Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir?
Müsəlmanlar > Fitvalar > Hədis Tarix: 03 Mayıs 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Sələbə hədisi kimi məşhur olan hədis səhihdir? Deyilənə görə Sələbə adlı bir adam gəlib peyğəmbərimizdən xahiş edir ki, onun üçün dua etsin və o varlı adam olsun. Peyğəmbərimiz də onun üçün dua edir. Dua qəbul olunur, zaman keçdikcə Sələbə varlı-hallı adam olur. Sonra peyğəmbərimiz zəkat yığan məmurları onun yanına göndərir ki, zəkatını versin. Sələbə zəkat verməkdən boyun qaçırır. Amma sonra peşman olur və zəkat vermək istəyir. Buna baxmayaraq peyğəmbər onun zəkatını qəbul etmir. Peyğəmbər vəfat etdikdən sonra Sələbə zəkatını həzrəti Əbu Bəkrə aparır. Ancaq o da zəkatı qəbul etmir. Onun ölümündən sonra həzrəti Ömərə aparır, o da bundan imtina edir. Həzrəti Osmanın dövründə isə Sələbə dünyasını dəyişir. Əsas sualım budur: Bu əhvalat həqiqətən, baş verib? Öz səhvini başa düşüb peşman olduğu halda, bir insana qarşı peyğəmbərimiz və iki xəlifə həqiqətən də, belə üz göstəriblər? Yoxsa bu sadəcə olaraq bir əfsanədir?

Kadir Paksoy tərəfindən qələmə alınan və Yeni Ümit jurnalında nəşr olunan Sa’lebe Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller adlı məqalədə bu əhvalatla əlaqədar olaraq aşağıdakı məlumatlara yer verilir:

“Hədis elmində nüfuz sahibi olan alimlərin dediklərinə əsasən Sələbə hədisi isnad (sənəd) baxımından olduqca zəif, illətli və münkər bir rəvayətdir.

Belə ki, İbn Hazm Sələbə hədisinin Muan ibn Rifaa, Əli ibn Yezid və Qasım kimi zəif ravilərin vasitəsilə nəql olunan əsassız və batil bir rəvayət olduğunu, əlavə olaraq, nüzul səbəbi baxımından da Tövbə surəsinin 75-77-ci ayələrinin münafiqlər haqqında ümumi olduğunu, beləliklə, bunun Sələbə ilə əlaqədar olmadığını qeyd edir.

İbnul-Əsir isə Sələbə qissəsinin səhih olmadığını, yaxud da Bədr döyüşündə iştirak edən Sələbə haqqında qüsurlu olduğunu bildirir.

Zəhəbi də Sələbə hədisinin münkər olduğuna toxunur.

İraqi və Heysəmi Təbəraninin nəql etdiyi Sələbə hədisinin Əli ibn Yezid adlı mətruk bir raviyə görə zəif olduğunu vurğulayıblar.

Abdulfəttah Əbu Quddə Sələbə hədisinin illətli və münkər bir rəvayət olmağına baxmayaraq xüsusilə müfəssirlər tərəfindən illətinə və münkərliyinə toxunulmadan nəql edildiyini vurğulayır.

Alimlərin də bildirdikləri bu tənqid və təhlillərə əsasən Sələbə hədisi hədsiz dərəcədə zəif, illətli, münkər, hətta əsilsiz və batil bir rəvayətdir. Əlbəttə ki, belə bir rəvayətdən dəlil olmaz. Hətta bu qəbildən olan rəvayətlərin nəql olunmağı da münasib deyil.

Rəvayətdə deyilir ki, Sələbə peşman olub zəkatını gətirdiyi halda, istər peyğəmbər, istərsə də xəlifələri tərəfindən qəbul edilməyib. Zəkatını gətirən şəxsi rədd etmək hər şeydən əvvəl peyğəmbərin, sonra da Raşidi xəlifələrin hökmləri ilə ziddiyyət təşkil edir. Xüsusilə də peyğəmbərin münafiqlərə qarşı tətbiq etdiyi strategiyalar və onun bu məsələdəki rəftarı tədqiq edildikdə məlum olur ki, peyğəmbər onların münafiqliklərini açıq-aydın üzlərinə vurmayıb. İbn Səlul kimi məşhur münafiqləri belə, səbrlə idarə edib.

Əlavə olaraq, peyğəmbərin və ilk xəlifələrin hökmlərinə əsasən imkanlı şəxslərdən zəkat alınması məsələsi lazım olduğu təqdirdə güc tətbiq edilməklə də həyata keçirilib.

Üstəlik də bu məsələdə həzrəti Əbu Bəkr zəkat verməyənlərə qarşı möhkəm mövqe tutub və onlara qarşı müharibə elan edib! Bu, bilinən bir hadisədir. Buna görə də əlbəttə ki, zəkatını könül xoşluğu ilə gətirən kəslərin rədd olunmağı mümkün deyil.

Bu baxımdan Sələbənin geri qaytarılmağı nə İslamın hökmlərini tətbiq edən peyğəmbərin, nə də onun Sünnəsini izləyib həyata keçirən xəlifələrin əməlləri ilə üst-üstə düşür.  Bütün bu məlumatlar Sələbə hədisinin mətn və məzmun baxımından ziddiyyətlərlə dolu olduğunu göstərir”.1

  1. Kadir Paksoy, “Saləbə Kıssasıyla İlgili Rivayet Üzerine Sened ve Metin Esaslı Tahliller”, Yeni Ümit jurnalı, nömrə 70, 2005. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.666 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 “Ümmətimin alimləri İsrail oğullarının peyğəmbərləri kimidirlər” hədisi səhihdir? 28.07.09 1.864 dəfə oxundu
2 Toy gecəsi bəy gəlinin ayağını yumalıdır? 20.11.10 7.680 dəfə oxundu
3 Axır zəmanədə az ibadət edən xilas olacaq? 05.04.11 1.491 dəfə oxundu
4 Peyğəmbər deyib ki, rəhmətliklərinizə Yasin oxuyun? 14.05.12 15.450 dəfə oxundu
5 Biz dini məsələlərdə kimə tabe olmalıyıq? 23.12.13 1.213 dəfə oxundu
6 Muhəmməd peyğəmbər Cənnətdə Məryəm ana ilə evlənəcək? 25.02.10 4.592 dəfə oxundu
7 Alimliyin meyarı çoxlu hədis bilməkdir? 15.05.14 962 dəfə oxundu
8 “Yerə göyə sığmaram, mömin bəndəmin qəlbinə sığaram” sözü hədisdir? 16.06.11 1.512 dəfə oxundu
9 Qeyri-müsəlman ölkədə faiz almaqla əlaqədar hədis var? 21.05.12 1.403 dəfə oxundu
10 Çəlik istifadə etmək sünnədir? 27.01.14 1.236 dəfə oxundu
11 Dünya möminlərə zindan, kafirlərə də cənnətdir? 17.05.11 1.717 dəfə oxundu
12 İnsanın ev, paltar, çörək və sudan başqa bir şeyə haqqı var? 22.01.11 1.683 dəfə oxundu
13 Ölüyə Quran tapşırmaqla əlaqədar hədislər səhihdir? 01.07.11 2.095 dəfə oxundu
14 Allah xoşlamadığı idarəçilərə yaltaq köməkçilər verir? 06.06.12 1.710 dəfə oxundu
15 Bir hədisin səhih sayılma meyarı nədir? 13.04.17 444 dəfə oxundu
16 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.309 dəfə oxundu
17 “Ev tikmək üçün xərclənən pulda xeyir yoxdur” hədisi səhihdir? 23.01.11 2.128 dəfə oxundu
18 “Möminin başından dərd-bəla kəm olmaz” kimi bir hədis var? 11.07.11 1.532 dəfə oxundu
19 “Alimin yuxusu cahilin ibadətindən xeyirlidir” hədisi mötəbərdir? 21.07.12 1.604 dəfə oxundu
20 Bir məsələ Quranda keçirsə, əlavə olaraq hədisə baxılarmı? 02.01.18 102 dəfə oxundu
21 “Ən yaxşı müsəlman xanımı ilə yaxşı dolanandır”. Bu hədis necə izah edilir? 16.02.10 1.766 dəfə oxundu
22 Üzüqoylu yatmaq 19.06.10 10.005 dəfə oxundu
23 “Məni sevən bəlaya düçar olar” formasında bir hədis var? 06.09.11 1.629 dəfə oxundu
24 “Sünnəmi əhya edənə yüz şəhid savabı var” hədisi mötəbərdir? 10.12.12 1.260 dəfə oxundu
25 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 323 dəfə oxundu
26 Muhəmməd peyğəmbərin neçə hədisi var? 29.10.11 2.702 dəfə oxundu
27 Əsrlə şam arasında yatmaq təhlükəlidir? 24.01.11 5.851 dəfə oxundu
28 Xəlifə Ömər yağış duasında həzrəti Abbasla təvəssül edib? 07.10.11 1.937 dəfə oxundu
29 “Üç işdən ötrü Ərəbləri sevin” deyə bir hədis var? 10.12.12 1.508 dəfə oxundu
30 Hədislərin hikmət olduğunun dəlili nədir? 16.07.18 121 dəfə oxundu
31 Peyğəmbərlərin hamısı çobanlıq ediblər? 17.03.10 2.543 dəfə oxundu
32 Əl-Buxarinin özü tərəfindən yazılan orijinal nüsxə indiyədək durur? 10.02.11 4.298 dəfə oxundu
33 Cəbrayılın 10 dəfə də yer üzünə enəcəyini deyən hədis var? 12.01.12 2.089 dəfə oxundu
34 “Alimlər peyğəmbərlərin varisləridir” hədisi səhihdir? 31.01.13 1.705 dəfə oxundu
35 Qüdsi hədislərə baxışımız necə olmalıdır? 05.08.19 110 dəfə oxundu
36 Peyğəmbəri hamıdan çox sevmək lazım olduğuna dair bir hədis var? 25.03.10 2.010 dəfə oxundu
37 Şəvval orucu 29.06.09 3.697 dəfə oxundu
38 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.060 dəfə oxundu
39 İnsanlar nəyə görə hədis uydurublar? 13.03.13 1.337 dəfə oxundu
40 Hədislərə əsasən insanların ən xeyirlisi kimdir? 06.04.10 1.711 dəfə oxundu
41 Çörək yedikdə arada dua etmək peyğəmbərin sünnəsidir? 20.02.11 2.162 dəfə oxundu
42 “«Hədisi burax, Qurana bax»” deyənlər olacaq.” Bu mötəbər bir hədisdir? 14.02.12 1.647 dəfə oxundu
43 Mövzu hədislərlə bağlı mənbələr hansılardır? 17.03.13 1.192 dəfə oxundu
44 Sələbə əhvalatı həqiqətən də olub, yoxsa əfsanədir? 03.05.10 1.666 dəfə oxundu
45 Əşəreyi-mübəşşərə hədisini necə başa düşmək lazımdır? 22.02.11 1.486 dəfə oxundu
46 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.224 dəfə oxundu
47 “Mən gözəl əxlaqı tamamlamaq üçün göndərilmişəm” hədisi mötəbərdir? 11.04.13 1.559 dəfə oxundu
48 Sədəqə vermək ömrü uzadır? 03.05.10 2.452 dəfə oxundu
49 “Qiyamət günü Cənnətə 1-ci daxil olan mən olacağam” hədisi səhihdir? 06.08.14 1.101 dəfə oxundu
50 “Zöhrün ilk 4 müstəhəbini qılmayan şəfaətimə nail olmaz” hədisi mötəbərdir? 06.03.12 2.141 dəfə oxundu
51 Hədislər etiqadi məsələlərdə dəlil ola bilər? 18.04.13 1.361 dəfə oxundu
52 Lovğaya qarşı lovğalıq etmək lazımdır? 20.06.11 2.992 dəfə oxundu
53 Əbu Hənifənin fikrincə Kütubi-sittədə Qurana zidd hədis var? 06.03.11 2.865 dəfə oxundu
54 “Ümmətimin ömrü 1500 ili keçməyəcək” hədisi mötəbərdir? 07.03.12 1.695 dəfə oxundu
55 Qüdsi hədislər də hikmət məfhumuna daxildir? 19.04.13 1.239 dəfə oxundu
56 Dara düşdüyümüz vaxt qəbirlərdən kömək diləməklə əlaqədar bir hədis var? 10.03.10 3.200 dəfə oxundu
57 “Namaz möminin meracıdır” sözü hədisdir? 11.07.10 2.310 dəfə oxundu
58 Deyilənə görə hər əsrə bir alim gəlir. Bu düzdür? 08.03.11 1.463 dəfə oxundu
59 “1 saatlıq təfəkkür 1 illik əlavə ibadətdən yaxşıdır” hədisi var? 30.03.12 1.438 dəfə oxundu
60 Zəif hədislə əməl etmək olarmı? 11.05.13 1.353 dəfə oxundu
61 Zəmanənin imamına beyət etmək 03.03.10 2.956 dəfə oxundu
62 “Vətən sevgisi imandandır” sözü hədisdir? 01.11.14 1.446 dəfə oxundu
63 Hədislər olmasa, Quranı başa düşmək olmaz? 13.03.11 2.463 dəfə oxundu
64 Əcluninin “Kəşfu-l-xəfa” əsəri mötəbər bir mənbədir? 09.05.12 1.248 dəfə oxundu
65 “Müflis mömin” hədisinin bəndə haqq-hüququ baxımından izahı 22.05.13 1.435 dəfə oxundu
66 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz qılmaq 03.04.11 2.168 dəfə oxundu
67 “Atıcılığı öyrəndikdən sonra buraxan bizdən deyil” sözü hədisdir? 29.11.10 2.014 dəfə oxundu
68 Məscidə getməyənlərin evi yandırılmalıdır? 15.03.11 2.836 dəfə oxundu
69 Ən-Nəsai mötəbər bir hədis alimidir? 10.05.12 1.188 dəfə oxundu
70 Nasiruddin əl-Albani mötəbər bir hədis alimidir? 27.05.13 1.415 dəfə oxundu
71 Rəvayətlərə əsasən Rəsulullahı nümunə götürmək mümkündür? 12.08.14 1.028 dəfə oxundu
72 “Mən 2 qurbanlığın oğluyam” kəlamı hədisdir? 20.11.10 1.725 dəfə oxundu
73 “Cənnət anaların ayaqlarının altındadır” mövzu hədisdir? 31.03.11 2.435 dəfə oxundu
74 “2 günü eyni olan aldanıb” sözü hədisdir? 11.05.12 1.531 dəfə oxundu
75 İxlas surəsini 11 dəfə oxuyub ölünün ruhuna tapşırmaqla əlaqədar bir hədis var? 04.06.13 1.617 dəfə oxundu