Müsəlmanın davranışları
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 23 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

MÜSƏLMANIN DAVRANIŞLARI

Bir insan İslamı qəbul etdikdən sonra artıq bütün düşüncə və davranışlarını Allahın razılığını qazanmaq məqsədilə istiqamətləndirməlidir. Bu istiqamətlərin əsaslarını Allah peyğəmbərinə göndərdiyi Qurani-Kərimdə bəyan edib.  Müsəlman olan şəxs əvvəlcə Quranı yaxşı öyrənməlidir.  Onu həyatına yerləşdirməli, sonra isə ailəsinə və ətrafındakılara təbliğ etməlidir.  Bu vəsilə ilə həm özünə, həm də ailəsinə və ətrafındakı insanlara daha doğru davranmış olar, belə olduqda, müsəlmanlar daha faydalı iş görmüş və gözəl nümunə olmuş olarlar. Necə ki, Peyğəmbərimizə endirilən ayələri əvvəl özü hifz edərdi, sonra yaxınlarını və ətrafındakıları dəvət edərdi. Təzyiqlərə,  təhdidlərə məruz qalsa da, Allahın dediklərini təbliğ etmədə  nə güzəştə getdi, nə də nifrətlə və ya zorla bu yolu qəbul etdirdi. Bu sahədə Peygəmbərin (s.a.v.) həyatı  müsəlmanların götürəcəkləri nümunələrlə doludur.

Təəssüf ki, İslamı yeni qəbul etmiş insanların əksəriyyəti özlərinin qəbul etdiyi həqiqəti və işlədiyi əməli başqalarına qısa zamanda aşılamağa çalışırlar. Bu cür davranış insanlarda ya fitrətlərindən, ya qayğılarından, ya da hər hansı yaxşı niyyətlərindən irəli gəlmiş ola bilir. Lakin bu cür davranışlar quruculuqdan çox dağıdıcılığa, sevgidən çox nifrətə, birlikdən çox parçalanmağa gətirib çıxarır. Çünki müsəlmanlar daha fitrətlərini Qurana əsasən tərbiyə etmədən,  hisslərini və qayğılarını Ona görə formalaşdırmadan, öz davranışlarını təbliğlərinə əks etdirərək – buna emosiya və həyəcanlarını da qataraq – Allah adına İslam yoluna dəvətə girişirlər. Üstəlik Qurandan bildiyi bir neçə ayə və bəyəndiyi bir neçə hədis xaricində heç bir biliyi olmayan  əlinə aldığı bir şüarla hər kəsi silib süpürən zəlalətdə görənlər İslamın və müsəlmanlığın doğru əks etdirilməsinə maneə törədirlər. İnsanlar bunların münasibətini İslamın, müsəlmanlığın nümunəsi kimi götürürlər. Necə insanlar İslamı qəbul etdikdən sonra öz qıt anlayışlarına görə dini formalaşdırıb həyat yoldaşını boşamağa cəhd göstərmiş,  ata-anasının qanını halal saymış, öz fikrində olmayan bütün müsəlmanları kafir olaraq görmüşdür. Gücü yetənlərə təzyiq etməyə başlamış, yetməyənlərin də təzyiqinə məruz qalmışdır.

Çinli Lao Tzunin belə bir sözü vardır: Tanrı sizə istədiyiniz insanları deyil, ehtiyacınız olan insanları verir. Belə ki, o insanlar sizə kömək edəcək.

-Sizi incidəcək,

-acı verəcək,

-sizi sevəcək,

-sizi tərk edəcək və

-lazım olan insan şəklinə çevirəcəkdir.

İndi isə Allahın və Rəsulunun müsəlmanlar üçün qeyri-müsəlmanlara qarşı qoyduğu ölçülərin bir qisminə nəzər yetirək:

Allah Təala Quranda belə buyurur: “Mələklərə: “Adəmə səcdə edin” dediyimiz vaxt İblisdən başqa hamısı səcdə etdilər. İblis səcdə etmədi, kibirləndi və kafirlərdən oldu.” (Bəqərə 34.) Allah mələklərin yanında insanı ucaltdı və ona dəyər verdi. Allahın yaratdığı hər şeyin bir dəyəri vardır insanın olmazmı? Son anına qədər imtahan edir. Ondan sonra bu dəyərini və şərəfini ya əbədiyyən itirib cəhənnəmə gedir, ya da əbədiyyən qoruyub cənnətə daxil olur. Bu, Allahın yaratdıqlarına qoyduğu qaydadır, buna sünnətullah da deyilir.

Bir başqa ayədə: “Allah sizinlə dini mövzuda savaşmayan və sizi yurdlarınızdan  çıxarmayanlara yaxşılıq etməyinizi və ədalətli davranmağınızı qadağan etməz. Çünki “Allah adil olanları sevər.” (Mumtəhinə 60/8), – deyilir.

Çoxunun eşitdiyi və bildiyi bir ayədə də Allah Təala: “Dində məcburiyyət yoxdur.” (Bəqərə 256) buyurur.

Bu səbəblə biz də insanlara heç bir təzyiq göstərmədən, son anlarına və anımıza qədər təbliğ edəcəyik. Lutun(a.s.) arvadı və Nuhun (a.s.) arvadı və oğlu iman etmədilər. Bu barədə onlara təzyiq də göstərmədilər. Çünki  hər kəsin cəhənnəmə getmə hürriyyətləri vardır. İbrahimin (a.s.) atası,  onu çox istəməsinə rəğmən iman etmədi. Son Peyğəmbərimiz Muhamməd (s.a.v.) insanları çox sevən o rəhmət Peyğəmbəri yaxınlarının iman etmədiyinə çox üzüldüyü zaman Allah bu ayələri endirir: “Şübhəsiz ki, sən sevdiklərinə hidayət verə bilməzsən; bilavasitə Allah kimə hidayət verəcəyini yaxşı bilir. Allah bilir, siz bilməzsiniz.” (Qəsəs 56)

Hər müsəlman yaxınlarının iman etməsini istəyir. Ancaq Allah hər kəsə fərqli düşünmə, hərəkət etmə səlahiyyəti  vermişdir. Bəzən pis insanlar bizim savab işləməyimizə və cənnətə getməyimizə vasitəçi olurlar. Bu, Allahın yaratdıqlarına qoyduğu dialektik qanunudur. Allah Təala belə buyurur:  “Əgər Allah əmr etsəydi, yer üzündə olan hər kəs iman edərdi. O halda sən  insanları inanmaları üçün məcburmu edəcəksən?” (Yunus 11/99)

Bütün bu ibrətləri nəzərə almadan keçmişdə olduğu kimi günümüzdə də müsəlmanlardan bir çoxu Allahın dinini zorla yeritməyə çalışırlar. Müsəlmanların bu həvəs və həyəcanlı dəvəti qarşı tərəfin qəbul etməməsiylə nifrətə, kinə çevrilməyə başlayır. Sonra da fətvaları verilir…Bununla da bitməz, davranışlar kobudlaşır, əlaqələr kəsilir və dəvət bitmiş sayılır…Daha betəri, bu metodla hərəkət etməyən və özləri kimi inanıb davranmayan müsəlmanları belə zəlalətdə görür,  kafirlərin dostu və yaltağı kimi qələmə verirlər.

Bu kimilər, eynilə bizdən əvvəlki əhli kitabın, günümüzdəki xristian və yəhudilərin özlərindən olmayanlara baxış tərzi ilə hərəkət edirlər. Yəhudi və xristianların çoxu “bizdən olmayan, bizim kimi düşünməyən hər kəs düşmənimizdir” düşüncəsinə sahibdirlər. “Malları və qanları halaldır, onları öldürmək savabdır.” Cənnət bu dünyada da, axirətdə də özlərinə aiddir. Məhz bu düşüncəyə hakim olan bu küfür qüvvələri bu gün də müsəlmaların qanını heç nədən axıtmağa, torpaqlarını qəsb etməyə başlamışlar.

Eyni ilə dini onlar kimi azdıran müsəlman tiplər, bir gün hakimiyyəti əllərinə alsalar, yəhudi və xristianların elədiklərinin bənzərini təkrar edərlər. Çünki inancları bunu zəruri edir. Düşüncələrinə dəstək kimi görünən, çoxunun bildiyi ayə budur “…Müşrikləri harda tapsanız,  öldürün…”  (Tövbə 5). Surənin  başı ilə sonunun əlaqəsini bilmədən və ya əlaqəsini qopararaq, insanlarla yaxşı münasibəti tövsiyə edən 200-ə qədər ayələrin nəsx olunduğu  hökmünü çıxaranlar, əlbətdə yəhudi və xristianların güddüyünə bənzər bir davanı iddia edəcəklər. Yəni işğalçılıq, hakimiyyət, qan tökmək və sairə…

Təbliğ metodu öyrənilməsi zəruri olan ciddi bir davranış tərzidir. Səhv və ya  əksik öyrənilsə  şübhəsiz, bizdən əvvəlkilərin xətalarını təkrarlamış olarıq. İslam dəvətini  nəfs və həyəcanlarımızı qataraq, silib ataraq, vurub yıxaraq deyil, Quranın qoyduğu, Peyğəmbərimizin tətbiq etdiyi ölçüləri əsas alaraq həyata keçirmək lazımdır. Biz müsəlmanlar olaraq inanc və davranışlarımızı hər hansı bir alimin fətvasına, məzhəbin fikrinə və ya camaatın dəyərləndirməsinə əsaslanaraq deyil, Quran və sünnə bütünlüyü içərisində təhlil etməyə çalışmalıyıq. Əlbəttə, fərqli fitrətdə olan insanları razı salmaq, birləşdirmək  xüsusiylə idarə etmək çox çətindir; sevgi yayanla nifrət daşıyanı, hiylə işlədənlə səmimi olanı, birləşdirənlə parçalayanı ümmət olub bir araya gətirmənin, yönləndirmənin nə qədər bir səbr və məharət lazım olduğunu başa düşürəm. Çox nadir insanlar bunu zora və zulmə əl atmadan bacara bilərlər. Bu işi asanlaşdırmanın ən mühüm yollarından biri də bir işi əhlinə verməkdir. Peyğəmbərimiz (s.a.v.) bir işi müsəlman kafir fərqinə görə deyil,  əhlinə görə təyin edərdi. Bunun Məkkənin fəthində nümunəsini görürük: “Rəsulullah bir ayəylə başladıqdan sonra belə dedi:

-Ey Qureyş camaatı! Mənim sizə nə edəcəyimi zənn edirsiz? Dedilər ki:

-Biz səndən xeyir gözləyirik. Sən kərim bir qardaş və kərim bir qardaşın oğlusan.

-Buyurdu ki:

-Gedin, siz artıq azadsınız.

Sonra Rəsulullah (s.a.v.) məsciddə oturdu və Əli ibn Əbu Talib əlində Kəbənin açarları olduğu halda Ona doğru gəlib  belə dedi: “Ya Rəsulullah! Kəbənin himayədarlığını bizə ver.”

Rəsulullah (s.a.v.) soruşdu:

-Osman ibn Talha haradadır?  (Kəbənin xidmətçisi olan bir müşrik)

Bunun üzərinə Osmanı gətirdilər. Rəsulullah (s.a.v.) ona belə dedi:

-Ey Osman, açarları al! Bu gün yaxşılıq və vəfa günüdür.”1 Rəsulullah (s.a.v.) Kəbəyə baxma işini belə yaxınlarına buraxmadan, bir müşrik olan Osmana həvalə edir. Sonra onun yaxşı bir müsəlman olduğu rəvayət edilir. Çünki o, işinin əhli idi.

Bəli, davranışlarımız sadəcə qarşımızdakının, irqinə, var və vəzifəsinə, etnik kimliyinə görə deyil, onun insanlığına, əməlinə və fərasətinə görə olmalıdır.

Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. İbn Kəsir, əl-Bidayə vən-Nihayə  4 c. 9 b. 492-518 s. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.856 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.194 dəfə oxundu
2 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
3 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.893 dəfə oxundu
4 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.451 dəfə oxundu
5 Müaviyə kimdi? 10.08.18 413 dəfə oxundu
6 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.654 dəfə oxundu
7 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.361 dəfə oxundu
8 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.654 dəfə oxundu
9 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
10 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 340 dəfə oxundu
11 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.702 dəfə oxundu
12 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
13 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.590 dəfə oxundu
14 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
15 Коран и культурное развитие. 30.01.19 229 dəfə oxundu
16 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
17 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
18 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
19 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.960 dəfə oxundu
20 Din 31.03.10 2.986 dəfə oxundu
21 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.823 dəfə oxundu
22 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.347 dəfə oxundu
23 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.343 dəfə oxundu
24 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.116 dəfə oxundu
25 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.290 dəfə oxundu
26 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.741 dəfə oxundu
27 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.774 dəfə oxundu
28 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.211 dəfə oxundu
29 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.867 dəfə oxundu
30 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.621 dəfə oxundu
31 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.750 dəfə oxundu
32 Məşiət və iradə 05.07.09 3.213 dəfə oxundu
33 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.462 dəfə oxundu
34 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.088 dəfə oxundu
35 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.530 dəfə oxundu
36 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.449 dəfə oxundu
37 Quranın ecazı 21.11.11 9.123 dəfə oxundu
38 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.515 dəfə oxundu
39 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.722 dəfə oxundu
40 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.522 dəfə oxundu
41 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
42 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.692 dəfə oxundu
43 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.373 dəfə oxundu
44 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 19.792 dəfə oxundu
45 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.592 dəfə oxundu
46 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.550 dəfə oxundu
47 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.139 dəfə oxundu
48 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.551 dəfə oxundu
49 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.232 dəfə oxundu
50 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.565 dəfə oxundu
51 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.139 dəfə oxundu
52 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.414 dəfə oxundu
53 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.144 dəfə oxundu
54 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.980 dəfə oxundu
55 Tövhid 24.09.16 4.576 dəfə oxundu
56 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
57 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.206 dəfə oxundu
58 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.882 dəfə oxundu
59 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.025 dəfə oxundu
60 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.948 dəfə oxundu
61 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.856 dəfə oxundu
62 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.437 dəfə oxundu
63 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 490 dəfə oxundu
64 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
65 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.341 dəfə oxundu
66 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.035 dəfə oxundu
67 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 741 dəfə oxundu