Müsəlmanın davranışları
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 23 Eylül 2012 Tövsiyə et Çap et

MÜSƏLMANIN DAVRANIŞLARI

Bir insan İslamı qəbul etdikdən sonra artıq bütün düşüncə və davranışlarını Allahın razılığını qazanmaq məqsədilə istiqamətləndirməlidir. Bu istiqamətlərin əsaslarını Allah peyğəmbərinə göndərdiyi Qurani-Kərimdə bəyan edib.  Müsəlman olan şəxs əvvəlcə Quranı yaxşı öyrənməlidir.  Onu həyatına yerləşdirməli, sonra isə ailəsinə və ətrafındakılara təbliğ etməlidir.  Bu vəsilə ilə həm özünə, həm də ailəsinə və ətrafındakı insanlara daha doğru davranmış olar, belə olduqda, müsəlmanlar daha faydalı iş görmüş və gözəl nümunə olmuş olarlar. Necə ki, Peyğəmbərimizə endirilən ayələri əvvəl özü hifz edərdi, sonra yaxınlarını və ətrafındakıları dəvət edərdi. Təzyiqlərə,  təhdidlərə məruz qalsa da, Allahın dediklərini təbliğ etmədə  nə güzəştə getdi, nə də nifrətlə və ya zorla bu yolu qəbul etdirdi. Bu sahədə Peygəmbərin (s.a.v.) həyatı  müsəlmanların götürəcəkləri nümunələrlə doludur.

Təəssüf ki, İslamı yeni qəbul etmiş insanların əksəriyyəti özlərinin qəbul etdiyi həqiqəti və işlədiyi əməli başqalarına qısa zamanda aşılamağa çalışırlar. Bu cür davranış insanlarda ya fitrətlərindən, ya qayğılarından, ya da hər hansı yaxşı niyyətlərindən irəli gəlmiş ola bilir. Lakin bu cür davranışlar quruculuqdan çox dağıdıcılığa, sevgidən çox nifrətə, birlikdən çox parçalanmağa gətirib çıxarır. Çünki müsəlmanlar daha fitrətlərini Qurana əsasən tərbiyə etmədən,  hisslərini və qayğılarını Ona görə formalaşdırmadan, öz davranışlarını təbliğlərinə əks etdirərək – buna emosiya və həyəcanlarını da qataraq – Allah adına İslam yoluna dəvətə girişirlər. Üstəlik Qurandan bildiyi bir neçə ayə və bəyəndiyi bir neçə hədis xaricində heç bir biliyi olmayan  əlinə aldığı bir şüarla hər kəsi silib süpürən zəlalətdə görənlər İslamın və müsəlmanlığın doğru əks etdirilməsinə maneə törədirlər. İnsanlar bunların münasibətini İslamın, müsəlmanlığın nümunəsi kimi götürürlər. Necə insanlar İslamı qəbul etdikdən sonra öz qıt anlayışlarına görə dini formalaşdırıb həyat yoldaşını boşamağa cəhd göstərmiş,  ata-anasının qanını halal saymış, öz fikrində olmayan bütün müsəlmanları kafir olaraq görmüşdür. Gücü yetənlərə təzyiq etməyə başlamış, yetməyənlərin də təzyiqinə məruz qalmışdır.

Çinli Lao Tzunin belə bir sözü vardır: Tanrı sizə istədiyiniz insanları deyil, ehtiyacınız olan insanları verir. Belə ki, o insanlar sizə kömək edəcək.

-Sizi incidəcək,

-acı verəcək,

-sizi sevəcək,

-sizi tərk edəcək və

-lazım olan insan şəklinə çevirəcəkdir.

İndi isə Allahın və Rəsulunun müsəlmanlar üçün qeyri-müsəlmanlara qarşı qoyduğu ölçülərin bir qisminə nəzər yetirək:

Allah Təala Quranda belə buyurur: “Mələklərə: “Adəmə səcdə edin” dediyimiz vaxt İblisdən başqa hamısı səcdə etdilər. İblis səcdə etmədi, kibirləndi və kafirlərdən oldu.” (Bəqərə 34.) Allah mələklərin yanında insanı ucaltdı və ona dəyər verdi. Allahın yaratdığı hər şeyin bir dəyəri vardır insanın olmazmı? Son anına qədər imtahan edir. Ondan sonra bu dəyərini və şərəfini ya əbədiyyən itirib cəhənnəmə gedir, ya da əbədiyyən qoruyub cənnətə daxil olur. Bu, Allahın yaratdıqlarına qoyduğu qaydadır, buna sünnətullah da deyilir.

Bir başqa ayədə: “Allah sizinlə dini mövzuda savaşmayan və sizi yurdlarınızdan  çıxarmayanlara yaxşılıq etməyinizi və ədalətli davranmağınızı qadağan etməz. Çünki “Allah adil olanları sevər.” (Mumtəhinə 60/8), – deyilir.

Çoxunun eşitdiyi və bildiyi bir ayədə də Allah Təala: “Dində məcburiyyət yoxdur.” (Bəqərə 256) buyurur.

Bu səbəblə biz də insanlara heç bir təzyiq göstərmədən, son anlarına və anımıza qədər təbliğ edəcəyik. Lutun(a.s.) arvadı və Nuhun (a.s.) arvadı və oğlu iman etmədilər. Bu barədə onlara təzyiq də göstərmədilər. Çünki  hər kəsin cəhənnəmə getmə hürriyyətləri vardır. İbrahimin (a.s.) atası,  onu çox istəməsinə rəğmən iman etmədi. Son Peyğəmbərimiz Muhamməd (s.a.v.) insanları çox sevən o rəhmət Peyğəmbəri yaxınlarının iman etmədiyinə çox üzüldüyü zaman Allah bu ayələri endirir: “Şübhəsiz ki, sən sevdiklərinə hidayət verə bilməzsən; bilavasitə Allah kimə hidayət verəcəyini yaxşı bilir. Allah bilir, siz bilməzsiniz.” (Qəsəs 56)

Hər müsəlman yaxınlarının iman etməsini istəyir. Ancaq Allah hər kəsə fərqli düşünmə, hərəkət etmə səlahiyyəti  vermişdir. Bəzən pis insanlar bizim savab işləməyimizə və cənnətə getməyimizə vasitəçi olurlar. Bu, Allahın yaratdıqlarına qoyduğu dialektik qanunudur. Allah Təala belə buyurur:  “Əgər Allah əmr etsəydi, yer üzündə olan hər kəs iman edərdi. O halda sən  insanları inanmaları üçün məcburmu edəcəksən?” (Yunus 11/99)

Bütün bu ibrətləri nəzərə almadan keçmişdə olduğu kimi günümüzdə də müsəlmanlardan bir çoxu Allahın dinini zorla yeritməyə çalışırlar. Müsəlmanların bu həvəs və həyəcanlı dəvəti qarşı tərəfin qəbul etməməsiylə nifrətə, kinə çevrilməyə başlayır. Sonra da fətvaları verilir…Bununla da bitməz, davranışlar kobudlaşır, əlaqələr kəsilir və dəvət bitmiş sayılır…Daha betəri, bu metodla hərəkət etməyən və özləri kimi inanıb davranmayan müsəlmanları belə zəlalətdə görür,  kafirlərin dostu və yaltağı kimi qələmə verirlər.

Bu kimilər, eynilə bizdən əvvəlki əhli kitabın, günümüzdəki xristian və yəhudilərin özlərindən olmayanlara baxış tərzi ilə hərəkət edirlər. Yəhudi və xristianların çoxu “bizdən olmayan, bizim kimi düşünməyən hər kəs düşmənimizdir” düşüncəsinə sahibdirlər. “Malları və qanları halaldır, onları öldürmək savabdır.” Cənnət bu dünyada da, axirətdə də özlərinə aiddir. Məhz bu düşüncəyə hakim olan bu küfür qüvvələri bu gün də müsəlmaların qanını heç nədən axıtmağa, torpaqlarını qəsb etməyə başlamışlar.

Eyni ilə dini onlar kimi azdıran müsəlman tiplər, bir gün hakimiyyəti əllərinə alsalar, yəhudi və xristianların elədiklərinin bənzərini təkrar edərlər. Çünki inancları bunu zəruri edir. Düşüncələrinə dəstək kimi görünən, çoxunun bildiyi ayə budur “…Müşrikləri harda tapsanız,  öldürün…”  (Tövbə 5). Surənin  başı ilə sonunun əlaqəsini bilmədən və ya əlaqəsini qopararaq, insanlarla yaxşı münasibəti tövsiyə edən 200-ə qədər ayələrin nəsx olunduğu  hökmünü çıxaranlar, əlbətdə yəhudi və xristianların güddüyünə bənzər bir davanı iddia edəcəklər. Yəni işğalçılıq, hakimiyyət, qan tökmək və sairə…

Təbliğ metodu öyrənilməsi zəruri olan ciddi bir davranış tərzidir. Səhv və ya  əksik öyrənilsə  şübhəsiz, bizdən əvvəlkilərin xətalarını təkrarlamış olarıq. İslam dəvətini  nəfs və həyəcanlarımızı qataraq, silib ataraq, vurub yıxaraq deyil, Quranın qoyduğu, Peyğəmbərimizin tətbiq etdiyi ölçüləri əsas alaraq həyata keçirmək lazımdır. Biz müsəlmanlar olaraq inanc və davranışlarımızı hər hansı bir alimin fətvasına, məzhəbin fikrinə və ya camaatın dəyərləndirməsinə əsaslanaraq deyil, Quran və sünnə bütünlüyü içərisində təhlil etməyə çalışmalıyıq. Əlbəttə, fərqli fitrətdə olan insanları razı salmaq, birləşdirmək  xüsusiylə idarə etmək çox çətindir; sevgi yayanla nifrət daşıyanı, hiylə işlədənlə səmimi olanı, birləşdirənlə parçalayanı ümmət olub bir araya gətirmənin, yönləndirmənin nə qədər bir səbr və məharət lazım olduğunu başa düşürəm. Çox nadir insanlar bunu zora və zulmə əl atmadan bacara bilərlər. Bu işi asanlaşdırmanın ən mühüm yollarından biri də bir işi əhlinə verməkdir. Peyğəmbərimiz (s.a.v.) bir işi müsəlman kafir fərqinə görə deyil,  əhlinə görə təyin edərdi. Bunun Məkkənin fəthində nümunəsini görürük: “Rəsulullah bir ayəylə başladıqdan sonra belə dedi:

-Ey Qureyş camaatı! Mənim sizə nə edəcəyimi zənn edirsiz? Dedilər ki:

-Biz səndən xeyir gözləyirik. Sən kərim bir qardaş və kərim bir qardaşın oğlusan.

-Buyurdu ki:

-Gedin, siz artıq azadsınız.

Sonra Rəsulullah (s.a.v.) məsciddə oturdu və Əli ibn Əbu Talib əlində Kəbənin açarları olduğu halda Ona doğru gəlib  belə dedi: “Ya Rəsulullah! Kəbənin himayədarlığını bizə ver.”

Rəsulullah (s.a.v.) soruşdu:

-Osman ibn Talha haradadır?  (Kəbənin xidmətçisi olan bir müşrik)

Bunun üzərinə Osmanı gətirdilər. Rəsulullah (s.a.v.) ona belə dedi:

-Ey Osman, açarları al! Bu gün yaxşılıq və vəfa günüdür.”1 Rəsulullah (s.a.v.) Kəbəyə baxma işini belə yaxınlarına buraxmadan, bir müşrik olan Osmana həvalə edir. Sonra onun yaxşı bir müsəlman olduğu rəvayət edilir. Çünki o, işinin əhli idi.

Bəli, davranışlarımız sadəcə qarşımızdakının, irqinə, var və vəzifəsinə, etnik kimliyinə görə deyil, onun insanlığına, əməlinə və fərasətinə görə olmalıdır.

Aydın Mülayim

Materiallardan istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. MÜSƏLMANLAR © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. İbn Kəsir, əl-Bidayə vən-Nihayə  4 c. 9 b. 492-518 s. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
1.862 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.527 dəfə oxundu
2 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.841 dəfə oxundu
3 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.712 dəfə oxundu
4 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.417 dəfə oxundu
5 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.607 dəfə oxundu
6 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.608 dəfə oxundu
7 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.567 dəfə oxundu
8 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.160 dəfə oxundu
9 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.600 dəfə oxundu
10 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.256 dəfə oxundu
11 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.586 dəfə oxundu
12 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.161 dəfə oxundu
13 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.422 dəfə oxundu
14 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.243 dəfə oxundu
15 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.013 dəfə oxundu
16 Tövhid 24.09.16 4.952 dəfə oxundu
17 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.285 dəfə oxundu
18 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.234 dəfə oxundu
19 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.887 dəfə oxundu
20 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.214 dəfə oxundu
21 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.987 dəfə oxundu
22 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
23 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.461 dəfə oxundu
24 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
25 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.416 dəfə oxundu
26 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.368 dəfə oxundu
27 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.038 dəfə oxundu
28 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 939 dəfə oxundu
29 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.203 dəfə oxundu
30 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.360 dəfə oxundu
31 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.901 dəfə oxundu
32 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.458 dəfə oxundu
33 Müaviyə kimdi? 10.08.18 497 dəfə oxundu
34 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.701 dəfə oxundu
35 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
36 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.673 dəfə oxundu
37 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.338 dəfə oxundu
38 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 356 dəfə oxundu
39 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.705 dəfə oxundu
40 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
41 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.603 dəfə oxundu
42 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.552 dəfə oxundu
43 Коран и культурное развитие. 30.01.19 240 dəfə oxundu
44 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
45 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.428 dəfə oxundu
46 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
47 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.977 dəfə oxundu
48 Din 31.03.10 2.995 dəfə oxundu
49 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.827 dəfə oxundu
50 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.417 dəfə oxundu
51 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu
52 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.120 dəfə oxundu
53 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.295 dəfə oxundu
54 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.745 dəfə oxundu
55 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.777 dəfə oxundu
56 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.218 dəfə oxundu
57 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.907 dəfə oxundu
58 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
59 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.761 dəfə oxundu
60 Məşiət və iradə 05.07.09 3.220 dəfə oxundu
61 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.532 dəfə oxundu
62 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.123 dəfə oxundu
63 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.535 dəfə oxundu
64 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
65 Quranın ecazı 21.11.11 9.128 dəfə oxundu
66 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.546 dəfə oxundu
67 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.748 dəfə oxundu