Quranı başa düşmək
Müsəlmanlar > Fitvalar > Quran Tarix: 26 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et
Sual: Mənim sualım Qurani-Kərimin başa düşülməsi və izahı ilə əlaqədardır. Quranın təfsirində əsas meyarlar nədən ibarətdir? Ayələr hansı kateqoriyalara bölünür? Möhkəm ayə və mütəşabih ayə ifadələri nəyi nəzərdə tutur? Məsani, təvil və təvil etmək nə deməkdir? Quran həqiqətən də, Ərəb dilində təfsilatla izah olunubmu? Bir sözlə, Quranı tamamilə başa düşmək və təfsir etmək üçün hansı metodu tətbiq etmək lazımdır?

Cavab: Möhkəm,  mütəşabih, məsani və təvil sözlərinin mənaları, bu sözlərin Qurandakı yeri, ayrı-ayrı ayələrin başa düşülməsi və Quranın bütövlükdə izahı, eləcə də Quranın Quran vasitəsilə şərhi barədə aşağıdakıları söyləmək mümkündür:

Allah Təala belə buyurur:

الَر كِتَابٌ أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِن لَّدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ

Əlif, Lam, Ra. Bu elə bir kitabdır ki, ayələri möhkəm qılınmış, sonra hər şeyə hökm edən və hər şeydən xəbərdar olan Allah tərəfindən təfsilatla izah edilmişdir (Hud, 11/1).

Möhkəm sözü gücləndirilmiş, qüvvətlihikmətli mənaları verir. Bəzi ayələrdə «belədir», yaxud «belə deyildir» kimi hökmlər var. Bu ayələr möhkəm ayələrdir və bir də bunları şərh edən ayələr vardır. Allah Təala bu ayələri bir-birinə oxşadaraq bunların birlikdə nəzərdən keçirilməsinə şərait yaradıb və nəticədə ayələrin arasında qarşılıqlı münasibət şəbəkəsi yaranıb. Bu fikri aşağıdakı ayə xüsusilə vurğulayır:

اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتَابًا مُّتَشَابِهًا مَّثَاني

Allah sözün ən gözəlini bir-birinə bənzəyən [mütəşabih] ikiliklər halında və bir kitab şəklində nazil etdi (Zumər, 39/23).

Mütəşabih sözü iki şey arasındakı oxşarlığı ifadə edir. Mütəşabih ayələr bir-birinə bənzəyən ayələrdir. İkiliklər olaraq tərcümə edilən مثاني (məsani) sözü Ərəb dilində ikilik məfhumunu bildirən مثنى sözünün cəm formasıdır. Bu isə bir ayənin bir neçə ayə ilə bənzərlik daşıdığını və qarşılıqlı əlaqədə olduğunu göstərir. Bu əlaqə onları izah etməyə imkan yaradır.1

Bir-birinə bənzəyən ayələri tapıb üzə çıxardanlar alimlərdir. Onların arasında Ərəb dilini mütləq bilənlər olmalıdır. Allah Təala belə buyurur:

كِتَابٌ فُصِّلَتْ آيَاتُهُ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِّقَوْمٍ يَعْلَمُونَ

Bu, bilən bir qövm üçün ayələri Ərəb dilində müfəssəl izah edilmiş bir kitabdır (Fussilət, 41/3).

Bu mövzunu geniş bir şəkildə izah edən ayə belədir:

هُوَالَّذِيَ أَنزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُّحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ في قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَه مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِ

Sənə bu kitabı endirən Odur. Onun bir qismi möhkəm ayələrdir. Onlar kitabın əsasıdır. Digərləri isə bunlarla oxşardır [mütəşabihdir]. Qəlblərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad salmaq və ona öz istədikləri kimi məna vermək məqsədi ilə mütəşabih olana uyarlar. Halbuki, onun izahını Allahdan başqa heç kim bilməz. Dərin elmi olanlar isə: “Biz onlara iman etdik, onların hamısı Rəbbimizdəndir”,- deyərlər. Belə düşünənlər ancaq həqiqi ağıl sahibləridir (Ali-İmran, 3/7).

Halbuki, onun izahını Allahdan başqa heç kim bilməz. Burada onun = (III şəxs tək) əvəzliyi (ما تشابه منه) cümləsindəki (ما)-nı göstərir və əsl məna budur: Halbuki, mütəşabihin təvilini Allahdan başqa heç kəs bilməz. Təvil isə bir şeyi onun həqiqi qayəsinə yönəltməkdir.2

Mütəşabihin qayəsi möhkəmdir. Araya oxşarlıq yerləşdirib, onu möhkəm ayəyə çevirən Allah Təaladır.

Təvil məsələsi Quranda misallar verilərək şərh edilib. Bununla əlaqədar ayələrdən biri budur:

سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِع عَّلَيْهِ صَبْرًا

Dözə bilmədiyin şeylərin təvilini [əsl mənasını, necə başa düşmək lazım gəldiyini] sənə bildirəcəyəm (Kəhf, 18/78).

Musa peyğəmbər Xızırla3 səfərə çıxmış və onun bəzi davranışlarına dözə bilməmişdi. Çünki Xızır əvvəlcə mindikləri gəmini deşmiş, sonra bir oğlan uşağını öldürmüş, bunlardan sonra onları qonaq kimi qəbul etmək istəməyən bir qəsəbədə uçub-dağılmaq ərəfəsində olan bir divarı yenidən hörüb dikəltmişdi. Bir-birindən ayrılmaq qərarına gələndə Xızır: “Sənin tab gətirə bilmədiyin bu işlərin təvilini sənə xəbər verəcəyəm!”,- deyib bunları əlavə etmişdi:

“Gəmi dənizdə işləyən və başqa işləri olmayan bir neçə nəfərin idi, mən onu qüsurlu hala gətirmək istədim. Çünki onların arxasında onları təqib edən və yaxşı işləyən gəmiləri zorla əllərindən alan bir hökmdar vardı.

Oğlana gəlincə, onun ata-anası iman gətirmiş insanlar idilər. Oğlanın onları başdan çıxartmasından və onları kafir olmağa vadar etməyindən qorxduq. Beləliklə, Rəbbindən onlara o uşaqdan daha təmiz və onlara  çox mərhəmət edən bir övlad bəxş etməyini dilədik.

Divar isə o qəsəbədə yaşayan iki yetim uşağın idi və altında onların bir xəzinəsi vardı. Uşaqların atası əməlisaleh bir adam olmuşdu. Rəbbin onların həddi-büluğa çatmağını və öz xəzinələrini çıxartmağını istədi. Mən bütün bunları öz-özümə etmədim. Sənin dözə bilmədiyin şeylərin təvili budur” (Kəhf, 18/65-82)!

Hər hadisənin təvili, yəni, əsl mahiyyəti göstərilən kimi Musa əleyhissəlam-ın bütün təəccüb və heyrəti keçib getmişdi.

Yuxu yozmağa da təvil deyilir. Çünki yuxunun məğzi real həyatdakı hadisələrlə əlaqədar olan əlamətləri tapmaqdır. Yusuf peyğəmbər zindanda ikən padşah belə demişdi:

“Mən yuxuda  yeddi arıq inəyin yeddi kök inəyi yediyini, yeddi yaşıl sünbül və bir o qədər də quru sünbül gördüm. Ey əyanlar, əgər yuxu yoza bilirsinizsə, mənim yuxumu doğru-dürüst yozun!”.

Onlar belə dedilər: “Bunlar qarışıq yuxulardır, biz belə yuxuların təvilini bilmirik”.

Yusuf ilə birlikdə zindanda ikən oradan xilas olan iki nəfərdən biri xeyli vaxtdan sonra Yusufu xatırladı və belə dedi: “Mən onun yerini sizə göstərəcəyəm, mənə bir az möhlət verin!”.

Sonra Yusuf əleyhissəlam-ın yanına gəldi. O da yuxunu yozub: “Yeddi il müntəzəm surətdə əkin-biçinlə məşğul olun. Yediyiniz bir miqdar istisna olmaqla, məhsulun qalan hissəsini sünbüldə saxlayın. Sonra yeddi il qıtlıq olacaq. Bu vaxt əvvəlcədən topladığınızı yeyər və ancaq bir qismini toxumluq  saxlayarsınız. Bunun ardınca bərəkətli bir il gələcək, o vaxt da sıxıb sağarsınız” , – dedi (Yusuf, 12/43-49).

Yuxu yozmağı bacarmaq üçün gündəlik həyatdakı bir hadisənin yuxuda hansı simvola oxşadığını bilmək lazımdır. Bu əlaqəni qura bilməyənlər yuxu yoza bilməzlər.

Məlumdur ki, təvildə bir əsas mövzu, bir də onun şərhi var. Xızır əhvalatında əsas məsələ Musa əleyhissəlamın bu hadisələrin arxa planını bilməməyidir. Baş verən hadisələr onların izahı idi və Musa əleyhissəlam əsas mövzunu başa düşən kimi bütün şərhləri anladı. Bir hədisdə rəvayət edildiyinə görə, Xızır ona belə demişdi:

“Ya Musa, sən mənimlə birlikdə qalmağa tab gətirə bilməzsən. Mən Allahın mənə öyrətdiyi elə bir elm bilirəm ki, sən onu bilməzsən. Sən də Allahın sənə verdiyi elə bir elmi bilirsən ki, mən onu bilmərəm”.4

Əsas mövzuyla rabitə qurmadan bir hadisəyə istinad edib, qərara gəlmək olmaz. Yuxarıdakı işləri nümunə götürüb, valideynlərinə əziyyət verəcəyi üçün bir uşağı öldürmək düzgün deyil. Yaxud da başqası gəlib əlindən alacaq deyə heç kimin əmlakına zərər vurmaq olmaz. Bu cür rəftar insanlar arasındakı rahatlıq və etibarı məhv edər.

Padşahın gördüyü yuxu da gələcəkdə baş verməsi gözlənilən əsas hadisələrin izahı idi. Onun adamları güman edilən əsas hadisələrlə əlaqə qura bilmədiklərinə görə bu yuxunun qarma-qarışıq bir yuxu olduğunu demişdilər. Buradan belə bir nəticə çıxır ki, təvil yozumu əsas mövzu ilə əlaqələndirib bir nəticə çıxartmaqdır.

Yuxarıda qeyd edilən iki hadisədə olduğu kimi, Ali-İmran surəsinin 7-ci ayəsində də təvil sözü əsas ayəyə deyil, şərhə aid edilmiş və: “Halbuki, onun təvilini Allahdan başqa heç kəs bilməz”, – deyilmişdir. Burada başlıca ayə kitabın əsası olan möhkəm ayədir. Mütəşabih ayəni təvil edən, yəni, onu əsas ayə ilə əlaqələndirən Allahdır. Bunu ondan başqa heç kim bacarmaz. Bu məsələ aşağıdakı ayələrin məzmun və tələbinə də uyğundur:

Ey elçi! Biz sənə Quran oxuduğumuz zaman onun oxunmasını izlə. Sonra onu izah etmək bizim işimizdir (Qiyamət, 75/18-19).

Allah Təala bu ayələri bir-birinə oxşadaraq bizim onları düzgün şərh etməyimizə imkan yaradıb. Əgər Quran ayələri onların  bir-birinə bənzəməsi faktoru nəzərə alınmadan təvil edilsə, bu təvil Allahın deyil, bizim şərhimiz olar. Bu  isə bizə xətalı nəticələr verər. Bunu bilə-bilə – qəsdən edənlər doğru yoldan çıxırlar. Bu mövzuyla əlaqədar olaraq Ali-İmran surəsinin 7-ci ayəsində belə deyilir:

Qəlblərində əyrilik olanlar fitnə-fəsad salmaq və öz istədikləri kimi məna vermək məqsədi ilə mütəşabih olana uyarlar.

Dindən  sui-istifadə edib, insanları başdan çıxartmaq istəyənlər üçün ən kəsə yol ayələrin bir-biri ilə əlaqəsini kəsməkdir. Onlar bunun üçün bəzi ayələrə göz yumurlar. Allah Təala bu barədə belə buyurur:

“Endirdiyimiz açıq-aşkar ayələri və əsas yolu o kitabda insanlara izah etdiyimiz halda, onları gizlədənlər… Allah onları lənətləyəcək! Budur, Allah onları lənətləyir! Bütün lənət edə bilənlər də onlara lənət oxuyacaq!

Tövbə edib, özünü doğruldanlardan başqa! Mən onların tövbəsini qəbul edərəm. Mən tövbələri qəbul edənəm, mərhəmət sahibiyəm” (Bəqərə, 2/159-160)!

Bu barədə Quranda yəhudilərlə əlaqədar bir misal var. Allah Təala belə buyurur:

“Ey yəhudilər! Siz indi elə bir vəziyyətdəsiniz ki, bir-birinizi öldürürsünüz. Sizin özünüzdən olan bir dəstə insanı yurd-yuvalarından çıxardırsınız. Onlara qarşı edilən pislik və bəslənən düşmənliyi dəstəkləyirsiniz. Əsir düşüb qabağınıza çıxsalar, fidyə5 verib onları azad edirsiniz. Halbuki, onları sürgünə göndərmək sizə haram edilmişdi. İndi siz o kitabın bir qisminə inanıb, digər qismini inkar edirsiniz? Sizdən bunu edənlərin cəzası nədir? Bu həyatda pərişanlıqdan başqa bir şeymi? Belələri Qiyamət günündə ən şiddətli əzaba düçar olacaqlar. Allah sizin nə etdiyinizdən bixəbər deyildir” (Bəqərə, 2/85)!

Ali-İmran surəsinin 7-ci ayəsi belə davam edir:

Dərin elmi olanlar isə: “Biz onlara iman etdik, onların hamısı Rəbbimizdəndir”, –  deyərlər.

Yəni, Allah ayələri möhkəm və mütəşabih olmaqla iki yerə ayırmış, aralarında əlaqə qurmuş və o əlaqəni bizə göstərmişdir. Əslində biz ayələri təvil etməyə deyil, başa düşməyə çalışırıq.

Yuxarıda qeyd etdiyimiz ayələr arasındakı əlaqə şəbəkəsi bu günə qədər müşahidə edilməyib. Bunun təbii nəticəsi olaraq möhkəm, mütəşabih, məsanitəvil qavramlarına müxtəlif mənalar verilib. Buna görə də bəzi ayələr şərhsiz qalıb və bir çox ayə xətalı şəkildə təvil edilib. Bu cür səhvlər bir çox şəriət məsələsini çətinlik və narahatlıq mənbəyi halına gətirib. Boşanma, evlilik, vəlayət və faiz [riba] məsələləri bütün bunlara misal göstərilə bilər. Şərhsiz qalan ayələrə isə «eşitdik və üsyan etdik» ayəsi ilə «ərləri barışmaq istəsələr, onlara iddə [gözləmə] müddəti içində geri qayıtmağa daha çox haqlıdırlar» ayələrini misal göstərmək olar.

Bəzi insanlar qeyd etdiyimiz problemin xətalı təvillərdən deyil, məhz Qurandan irəli gəldiyini zənn edərək problemə tarixi nəzər yetirməklə onun həll edilməsinin mümkün olduğunu fikirləşirlər. Bəziləri də Quranı dini-əxlaqi münasibətlər sahəsi ilə məhdudlaşdırmaq lazım gəldiyini bildirirlər. Məsələyə bu cür münasibət həm xətalı şərhləri çoxaldır, həm də bəzi ayələrin nəzərə alınmaması və onların ancaq tarixdə qaldığını (anaxronizm) zənn etmək kimi ağır nəticələrə gətirib çıxardır. Yuxarıdakı ayələrin meydana gətirdiyi metod isə mahiyyət etibarı ilə bütün bunlara ziddir.

Qeyd edək ki, bu kimi məsələlərlə əlaqədar olaraq saytımızın “Quran”, “Quran Araşdırmaları”“Müxtəlif Məsələlər” kimi bölmələrində ətraflı məlumat əldə edə bilərsiniz.

QEYD: Bu yazının hazırlanmasında əsas etibarilə ilahiyyat elmləri doktoru, professor (İstanbul Universiteti, Türkiyə) Abdulaziz Bayındırın Qurani-Kərimin İzahlı Tərcüməsi: Fatihə və Bəqərə Surələri, Şərhlər adlı əsərindən (Azərbaycan dilinə çevirib uyğunlaşdıran Bəylərov Fəqani, Bakı, Təknur nəşriyyatı, 2004-cü il) istifadə edilmişdir.

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsinin şərhinə nəzər yetirəndə əsa sözünün düzgün mənasının məhz bu yolla müəyyən edildiyini görmək olar. []
  2. رد الشيئ إلى الغاية المرادة منهRağib Əl-İsfahaninin Müfrədat lüğəti, ﺃﻮﻞ (Əlif, VavLam hərfləri) bəndi. Səfvan Adnan Davudinin təhqiqi ilə, Dəməşq və Beyrut, 1412/1992. []
  3. Quranda Xızırın adı çəkilmir. Hədislərdə isə bu şəxsin Xızır olması haqqında məlumat vardır. Baxın: Buxari, Elm, 44. []
  4. Buxari, Elm, 44. []
  5. Fidyə sözünün bir neçə mənası vardır. Burada aşağıdakı mənada işlədilmişdir:

    Bir kimsənin əsirlikdən, yaxud məruz qaldığı bir təhlükə və bəladan xilas olmaq üçün özü və ya başqası tərəfindən verilən pul və ya əşya – tərcüməçinin qeydi. []

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.085 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Hamı Quranı oxuyub başa düşə bilər? 05.07.09 2.427 dəfə oxundu
2 Həzrəti İsa həzrəti İshaqın nəslindəndir? 05.07.09 3.301 dəfə oxundu
3 Kafir nə deməkdir? Kafir kimlərə deyilir? 02.04.10 7.095 dəfə oxundu
4 Quranda surələrin əvvəlində nəyə əsasən “əuzu-bəsmələ” yoxdur? 04.12.14 1.580 dəfə oxundu
5 Qurandakı “şaə” və “əradə” felləri “istəmək” mənasını bildirir? 18.03.11 1.764 dəfə oxundu
6 Quranın başa düşülməsində ictihadın əhəmiyyəti 13.05.11 1.759 dəfə oxundu
7 İnsanın başına bir iş gələndə şeytanın dostu olur? 07.07.11 1.812 dəfə oxundu
8 Quranda Cahiliyyədən qalma şerlər var? 20.01.12 1.754 dəfə oxundu
9 Ənam surəsinin 38-ci ayəsindəki dabbə sözünün mənası nədir? 19.06.12 2.201 dəfə oxundu
10 İbrahim surəsinin 4-cü ayəsinə sizin kimi məna verən qədim dövr alimləri olub? 26.02.13 1.777 dəfə oxundu
11 Quran 29/45-dəki “ən böyük zikr”lə nə nəzərdə tutulur? 15.01.14 2.000 dəfə oxundu
12 Bir daha peyğəmbər gəlməyəcəyinə görə Bəqərə 286-cı ayədəki “ISR” nədir? 22.03.17 715 dəfə oxundu
13 Tağutilik məfhumu nəyi bildirir? 05.07.09 2.180 dəfə oxundu
14 Nuh peyğəmbər əslində nə qədər yaşayıb? 05.07.09 5.908 dəfə oxundu
15 Bəqərə surəsi 19.04.10 5.425 dəfə oxundu
16 Quran əleyhinə danışanlarla münasibətimiz necə olmalıdır? 08.02.16 965 dəfə oxundu
17 Qurandakı dua ayələri Allahın sözü deyil? 19.03.11 2.696 dəfə oxundu
18 Peyğəmbər axırıncı ayə nazil olana qədər Quranla hökm vermədi? 13.05.11 1.779 dəfə oxundu
19 Naziat surəsinin 29-cu ayəsindəki gün nə deməkdir? 08.07.11 1.673 dəfə oxundu
20 Quran yüklənən mobil telefonu cibdə daşımaq günahdır? 24.01.12 2.790 dəfə oxundu
21 Allah Özü barədə nə üçün: “Biz” deyir? 03.07.12 2.957 dəfə oxundu
22 Ali-İmran surəsi 45-ci ayəni qəza-qədər baxımından necə başa düşmək lazımdır? 09.03.13 2.147 dəfə oxundu
23 Bu zəmanədə Qurana nə cür xidmət etmək olar? 06.02.14 1.878 dəfə oxundu
24 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
25 Quran və anaxronizm 05.07.09 2.055 dəfə oxundu
26 Hansı surəni oxumaq daha fəzilətlidir? 19.09.15 1.673 dəfə oxundu
27 Vaqiə surəsinin 79-cu ayəsindəki mutahhəruun sözü nə deməkdir? 14.04.10 2.566 dəfə oxundu
28 Nisa surəsinin 159-cu ayəsinin izahı 27.11.10 2.794 dəfə oxundu
29 Ölünün dalınca Quran oxumağın nə mənası var? 20.03.11 3.847 dəfə oxundu
30 Quran dərsini niyə ayələrin nazil olduğu ardıcıllığa əsasən keçmirsiniz? 17.05.11 2.015 dəfə oxundu
31 Təbbət surəsi 11.07.11 3.997 dəfə oxundu
32 Quran və hədis proqramı olan aparatla ayaqyoluna girmək olar? 24.01.12 2.060 dəfə oxundu
33 Peyğəmbərin bağışlanma üçün duası hansı məqsədi daşıyır? 08.07.12 3.971 dəfə oxundu
34 Quranın mubin olmağı nə məna daşıyır? 08.04.13 1.405 dəfə oxundu
35 Quran oxuduqda ağlamaq lazımdır? 10.02.14 1.916 dəfə oxundu
36 Quranın varlığından xəbəri olan qeyri-müsəlmanlara təbliğ çatmış sayılırmı? 26.05.17 463 dəfə oxundu
37 Ölüyə Quran tapşırmaq 11.03.11 22.501 dəfə oxundu
38 Tövbə surəsinin 49-cu ayəsində hansı hadisədən danışılır? 24.10.14 1.405 dəfə oxundu
39 Fitrət nə deməkdir? Quranın fitrətlə nə kimi bir əlaqəsi var? 14.04.10 3.042 dəfə oxundu
40 Allah bəzi yəhudiləri bu dünyada öldürüb təzədən diriltmişdir? 30.05.13 1.738 dəfə oxundu
41 Quranda şikəst doğulmaqla əlaqədar ayələr var? 21.03.11 3.225 dəfə oxundu
42 Allah Quranda Özü haqqında bəzi hallarda nə üçün: “Biz”, – deyir? 17.05.11 6.138 dəfə oxundu
43 Qurandakı xüsusi sözlər üçün hansı mənbələrə baxmaq lazımdır? 17.07.11 2.404 dəfə oxundu
44 Bəşər və insan sözlərinin məna fərqi var? 29.05.14 1.971 dəfə oxundu
45 Aybaşı halında olan qadın Quran oxuya bilər? 08.01.15 6.437 dəfə oxundu
46 Hamının Quranı müxtəlif tərcümə etməyinin səbəbi Ərəb dilidir? 09.04.13 1.476 dəfə oxundu
47 Quranı əbcəd, yaxud da cifrlə təfsir etmək düzdür? 12.02.14 1.565 dəfə oxundu
48 Rəsulullaha Quran xaricində vəhy gəlibmi? 21.07.17 279 dəfə oxundu
49 Adəm və İblis 05.07.09 2.543 dəfə oxundu
50 Yunus peyğəmbər tövbə etməsəydi, nə baş verəcəkdi? 26.02.10 3.322 dəfə oxundu
51 Təhrif nə deməkdir? 16.04.10 2.453 dəfə oxundu
52 Əshabi-hicr hansı peyğəmbərin qövmüdür? 26.01.11 2.162 dəfə oxundu
53 Quran 23 ildə nazil olub, yoxsa 1 ayda? 22.03.11 6.041 dəfə oxundu
54 Tin surəsindəki “əsfali-safilin” ifadəsi ilə dünya nəzərdə tutulur? 20.05.11 1.703 dəfə oxundu
55 Qurandakı “aşna” sözü ilə nə nəzərdə tutulur? 17.07.11 2.134 dəfə oxundu
56 İsra 71-ci ayədə imam sözü ilə kim nəzərdə tutulur? 30.01.12 2.648 dəfə oxundu
57 Qureyş surəsi 28.07.12 2.785 dəfə oxundu
58 Məryəm surəsinin 87-ci ayəsinə əsasən şəfaət sözü verilənlər kimlərdir? 10.04.13 1.808 dəfə oxundu
59 Quranda cəmi 6666 ayə yoxdurmu? 15.01.15 1.378 dəfə oxundu
60 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı başa düşməzmi? 25.09.17 250 dəfə oxundu
61 Mülayim İslam, yoxsa radikal? 05.07.09 2.129 dəfə oxundu
62 Şübhənin imana nəzərən əhəmiyyəti nədən ibarətdir? 27.06.10 2.703 dəfə oxundu
63 Fatihə surəsinin Rus dilinə tərcüməsi necə olmalıdır? 22.04.10 3.774 dəfə oxundu
64 Ələq surəsindəki: “Oxu!” – buyuruğu ilə nə nəzərdə tutulur? 26.01.11 1.817 dəfə oxundu
65 Vaqiə surəsini oxuyan varlı olur? 27.03.11 5.706 dəfə oxundu
66 Bəqərə surəsinin axırıncı 2 ayəsi vasitəsiz vəhy edilib? 05.11.14 2.735 dəfə oxundu
67 Zuxruf surəsinin 61-ci ayəsində İsa nəzərdə tutulur? 03.08.11 2.238 dəfə oxundu
68 Namaz və dualarda Qurandakı “de!” sözünü işlətməsək, olar? 14.02.12 1.792 dəfə oxundu
69 Nas surəsi 29.07.12 5.382 dəfə oxundu
70 Nə cür sübuta yetirmək olar ki, Quran Allahın kitabıdir? 16.04.13 228 dəfə oxundu
71 Qadın Quran oxuduqda başını mütləq bağlamalıdır? 23.01.15 1.676 dəfə oxundu
72 Təhrif nədir? 13.11.17 143 dəfə oxundu
73 Bəqərə surəsinin 256-cı ayəsi 05.07.09 3.389 dəfə oxundu
74 Kifayət qədər biliyə yiyələnmədən Quran məalı oxumaq doğrudurmu? 30.04.14 1.353 dəfə oxundu
75 Bəqərə surəsinin 93-cü ayəsi 25.04.10 2.344 dəfə oxundu
76 Hansı zikr kıtabını oxumaq lazımdır? 06.07.10 3.701 dəfə oxundu
77 Quranda nənə və nəvənin evlənməyi ilə əlaqədar bir hökm yoxdur? 29.11.14 2.305 dəfə oxundu
78 “Mən müsəlmanların birincisiyəm”, – ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 22.05.11 1.824 dəfə oxundu
79 Ənfal surəsi 48-ci ayəyə əsasən şeytanın gördüyü şey nədir? 19.09.11 1.921 dəfə oxundu
80 “Mallarınızı səfehlərə verməyin” ayəsi ilə kimlər nəzərdə tutulur? 27.02.12 1.862 dəfə oxundu
81 İman gətirənlərin ruhla gücləndirilməsi 30.07.12 1.891 dəfə oxundu
82 “İnsanın yaradılışından əvvəl çox zaman keçdi” ayəsini necə başa düşməliyik? 02.05.13 1.586 dəfə oxundu
83 Quranı hər müsəlman başa düşüb hökmlərini tətbiq edə bilər? 27.01.15 1.172 dəfə oxundu
84 Qurandan üz çevirənlərə şeytan ürcah olurmu? 16.04.18 154 dəfə oxundu
85 Günahların Allah tərəfindən bağışlanması 05.07.09 16.195 dəfə oxundu
86 Allah bəzi insanların kafir kimi ölməyini istəyir? 23.12.11 2.613 dəfə oxundu
87 Bəqərə surəsinin 62-ci ayəsi 26.04.10 3.063 dəfə oxundu
88 Quranda hər şey yazılıb? 15.01.10 4.260 dəfə oxundu
89 Yığıncaqların axırında Əsr surəsini oxumaq vacibdir? 04.04.11 1.858 dəfə oxundu
90 Ərəb dilini bilməyənlər Quranı nə cür dərk edə bilərlər? 25.05.11 1.964 dəfə oxundu
91 Ənam 143-144-cü ayələrdə qeyd edilən heyvanlar 8 cütdür, yoxsa 8 tay? 28.09.11 1.671 dəfə oxundu
92 İnsanların dərin mənalı sözlərini hikmət adlandırmaq olar? 27.02.12 2.223 dəfə oxundu
93 Quranı başa düşərək oxumaq 05.08.12 19.223 dəfə oxundu
94 Hazırkı dövrdə Quran və hafizlik nə cür tədris olunmalıdır? 20.05.13 1.498 dəfə oxundu
95 Quranda qeyd edilən “aləm” sözü nə məna daşıyır? 28.01.15 1.117 dəfə oxundu
96 Səhih sünnə nədir? Sünnə dinin ikinci mənbəyidirmi? 11.05.18 322 dəfə oxundu
97 Quranı xətm etməklə əlaqədar ayə və ya hədis var? 03.06.14 1.726 dəfə oxundu
98 “Allahdan gəldik, Allaha qayıdacağıq” ayəsini necə başa düşmək lazımdır? 12.12.09 3.096 dəfə oxundu
99 Quranı başa düşmək 26.04.10 3.085 dəfə oxundu
100 Əraf surəsinin 109-110-cu ayələri ilə Şuəranın 34-35-ci ayələrində bir ziddiyyət var? 04.02.11 2.282 dəfə oxundu