Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 03 Mayıs 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Sələbə hədisi kimi məşhur olan hədis səhihdir? Deyilənə görə Sələbə adlı bir adam gəlib peyğəmbərimizdən xahiş edir ki, onun üçün dua etsin və o varlı adam olsun. Peyğəmbərimiz də onun üçün dua edir. Dua qəbul olunur, zaman keçdikcə Sələbə varlı-hallı adam olur. Sonra peyğəmbərimiz zəkat yığan məmurları onun yanına göndərir ki, zəkatını versin. Sələbə zəkat verməkdən boyun qaçırır. Amma sonra peşman olur və zəkat vermək istəyir. Buna baxmayaraq peyğəmbər onun zəkatını qəbul etmir. Peyğəmbər vəfat etdikdən sonra Sələbə zəkatını həzrəti Əbu Bəkrə aparır. Ancaq o da zəkatı qəbul etmir. Onun ölümündən sonra həzrəti Ömərə aparır, o da bundan imtina edir. Həzrəti Osmanın dövründə isə Sələbə dünyasını dəyişir. Əsas sualım budur: Bu əhvalat həqiqətən, baş verib? Öz səhvini başa düşüb peşman olduğu halda, bir insana qarşı peyğəmbərimiz və iki xəlifə həqiqətən də, belə üz göstəriblər? Yoxsa bu sadəcə olaraq bir əfsanədir?

Kadir Paksoy tərəfindən qələmə alınan və Yeni Ümit jurnalında nəşr olunan Sa’lebe Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller adlı məqalədə bu əhvalatla əlaqədar olaraq aşağıdakı məlumatlara yer verilir:

“Hədis elmində nüfuz sahibi olan alimlərin dediklərinə əsasən Sələbə hədisi isnad (sənəd) baxımından olduqca zəif, illətli və münkər bir rəvayətdir.

Belə ki, İbn Hazm Sələbə hədisinin Muan ibn Rifaa, Əli ibn Yezid və Qasım kimi zəif ravilərin vasitəsilə nəql olunan əsassız və batil bir rəvayət olduğunu, əlavə olaraq, nüzul səbəbi baxımından da Tövbə surəsinin 75-77-ci ayələrinin münafiqlər haqqında ümumi olduğunu, beləliklə, bunun Sələbə ilə əlaqədar olmadığını qeyd edir.

İbnul-Əsir isə Sələbə qissəsinin səhih olmadığını, yaxud da Bədr döyüşündə iştirak edən Sələbə haqqında qüsurlu olduğunu bildirir.

Zəhəbi də Sələbə hədisinin münkər olduğuna toxunur.

İraqi və Heysəmi Təbəraninin nəql etdiyi Sələbə hədisinin Əli ibn Yezid adlı mətruk bir raviyə görə zəif olduğunu vurğulayıblar.

Abdulfəttah Əbu Quddə Sələbə hədisinin illətli və münkər bir rəvayət olmağına baxmayaraq xüsusilə müfəssirlər tərəfindən illətinə və münkərliyinə toxunulmadan nəql edildiyini vurğulayır.

Alimlərin də bildirdikləri bu tənqid və təhlillərə əsasən Sələbə hədisi hədsiz dərəcədə zəif, illətli, münkər, hətta əsilsiz və batil bir rəvayətdir. Əlbəttə ki, belə bir rəvayətdən dəlil olmaz. Hətta bu qəbildən olan rəvayətlərin nəql olunmağı da münasib deyil.

Rəvayətdə deyilir ki, Sələbə peşman olub zəkatını gətirdiyi halda, istər peyğəmbər, istərsə də xəlifələri tərəfindən qəbul edilməyib. Zəkatını gətirən şəxsi rədd etmək hər şeydən əvvəl peyğəmbərin, sonra da Raşidi xəlifələrin hökmləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Xüsusilə də peyğəmbərin münafiqlərə qarşı tətbiq etdiyi strategiyalar və onun bu məsələdəki rəftarı tədqiq edildikdə məlum olur ki, peyğəmbər onların münafiqliklərini açıq-aydın üzlərinə vurmayıb. İbn Səlul kimi məşhur münafiqləri belə, səbrlə idarə edib.

Əlavə olaraq, peyğəmbərin və ilk xəlifələrin hökmlərinə əsasən imkanlı şəxslərdən zəkat alınması məsələsi lazım olduğu təqdirdə güc tətbiq edilməklə də həyata keçirilib.

Üstəlik də bu məsələdə həzrəti Əbu Bəkr zəkat verməyənlərə qarşı möhkəm mövqe tutub və onlara qarşı müharibə elan edib! Bu, bilinən bir hadisədir. Buna görə də əlbəttə ki, zəkatını könül xoşluğu ilə gətirən kəslərin rədd olunmağı mümkün deyil.

Bu baxımdan Sələbənin geri qaytarılmağı nə İslamın hökmlərini tətbiq edən peyğəmbərin, nə də onun Sünnəsini izləyib həyata keçirən xəlifələrin əməlləri ilə üst-üstə düşür.  Bütün bu məlumatlar Sələbə hədisinin mətn və məzmun baxımından ziddiyyətlərlə dolu olduğunu göstərir”.1

  1. Kadir Paksoy, “Saləbə Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller”, Yeni Ümit jurnalı, nömrə 70, 2005. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.663 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.944 dəfə oxundu
2 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.437 dəfə oxundu
3 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.458 dəfə oxundu
4 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.248 dəfə oxundu
5 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.434 dəfə oxundu
6 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.159 dəfə oxundu
7 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.013 dəfə oxundu
8 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.826 dəfə oxundu
9 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.187 dəfə oxundu
10 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.413 dəfə oxundu
11 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.027 dəfə oxundu
12 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.723 dəfə oxundu
13 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.424 dəfə oxundu
14 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.530 dəfə oxundu
15 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.613 dəfə oxundu
16 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.860 dəfə oxundu
17 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.601 dəfə oxundu
18 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.488 dəfə oxundu
19 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 15.113 dəfə oxundu
20 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.209 dəfə oxundu
21 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.581 dəfə oxundu
22 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 961 dəfə oxundu
23 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.511 dəfə oxundu
24 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.400 dəfə oxundu
25 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.233 dəfə oxundu
26 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.714 dəfə oxundu
27 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.683 dəfə oxundu
28 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.092 dəfə oxundu
29 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.707 dəfə oxundu
30 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 436 dəfə oxundu
31 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.284 dəfə oxundu
32 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.126 dəfə oxundu
33 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.530 dəfə oxundu
34 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.603 dəfə oxundu
35 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 101 dəfə oxundu
36 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.764 dəfə oxundu
37 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 9.920 dəfə oxundu
38 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.624 dəfə oxundu
39 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
40 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 313 dəfə oxundu
41 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.683 dəfə oxundu
42 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.811 dəfə oxundu
43 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.923 dəfə oxundu
44 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.498 dəfə oxundu
45 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 117 dəfə oxundu
46 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.531 dəfə oxundu
47 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.269 dəfə oxundu
48 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.079 dəfə oxundu
49 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.697 dəfə oxundu
50 Qüdsi hədislərə baxışımız necə olmalıdır? 05.08.19 48 dəfə oxundu
51 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 2.004 dəfə oxundu
52 Şəvval orucu 29.06.09 3.694 dəfə oxundu
53 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.056 dəfə oxundu
54 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.335 dəfə oxundu
55 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.709 dəfə oxundu
56 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.156 dəfə oxundu
57 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.647 dəfə oxundu
58 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.192 dəfə oxundu
59 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.663 dəfə oxundu
60 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.483 dəfə oxundu
61 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.221 dəfə oxundu
62 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.554 dəfə oxundu
63 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.444 dəfə oxundu
64 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.097 dəfə oxundu
65 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.135 dəfə oxundu
66 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.360 dəfə oxundu
67 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.973 dəfə oxundu
68 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.854 dəfə oxundu
69 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.692 dəfə oxundu
70 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.237 dəfə oxundu
71 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.192 dəfə oxundu
72 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.307 dəfə oxundu
73 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.462 dəfə oxundu
74 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.436 dəfə oxundu
75 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.351 dəfə oxundu