Ağıl işlətmək
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 24 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et

AĞIL İŞLƏTMƏYƏNİN HALI

Bəqərə surəsi, 171-ci ayə

[Allahın ayələri qarşısında] Özlərini görməməzliyə vurub, kafirlik edənlər qarğa kimidirlər; qarğa qavramadığı səsə qarşı oxuyar. Onun qavraya bildiyi səs ancaq çığırtı və bağırtıdır. Onlar kar, lal və kordurlar. Buna görə də dərk etməzlər [ağıllarını işlətməzlər].

İnsanı qoyun, inək və dəvə kimi heyvanlardan ayıran və fərqləndirən cəhət onun ağlıdır. İnsan öz ağlından istifadə etmədiyi zaman, yəni, ağıl işlətmədiyi vaxt o heyvanlar kimi olur. Bir çox insan dini məsələlərdə ağlı ilə deyil, hissi ilə hərəkət edir. Dünya və axirət səadətinə təsir edən belə bir məsələdə bu cür rəftar yolverilməzdir. Allah Təala belə buyurur:

Biz cinlərin və insanların çoxunu cəhənnəm üçün yaratmış olduq. Onların qəlbləri vardır, amma onunla anlamazlar. Onların gözləri vardır, lakin onunla görməzlər. Onların qulaqları da var, ancaq onunla eşitməzlər. Onlar heyvan [qoyun, inək və dəvə] kimidirlər, bəlkə də, daha çox aşağı1 səviyyədədirlər. Qafil olanlar da onlardır (Əraf, 7/179)!

Qoyun, inək və dəvə kimi tərcümə etdiyimiz söz ənamdır (ərəbcə əsli: أنعام ). Ənam sözü Quranın bir çox tərcüməsində dörd ayaqlı kimi tərcümə edilmişdir. Dörd ayaqlı heyvan deyildikdə, pişik, it və vəhşi heyvanlar da başa düşüldüyünə görə, bu cür tərcümə düzgün deyildir. Buna görə də burada bu sözün bütöv mənası yazılmışdır.

Qoyun, inək və dəvə faydalı heyvanlardır. Lakin kafirlər bu heyvanlardan da aşağı səviyyədədirlər. Onların bu halı qarğanın halı ilə üst-üstə düşür. Çünki qarğa zərərli bir heyvandır.

Qarğa leş yeyərək qidalanır. Kiçik quşları, yumurtaları və cücələri yeyir. Yeməyə bir şey axtarmaq üçün zibillikləri qurdalayıb qarışdırır. Taxıl bitkilərinə, meyvə ağaclarına, tərəvəzlərə və bağlara böyük ziyan vurur. Qarğanın inkişaf etmiş  psixi qabiliyyətləri vardır və asanlıqla əhliləşdirilə bilir.2

Kafir də iş başına keçən kimi, yer üzündə qarışıqlıq salmağa, əkin-biçini və nəsilləri məhv etməyə çalışar (Bəqərə, 2/205). Onu bu hala salan öz ağlından istifadə etməməyidir. Əgər ağıl işlətsə, doğru yolu tapa bilər.

Kafirlər qarğaya oxşadılmış və Əraf surəsinin 179-cu ayəsindəki «Onlar qoyun, inək və dəvədən də aşağı səviyyədədirlər» hökmünə aydınlıq gətirilmişdir. Ayələr arasındakı əlaqəyə diqqət yetirməyənlər bu ayəyə «Onlar bunlardan da zəlildirlər», yaxud «Onlar bunlardan da qafildirlər» kimi müxtəlif mənalar veriblər. Qoyun, inək və dəvəni zəlil və ya qafil adlandırmağın haqlı bir səbəbi ola bilməz; məhz buna görə də bu, yanlış bir tərcümədir.

Kafir-qarğa münasibəti Habil-Qabil əhvalatında da vardır. Belə ki, doğru yoldan azıb, qardaşı Habili öldürən Qabil özünü bir qarğa qədər də ola bilməməklə təqsirləndirmişdir. Bu hadisədən bəhs edən ayələr aşağıdakı kimidir:

Onlara Adəmin iki oğlunun əhvalatını olduğu kimi söylə! Onlar bir gün qurban gətirdikləri zaman, birinin qurbanı qəbul edildi, digərinin qurbanı qəbul edilmədi. Qurbanı qəbul edilməyən: “Səni öldürəcəyəm!”, – dedi. Digəri isə: “Allah sadəcə müttəqilərdən qəbul edər!”, – dedi.

İnan ki, sən məni öldürmək üçün əl qaldırsan da, mən səni öldürmək üçün əl qaldırmaram! Mən Allahdan – varlıqların sahibindən qorxuram!

Mən istəyirəm ki, sən həm mənib günahımı, həm də öz günahını üstünə götürəsən və o cəhənnəm odunun dostlarından olasan! Zalimlərin cəzası budur!

Sonra digər qardaş öz nəfsinə uydu və qardaşını öldürdü… Beləcə, itirənlərdən [özünə zülm edənlərdən] oldu.

Sonra Allah yeri eşələyən bir qarğa göndərdi. Bu, ona öz qardaşının cəsədini necə basdıracağını göstərmək üçün idi. O: “Vay mənim halıma! Bu qarğa qədər də ola bilmədim ki, qardaşımın cəsədini basdırım!”, – dedi. Nəhayət, tutduğu işə peşman oldu (Maidə, 5/27-31).

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Daha aşağı kimi tərcümə edilən الأضل sözünün kökü zəlalət kəlməsidir və Ərəb dilində yoldan çıxmaqaşağı səviyyədə olmaq mənaları daşıyır (Lisanul-‘Ərəb lüğəti). []
  2. Rağib İsfahaninin Müfrədat lüğəti, Səfvan Adnan Davudinin təhqiqi ilə, Dəməşq və Beyrut, 1412/1992. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.215 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.704 dəfə oxundu
2 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.168 dəfə oxundu
3 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.602 dəfə oxundu
4 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.548 dəfə oxundu
5 Коран и культурное развитие. 30.01.19 233 dəfə oxundu
6 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.667 dəfə oxundu
7 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.425 dəfə oxundu
8 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.518 dəfə oxundu
9 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.966 dəfə oxundu
10 Din 31.03.10 2.990 dəfə oxundu
11 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.825 dəfə oxundu
12 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.382 dəfə oxundu
13 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.347 dəfə oxundu
14 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.118 dəfə oxundu
15 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.294 dəfə oxundu
16 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.742 dəfə oxundu
17 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.775 dəfə oxundu
18 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.215 dəfə oxundu
19 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.881 dəfə oxundu
20 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.622 dəfə oxundu
21 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.756 dəfə oxundu
22 Məşiət və iradə 05.07.09 3.214 dəfə oxundu
23 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.492 dəfə oxundu
24 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 4.110 dəfə oxundu
25 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.531 dəfə oxundu
26 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.453 dəfə oxundu
27 Quranın ecazı 21.11.11 9.124 dəfə oxundu
28 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.538 dəfə oxundu
29 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.741 dəfə oxundu
30 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.525 dəfə oxundu
31 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.830 dəfə oxundu
32 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.698 dəfə oxundu
33 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.392 dəfə oxundu
34 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 20.215 dəfə oxundu
35 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.601 dəfə oxundu
36 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.556 dəfə oxundu
37 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.147 dəfə oxundu
38 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.572 dəfə oxundu
39 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.238 dəfə oxundu
40 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.569 dəfə oxundu
41 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 3.155 dəfə oxundu
42 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.417 dəfə oxundu
43 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 9.190 dəfə oxundu
44 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 3.004 dəfə oxundu
45 Tövhid 24.09.16 4.766 dəfə oxundu
46 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.283 dəfə oxundu
47 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.220 dəfə oxundu
48 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.886 dəfə oxundu
49 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 2.102 dəfə oxundu
50 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.967 dəfə oxundu
51 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.862 dəfə oxundu
52 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.444 dəfə oxundu
53 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 492 dəfə oxundu
54 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.415 dəfə oxundu
55 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.355 dəfə oxundu
56 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.036 dəfə oxundu
57 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 801 dəfə oxundu
58 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.195 dəfə oxundu
59 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.356 dəfə oxundu
60 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.898 dəfə oxundu
61 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.457 dəfə oxundu
62 Müaviyə kimdi? 10.08.18 445 dəfə oxundu
63 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.675 dəfə oxundu
64 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.362 dəfə oxundu
65 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.671 dəfə oxundu
66 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.337 dəfə oxundu
67 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 347 dəfə oxundu