Cövşən nədir?
Müsəlmanlar > Dua-zikr > Fitvalar Tarix: 21 Ocak 2011 Tövsiyə et Çap et
Sual: Cövşən, dua və bu kimi şeyləri boyuna asıb gəzdirmək olar? Dində yeri var?

Cavab: “Cövşən sözü Fars sözüdür. Mənası zirehdöyüş paltarı deməkdir. Bir istilah kimi Şiə mənbələrində Əhli-Beyt yolu ilə Muhəmməd peyğəmbərə (s. a. v.) məxsus olduğu irəli sürülən, cövşəni-kəbir və çövşəni-səğir kimi tanınan, mətn və məzmunları bir-birindən fərqlənən 2 dua haqqında işlədilir.”1

Çövşən mənşəyi baxımından Sünni deyil, Şiə mənbələrində özünə yer tutur. Belə bir fikir irəli sürülür ki, bu dua Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) tərəfindən edilib; hətta peyğəmbər onu öz boynundan da asıb və əshabələrinə tapşırıq verib ki, onlar da assınlar. Qeyd edək ki, bütün bunlar barədə hədis kitablarının heç birində məlumat yoxdur. Yəni, bunların heç biri düz deyil. Şübhəsiz ki, bəzi insanlar bu duanı yazıb hazırladıqdan sonra sata bilmək üçün, qısa desək, alver məqsədilə özlərindən belə şeylər uydurublar.

“Cövşəni-kəbir bir hissəsi dini mətnlərdə mövcud olan, məna və məzmun (ehtiva) baxımından Allaha nisbət edilməyində bir problem olmayan söz və cümlələrdən, eləcə də münacat və nəzir-niyazlardan ibarət bir mətndir. Bu kimi mətnlərlə dua etmək dini həyat baxımından məsləhət görülən bir şey kimi qəbul olunur. Buna baxmayaraq cövşəni-kəbir kimi tanınan və imam Musa əl-Kazımdan etibarən imamların vasitəsilə həzrəti peyğəmbərə nisbət edimiş bir hədis kimi rəvayət olunan bu duanın – təqribən 15 səhifəlik bir mətnin səhih (düzgün, mötəbər) olmağı mümkün görünmür. Çünki bu mətn məlum bir hadisə, əhvalat və ya tarixi bir hadisədən bəhs edən, yaddaşda saxlanması asan mətnlərdən fərqli olan (hər söz və cümləsini böyük bir diqqətlə öyrənib təkrar etmək lazımdır) bir mətndir; bunun həzrəti peyğəmbərdən götürülüb rəvayət edilməsi qeyri-mümkün deyilə biləcək səviyyədə çətindir.

Əlavə olaraq qeyd edilməlidir ki, bu dua Sünni hədis külliyatlarında, eyni zamanda Şiə hədis məcmuələrinin əsas mənbəyi hesab olunan kütubi-ərbəədə (dörd kitab) qeyd olunmayıb. Sadəcə olaraq dua məcmuələri kimi ikinci dərəcəli bəzi kitablarda yazılıb. Bütün bunlar da yuxarıdakı fikri dəstəkləyir.”2

Dua boyundan asmaq üçün yox, o duayla Allaha yalvarıb-yaxarmaq üçün öyrənilməli, yaxud da yazılmalıdır. Cövşənin içində gözəl dua və zikrlər var. Amma xurafat və mövhumata inanaraq və heç bir əsası olmayan şeylərin həyata keçməsini umub onu oxumaq və üstündə gəzdirmək düzgün deyil.

İnsan duanı boynuna bir şey asmaqla deyil, daxilən, səmimi bir şəkildə Allaha yalvarıb etməlidir. Peyğəmbərimiz də belə edib. Bununla əlaqədar hədislər belədir:

Əbu Səiddən (r. a.) nəql olunduğuna görə o belə demişdir:

“Rəsulullah (s. a. v.) cinlərdən və insanın gözündən (göz dəyməsindən) (müxtəlif dualar oxuyaraq) Allaha sığınırdı. Muavvizəteyn (Fələq və Nas surələri) nazil olduqdan sonra da bu iki surəni əsas götürdü; digər duaları bir də oxumadı.”3

Həzrəti Aişə belə rəvayət edir:

“Peyğəmbər (s. a. v.) hər gecə yatağına girdiyi vaxt əllərini üfürüb muavvizəteyni (Fələq və Nas surələri) və İxlas surəsini oxuyur, əllərini üzünə və bədəninə sürtürdü. Bunu üç dəfə təkrar edirdi. Xəstələndiyi vaxtlarda məndən onun üçün eyni şeyi yerinə yetirməyimi tələb edirdi.”4

Materialdan istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Mənbə: Mehmet Toprak, Türkiyə Diyanət Vəqfi-nin nəşr etdiyi İslam ensiklopediyası, “Cevşen” bəndi (Türk dilində), İstanbul, 1993,7-ci cild, s. 462. []
  2. Mənbə: eyni əsər, s. 463. []
  3. Tirmizi, Tibb, 16; İbn Macə, Tibb, 33. []
  4. Buxari, Fəzailu-l-Quran, 14, Tibb, 39, Dəavat, 12; Müslim, Salam, 50; Tirmizi, Dəavat, 21; Əbu Davud, Tibb, 19. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
4.193 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Araya vasitəçi qoyub dua etmək düzgündür? 29.06.09 1.995 dəfə oxundu
2 Səcdədə Azərbaycanca dua etmək olar? 25.01.11 5.434 dəfə oxundu
3 Dua sözünə ibadət mənası vermək olar? 22.06.11 1.659 dəfə oxundu
4 İstixarə nə deməkdir? 28.03.10 3.969 dəfə oxundu
5 Duada əlləri aralı tutmaq lazımdır, yoxsa bitişdirmək? 28.01.11 2.160 dəfə oxundu
6 Zikrin mənası nədir? Bəs zikrin ziddi nədir? 03.07.11 3.499 dəfə oxundu
7 Bir insan digər birinə savab bağışlaya bilərmi və bunun sübutu varmı? 03.02.16 736 dəfə oxundu
8 Bəzi dualarda əlləri niyə tərs tuturlar? 28.01.11 1.723 dəfə oxundu
9 Allahdan başqasını köməyə çağırmaq 29.06.09 2.725 dəfə oxundu
10 Dua yazan bir mollanın arxasında namaz qılmaq olar? 29.03.11 2.849 dəfə oxundu
11 Toy gecəsinə məxsus bir dua var? 05.02.11 5.943 dəfə oxundu
12 Hicab duası var? 30.01.12 2.948 dəfə oxundu
13 Bəzi ayələrdəki “Allahın zikri” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulur? 01.05.14 1.081 dəfə oxundu
14 Cinsi əlaqədən qabaq hansı duanı oxumaq lazımdır? 19.02.11 20.839 dəfə oxundu
15 Məsciddə “Ya həzrəti Bilal Həbəşi” lövhəsi asmaq olar? 05.04.11 1.463 dəfə oxundu
16 Evlənmək ya da arzularıma nail olmaq üçün nə etməliyəm? 17.03.14 6.739 dəfə oxundu
17 “La hövlə və la qüvvətə…” duası nə deməkdir? 19.02.11 4.587 dəfə oxundu
18 Mələklər ürəyimizdən keçənləri bilmirlərsə, onları kim yazır? 07.03.12 1.948 dəfə oxundu
19 Hər duadan və çörək yedikdən sonra Fatihə vermək nə deməkdir? 07.08.09 3.585 dəfə oxundu
20 “Ya Həyyu, ya Qəyyumu…” duası nə deməkdir? 19.02.11 2.610 dəfə oxundu
21 Kağıza dua yazdırıb özümüzlə gəzdirə bilərik? 01.05.11 10.796 dəfə oxundu
22 Kənzul-Ərş və Qədəh dualarının dində bir yeri var? 22.02.10 2.524 dəfə oxundu
23 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 1.919 dəfə oxundu
24 Azan duasını məsciddə camaatla birlikdə etmək doğrudur? 13.12.12 1.641 dəfə oxundu
25 Duadan sonra nə üçün əlləri yuxarı qaldırıb üzə sürtürlər? 06.01.10 2.745 dəfə oxundu
26 Hilyeyi-şərif nədir? Onu üstümüzdə gəzdirmək savabdır? 08.03.11 1.469 dəfə oxundu
27 Kagıza yazılan duanı atmaq olarmı? 25.01.16 1.101 dəfə oxundu
28 Camaat halında dua etməyin İslam dinindəki yeri nədir? 28.04.10 1.998 dəfə oxundu
29 Amin nə deməkdir? Mənşəyi nədir? 11.05.11 9.416 dəfə oxundu
30 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 1.714 dəfə oxundu
31 “Üzünün suyu xatirinə” – deyə, dua etmək olar? 06.10.14 1.315 dəfə oxundu
32 Duada peyğəmbər kimi biz də rəfiqi-ə’lanı diləyə bilərikmi? 01.06.11 1.380 dəfə oxundu
33 Sələfilərin iddia etdiyi kimi camaat halında təsbih çəkmək bidətdir? 30.09.15 736 dəfə oxundu
34 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlar üçün dua etməsi doğrudurmu? 26.12.15 623 dəfə oxundu
35 Təriqətə daxil olan insanlar öz üsullarına əsasən zikr edə bilərlər? 20.05.11 1.488 dəfə oxundu
36 Səmimi olaraq edilən hər dua qəbul edilirmi? 10.03.15 1.509 dəfə oxundu
37 Peyğəmbərə salavat demədən dua etmək olmaz? 22.11.10 8.248 dəfə oxundu
38 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.169 dəfə oxundu
39 Bəddua etmək nə dərəcədə doğrudur? 31.07.15 1.074 dəfə oxundu
40 İmtahanda müvəffəq olmaq üçün hansı duanı oxumaq lazımdır? 26.11.14 16.923 dəfə oxundu
41 Zikrli ilahi və kollektiv zikr haqında fikriniz nədir? 11.02.10 1.669 dəfə oxundu
42 Mən qəşəng deyiləm, nə etməliyəm? 08.06.16 753 dəfə oxundu
43 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.020 dəfə oxundu
44 Namazdan sonra cəm halda təsbeh çevirmək bidətdir? 28.04.10 3.764 dəfə oxundu
45 Ölmüş əqrabalarımız dua etməklə əfv edilə bilər? 29.07.16 503 dəfə oxundu
46 “Ləbbeyk ya Əli!”, “Ləbbeyk ya Hüseyn” demək nə dərəcədə doğrudur? 02.03.16 1.665 dəfə oxundu
47 Cövşən nədir? 21.01.11 4.193 dəfə oxundu
48 Rüku və səcdələrdə təsbihatın uzunluğu nə qədər olmalıdır? 04.03.10 4.000 dəfə oxundu