Ağıl işlətmək
Müsəlmanlar > Düşüncə sahəsi Tarix: 24 Nisan 2010 Tövsiyə et Çap et

AĞIL İŞLƏTMƏYƏNİN HALI

Bəqərə surəsi, 171-ci ayə

[Allahın ayələri qarşısında] Özlərini görməməzliyə vurub, kafirlik edənlər qarğa kimidirlər; qarğa qavramadığı səsə qarşı oxuyar. Onun qavraya bildiyi səs ancaq çığırtı və bağırtıdır. Onlar kar, lal və kordurlar. Buna görə də dərk etməzlər [ağıllarını işlətməzlər].

İnsanı qoyun, inək və dəvə kimi heyvanlardan ayıran və fərqləndirən cəhət onun ağlıdır. İnsan öz ağlından istifadə etmədiyi zaman, yəni, ağıl işlətmədiyi vaxt o heyvanlar kimi olur. Bir çox insan dini məsələlərdə ağlı ilə deyil, hissi ilə hərəkət edir. Dünya və axirət səadətinə təsir edən belə bir məsələdə bu cür rəftar yolverilməzdir. Allah Təala belə buyurur:

Biz cinlərin və insanların çoxunu cəhənnəm üçün yaratmış olduq. Onların qəlbləri vardır, amma onunla anlamazlar. Onların gözləri vardır, lakin onunla görməzlər. Onların qulaqları da var, ancaq onunla eşitməzlər. Onlar heyvan [qoyun, inək və dəvə] kimidirlər, bəlkə də, daha çox aşağı1 səviyyədədirlər. Qafil olanlar da onlardır (Əraf, 7/179)!

Qoyun, inək və dəvə kimi tərcümə etdiyimiz söz ənamdır (ərəbcə əsli: أنعام ). Ənam sözü Quranın bir çox tərcüməsində dörd ayaqlı kimi tərcümə edilmişdir. Dörd ayaqlı heyvan deyildikdə, pişik, it və vəhşi heyvanlar da başa düşüldüyünə görə, bu cür tərcümə düzgün deyildir. Buna görə də burada bu sözün bütöv mənası yazılmışdır.

Qoyun, inək və dəvə faydalı heyvanlardır. Lakin kafirlər bu heyvanlardan da aşağı səviyyədədirlər. Onların bu halı qarğanın halı ilə üst-üstə düşür. Çünki qarğa zərərli bir heyvandır.

Qarğa leş yeyərək qidalanır. Kiçik quşları, yumurtaları və cücələri yeyir. Yeməyə bir şey axtarmaq üçün zibillikləri qurdalayıb qarışdırır. Taxıl bitkilərinə, meyvə ağaclarına, tərəvəzlərə və bağlara böyük ziyan vurur. Qarğanın inkişaf etmiş  psixi qabiliyyətləri vardır və asanlıqla əhliləşdirilə bilir.2

Kafir də iş başına keçən kimi, yer üzündə qarışıqlıq salmağa, əkin-biçini və nəsilləri məhv etməyə çalışar (Bəqərə, 2/205). Onu bu hala salan öz ağlından istifadə etməməyidir. Əgər ağıl işlətsə, doğru yolu tapa bilər.

Kafirlər qarğaya oxşadılmış və Əraf surəsinin 179-cu ayəsindəki «Onlar qoyun, inək və dəvədən də aşağı səviyyədədirlər» hökmünə aydınlıq gətirilmişdir. Ayələr arasındakı əlaqəyə diqqət yetirməyənlər bu ayəyə «Onlar bunlardan da zəlildirlər», yaxud «Onlar bunlardan da qafildirlər» kimi müxtəlif mənalar veriblər. Qoyun, inək və dəvəni zəlil və ya qafil adlandırmağın haqlı bir səbəbi ola bilməz; məhz buna görə də bu, yanlış bir tərcümədir.

Kafir-qarğa münasibəti Habil-Qabil əhvalatında da vardır. Belə ki, doğru yoldan azıb, qardaşı Habili öldürən Qabil özünü bir qarğa qədər də ola bilməməklə təqsirləndirmişdir. Bu hadisədən bəhs edən ayələr aşağıdakı kimidir:

Onlara Adəmin iki oğlunun əhvalatını olduğu kimi söylə! Onlar bir gün qurban gətirdikləri zaman, birinin qurbanı qəbul edildi, digərinin qurbanı qəbul edilmədi. Qurbanı qəbul edilməyən: “Səni öldürəcəyəm!”, – dedi. Digəri isə: “Allah sadəcə müttəqilərdən qəbul edər!”, – dedi.

İnan ki, sən məni öldürmək üçün əl qaldırsan da, mən səni öldürmək üçün əl qaldırmaram! Mən Allahdan – varlıqların sahibindən qorxuram!

Mən istəyirəm ki, sən həm mənib günahımı, həm də öz günahını üstünə götürəsən və o cəhənnəm odunun dostlarından olasan! Zalimlərin cəzası budur!

Sonra digər qardaş öz nəfsinə uydu və qardaşını öldürdü… Beləcə, itirənlərdən [özünə zülm edənlərdən] oldu.

Sonra Allah yeri eşələyən bir qarğa göndərdi. Bu, ona öz qardaşının cəsədini necə basdıracağını göstərmək üçün idi. O: “Vay mənim halıma! Bu qarğa qədər də ola bilmədim ki, qardaşımın cəsədini basdırım!”, – dedi. Nəhayət, tutduğu işə peşman oldu (Maidə, 5/27-31).

Saytımızın materiallarından istifadə zamanı mənbə göstərilməlidir. Müsəlmanlar © 2004 Bütün hüquqları qorunur.

  1. Daha aşağı kimi tərcümə edilən الأضل sözünün kökü zəlalət kəlməsidir və Ərəb dilində yoldan çıxmaqaşağı səviyyədə olmaq mənaları daşıyır (Lisanul-‘Ərəb lüğəti). []
  2. Rağib İsfahaninin Müfrədat lüğəti, Səfvan Adnan Davudinin təhqiqi ilə, Dəməşq və Beyrut, 1412/1992. []
Facebook'ta PaylaşTwitter'da Paylaş
3.174 dəfə oxundu
Kateqoriyadakı digər yazılar:
Sıra     Sərlövhə Tarix    Oxunma    
1 İslamdan İslama qədər 15.10.15 2.527 dəfə oxundu
2 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 2 26.02.11 2.358 dəfə oxundu
3 Qurbanın maddi və mənəvi əhəmiyyəti 19.10.12 1.645 dəfə oxundu
4 Müsəlmanın müsəlmandan başqa dostu olmaz 09.08.13 1.314 dəfə oxundu
5 Quran və Mədəni İnkişaf Lahiyəsi 13.07.18 108 dəfə oxundu
6 Əbu Hamid Qəzalinin fəlsəfi-etik görüşləri 17.11.09 2.690 dəfə oxundu
7 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 3 28.02.11 2.167 dəfə oxundu
8 Qurban qətliam deyil! 23.10.12 1.571 dəfə oxundu
9 Dini düşüncəmizi dəyişdirməliyik 04.09.13 1.533 dəfə oxundu
10 Ramazan təqvimi 27.06.14 3.658 dəfə oxundu
11 İslamda insan cəsədi və meyityarma 16.03.11 2.419 dəfə oxundu
12 Ad qövmünün həlakı 29.10.12 1.513 dəfə oxundu
13 Sərvət, hakimiyyət və kasıblıq haqqında 07.09.13 1.909 dəfə oxundu
14 Din 31.03.10 2.957 dəfə oxundu
15 QƏNDİLLƏR 13.02.11 2.795 dəfə oxundu
16 İslamda qardaşlıq və bərabərlik 10.11.12 3.040 dəfə oxundu
17 Quran kifayət qədər açıq deyilmi? 04.11.13 1.336 dəfə oxundu
18 Peyğəmbəri tanrılaşdırmaq 30.03.10 3.103 dəfə oxundu
19 Professor Şahlar Əsgərov, “Allahın varlığının riyazi isbatı” 15.02.11 3.256 dəfə oxundu
20 Müvahhid müsəlmanın xüsusiyyətləri 10.11.12 1.726 dəfə oxundu
21 Ənənəvi İslam və həqiqi İslam 11.12.13 1.743 dəfə oxundu
22 Ağıl işlətmək 24.04.10 3.174 dəfə oxundu
23 Quranda şəfaət anlayışı 02.09.15 1.759 dəfə oxundu
24 İslam ümumbəşəri dindir 16.11.12 1.610 dəfə oxundu
25 Nəbi və Rəsul 18.12.13 1.716 dəfə oxundu
26 Məşiət və iradə 05.07.09 3.198 dəfə oxundu
27 İslamda qəbir evi və qəbristanlıq 25.10.11 4.242 dəfə oxundu
28 Qəza-qədər məsələsi 24.02.13 3.973 dəfə oxundu
29 Sədəqə malı azaltmır 19.01.14 1.513 dəfə oxundu
30 Din böyüklərini müqəddəs hesab etmək 22.07.10 2.429 dəfə oxundu
31 Quranın ecazı 21.11.11 9.106 dəfə oxundu
32 “Şeyx Əhməd vəsiyyətnaməsi” əfsanəsi 03.03.13 1.507 dəfə oxundu
33 Lə İlahə İlləllah 20.02.14 2.642 dəfə oxundu
34 Ramazanda Quran oxumaq 29.07.10 5.436 dəfə oxundu
35 Quran ayəli telefon zəngləri 18.01.12 2.761 dəfə oxundu
36 İslam dinində məhbuslara münasibət 24.03.13 1.658 dəfə oxundu
37 Təsbih və Zikr 29.04.16 1.260 dəfə oxundu
38 Pir və ziyarətgahlar 07.12.10 17.976 dəfə oxundu
39 Birlik və bərabərliyin simvolu: Həzrəti Muhəmməd 24.01.12 2.544 dəfə oxundu
40 Ümmətin islahı nə ilə mümkündür? 17.11.15 1.520 dəfə oxundu
41 Bəni-Qureyzə əsirləri haqqında peyğəmbərimizə atılan iftira 06.03.15 2.061 dəfə oxundu
42 Zəmzəm suyunun sirləri 12.12.10 5.280 dəfə oxundu
43 Ərlə arvadın sirrini açmaq 03.04.12 3.161 dəfə oxundu
44 Hüseyn (ə.s.)ın ölümünə sevinən müsəlman tapılar? 14.05.13 2.529 dəfə oxundu
45 Novruzla əlaqədar məlumatlar 21.03.15 2.945 dəfə oxundu
46 Yer üzündə gəzib dolaşmaq 17.01.11 2.399 dəfə oxundu
47 Əsl kafir kimdir? 21.07.12 8.871 dəfə oxundu
48 Dinimizdə toy və yas mərasimlərinə münasibət 26.05.13 2.857 dəfə oxundu
49 Tövhid 24.09.16 3.497 dəfə oxundu
50 Qütblərdə namaz vaxtları 07.02.11 2.276 dəfə oxundu
51 Müsəlman cəhənnəmə gedərmi? 26.04.14 3.092 dəfə oxundu
52 Qədir Xum hadisəsinin həqiqətləri 07.06.13 1.860 dəfə oxundu
53 Şiədə Təqiyyə/Kimliyini gizlətmək. 07.12.16 1.830 dəfə oxundu
54 Allahın varlığının riyazi isbatı 15.02.11 5.827 dəfə oxundu
55 Müsəlmanın davranışları 23.09.12 1.831 dəfə oxundu
56 Quranın savabı ölüyə çatırmı? 17.06.13 5.290 dəfə oxundu
57 Əli İzzətbekoviçdən İslam dünyasının Xülasəsi 14.04.17 452 dəfə oxundu
58 “Oxu” qəzetinin Abdulaziz Bayındırla müsahibəsi – 1 11.02.11 2.409 dəfə oxundu
59 İslamda analara münasibət 19.10.12 2.254 dəfə oxundu
60 Dindən dönənlərin öldürülməsi 17.05.14 2.010 dəfə oxundu
61 Əhli beyt İmamları məsumdurmu? 12.01.18 346 dəfə oxundu
62 Təəssüb və dini təəssübkeşlik 24.06.09 3.177 dəfə oxundu
63 Qərbin inkişafının paradiqması 19.02.11 3.336 dəfə oxundu
64 İslamda söyüşə münasibət 19.10.12 1.867 dəfə oxundu
65 QÜTBÜ ƏZƏM 24.03.14 2.425 dəfə oxundu
66 Müaviyə kimdi? 10.08.18 228 dəfə oxundu