məcmuələrinin əsas mənbəyi hesab olunan kütubi-ərbəədə (dörd kitab) qeyd olunmayıb. Sadəcə olaraq dua məcmuələri kimi ikinci dərəcəli bəzi kitablarda yazılıb. Bütün bunlar da yuxarıdakı fikri dəstəkləyir.”2

Dua boyundan asmaq üçün yox, o duayla Allaha yalvarıb-yaxarmaq üçün öyrənilməli, yaxud da yazılmalıdır. Cövşənin içində gözəl dua və zikrlər var. Amma xurafat və mövhumata inanaraq və heç bir əsası olmayan şeylərin həyata keçməsini umub onu oxumaq və üstündə gəzdirmək düzgün deyil.

İnsan duanı boynuna bir şey asmaqla deyil, daxilən, səmimi bir şəkildə Allaha yalvarıb etməlidir. Peyğəmbərimiz də belə edib. Bununla əlaqədar hədislər belədir:

Əbu Səiddən (r. a.) nəql olunduğuna görə o belə demişdir:

“Rəsulullah (s. a. v.) cinlərdən və insanın gözündən (göz dəyməsindən) (müxtəlif dualar oxuyaraq) Allaha sığınırdı. Muavvizəteyn (Fələq və Nas surələri) nazil olduqdan sonra da bu iki surəni əsas götürdü; digər duaları bir də oxumadı.”3

Həzrəti Aişə belə rəvayət edir:

“Peyğəmbər (s. a. v.) hər gecə yatağına girdiyi vaxt əllərini üfürüb muavvizəteyni (Fələq və Nas surələri) və İxlas surəsini oxuyur, əllərini üzünə və bədəninə sürtürdü. Bunu üç dəfə təkrar edirdi. Xəstələndiyi vaxtlarda məndən onun üçün eyni şeyi yerinə yetirməyimi tələb edirdi.”4

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Mənbə: Mehmet Toprak, Türkiyə Diyanət Vəqfi-nin nəşr etdiyi İslam ensiklopediyası, “Cevşen” bəndi (Türk dilində), İstanbul, 1993,7-ci cild, s. 462. []
  2. Mənbə: eyni əsər, s. 463. []
  3. Tirmizi, Tibb, 16; İbn Macə, Tibb, 33. []
  4. Buxari, Fəzailu-l-Quran, 14, Tibb, 39, Dəavat, 12; Müslim, Salam, 50; Tirmizi, Dəavat, 21; Əbu Davud, Tibb, 19. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
4.098 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 1.932 dəfə oxundu
2 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.151 dəfə oxundu
3 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.636 dəfə oxundu
4 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.257 dəfə oxundu
5 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.336 dəfə oxundu
6 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 683 dəfə oxundu
7 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 544 dəfə oxundu
8 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.427 dəfə oxundu
9 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.449 dəfə oxundu
10 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 7.880 dəfə oxundu
11 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.079 dəfə oxundu
12 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.001 dəfə oxundu
13 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 15.313 dəfə oxundu
14 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.618 dəfə oxundu
15 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 661 dəfə oxundu
16 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 3.897 dəfə oxundu
17 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 3.588 dəfə oxundu
18 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 453 dəfə oxundu
19 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 1.474 dəfə oxundu
20 Cövşən nədir? 21.01.11 4.098 dəfə oxundu
21 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 3.898 dəfə oxundu
22 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 1.923 dəfə oxundu
23 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.251 dəfə oxundu
24 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.582 dəfə oxundu
25 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 3.824 dəfə oxundu
26 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.077 dəfə oxundu
27 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.377 dəfə oxundu
28 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 669 dəfə oxundu
29 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.672 dəfə oxundu
30 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.616 dəfə oxundu
31 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 2.744 dəfə oxundu
32 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 5.807 dəfə oxundu
33 Hicab duası var? 30.01.12 2.859 dəfə oxundu
34 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.000 dəfə oxundu
35 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 20.106 dəfə oxundu
36 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.407 dəfə oxundu
37 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 6.205 dəfə oxundu
38 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 4.390 dəfə oxundu
39 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 1.873 dəfə oxundu
40 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.462 dəfə oxundu
41 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.447 dəfə oxundu
42 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 10.421 dəfə oxundu
43 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.413 dəfə oxundu
44 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 1.857 dəfə oxundu
45 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.562 dəfə oxundu
46 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.650 dəfə oxundu
47 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.426 dəfə oxundu
48 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 923 dəfə oxundu