Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 03 Mayıs 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Sələbə hədisi kimi məşhur olan hədis səhihdir? Deyilənə görə Sələbə adlı bir adam gəlib peyğəmbərimizdən xahiş edir ki, onun üçün dua etsin və o varlı adam olsun. Peyğəmbərimiz də onun üçün dua edir. Dua qəbul olunur, zaman keçdikcə Sələbə varlı-hallı adam olur. Sonra peyğəmbərimiz zəkat yığan məmurları onun yanına göndərir ki, zəkatını versin. Sələbə zəkat verməkdən boyun qaçırır. Amma sonra peşman olur və zəkat vermək istəyir. Buna baxmayaraq peyğəmbər onun zəkatını qəbul etmir. Peyğəmbər vəfat etdikdən sonra Sələbə zəkatını həzrəti Əbu Bəkrə aparır. Ancaq o da zəkatı qəbul etmir. Onun ölümündən sonra həzrəti Ömərə aparır, o da bundan imtina edir. Həzrəti Osmanın dövründə isə Sələbə dünyasını dəyişir. Əsas sualım budur: Bu əhvalat həqiqətən, baş verib? Öz səhvini başa düşüb peşman olduğu halda, bir insana qarşı peyğəmbərimiz və iki xəlifə həqiqətən də, belə üz göstəriblər? Yoxsa bu sadəcə olaraq bir əfsanədir?

Kadir Paksoy tərəfindən qələmə alınan və Yeni Ümit jurnalında nəşr olunan Sa’lebe Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller adlı məqalədə bu əhvalatla əlaqədar olaraq aşağıdakı məlumatlara yer verilir:

“Hədis elmində nüfuz sahibi olan alimlərin dediklərinə əsasən Sələbə hədisi isnad (sənəd) baxımından olduqca zəif, illətli və münkər bir rəvayətdir.

Belə ki, İbn Hazm Sələbə hədisinin Muan ibn Rifaa, Əli ibn Yezid və Qasım kimi zəif ravilərin vasitəsilə nəql olunan əsassız və batil bir rəvayət olduğunu, əlavə olaraq, nüzul səbəbi baxımından da Tövbə surəsinin 75-77-ci ayələrinin münafiqlər haqqında ümumi olduğunu, beləliklə, bunun Sələbə ilə əlaqədar olmadığını qeyd edir.

İbnul-Əsir isə Sələbə qissəsinin səhih olmadığını, yaxud da Bədr döyüşündə iştirak edən Sələbə haqqında qüsurlu olduğunu bildirir.

Zəhəbi də Sələbə hədisinin münkər olduğuna toxunur.

İraqi və Heysəmi Təbəraninin nəql etdiyi Sələbə hədisinin Əli ibn Yezid adlı mətruk bir raviyə görə zəif olduğunu vurğulayıblar.

Abdulfəttah Əbu Quddə Sələbə hədisinin illətli və münkər bir rəvayət olmağına baxmayaraq xüsusilə müfəssirlər tərəfindən illətinə və münkərliyinə toxunulmadan nəql edildiyini vurğulayır.

Alimlərin də bildirdikləri bu tənqid və təhlillərə əsasən Sələbə hədisi hədsiz dərəcədə zəif, illətli, münkər, hətta əsilsiz və batil bir rəvayətdir. Əlbəttə ki, belə bir rəvayətdən dəlil olmaz. Hətta bu qəbildən olan rəvayətlərin nəql olunmağı da münasib deyil.

Rəvayətdə deyilir ki, Sələbə peşman olub zəkatını gətirdiyi halda, istər peyğəmbər, istərsə də xəlifələri tərəfindən qəbul edilməyib. Zəkatını gətirən şəxsi rədd etmək hər şeydən əvvəl peyğəmbərin, sonra da Raşidi xəlifələrin hökmləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Xüsusilə də peyğəmbərin münafiqlərə qarşı tətbiq etdiyi strategiyalar və onun bu məsələdəki rəftarı tədqiq edildikdə məlum olur ki, peyğəmbər onların münafiqliklərini açıq-aydın üzlərinə vurmayıb. İbn Səlul kimi məşhur münafiqləri belə, səbrlə idarə edib.

Əlavə olaraq, peyğəmbərin və ilk xəlifələrin hökmlərinə əsasən imkanlı şəxslərdən zəkat alınması məsələsi lazım olduğu təqdirdə güc tətbiq edilməklə də həyata keçirilib.

Üstəlik də bu məsələdə həzrəti Əbu Bəkr zəkat verməyənlərə qarşı möhkəm mövqe tutub və onlara qarşı müharibə elan edib! Bu, bilinən bir hadisədir. Buna görə də əlbəttə ki, zəkatını könül xoşluğu ilə gətirən kəslərin rədd olunmağı mümkün deyil.

Bu baxımdan Sələbənin geri qaytarılmağı nə İslamın hökmlərini tətbiq edən peyğəmbərin, nə də onun Sünnəsini izləyib həyata keçirən xəlifələrin əməlləri ilə üst-üstə düşür.  Bütün bu məlumatlar Sələbə hədisinin mətn və məzmun baxımından ziddiyyətlərlə dolu olduğunu göstərir”.1

  1. Kadir Paksoy, “Saləbə Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller”, Yeni Ümit jurnalı, nömrə 70, 2005. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.662 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.940 dəfə oxundu
2 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.426 dəfə oxundu
3 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.451 dəfə oxundu
4 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.245 dəfə oxundu
5 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.433 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.156 dəfə oxundu
7 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.011 dəfə oxundu
8 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.806 dəfə oxundu
9 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.186 dəfə oxundu
10 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.408 dəfə oxundu
11 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.025 dəfə oxundu
12 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.708 dəfə oxundu
13 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.415 dəfə oxundu
14 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.528 dəfə oxundu
15 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.613 dəfə oxundu
16 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.852 dəfə oxundu
17 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.535 dəfə oxundu
18 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.488 dəfə oxundu
19 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 14.725 dəfə oxundu
20 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.208 dəfə oxundu
21 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.574 dəfə oxundu
22 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 961 dəfə oxundu
23 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.509 dəfə oxundu
24 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.400 dəfə oxundu
25 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.229 dəfə oxundu
26 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.713 dəfə oxundu
27 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.682 dəfə oxundu
28 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.089 dəfə oxundu
29 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.696 dəfə oxundu
30 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 412 dəfə oxundu
31 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.261 dəfə oxundu
32 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.121 dəfə oxundu
33 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.526 dəfə oxundu
34 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.602 dəfə oxundu
35 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 101 dəfə oxundu
36 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.758 dəfə oxundu
37 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 9.822 dəfə oxundu
38 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.623 dəfə oxundu
39 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
40 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 296 dəfə oxundu
41 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.663 dəfə oxundu
42 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.774 dəfə oxundu
43 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.914 dəfə oxundu
44 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.491 dəfə oxundu
45 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 116 dəfə oxundu
46 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.523 dəfə oxundu
47 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.253 dəfə oxundu
48 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.060 dəfə oxundu
49 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.685 dəfə oxundu
50 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 1.997 dəfə oxundu
51 Şəvval orucu 29.06.09 3.666 dəfə oxundu
52 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.051 dəfə oxundu
53 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.323 dəfə oxundu
54 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.693 dəfə oxundu
55 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.146 dəfə oxundu
56 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.643 dəfə oxundu
57 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.191 dəfə oxundu
58 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.662 dəfə oxundu
59 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.481 dəfə oxundu
60 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.217 dəfə oxundu
61 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.552 dəfə oxundu
62 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.440 dəfə oxundu
63 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.094 dəfə oxundu
64 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.129 dəfə oxundu
65 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.356 dəfə oxundu
66 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.967 dəfə oxundu
67 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.836 dəfə oxundu
68 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.671 dəfə oxundu
69 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.233 dəfə oxundu
70 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.186 dəfə oxundu
71 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.296 dəfə oxundu
72 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.461 dəfə oxundu
73 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.433 dəfə oxundu
74 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.347 dəfə oxundu