Ailənin adından bir qurban
Müsəlmanlar > Fitvalar > Qurban > Tədqiqatlar Tarix: 26 Şubat 2010 Tövsiyə et Çap et

QURBANIN AYRI-AYRI AİLƏ ÜZVLƏRİ, YAXUD DA ÜMUMİLİKDƏ AİLƏNİN ADINDAN KƏSİLMƏSİ MƏSƏLƏSİ ƏTRAFINDA MÜBAHİSƏLƏR1

Qurban kəsməyin vacib olduğunu bildirən İslam hüququ mütəxəssisləri eyni zamanda belə hesab edirlər ki, qurban ayrı-ayrı fərdlərə aid bir ibadətdir (eyni vacib). Qurban kəsməyin sünnə (müstəhəb) olduğunu irəli sürən bəzi alimlər (Əbu Yusif, v. 182/798 kimi) isə belə fikirdədirlər ki, bu ibadət eyni bir sünnədir. Bundan belə çıxır ki, ailə üzvlərindən bir nəfərin qurban kəsməyi kifayət etmir; mükəlləflik şərtlərinin aid olduğu hər bir kəs qurban kəsməlidir.2

Qurban kəsməyin müəkkəd sünnə olması fikrini dəstəkləyən İmam Malikin (v. 179/795) fikrincə isə bir davar – dana və yaxud dəvəni insanın özü və şəri cəhətdən məişət və digər xərclərini (nəfəqə)3 ödəməli olduğu ailə üzvlərininin adından kəsməyi caizdir. Lakin onun bu fikri adlarından qurban kəsilən ailə üzvlərinin qurbanlıq heyvanın alınmasında iştirakı baxımından deyil, həmin insanın qurbanlıq heyvanı məhz öz adına satın almaqla haqqında danışılan ailə üzvlərini də buna şərik etməsi baxımından, yəni, savab cəhətindən belədir. Başqa sözlə desək, Maliki fəqihlərin fikrinə əsasən qurban kəsən şəxs niyyət etdiyi təqdirdə eyni qurbanın savabına onun özünün baxmalı-dolanışığını təmin etməli olduğu və birlikdə yaşadığı yaxınlarını da “qata bilər” və bu qurban onlar üçün kafi olar.4

İmam Malik bu fikri ilə yanaşı, maddi vəziyyəti yaxşı olan ayrı-ayrı ailə üzvlərinin hər birinin qurban kəsməyini daha münasib hesab edir.5

Şafii və Hənbəli fəqihlər də buna oxşar bir yanaşma ilə qurban ibadətinin qurban kəsən nöqteyi-nəzərindən eyni sünnə, nəfəqələrini təmin etməli olduğu ailə üzvləri baxımından kifai sünnə olması qənaətindədirlər. Bu fikrə əsasən necə ki, fərz (vacib) eyni və kifai olmaqla iki yerə ayrılır, sünnə də eyni və kifai olmaqla iki qismə bölünür. Qurban kəsmək də ailə üzvləri baxımından kifai sünnəyə misal təşkil edən bir ibadətdir. Bu məsələdəki eyni olma imkanı olan hər kəsin qurban kəsməyinin sünnə olduğunu, kifai olma isə ailə üzvlərinin (aralarından) birinin qurban kəsməsi ilə digər ailə üzvlərinin qurbandan necə deyərlər, “azad olduğunu” bildirir; bu, belə olan təqdirdə sünnənin yerinə yetirilmiş olması mənasını da verir. Qurban kimi kəsilən heyvanın davar cinsindən təkcə bir heyvan, dana/inək və ya dəvə olması arasında hər hansı bir fərq yoxdur. Qurbanlıq heyvanın qurbanlıq xüsusiyyətlərinə malik bir heyvan olması kifayət edir.6

Maddi cəhətdən imkanlı olan hər bir kəsin qurban kəsməsi peyğəmbərə (s. a. v.) tabe olmaq baxımından sünnə olsa da, qurban kəsməli olan bir şəxsin ailədə cəm olmuş insanların (ailə üzvləri) adından qurban kəsməyi bu öhdəliyi digər ailə üzvlərinin üzərindən götürür. Lakin qurban kəsən şəxs qurban ibadətinin savabından digər ailə üzvlərinin də pay alması məqsədilə onların da adından niyyət etməlidir.7

Qısacası, Hənəfi fəqihlər belə hesab edirlər ki, mükəlləflik şərtlərini daşıyan, yaxud da daha sadə bir dillə desək, gücü çatan hər bir kəs qurban kəsməlidir. Fəqihlərin əksəriyyətinin fikrincə isə büdcələri eyni olan və eyni yerdə yaşayan ailə üzvlərindən birinin qurban kəsməsi qurban kəsmək öhdəliyini digər ailə üzvlərinin üzərindən götürür.

Əksəriyyət təşkil edən İslam hüququ mütəxəssislərinin mənimsədikləri ikinci fikir həm peyğəmbərin (s. a. v.) şifahi şərhlərinə, həm də həyata keçirdiyi işləri əks etdirən bəzi hədislərə əsaslanır. “Ey insanlar, hər il hər ev əhlinə qurban kəsmək lazımdır”, – buyurmaqla qurbanın ailənin adından kəsilməsini bəyan edən peyğəmbər (s. a. v.) qurban bayramında bir qoç kəsmiş və “Bismillah! Allahım, (bu qurbanı) Muhəmməddən, onun ev əhlindən və Muhəmməd ümmətindən qəbul et”8 – deyə dua etmişdir. Eyni şəkildə mötəbər mənbələrdə bildirilir ki, peyğəmbər (s. a. v.) xalis ağ, kök və buynuzlu iki qoçu birini öz ümmətindən qurban kəsməyənlər, digərini də özü və ailə üzvləri adından qurban kəsmişdir.9

Bundan əlavə Hakimin (v. 405/1014) Əl-Müstədrək əsərində sənəd (istinad, isnad) baxımından səhih (mötəbər) olduğunu bildirdiyi “Rəsulullah (s. a. v.) bütün ailə üzvləri üçün təkcə bir qoç qurban edərdi”, formasında bir rəvayət də var.10 İbn Şihab Əz-Zuhridən (124/742) “Allahın elçisi (s. a. v.) özü və ailə üzvləri adından dəvə və ya inək/dana xaricində heyvan qurban etməyib”11 kimi bir rəvayət gəlsə də, səhihliyi baxımından hər hansı bir mübahisə olmayan bu rəvayətlər İbn Şihabın təsbitini təsdiq etmir.

Digər tərəfdən eyni məzmunlu olmaqla həzrəti peyğəmbərin (s. a. v.) dövründəki qurban kəsmək ibadəti barədə məlumat verən rəvayətlər də vardır. Məsələn, Abdulla ibn Hişam nəql edir: “Anam məni həzrəti peyğəmbərin (s. a. v.) yanına gətirdi (apardı). Allah rəsulu (s. a. v.) mənim başımı tumarladı, mənə dua etdi. Peyğəmbər (s. a. v.) bütün ailəsi adından bircə qoç qurban kəsirdi”.12

Müşahidə etmək olur ki, eyni məsələ ilə əlaqədar məlumat verən bəzi başqa əshabələr zaman keçdikcə meydana çıxan anlayış müxtəlifliyinə də işarə vururlar. Belə ki, əshabələr arasında özünəməxsus yeri olan Əbu Eyyub Əl-Ənsari nəql edir: “Biz (həzrəti peyğəmbər (s. a. v.) dövründə) bir qoyun ya da qoç qurban kəsirdik. Adam bu qurbanı özü və ailə üzvləri adından kəsirdi. O qurbanlıqdan yeyir və başqalarına yedirirdilər. Lakin sonralar insanlar (dindarlıq barədə) bir-birilə yarış və rəqabətə başladılar ki, bununla da qurban kəsmək qürur (məğrurluq) əlamətinə çevrildi”.13

Ailə üzvlərindən birinin qurban kəsməyinin kifayət etməsi məsələsi ətrafında zaman keçdikcə formalaşan müxtəlif qəbullardan şikayət edən digər bir əshabə də Huzeyfə ibn Əsiddir. “Əbu Bəkr və Ömərin sünnə kimi qəbul olunmaq qayğısı (belə olacağından ehtiyat etmək) ilə qurban kəsmədiklərini gördüm. Elə oldu ki, qurban məsələsinə dair sünnəni öyrəndikdən sonra ailəm məni çətinliyə (cəfa) saldı. (Elə ki), artıq hamı üçün ayrı bir qurban kəsirəm”.14

Eyni əsahəbədən nəql olunan başqa bir rəvayətdə belə bir məlumat var ki, Əbu Bəkr və Ömər camaatın da onlara tabe olacağından, yəni, onlar kimi edəcəyindən ehtiyatlanıb ailələrinin adından qurban kəsməyiblər. Halbuki, indi ailəsinin onun bu məsələdə çətinliyə saldığına dair məlumat var.15

Çox maraqlıdır ki, Huzeyfə ibn Əsid ailə üzvləri adından bircə qurbanın kifayət etməsi formasındakı peyğəmbər (s. a. v.) dövrü adətindən vaz keçilib hər bir kəs üçün ayrı-ayrı qurban kəsmək istiqamətində bir meyldən şikayət etdiyi halda, Əbu Sərihə heç qurban kəsməmək tərəfə göstərilən təmayüldən şikayət edir: “Ailəm həzrəti peyğəmbər (s. a. v.) dövründə qurban kəsmək ibadətinin necə yerinə yetirildiyini (sünnəni) öyrənib biləndən sonra bu mövzuda məni çətinliyə (cəfa) saldı. Peyğəmbərin (s. a. v.) dövründə bütün ailə üzvlərinin adından bir, uzağı iki qurban kəsilirdi. İndi isə qonşularımız: “O, qurban kəsməli deyil”, – deyib bizi xəsisləşdirdilər”.16

Lakin bu rəvayət və şikayətlərin oxşar cəhəti peyğəmbərin (s. a. v.) şəxsən özünün əməli və onun dövründəki adət ailə üzvləri adından bir qurban kəsmək olduğu halda, sonralar bu məsələdə müxtəlif tutumların meydana gəlməsi məsələsidir.

Bütün bunlar nəfəqə sahəsinə daxil olan və birlikdə yaşayan ailə üzvləri adından bir qurban kəsməyin kifayət edəcəyinə dair hər hansı bir tərəddüdə yer buraxmır. Bundan əlavə, bu mövzuyla əlaqədar rəvayətlər ümumilikdə götürüldükdə başa düşmək olur ki, əshabələr də peyğəmbərin (s. a. v.) dövründə qurban kəsmək ibadətini elə bu cür yerinə yetiriblər; peyğəmbər (s. a. v.) isə öz növbəsində bundan xəbərdar olub və xəbərdar olmasına baxmayaraq buna qarşı hər hansı mənfi bir reaksiya verməyib. Fəqih-alimlər arasında xırda buynuz bir heyvanın neçə nəfərin adından qurban kəsiləcəyinə dair bəzi fikir ayrılıqları olsa da,17 bu rəvayətlər xırda buynuz heyvanın bir ailədəki üzvlərin hamısı adından kifayət etdiyini açıq-aydın və qəti surətdə bildirir. Bu məsələdəki “nəfəqə sahəsinə daxil olan ailə üzvlərinin birinin hamısının adından qurban kəsməyi qurban öhdəliyinin digərlərindən götürülməsi mənasında deyil, qurbanın savabından onlara da bağışlamaq, yəni, savabda şəriklik etməkdir”, – kimi şərh və izahlar18 rəvayətlərin əslində bu cür şərhlərə imkan yaratmayacaq qədər açıq-aydın olması baxımından, nəsx və ya təxsis iddiası19 isə dəlildən məhrum olması baxımından mücərrəd bir iddiadan başqa bir şey deyil. Rəvayətlərdəki həmin açıq-aydınlığın qarşısında, başqa sözlə, hədy qurbanının bir nəfər üçün kəsilməsinin mümkünlüyünə əsaslanaraq udhiyyə qurbanı haqqında da qiyas (müqayisə) yolu ilə eyni hökmün qüvvədə olmasının lazımlığı iddiasına20 rəvayət baxımından səhih, hökmə dəlalət etməsi baxımından da açıq-aydın rəvayətlər qarşısında etibar edilmir (fasidul-etibar).21

Axırıncı bir məsələ kimi qeyd edilməlidir ki, qurban kəsmək ibadətinin səbəbi vaxtdır. Bu da öz növbəsində bayram günləridir (əyyamu-n-nəhr).22 Beləliklə, səbəb təkrar olunduqca qurban kəsməyin hökmü də təkrar olunur. Yəni, mükəlləflik şərtlərini özündə daşıyan, başqa sözlə, qurban kəsməli olan bir müsəlman özü və nəfəqə sahəsinə daxil olan ailə üzvləri adından ömür boyu qurban bayramını gördükcə qurban kəsir. Metodologiyada əmrin təkrara dəlalət etməsinə dair mübahisələr bir yana qalsın, “Ey insanlar, hər il ev əhlinə qurban kəsmək lazımdır”23 hədisi bu hökmün açıq-aşkar dəlilidir.

Saytımızın materiallarından istifadə edərkən mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Müəllif: Halit Çalış (Türkiyə Respublikası, Selçuk Universiteti İlahiyyat fakültəsi). Bu yazı İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi (jurnal), nömrə 3, İyun, 2004, səhifə 211-230-da nəşr edilmiş məqalədən götürülmüşdür. []
  2. Mərğinani, Əl-Hidayə, IV, 71; Qazızadə Şəmsəddin Əhməd, Nətaicul-əfkar, IX, 510-1. []
  3. Nəfəqə sözü yemək-içmək, dolanışıq və yaşamaq üçün yer kimi zəruri ehtiyacları ödəməyə çatacaq   miqdarda pul və ya əşyaları ifadə edir. []
  4. İbn Rüşd, Bidayətul-müctehid, I, 351-352. []
  5. İmam Malik, Əl-Müdəvvənə, I, 547; Baci, Əl-Murtəqa, Beyrut, 1403/1983, III, 97. []
  6. Nəvəvi, Ravdatu-t-talibin, II, 466-467; Şirbini, Muğnil-möhtac, Qahirə, 1377/1958, IV, 283; Şövkani, Əs-Seylul-Cərrar, IV, 77-78; Bardakoğlu, “Kurban”, Türkiyə Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (İslam Ensiklopediyası, Türk dilində), İstanbul, 2002, XXVI, 438. []
  7. Nəvəvi, Əl-Məcmu, VIII, 383-386. []
  8. Müslim, Ədahi (Qurbanlar), 19. []
  9. Buxari, Ədahi, 7; Müslim, Ədahi, 18; Əbu Davud, Ədahi, 3, 4; Tirmizi, Ədahi, 2; Nəsai, Dəhaya (Qurbanlar), 14, 28-31; İbn Macə, Ədahi, 1; Darimi, Ədahi, 1. Bu məsələyə dair rəvayətlərin hamısına nəzər yetirmək üçün baxın: Tahavi, Şərhu məanil-aasar, III, 475-7. []
  10. Zeylai, Nəsbu-r-rayə, IV, 210. []
  11. Muvatta, Dəhaya, 5. []
  12. Beyhəqi, Əs-Sünənul-kübra, IX, 450. Təbərani Əl-Mucəmul-kəbirdə rəvayət edib. Sənəddə adı olan ravilər Buxari, ya da Müslimin kitablarındakı hədislərin sənədlərində olan ravilərdir. Heysəmi, Məcməu-z-zəvaid, Beyrut, 1967, IV, 21. []
  13. Muvatta, Dəhaya, 4, 5; Tirmizi, Ədahi, 10; İbn Macə, Ədahi, 10. Həsən-səhih bir hədisdir. Əhməd və İshaq bu fikirdədirlər. Bəzilərin fikrincə isə xırda buynuz (kiçik baş) heyvan ancaq bir nəfərin adından qurban kəsilə bilər; ki, Abdullah ibn Əl-Mübarək bu qənaətdə olanlardan biridir. Tirmizi, Ədahi, 10. Nəvəvinin qiymətləndirməsinə əsasən bu hədis səhihdir. Əl-Məcmu, VIII, 384. []
  14. Təbərani Əl-Mucəmul-kəbirdə rəvayət edib. Sənəddə adı olan ravilər Buxari, ya da Müslimin kitablarındakı hədislərin sənədlərində olan ravilərdir. Heysəmi, Məcməu-z-zəvaid, Beyrut, 1967, IV, 18. []
  15. Təbərani Əl-Mucəmul-kəbirdə rəvayət edib. Sənəddə adı olan ravilər Buxari, ya da Müslimin kitablarındakı hədislərin sənədlərində olan ravilərdir. Heysəmi, Məcməu-z-zəvaid, Beyrut, 1967, IV, 18. []
  16. İbn Macə, Ədahi, 10; Beyhəqi, Əs-Sünənul-kübra, IX, 450; Şövkani, Neylul-əvtar, V, 157; Busiri Əz-Zəvaiddə deyir ki, sənəd baxımından səhih hədisdir. Raviləri də etibarlıdırlar. []
  17. Tahavi, Şərhu-məanil-aasar, III, 477; Şövkani, Neylul-əvtar, V, 157. []
  18. Kasani, Əl-Bədai, V, 70. []
  19. Tahavi, yenə orada. []
  20. İbn Rüşd qurbanın ayrı-ayrı fərdlər, yaxud da ailənin adından kəsilməsi məsələsində mövcud olan fikir ayrılıqlarının səbəbini belə izah edir. Bidayətul-müctehid, I, 352. Əlavə olaraq baxın: Azimabadi, Əvnul-məbud, təhqiq edən Abdurrahman Muhəmməd Osman, Beyrut, 1979, VIII, 6; Şövkani, Neylul-əvtar, V, 157. []
  21. Azimabadi, Əvnul-məbud, VIII, 6; Şövkani, yenə orada. []
  22. Qazızadə Şəmsəddin Əhməd, Nətaicul-əfkar, IX, 506. []
  23. Əbu Davud, Ədahi, 1; Tirmizi, Ədahi, 18; İbn Macə, Ədahi, 2. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.607 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təravih namazı 21.06.09 6.117 dəfə oxundu
2 Etikaf 23.06.09 4.923 dəfə oxundu
3 Qədr gecəsi 26.06.09 13.244 dəfə oxundu
4 Aypara məsələsi 22.06.09 4.587 dəfə oxundu
5 Ramazan və dualarımız 25.06.09 5.889 dəfə oxundu
6 Ramazan və Quran 27.06.09 5.705 dəfə oxundu
7 Ramazan: imkanların ayı 24.06.09 5.506 dəfə oxundu
8 Oruc: ümumi məlumat 28.06.09 19.439 dəfə oxundu
9 Həccdə ticarət və ictimai fəaliyyət 01.07.09 2.396 dəfə oxundu
10 Namazları cəm etmək 08.04.10 6.672 dəfə oxundu
11 Seyyidlər kimlərdir? 16.10.11 7.633 dəfə oxundu
12 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.972 dəfə oxundu
13 Qadınların döyülməsi 29.03.17 1.208 dəfə oxundu
14 Quranda və sünnədə namaz vaxtları 11.09.14 6.047 dəfə oxundu
15 Vərdişlər 10.04.10 2.585 dəfə oxundu
16 Qurana və ənənəyə görə dindən dönmənin cəzası 03.12.14 1.813 dəfə oxundu
17 Mütə nikahı (siğə) 07.03.13 8.223 dəfə oxundu
18 Tağut 28.04.17 2.631 dəfə oxundu
19 İnsan peyğəmbər 06.07.09 3.689 dəfə oxundu
20 Allah, insan və xələf-sələf 12.04.10 2.756 dəfə oxundu
21 Kişinin seksuallığı 09.01.12 15.276 dəfə oxundu
22 Vəhy 12.04.13 1.797 dəfə oxundu
23 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 343 dəfə oxundu
24 Təsbeh 06.07.09 3.616 dəfə oxundu
25 Nəsx və daşqalaq cəzası 27.05.10 4.468 dəfə oxundu
26 Fitr sədəqəsi 20.06.09 3.651 dəfə oxundu
27 İsra və Merac 02.04.16 1.153 dəfə oxundu
28 Dinlər tarixinin əhəmiyyəti 13.05.13 2.342 dəfə oxundu
29 Hamının bildiyi Namaz. 26.01.18 511 dəfə oxundu
30 Peyğəmbər məscidində 40 vaxt namaz 03.04.11 3.332 dəfə oxundu
31 Qəndil 30.06.09 7.699 dəfə oxundu
32 Şəfaət 08.04.10 3.118 dəfə oxundu
33 Surroqat analıq 03.02.12 4.735 dəfə oxundu
34 Təvəssül 10.06.13 3.038 dəfə oxundu
35 “Ən zəif ev” 09.03.18 275 dəfə oxundu
36 Ailənin adından bir qurban 26.02.10 3.607 dəfə oxundu
37 Diş təmizliyi və intim münasibətlərlə əlaqəsi 28.07.12 12.731 dəfə oxundu
38 Qütblərdə namaz vaxtları: elmi sübut 31.01.11 5.511 dəfə oxundu
39 Piramida və şəbəkə marketinqi 24.02.12 2.503 dəfə oxundu
40 İslamda geyim ədəbi 05.06.13 3.282 dəfə oxundu
41 Yusifin köynəyi, Yaqubun gözü. 30.03.18 375 dəfə oxundu
42 Donuz dərisi 02.11.09 3.204 dəfə oxundu
43 Talaq: kişinin boşamaq hüququ 18.07.10 7.549 dəfə oxundu
44 İslamda falçılığa münasibət 27.11.10 7.646 dəfə oxundu
45 «Həzrət», «həzrəti» və «həzrətləri» ifadələri 08.03.12 2.961 dəfə oxundu
46 İudaizmdə Tanrı anlayışı 16.06.13 2.190 dəfə oxundu
47 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 107 dəfə oxundu
48 Heyzli qadının orucuna dair şübhələr 14.05.09 3.963 dəfə oxundu
49 Heyzli qadının ibadəti 24.02.10 43.156 dəfə oxundu
50 Oruc və orucun başlanğıcı 27.08.10 9.363 dəfə oxundu
51 Şəfaət inancı 08.02.11 2.874 dəfə oxundu
52 Muhəmməd peyğəmbərin dövründə notarius 31.05.12 1.839 dəfə oxundu
53 Uşaqların evləndirilməsi 26.01.15 2.967 dəfə oxundu
54 İftida: qadının boşanmaq hüququ 14.05.09 8.480 dəfə oxundu
55 Peyğəmbərin Həcc və Ömrə ziyarətləri 06.11.09 2.430 dəfə oxundu
56 Zikrin fəzilət və faydaları 26.11.10 4.666 dəfə oxundu
57 Kəramət nə deməkdir? 15.02.11 3.649 dəfə oxundu
58 Qadınların sünnəti 15.07.12 13.267 dəfə oxundu
59 Əsirlərə qarşı münasibət necə olmalıdır? 12.02.15 2.011 dəfə oxundu
60 Qadınların şahidliyi 14.05.09 2.872 dəfə oxundu
61 Quran və müsəlmanlar 29.01.10 4.574 dəfə oxundu
62 Dua 25.11.10 6.944 dəfə oxundu
63 Quranda adam öldürməyin cəzası: QİSAS 30.03.11 5.461 dəfə oxundu
64 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.866 dəfə oxundu
65 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.058 dəfə oxundu
66 Hicab və örtünmək (təsəttür) 14.05.09 3.773 dəfə oxundu
67 Dəlillərlə Cümə namazı 12.02.10 6.059 dəfə oxundu
68 Donuz əti və ziyanları 08.12.10 5.654 dəfə oxundu
69 Müsəlmanların qeyri-müsəlmanlarla münasibətləri 08.04.11 2.481 dəfə oxundu
70 Ekvatordan qütblərə qədər namaz vaxtları 01.08.12 2.441 dəfə oxundu
71 Ölüm hökmü: Qisas və Edam 05.06.15 1.439 dəfə oxundu
72 Hicabı qadağan edənlər 14.05.09 3.363 dəfə oxundu
73 İnsan cəsədi və avtopsiya 05.02.10 3.521 dəfə oxundu
74 Şirk və küfr 14.07.11 3.462 dəfə oxundu
75 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.091 dəfə oxundu
76 Əyyub peyğəmbərin başına gələnlər. 03.08.15 2.067 dəfə oxundu
77 Nişanlıların kəbini 14.05.09 11.223 dəfə oxundu
78 Qadınlar və Cümə namazı 26.03.10 6.696 dəfə oxundu
79 Quranda əşyaların dili 04.07.11 14.133 dəfə oxundu
80 Mutəvatir hədis 28.09.12 1.891 dəfə oxundu
81 Vəsilə nədir? 27.05.16 2.040 dəfə oxundu
82 Münafiqlərin korluğu 10.04.10 1.981 dəfə oxundu
83 Valideyndən xəbərsiz kəbin 29.06.09 9.747 dəfə oxundu
84 Qurban kəsmənin Quranda dəlili varmı? 21.09.15 2.403 dəfə oxundu
85 Hikmət 09.01.16 4.040 dəfə oxundu
86 Zinadan törəyən uşağın hökmü nədir? 22.10.16 2.455 dəfə oxundu
87 Nikaha nəzarət 14.05.09 6.545 dəfə oxundu
88 Ölüdən kömək gözləmək 28.03.10 3.746 dəfə oxundu
89 Quranı öyrənmənin üsulu 16.12.15 4.422 dəfə oxundu
90 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (I yazı) 01.02.13 989 dəfə oxundu
91 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.828 dəfə oxundu
92 Müsəlman olmayanlarla münasibətlər 01.07.09 3.469 dəfə oxundu
93 Faiz 29.03.10 4.345 dəfə oxundu
94 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.424 dəfə oxundu
95 Muhəmməd peyğəmbərin (s) həyatı (II yazı) 02.02.13 2.408 dəfə oxundu
96 Biblya lobilərinin İslama qarşı uzunvədəli planı 06.01.17 1.143 dəfə oxundu