İslamda qardaşlıq və bərabərlik
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 10 Kasım 2012 Tövsiyə et Çap et

İslamda qardaşlıq və bərabərlik

Sədaqət və ixlas qədər digər önəmli bir mömin xüsusiyyəti də qardaşlıq, həmrəylik, bərabərlikdir. Quranda bildirilən hökmə görə, bütün möminlər bir-birlərinin qardaşlarıdır. Onlar eyni yola inanan, eyni kitaba tabe olan, eyni hədəfə malik olan, eyni duyğuları daşıyan insanlardır. Beləliklə, möminlərin aralarında böyük bir sevgi və həmrəylik olur. Allah bu vəziyyəti belə bildirir:

“Şübhəsiz ki, Allah Öz yolunda möhkəm divar kimi səf çəkib döyüşənləri sevər!” (“Səff” surəsi, 4).

Yuxarıdakı ayədə qeyd edildiyi kimi, bir həmrəylik içində Allah yolunda cəhd etmək (səy göstərmək) qəti bir əmrdir. “Ali-İmran” surəsində Allah belə buyurur:

“Hamınız bir yerdə Allahın ipindən yapışın, bir-birinizdən ayrılmayın! Allahın sizə verdiyi nemətini xatırlayın ki, siz bir-birinizə düşmən ikən O sizin qəlblərinizi birləşdirdi və Onun neməti sayəsində bir-birinizlə qardaş oldunuz. Siz oddan olan bir uçurumun kənarında ikən O sizi oradan xilas etdi. Allah Öz ayələrini sizin üçün bu şəkildə aydınlaşdırır ki, haqq yola yönəlmiş olasınız!” (“Ali-İmran” surəsi, 103).

Möminlər gözəl əxlaqlıdırlar, təvazökardırlar, sevgi və ehtiramla doludurlar. Bu səbəbdən də həmrəylik möminlər arasında təbii bir şəkildə baş verir. Ancaq bu mövzuda yenə diqqət yetirilməsi lazım gələn cəhətlər vardır. Çünki möminlərin edə biləcəkləri müxtəlif səhvlər bu həmrəyliyin zədələnməsinə və möminlər arasında soyuqluq yaranmasına səbəb ola bilər.

Bu səhv hərəkətlərin səbəbi möminlərin davranışlarına qəflət anlarında təsir edə bilən nəfsdir. Mömin fədakar, xoşrəftar və istiqanlıdır; amma hər kəsdə nəfs olur və insan diqqət etməzsə bəzən nəfsinə aldana bilər. Qısqanc, xudbin və tamahkar olan nəfsinə inanması isə bu pis hisslərin möminə təsir etməsi deməkdir.

Məhz bu səbəbdən Quranda möminlər qardaşlıq məsələsində son dərəcə diqqətli olmaları üçün xəbərdar edilmişlər. Şeytanın insandakı təzahürü olan nəfs insanı aldatmaqdadır, buna görə qarşıdakı möminin nəfsini hərəkətə gətirəcək bir üslub qəti olaraq istifadə olunmamalıdır. Bu mövzu haqqında Quranın bir əmri belədir:

“Bəndələrimə de: “Gözəl sözlər söyləsinlər. Şeytan onların arasına fitnə-fəsad sala bilər. Həqiqətən, Şeytan insanın açıq-aşkar düşmənidir!” (“İsra” surəsi, 53).

Ayədə bildirilən əmr həmrəyliyin təşkil edilməsi baxımından son dərəcə önəmlidir. Birincisi, möminlərin bir-birlərinə qarşı olan ən gözəl xitab şəklini (yalnız gözəl deyil, ən gözəl) işlətmələri əmr edilmişdir. İkincisi, şeytanın bir xüsusiyyəti qeyd edilmişdir: şeytan insanların və xüsusilə də möminlərin arasını vurmaq üçün çalışmaqdadır.

Şeytanın və nəfsin möminlərin arasındakı həmrəyliyi pozmaq üçün ən çox istifadə etdiyi yollardan biri isə rəqabət hissidir. Əgər mömin qəflət halında olarsa, məqam, mövqe kimi məsələlərdə rəqabət hissinə qapılıb qardaşlarını keçməyə, özünü onlardan ön plana çıxarmağa çalışa bilər. Eyni şəkildə özündən ön planda olan qardaşına qarşı qısqanclıq hiss edə bilər. Əslində qəflət halında edilən bu hərəkət həqiqətdə Allaha qarşı üsyan mənasına uyğun gəlir. Çünki “Yoxsa onlar Allahın Öz nemətindən bəxş etdiyi şeyə görə insanlara həsəd aparırlar?” (“Nisa” surəsi, 54) ayəsinə görə, insanlara verilmiş olan nemətlər Allahdandır və bunları qısqanmaq Allahın dəyərinə qarşı çıxmaq deməkdir. Bu səbəbdən möminlərin qısqanclıq kimi bir davranışdan qəti olaraq uzaq durmaları vacibdir. Əgər belə bir davranış ortaya çıxarsa, bu, həm Allahın rizasına zidd bir hərəkətdir, həm də ayənin hökmünə görə, möminlərin gücünün azalmasına səbəb olur:

“Allaha və Onun Peyğəmbərinə itaət edin. Bir-birinizlə çəkişməyin, yoxsa qorxub zəifləyər və gücdən düşərsiniz. Səbr edin, çünki Allah səbr edənlərlədir!” (“Ənfal” surəsi, 46).

Bu səbəbdən mömin qəti olaraq qardaşları ilə arasında bir mübahisə və rəqabətin yaranmasına əngəl olmalıdır. Həm özü qısqanclıq kimi xoşagəlməz hissə qapılmamalı, həm də sahib olduğu xüsusiyyətləri ön plana çıxararaq qardaşlarını qısqanclıq nəfsinə təhrik etməməlidir. Təvazökar, sadə olmaq rəqabət təhlükəsini aradan qaldırar. Quranda bu mövzuda verilən başqa bir düşüncə isə qardaşlarının nəfsini öz nəfsindən üstün tutmaq, yəni hər vəziyyətdə fədakar davranmaq və bundan zövq almaqdır. Quranda bu düşüncə belə bildirilir:

“Onlardan əvvəl yurd salmış və iman gətirmiş kimsələr öz yanlarına mühacirət edənləri sevər, onlara verilən qənimətə görə ürəklərində həsəd duymaz, özləri ehtiyac içində olsalar belə, onları özlərindən üstün tutarlar. Nəfsinin xəsisliyindən qorunub saxlanılan kimsələr – məhz onlar nicat tapıb səadətə qovuşanlardır!” (“Həşr” surəsi, 9).

Qısqanclıq, rəqabət, darılmaq insanlar arasında birliyin və qardaşlığın önündəki çox önəmli üç əngəldir. Hərislik nəticəsində yarana biləcək hər hansı bir rəqabət insanların bir-birinə olan sevgisini azaldar. Bu cür Qurana yaraşmayan bir hərəkət, onların ruhlarına böyük zərər verər və mənəvi baxımdan geriləməyə yol açar.

Halbuki inananlar üçün sonsuz bir savab qaynağı mövcud olarkən bir-birlərinin qarşısını kəsib, haqsız rəqabət və qısqanclıqlarla vaxt keçirməyin heç bir mənası yoxdur. Əgər hədəf Allah rizası olarsa, hər hansı bir rəqabət olmaz. Çünki hər kəs bir başqasının qarşısını kəsmədən Allah rizası üçün xidmət edərək savab qazana bilər. Bu səbəbdən möminlər mömin birliyinin bir insan vücudu kimi olduğunu, hər orqanın bir başqasının yardımçısı və dəstəkçisi olduğunu unutmaz və qardaşlarının uğurunu öz uğuru kimi qəbul edər. Bu, son dərəcə əhəmiyyətlidir. Quranda möminlərin arasındakı həmrəylik ilə bağlı çoxlu ayə vardır. Bir ayədə möminlərin digər möminlərlə həmrəyliklərini oxuduqları bir dua belə bildirilir:

“Onlardan sonra gələnlər belə deyirlər: “Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla. Bizim qəlblərimizdə iman gətirənlərə qarşı kinə yer vermə. Ey Rəbbimiz! Sən, həqiqətən, şəfqətlisən, mərhəmətlisən!” (“Həşr” surəsi, 10).

Möminlər arasında bir mübahisə və ya küskünlük halları hər kəsə zərər verər. Ümumiyyətlə, iman gətirənlər belə bir hərəkətə qarışmazlar. Həmçinin Quran ayəsində möminlərin bir-birlərinin himayəçiləri (dost və qoruyucuları) olmadıqları halda fitnə yaranacağı xəbər verilmişdir:

“Kafirlər də bir-birinin dostlarıdır. Əgər siz bunları etməsəniz, yer üzündə böyük bir fitnə-fəsad olar” (“Ənfal” surəsi, 73).

Ayrıca Quranda həmrəyliklə bağlı açıq hökmlər vardır:

“Açıq-aydın dəlillər gəldikdən sonra bir-birindən ayrılan və ixtilaf törədən şəxslər kimi olmayın! Onlar böyük bir əzaba düçar olacaqlar” (“Ali-İmran” surəsi, 105).

“Səndən qənimətlər haqqında soruşarlar. De: “Qənimətlər Allahın və Peyğəmbərinindir. Buna görə də əgər möminsinizsə, Allahdan qorxun, aranızdakı münasibətləri düzəldin, Allaha və Onun Peyğəmbərinə itaət edin!” (“Ənfal” surəsi, 1).

“Şübhəsiz ki, sənin firqə-firqə olub dinini parçalayanlarla heç bir əlaqən yoxdur. Onların işi Allaha qalmışdır. Allah sonra onlara nə etdiklərini xəbər verəcəkdir!” (“Ənam” surəsi, 159).

Möminlər başqa möminlərə qarşı son dərəcə mərhəmətli və sadə olmağa borcludurlar. Zidd bir davranış kəskinliklə Qurana uyğun deyildir. Təkəbbür, qısqanclıq, küsmək, pis söz söyləmək, mübahisə möminlərə deyil, inkarçılara xas olan xüsusiyyətdir. Bu səbəbdən nəfsi üzündən belə bir rəzilliyyə uğramış olan mömin özünü toplamalı, Allaha sığınmalı və həqiqi mömin davranışı göstərərək xətasını düzəltməlidir. Əks halda, Allah o insanın yerinə daha xeyirlisini gətirəcəyini ayələrdə xəbər vermişdir. İman gətirən hər insan bu ayənin hökmünə düşməkdən qətiyyətlə çəkinməlidir:

“Ey iman gətirənlər! Sizdən hər kəs dinindən dönsə, Allah onun yerinə elə bir tayfa gətirər ki, Allah onları, onlar da Allahı sevərlər. Onlar möminlərə qarşı mülayim, kafirlərə qarşı isə sərt olar, Allah yolunda vuruşar və heç kəsin tənəsindən qorxmazlar. Bu, Allahın lütfüdür, onu istədiyinə verər. Allah lütfü ilə genişdir, biləndir!” (“Maidə” surəsi, 54).

Mənbə: din.az

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.382 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.118 dəfə oxundu
2 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.294 dəfə oxundu
3 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.742 dəfə oxundu
4 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.775 dəfə oxundu
5 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.215 dəfə oxundu
6 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.881 dəfə oxundu
7 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
8 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.756 dəfə oxundu
9 Məşiət və iradə 05.07.09 3.214 dəfə oxundu
10 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.492 dəfə oxundu
11 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.110 dəfə oxundu
12 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.531 dəfə oxundu
13 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
14 Quranın ecazı 21.11.11 9.124 dəfə oxundu
15 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.538 dəfə oxundu
16 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.741 dəfə oxundu
17 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.525 dəfə oxundu
18 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
19 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.698 dəfə oxundu
20 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.392 dəfə oxundu
21 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.215 dəfə oxundu
22 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.601 dəfə oxundu
23 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.556 dəfə oxundu
24 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.147 dəfə oxundu
25 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.572 dəfə oxundu
26 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.238 dəfə oxundu
27 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.569 dəfə oxundu
28 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.155 dəfə oxundu
29 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.417 dəfə oxundu
30 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.190 dəfə oxundu
31 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.004 dəfə oxundu
32 Tövhid 24.09.16 4.766 dəfə oxundu
33 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
34 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.220 dəfə oxundu
35 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.886 dəfə oxundu
36 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.102 dəfə oxundu
37 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.967 dəfə oxundu
38 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
39 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.444 dəfə oxundu
40 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
41 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
42 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.355 dəfə oxundu
43 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.036 dəfə oxundu
44 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 801 dəfə oxundu
45 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.195 dəfə oxundu
46 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
47 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.898 dəfə oxundu
48 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
49 Müaviyə kimdi? 10.08.18 445 dəfə oxundu
50 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.675 dəfə oxundu
51 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
52 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.671 dəfə oxundu
53 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
54 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 347 dəfə oxundu
55 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.704 dəfə oxundu
56 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
57 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.602 dəfə oxundu
58 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
59 Коран и культурное развитие. 30.01.19 233 dəfə oxundu
60 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
61 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
62 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
63 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.966 dəfə oxundu
64 Din 31.03.10 2.990 dəfə oxundu
65 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.825 dəfə oxundu
66 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.382 dəfə oxundu
67 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu