http://www.koranika.com/?p=2093

http://www.koranika.com/?p=2092

http://www.koranika.com/?p=2091

http://www.koranika.com/?p=2075

http://www.koranika.com/?p=2074

Əri ölən və yaxud qəti bir boşanma ilə ailə həyatı başa çatan qadının müəyyən müddətə bəzi hərəkətlərdən (məsələn, bəzənib düzənmək, zinət əşyaları taxmaq, ətir vurmaq, sürmə və makiaj kimi) çəkinməsi.

İslamdan əvvəlki dövrdə əri ölən qadın özünü 1 il ərzində darısqal bir otağa qapayır, ən pis paltarını geyinir, yuyunmadan, dırnaqlarını kəsmədən pəjmürdə bir halda (bəzən də saçlarını tamamilə kəsdirərək) yas saxlayırdı. Daha dəqiq desək, o dövrdə cəmiyyətin bu məsələdə təzyiqi də var idi.

İslam dini isə bütün məsələlərdə olduğu kimi, bu məsələdə də bir sıra qaydalar qoydu. Əri ölən qadına bəzənib düzənməyi, eləcə də, deyib gülməyi tərk edib qəm-qüssəsini büruzə verməyə icazə verdi. Bununla belə, ona qışqırıb bağırmaq, üzünü gözünü yolmaq və ifrat dərəcədə yas saxlamağa icazə vermədi. Nəticədə ölənin ardınca 3 gün, əri ölən qadının isə iddə müddəti ərzində yas saxlamağı mümkün hesab edildi.

Lakin bütün bunlar dini bir tapşırıq və şərt deyil; insan psixologiyasının ölüm qarşısında hiss etdiyi sarsılmanı öz üzərindən kənarlaşdırmağı üçün verilən bir icazədir.

QEYD: Cavab hazırlandığı vaxt İbrahim Kafi Dönməzin rəhbərlik etdiyi heyət tərəfindən hazırlanan “İslamda inanc, ibadət və gündəlik yaşayış ensiklopediyası”ndan istifadə edilmişdir.

Bu məsələ ilə əlaqədar ətraflı məlumat üçün aşağıdakı mənbəyə müraciət edə bilərsiniz:

İslam ensiklopediyası,¹ 21-ci cild, İstanbul, 2000, s. 530-532.²

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

1. Türkiyə diyanət vəqfi tərəfindən nəşr edilmişdir, Türk dilindədir.
2. Bu mənbə BDU-nun İlahiyyat fakültəsinin kitabxanasında və AMEA-nın mərkəzi elmi kitabxanasının şərq zalında mövcuddur.

“De: “Məndən Allahdan qeyrisinəmi ibadət etməyimi istəyirsiniz, ey cahillər?”

Sənə də, səndən əvvəlkilərə də belə vəhy olunmuşdur: “Əgər şərik qoşsan, əməlin puç olacaq və mütləq ziyana uğrayanlardan olacaqsan.”

Sən yalnız Allaha ibadət et və şükür edənlərdən ol!

Onlar Allahı layiqincə qiymətləndirə bilmədilər. Halbuki Qiyamət günü yer bütünlüklə Onun Ovcunda olacaq, göylər isə Onun sağında büküləcəkdir. O, onların (Ona) qoşduqları şəriklərdən uzaq və ucadır.” (Zümər, 39/64-67)

De: “Mən göyləri və yeri bölünmə qanunu ilə yaradan Allahdan başqasınımı dost tutacağam? O, hər şeyi himayə edir, ama Özünün himayəyə ehtiyacı yoxdur.” De: “Mənə bu əmr verildi: “Müsəlmanların ən qabaqda gedəni ol. Qətiyyən müşriklərdən olma!”

De: “O böyük günün əzabından qorxduğuma görə Rəbbimə asi olmaram.” (Ənam, 6/14-15)

Sualınızda qeyd etdiyiniz ayə isə budur:

اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ

“Sənə vəhy olunan kitaba tabe ol və namazı tam qıl. Çünki namaz həyasızlıq və pisliyə mane olur. Allahı zikr etmək əlbəttə ki, əzəmətli əməldir. Allah sizin nə etdiyinizi bilir.” (Ənkəbut, 29/45)

Namazın pis işlərə mane olmağı o deməkdir ki, namaz qılan insanın daxili dünyası bu məsələdə daha həssasdır. Belə bir insanın günah törətməyə davam etməsi, yaxud da Allaha şərik qoşmağı onu göstərir ki, qıldığı namazı lazımi qaydada qılmır. Həzrəti Muhəmmədin (s. a. v.) bununla əlaqədar bir hədisi belədir:

من لم تنهه صلاته عن الفحشاء والمنكر لم تزده من الله إلا بعدا

“Kimin namazı onu həyasızlıq və pis əməldən qorumursa, o namaz ona Allahdan uzaqlaşmaqdan başqa bir şey verməz.”¹

Çünki belə bir şəxs düzgün (haqq) yoldan çıxdığı halda namaz qıldığına görə özünü o yolda hesab edir.

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

1. Təbərani, Mucəmu-l-kəbir, 11-ci cild, s. 54.

Suala cavab verdi: Abdulaziz Bayındır¹

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/aybasi-fitvalar

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

1. İstanbul Universitetinin İlahiyyat fakültəsində İslam hüququ kafedrasının müdiri.

“Əgər xəstə və ya səfərdə olsanız, yaxud sizlərdən biri ayaq yolundan gəlibsə və ya qadınlara toxunmusunuzsa (cinsi əlaqədə olmuşsunuzsa), su tapmasanız, təmiz torpaqla təyəmmüm edin və ondan üzünüzə və əllərinizə sürtün.” (Maidə, 5/6)

Yuxarıdakı ayədə deyilir ki, dəstəmaz ayaqyolunda baş verən şeylərlə pozulur. Bunlar da məlumdur ki, böyük təbii ehtiyac, kiçik ehtiyac və yel çıxartmaqdır.

Baldırlarından biri yerdən kəsilən və bu halda yatan insanın dəstəmazının pozulma ehtimalı yüksəkdir. Ona görə də bu cür yatmaq dəstəmazın pozulmağına səbəb olur. Muhəmməd peyğəmbər (s. a. v.) bununla əlaqədar olaraq belə demişdir:

إِنَّمَا الْوُضُوءُ عَلَى مَنْ نَامَ مُضْطَجِعًا

“Təkcə böyrü üstə yatıb yuxuya gedənin (oyandıqdan sonra namaz üçün) dəstəmaz almağı lazımdır.”¹

Gözlərin yaşarmağı və yaxud gözdən yaş çıxmağı isə səbəbi nə olursa olsun, dəstəmazı pozmur. Ona görə də istər namazdan əvvəl, istərsə də namaz üstündə gösləriniz yaşardığı vaxt dəstəmazınız pozulmur. Odur ki, belə bir hal baş verdikdə namaz qılmağa davam etmək olar. Heç bir problem yoxdur.

Dəstəmazı pozan şeylər haqqında məlumat almaq üçün aşağıdakı keçidlərə daxil olun:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/2025.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/3187.html

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/destemaz

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

1. Əbu Davud, Təharət, 80.

“Ölülərinizin arxasınca Yasin oxuyun (اقرءوا { يس } على موتاكم).”¹

Müxtəlif hədis alimləri öz əsərlərində bu rəvayətin zəif olduğunu qeyd ediblər. Əbu Bəkr ibnu-l-Ərəbi qeyd edib ki, Darəqutni bu rəvayətlə əlaqədar olaraq: “Bu hədisin sənədi zəifdir. Mətni naməlumdur. Bu məsələdə səhih (mötəbər) bir hədis yoxdur.”, – deyib.²

Məlumdur ki, zəif hədislər dini məsələlərdə dəlil ola bilməz.

Ölülərin ardınca Quran oxumaq məsələsinə dair elmi bir məqalə qələmə alan professor Mustafa Özəl (Türkiyə) belə bir nəticəyə gəlib:

1) Quranda ölüyə Quran oxumaqla əlaqədar nə birbaşa, nə də dolayı yolla bir məlumat yoxdur.

2) Peyğəmbərimizin hədislərini ehtiva edən məqbul və mötəbər hədis kitablarında da bu məsələyə bilavasitə toxunan səhih (düzgün, mötəbər) bir rəvayət yoxdur. Mənbələrdə qeyd olunan hədislərin demək olar ki, hamısı ya zəif, ya da mövzu (uydurma, saxta) hədislərdir. Səhih hədis kitablarındakı yeganə hədis Əbu Davud və İbn Macənin külliyatlarında qeyd olunub. Onda da problem var. Belə ki, hər iki mənbədə də Məqil ibn Yəsar tərəfindən nəql olunub və Yasin surəsinin oxunması ilə əlaqədardır. Birinci mənbədə “alə (علي)” cər ədatı ilə, ikincidə isə “ində (عند)” məkan (yer) zərfi ilə işlənib.

3) İslam dininin erkən dövrlərində belə bir şey olmayıb (ölüyə Quran oxumaq). Bu, çox güman ki, tarixən meydana gələn bir məsələdir. Başqa cür desək, bu, bir sıra psixo-sosial səbəblərdən irəli gəlmiş ola bilər. Yəni, heç olmasa, belə hesab etmək olar ki, müsəlmanlar o dünyaya göndərdikləri (ölən) dindar insanlarla münasibətlərini bir növ davam etdirmək istəyiblər. Onlara Quran oxumağı da hörmət əlaməti kimi qəbul ediblər.”³

Ölüyə Quran oxumaq və Quran tapşırmaqla əlaqədar olaraq aşağıdakı qısa yazıya nəzər yetirin:

http://www.muselmanlar.com/fitvalar/3215.html

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

1. Əbu Davud, Cənaiz, 24; İbn Macə, Cənaiz, 4.
2. İbn Həcər əl-Əsqəlani, ət-təlxisu-l-xəbir, 2-ci cild, s. 244-245. Əlavə olaraq, baxın: Mizzi, töhfətu-l-əşraf, 8-ci cild, s. 475; İbnu-l-Qəttan, bəyanu-l-vəhm və-l-ihami-l-vaqieyn fi kitabi-l-əhkam, 5-ci cild, s. 49.
3. Mustafa Özəl, “Ölünün ardından Quran oxunmasının dini əsasları”, İslam hüququ araşdırmaları jurnalı, nömrə 7, aprel 2006, s. 484-485.